Các tư tưởng kinh tế thời kì trung cổ

Đây là thời kỳ chiếm hữu nô lệ bị tan rã, xuất hiện và phát triển xã hội phong kiến - Với sự xuất hiện của sở hữu phong kiến dẫn đến mâu thuẫn giữa 2 hình thức sở hữu: Đại sở hữu ph

T.S: Vũ Văn Long

Học viện chính trị

Các tư tưởng kinh tế

thời trung cổ

Nội dung

1 Hoàn cảnh xuất hiện và đặc điểm

tư tưởng kinh tế thời kỳ trung cổ

2 Các tư tưởng kinh tế chủ yếu của

1.Hoàn cảnh xuất hiện và đặc

điểm tư tưởng kinh tế thời trung cổ

 Hoàn cảnh xuất hiện tư tưởngkinh tế thời trung cổ

- Thời trung cổ (Thời đại phong kiến)

bắt đầu từ cuối thế kỷ IV, đầu thế kỷ v,

tồn tại đến cuối thế kỷ XV Đây là thời

kỳ chiếm hữu nô lệ bị tan rã, xuất hiện

và phát triển xã hội phong kiến

- Với sự xuất hiện của sở hữu phong

kiến dẫn đến mâu thuẫn giữa 2 hình

thức sở hữu: Đại sở hữu phong kiến và

sử hữu của nông dân tự do, thợ thủ

công cá thể

Hoàn cảnh xuất hiện tư tưởng

kinh tế thời trung cổ (tiếp)

 Về mặt kinh tế: Nó phản ánh mâu

thuẫn giữa kinh tế tự nhiên của đại

địa chủ với kinh tế hàng hoá giản đơn

 Đe doạ sự tồn tại kinh tế đại sở hữu phong kiến

 Cần có tư tưởng kinh tế bảo vệ lợi

ích giai cấp địa chủ và quan lại, tư

tưởng kinh tế thời trung cổ ra đời

 Đặc điểm kinh tế thời kỳ

trung cổ

• Bảo vệ cho sự tồn tại của kinh tế tự nhiên, ít chú ý đến những vấn đề của kinh tế

hàng hoá.

• Được trình bày trong các bộ luật, những điều lệ

phường hội, pháp chế kinh tế của các thành phố, sắc lệnh và luật lệ của nhà vua, nhằm bảo vệ lợi ích của vua chúa, địa chủ, quý tộc, các tầng lớp

giáo sĩ và thợ

thủ công thành thị.

• Chịu ảnh hưởng của thần học, sự kiểm soát tư

tưởng của nhà thờ Đặc biệt là đạo cơ

đốc giáo để phục vụ cho giai cấp thống trị.

2 Các tư tưởng kinh tế chính

của thời trung cổ

Tư tưởng ktế của Augustin Siant (354- 450)

• Ông đưa ra thuật ngữ giá cả công bằng, bao

gồm 2 ý nghĩa: Phù hợp với giá cả trung bình ->phù hợp với chi phí lao động; theo sự đánh giá của các đẳng cấp khác nhau, cùng một hàng hoá, có thể có giá trị công bằng khác

nhau

• Như vậy,tư tưởng giá cả công bằng muốn

kết hợp hai yếu tố: Chi phí lao động và ích

lợi sản phẩm

• Ông kêu gọi con người phải làm việc của

giáo sĩ Pon

 Những tư tưởng kinh tế trong “ Tập pháp lệnh về các dã thự ”( Luật về các lãnh địa)

• Thừa nhận quyền đại sở hữu về ruộng đất

của các vua chúa phong kiến Nó là cơ sở

kinh tế, của bộ máy hành chính và quân

sự của nhà vua.

• Thừa nhận chế độ nông nô, coi nó là 1

trạng thái tự nhiên đối với nông dân Bóc

lột nông nô là nhiệm vụ quan trọng nhất

của chính sách kinh tế.

 Những tư tưởng kinh tế trong “ Tập pháp

lệnh về các dã thự ” (tiếp)

• Biện pháp:

- Kết hợp 2 biện pháp bóc lột chủ

yếu: Tô lao dịch và tô hiện vật Tuy

nhiên, tô lao dịch được xem trọng

hơn.

