Kinh nghiệm quốc tế về công ty mua bán nợ và vận dụng vào việt nam (tt)

Thời điểm hiện tại nước ta cũng đã có một số công ty chuyên về mua bán nợ xấu tập trung như: trực thuộc Ngân hàng nhà nước NHNN là Công ty TNHH một thành viên Quản lý tài sản của các TCT

MỞ ĐẦU

I Tính cấp thiết của đề tài

Theo thông tin từ NHNN Việt Nam, Thống đốc Nguyễn Văn Bình báo cáo trước Quốc hội, tổng số nợ xấu của các ngân hàng Việt Nam tại thời điểm 31/12/2012 đang ở mức 8%/ tổng dư nợ, tương đương với 248.000 tỷ đồng nợ xấu Tính đến tháng 9/2013 nợ xấu của toàn hệ thống ngân hàng có giá trị là 152.655 tỷ đồng tương ứng với tỷ lệ nợ xấu là 4,62%/ tổng dư nợ Giải quyết tình trạng nợ xấu hiện là nhiệm vụ hàng đầu trong công tác cải cách hệ thống ngân hàng

Trên thế giới hiện nay có nhiều quốc gia thành lập các công ty mua bán nợ hay công ty quản lý tài sản (AMC) nhằm nhiệm vụ xử lý nợ xấu cho các ngân hàng thương mại (NHTM), khơi thông dòng tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp Những công ty này đã góp phần tháo gỡ khó khăn cho ngành ngân hàng và hỗ trợ hoạt động cho các doanh nghiệp Công ty mua bán nợ tại mỗi quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc , Nhật Bản, Malaysia, Thái Lan, Mỹ, Ai Len…có những mô hình

tổ chức hoạt động khác nhau phù hợp với thực trạng nền kinh tế của mỗi nước Riêng về vấn đề giải quyết nợ xấu cũng có nhiều ý kiến trái chiều, nhiều biện pháp có thể triển khai Điều quan trọng đối với Việt Nam là cần lựa chọn phương

án phù hợp với tình hình đất nước và có những xử lý quyết liệt để tránh nợ xấu quay trở lại trong tương lai Thời điểm hiện tại nước ta cũng đã có một số công ty chuyên về mua bán nợ xấu tập trung như: trực thuộc Ngân hàng nhà nước (NHNN) là Công ty TNHH một thành viên Quản lý tài sản của các TCTD Việt Nam (VAMC); trực thuộc bộ tài chính là Công ty mua bán nợ Việt Nam (DATC) Việc thành lập các Công ty chuyên mua bán nợ và tài sản tồn đọng không có

gì mới trong nền kinh tế thị trường Song, việc thành lập một Công ty mua bán nợ xấu thuộc NHNN để mua lại nợ xấu của các NHTM thì rất cần phải nghiên cứu, trao đổi kỹ hơn trên nhiều khía cạnh, đâu là mục đích chính của việc thành lập Công ty mua bán nợ và mô hình tổ chức và hoạt động của công ty này như thế nào thì phù hợp với Việt Nam Để có thể nghiên cứu và đóng góp những ý kiến của

mình về vấn đề này, tác giả đã lựa chọn đề tài “Kinh nghiệm quốc tế về Công ty mua bán nợ và vận dụng vào Việt Nam” làm đề tài cho luận văn thạc sĩ của

mình

II Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu các mô hình tổ chức, hoạt động và kết quả đạt được của các Công

ty mua bán nợ của một số nước trên thế giới để đưa ra một số gợi ý đề xuất vận dụng vào Việt Nam

III Phương pháp nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nghiên cứu nêu trên tác giả đã áp dụng các phương pháp nghiên cứu và thu thập số liệu sau đây:

- Phương pháp hệ thống hóa, phương pháp tổng hợp

- Phương pháp phân tích dựa trên các bảng biểu, sơ đồ minh họa

- Phương pháp thống kê, so sánh và luận giải…

- Phương pháp thu thập số liệu: Số liệu thứ cấp được thu thập từ các nguồn

là các báo cáo, các nghiên cứu về lĩnh vực ngân hàng tài chính ,các số liệu thống kê của ngành.Tổng hợp kế thừa các nghiên cứ khác để đưa ra ý kiến nhận định cho nghiên cứu này.án đề cần nghiên cứu trên internet

IV Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mục lục, danh mục các từ viết tắt, danh mục các bảng biểu sơ đồ, lời mở đầu, tài liệu tham khảo và kết luận, kết cấu chính của luận văn gồm có 3 chương:

Chương 1:

Những vấn đề lý luận chung và kinh nghiệm quốc tế về Công ty mua bán nợ

Chương 2 :

Thực trạng nợ xấu và mô hình tổ chức và hoạt động của các công ty mua bán

nợ tại Việt Nam

Chương 3 :

Vận dụng các bài học kinh nghiệm về mô hình tổ chức và hoạt động của các công ty mua bán nợ vào Việt Nam

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VỀ CÔNG TY MUA BÁN NỢ

1.1 Những vấn đề lý luận chung về công ty mua bán nợ:

1.2 Kinh nghiệm quốc tế về công ty mua bán nợ

1.3 Đặc điểm từ các mô hình tổ chức và hoạt động của các công ty mua bán nợ tại Trung Quốc, Hàn Quốc và Malaysia

Đặc điểm chung của các công ty mua bán nợ tại 3 nước Trung Quốc, Hàn Quốc và Malaysia là được Chính phủ tài trợ vốn và tổ chức tập trung Điều này có

lẽ là do tính chất đặc thù có hệ thống về các vấn đề ngân hàng và quy mô nợ xấu Trong trường hợp của 2 quốc gia (Malaysia và Hàn Quốc) bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 và Trung Quốc là do cơ chế kinh tế kế hoạch hóa tập trung, khi hoạt động của các NHTM Nhà nước lớn chỉ như những cơ quan hành chính Nhà nước, có nhiệm vụ cho vay theo chỉ định cho các công ty và dự án Nhà nước vốn làm ăn kém hiệu quả, thậm chí thua lỗ làm nợ xấu của các nước này tăng cao Chính phủ các nước này đã áp dụng hình thức mua sỉ tất cả các khoản nợ xấu và cơ cấu lại các khoản nợ xấu của ngân hàng Mô hình AMC tập trung mang tính khả thi cao do nhiều ngân hàng không đủ nguồn lực để tự tái cấu trúc các khoản nợ xấu khổng lồ của mình thông qua các đơn vị trực thuộc hay các công ty con của ngân hàng Hơn nữa, cơ sở pháp lý so với các chuẩn mực thế giới vẫn còn nghèo nàn trong các quốc gia này cũng góp phần tạo ra sự cần thiết phải có AMC tập trung

Các công ty xử lý nợ tập trung cũng có các quyền hạn đặc biệt để cắt giảm các thủ tục pháp lý (ngoại trừ các công ty mua bán nợ tại Trung Quốc) Ví dụ, trường hợp của DANAHARTA – có quyền xử lý tất cả các khoản nợ xấu chuyển giao mà không cần phải xin phép các chủ tài sản KAMCO được trang bị một đạo luật riêng được nghị viện Hàn Quốc thông qua và được chính phủ Hàn Quốc ban hành nhiều đạo luật khác nhau để tạo môi trường pháp lý thuận tiện cho hoạt động của KAMCO Chính phủ Hàn Quốc cho phép KAMCO có quyền tịch thu tài sản

và bán đấu giá các tài sản thế chấp, cầm cố để thu hồi nợ tồn đọng Các công ty

mua bán nợ tại Trung Quốc thì không có thể hiện rõ đặc quyền của mình, có thể một phần là do cơ sở pháp lý của Trung Quốc hoàn thiện hơn cơ sở pháp lý của các nước còn lại

Liên quan đến việc mua khoản nợ xấu để xử lý, Các AMC ở mỗi nước lại

có cách thức riêng của mình KAMCO không có các tiêu chí đặc thù đối với tài sản được mua lại nhưng nó sẽ mua lại các tài sản ở mức giá chiết khấu cao (Tháng 11/2003, mức giá chiết khấu bình quân của KAMCO khoảng 64%) Ngược lại, DANAHARTA hạn chế mua lại các khoản nợ xấu có giá trị ghi sổ tối thiểu là 5 triệu Ringgit Malaysia Hơn nữa, DANAHARTA định giá nợ xấu theo giá thị trường nhưng sẽ thương lượng phần lãi hoặc lỗ với các định chế tài chính Đối với DANAHARTA, giá trị thu hồi vượt mức trên chi phí mua lại cộng với chi phí phân bổ trực tiếp sẽ được chia theo tỷ lệ 80:20, trong đó, 80% thuộc về các định chế tài chính Trong trường hợp thua lỗ thì cả Ngân hàng và DANAHARTA đều phải gánh chịu nhưng ngân hàng phải chịu 30% của mức giá chuyển nhượng Đối với các AMC tại Trung Quốc, ban đầu mỗi AMC chủ yếu thực hiện mua các khoản nợ xấu của ngân hàng trực tiếp được phân công xử lý nợ xấu, sau này các AMC đánh giá và thực hiện mua và xử lý nợ xấu của các ngân hàng khác ngoài 4 ngân hàng quốc doanh lớn