- Khối lượng công việc chủ yếu của lãnh địa do nông nô thực hiện với

nông cụ và súc vật của họ.

 Những tư tưởng kinh tế trong “ Tập pháp

lệnh về các dã thự ” (tiếp)

- Chú ý đến việc tổ chức giám sát: Có

bộ máy quản lý

- Quan tâm đến phát triển ngành

nghề thủ công Đây là một bước tiến

bộ trong tư tưởnG kinh tế và đóng

vai trò tích cực trong sự phát triển

kinh tế.

 Tư tưởng kinh tế của Thomas d’Aquin

(1225- 1274)

• Bảo vệ cho lợi ích của địa chủ và nhà thờ, bảo vệ chế độ chiếm hữu đại địa chủ về ruộng đất.

• Trong tư tưởng kinh tế: Bảo vệ

kinh tế tự nhiên, chống lại hoạt

động thương mại và cho vay nặng lãi

 Tư tưởng kinh tế của Thomas d’Aquin

(1225- 1274) (tiếp)

• Tuy nhiên, với sự phát triển của kinh

tế hàng hoá, ông đã phân tích các

vấn đề kinh tế hàng hoá.

• Đã phát triển lý luận giá cả công bằng của giáo pháp thời Aristore: Giá cả

hàng hoá phụ thuộc vào số lao động

đã hao phí và trao đổi phải ngang giá (Tuy nhiên đằng sau giá cả cân bằng

là sự trao đổi không ngang giá).

 Tư tưởng kinh tế của Thomas d’Aquin

(1225- 1274) (tiếp)

• Về tiền tệ: Phục vụ cho việc trao đổi hàng hoá; Đề nghị đúc tiền đủ trọng lượng; giá trị của tiền do thuộc tính tự nhiên của vật liệu làm ra tiền quyết định

• Về thương nghiệp và lợi nhuận thương

nghiệp: Một mặt phê phán, mặt khác lại ca ngợi

• Ông phê phán việc thu lợi tức là nghề đáng thẹn, bất bình đẳng

3 Tư tưởng kinh tế phong

kiến trung quốc

 Quan điểm về ruộng đất.

• Quan điểm ruộng đất của nhà nước

- Ruộng đất thuộc quyền quản lý của nhà nước, nhà nước phong kiến đem bán,

cấp cho quý tộc và tổ chức thành đồn điền, điền trang để sản xuất hay chia

cho nông dân dưới hình thức quan điền

để thu thuế.

- Trong chính sách công điền, đáng chú ý

là chế độ quan điền

3 Tư tưởng kinh tế phong kiến

trung quốc (Tiếp theo)

- Nội dung chủ yếu của chính sách quan điền:

+ nhà nước đem ruộng đất do mình quản lý

chia cho nông dân cầy cấy.

+ Ruộng đất được chia cho mọi tầng lớp, giới

tính để trồng lúa ( Gọi là ruộng khẩu

phần), hoặc trồng dâu ( ruộng vinh

nghiệp), Các quan lại, tuỳ chức vụ được

cấp ruộng đất làm bổng lộc.

+ Tuy nhiên, cũng có quan điểm chống lại

việc sở hữu ruộng đất ( Người cầy có

quyền sở hữu ruộng đất), không cần đợi

vua phân chia.

• Quan điểm ruộng đất của tư nhân

- Hạn chế ruộng đất tư của dân để cấp cho những người không đủ, ngăn chặn chiếm đoạt ruộng đất

- Phải hạn chế việc gia tăng ruộng đất của quan lại, địa chủ Lý do: Sự phát triển của chế độ tư hữu ruộng đất ảnh hưởng đến sức mạnh của chế độ phong kiến tập

quyền

• Quan điểm về thuế

- Thời Tuỳ, Đường: Trên cơ sở chế độ

quan điền, nhà nước bắt nông dânphải chịu nghĩa vụ thuế ngang nhau

- Nhà Tống: Đặt ra chính sách thuế mới gọi là phép thuế hai kỳ

+ Nội dung: Nhà nước căn cứ theo

số lượng ruộng đất và tài sản thức

có để đánh thuế, đồng thời thuế

được thu vào 2 vụ thu hoạch

• Quan điểm về thuế (Tiếp)

- Thời Nguyễn: Thuế đinh, thuế điền đánh riêng theo phép: Tô, dung,

điệu đời Đường Ngoài thuế còn có phép khoa sai bao gồm Tì liệu và lao ngân.