Cuối cùng, các AMC của 3 nước này cũng có các chiến lược xử lý nợ riêng của mình KAMCO đã nhờ sự giúp đở của các chuyên gia nước ngoài trong việc quản lý tài sản và xử lý nợ thông qua các công ty liên doanh DANAHARTA đã

sử dụng các đối tác đặc biệt hoặc các nhà quản trị có chuyên môn để quản lý các loại tài sản đặc thù, thực hiện theo chiến lược của Securum – một công ty xử lý nợ của Thụy Điển trong đầu những thập niên 1990 Quá trình xử lý nợ xấu ở Trung Quốc gắn trực tiếp với các biện pháp cải cách được thực hiện bởi Chính phủ nhằm chuyển đổi nền kinh tế Trung Quốc từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế kinh tế thị trường cũng như quá trình tái cấu trúc các doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) và hệ thống tài chính Do vậy các AMC tại Trung Quốc với mục đích giảm thiểu nợ xấu đồng thời tái cấu trúc các doanh nghiệp Nhà Nước đã sử dụng phương pháp xử lý nợ là chuyển nợ xấu thành cổ phần

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NỢ XẤU VÀ MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CÔNG TY MUA BÁN NỢ

TẠI VIỆT NAM

2.1 Thực trạng nợ xấu của các tổ chức tín dụng Việt Nam

2.2 Mô hình tổ chức và hoạt động của công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC)

Hiện tại hoạt động mua nợ xấu của VAMC đa phần bằng cách mua nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt và tiền mặt Trái phiếu mà VAMC phát hành cho doanh nghiệp để “hoán đổi” nợ xấu theo đúng giá trị còn lại của khoản nợ (nợ gốc trừ khoản tiền đã được tổ chức tín dụng trích lập cho khoản nợ đó) Tuy nhiên, đúng như tên gọi của nó, trái phiếu đặc biệt ở chỗ lãi suất 0% và hàng năm ngân hàng vẫn phải trích lập 20% mệnh giá trái phiếu cho dự phòng rủi ro Ngoài ra, khi hết hạn hoặc đã trích lập dự phòng đủ số nợ xấu và nếu nợ xấu chưa được VAMC xử

lý thì tổ chức tín dụng phải mua lại nợ xấu từ VAMC bằng chính trái phiếu mà VAMC phát hành Lợi ích mà tổ chức tín dụng nhận được là đem trái phiếu đặc biệt này đến NHNN chiết khấu để mượn tiền Như vậy, rõ ràng sự hấp dẫn của trái phiếu đặc biệt là không nhiều

Việc xử lý nợ xấu của VAMC bản chất vẫn là NHNN bơm tiền vào tổ chức tín dụng có nợ xấu cao để lấp lỗ hổng khi bị xử lý Đối với tổ chức có nợ xấu thấp hoặc có thể che dấu nợ xấu thì họ sẽ không bán nợ cho VAMC Việc VAMC không dùng đến “tiền thật” để xử lý nợ xấu là một đặc thù ở Việt Nam

Chính thức bắt đầu mua nợ xấu từ 1/10/2013, đến 15/11/2013, VAMC đã mua trên 16.000 tỷ đồng dư nợ gốc và vẫn tích cực triển khai mua nợ để đạt kế hoạch 35.000 tỷ đồng Sau khi mua, VAMC đang thực hiện tổng hợp, phân loại và xây dựng danh mục các khoản nợ để có thể chào bán ra thị trường trong nước và quốc tế trong thời gian tới

Tuy nhiên, việc xử lý, mua bán nợ xấu thời điểm này không thể nhanh, đơn giản, do vướng mắc ở nhiều khâu Một trong những khâu vướng mắc nhất hiện

nay của VAMC, đó là rào cản về pháp lý trong việc mua - bán nợ xấu Đặc biệt là vấn đề liên quan tài sản thế chấp là bất động sản