- Thời Minh: Thuế đinh, thuế điền

quy định rõ ràng Ngoài ra, còn có phép ngân sai và lực sai

• Quan điểm về thương mại

- Coi nghề buôn không phải là cơ sở

của nền kinh tế ─> thi hành chính

sách kiềm chế sự phát triển của họ

- Tuy nhiên, có những tư tưởng đề cao thương mại: Coi thương mại cũng

quan trọng như nông nghiệp

 Những nhà kinh tế tiêu biểu

- Đưa ra dự án tài chính: Nông hộ là đơn vị đóng thuế và nông dân sẽ

đăng ký theo hộ tịch.

- Thành lập chế độ “tam trưởng”( 5 nhà lập lân trưởng, 5 lân thì lập một

lý trưởng), để theo dõi việc nộp

thuế của nông dân.

Những nhà kinh tế… (Tiếp)

• Tư tưởng kinh tế của Dương Viêm

- Đưa ra tư tưởng về một thứ thuế

thống nhất, thu theo số lượng

ruộng đất và thu hai lần trong năm

- Thay thuế “ Tô, dung, điệu” bằng chế

độ lưỡng thuế, chỉ thu thuế điền thổ vào mùa hạ và mùa thu Thu thuế

bằng tiền

 Những nhà kinh tế…( Tiếp)

• Tư tưởng kinh tế của Lục Chí: Ủng hộ thu thuế bằng hiện vật, chống thu

thuế bằng tiền

• Tư tưởng kinh tế của Vương An Thạch

- Đề nghi phân phối thuế một cách

bình quân hơn, nhằm làm dịu mâu

thuẫn về ruộng đất, trở lại chế độ

bình quân sử dụng đất…

 Những nhà kinh tế… ( Tiếp)

• Tóm lại: Các tư tưởng kinh tế của Trung Quốc thời trung cổ thể hiện thông qua các chính sách kinh tế, chính sách tài chính Nó phản

ánh những vấn đề thực tiễn liên

quan đến đời sống hàng ngày

của dân chúng và các chúa

phong kiến.

4 Tư tưởng kinh tế phong kiến

Nhật Bản

nhiên pháp luật cũng thừa nhận đất chùa chiền, cho phép ruộng thưởng công được truyền cho con cháu).

hoang ─> Chế độ ban điền ngày càng tan rã, chế độ trang viên ra đời, phát triển

nhà nước ─> nhà nước có chính sách hạn chế sự phát triển của trang viên Nhưng do chế độ trang viênđã

vững ─> TK XII,Chế độ trang viên phát triển khắp cả nước.

 Quan điểm về thuế.

• Ruộng đất của chùa chiền, ruộng thưởng

công được miễn thuế.

• Những người được cấp đất phải nộp “ Tô,

dung, điệu) Nghĩa vụ thuế là như nhau với mọi người Đến TK IX, ruông đất của quý

tộc, quan lại có thế lực đều được miễn thuế.

• Những người cày cấy ruộng đất các trang viên phải nộp thuế rất nặng

 Quan điểm về thuế (Tiếp)

• Cải cách Tai ca (Tạo điều kiện cho chế độ phong kiến phát triển, tăng

uy tín nhà vua).

• Lý tưởng cải cách: Xây dựng một

xã hội công bằng, nhằm tước bỏ

quyền lợi bất chính của thiểu số

thượng lưu

• Nội dung cải cách:

- Những đất đai, điền sản của hoàng thất đều bị tịch thu xung vào công thổ, công sản của nhà nước.

- Quy định những nơi thu tô như: Trang viên, đồn điền, chợ, hải khẩu…thuộc tài sản của hào tộc địa phương, của quan

lại bị tịch thu vào công điền, công thổ

Bù lại, quan lại, các dòng hào tộc từ hàng đại phu trở lên được hưởng niên bổng.

- Bãi bỏ chế độ “ Tư dân”.