2.3 Mô hình tổ chức và hoạt động của Công ty Mua bán nợ Việt Nam (DATC)

Sau 9 năm đi vào hoạt động, mặc dù Công ty Mua, bán nợ gặt hái được nhiều thành công, hoành thành khá tốt nhiệm vụ được giao: Lũy kế từ năm 2004 đến năm 2012, DATC đã thực hiện 128 phương án mua bán nợ theo theo hình thức thỏa thuận và chỉ định để xử lý tài chính tái cơ cấu doanh nghiệp và thu hồi nợ Giá trị sổ sách của các khoản nợ là 8.579,6 tỷ đồng, tỷ lệ thu hồi đạt 106,5 % so với giá vốn mua nợ Tuy nhiên, công ty vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc còn tồn tại

Thứ nhất, mặc dù DATC luôn đạt hoàn thành mục tiêu doanh thu hàng năm vượt kế hoạch, nhưng nhìn chung, từ năm 2004 đến nay, kết quả mua nợ hàng năm còn thấp, chỉ đạt trên 30% so với kế hoạch đề ra

Thứ hai, trong hoạt động xử lý nợ theo phương án góp vốn cổ phần để tái cơ cấu doanh nghiệp, một số doanh nghiệp khách nợ chưa đạt được mục tiêu doanh thu Nhiều doanh nghiệp từ năm 2007 đến nay vẫn chưa thu hồi được hết số thu từ

nợ tồn đọng gây thất thoát cho công ty

Thứ ba, mặc dù đã thực hiện thành công tái cơ cấu cho nhiều doanh nghiệp nhưng một số phương án được thực hiện vẫn còn rất chậm, gây ra tốn chi phí, thời gian và công sức của đội ngũ nhân viên công ty

Thứ tư, mục tiêu của việc hình thành Công ty Mua, bán nợ Việt Nam là tiếp cận các khoản nợ tồn động để xử lý, nhưng việc tiếp cận với một số khoản nợ tồn đọng vẫn có một số hạn chế do phía khách nợ chưa thực sự tin tưởng để tích cực đàm phán bán nợ tồn đọng

Thứ năm, hoạt động tái cơ cấu doanh nghiệp thông qua việc mua, bán nợ tồn đọng thường là phải xử lý các vấn đề còn tồn tại ở phía khách nợ là doanh nghiệp

về việc giảm trừ một số khoản nợ tồn đọng, xử lý các điều kiện để doanh nghiệp

đủ điều kiện chuyển đổi, tái cơ cấu diễn ra khá chậm

Thứ sáu, trong hoạt động mua nợ để thu nợ, việc xử lý thu nợ tồn đọng tại một số doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn, số tiền còn phải thu tính cả gốc lẫn lãi vẫn

ở mức cao, thường cuối năm, Công ty Mua, bán nợ Việt Nam vẫn còn khoản thu hồi các khoản nợ chiếm tỉ lệ rất cao, có năm tỷ lệ này lên đến 50%

CHƯƠNG 3: VẬN DỤNG CÁC BÀI HỌC KINH NGHIỆM

VỀ CÔNG TY MUA BÁN NỢ TRÊN THẾ GIỚI VÀ GỢI Ý

VẬN DỤNG VÀO VIỆT NAM 3.1 Các bài học Việt Nam có thể vận dụng từ mô hình tổ chức và hoạt động của các công ty mua bán nợ trên thế giới

Bài học thứ nhất có thể vận dụng vào Việt Nam là việc lựa chọn mô hình tổ chức phù hợp cho công ty mua bán nợ quốc gia tại Việt Nam dựa vào kinh nghiệm quốc tế của các nước trên thế giới Có hai mô hình Công ty mua bán nợ : Các công

ty mua bán nợ tư nhân có thể do các ngân hàng tự thành lập để xử lý nợ đọng của bản thân ngân hàng và các công ty mua bán nợ quốc doanh do chính phủ thành lập

để xử lý nợ đọng của nền kinh tế quốc dân như Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia thành lập Công ty mua bán nợ quốc doanh để xử lý nợ đọng ngay khi tỷ lệ nợ xấu Trung Quốc, quốc gia láng giềng có bối cảnh kinh tế xã hội khá tương đồng với Việt Nam thiết lập 4 công ty mua bán nợ tập trung để tiến hành xử lý nợ của 4 ngân hàng nhà nước có tổng số tài sản chiếm 70% toàn hệ thống ngân hàng Trung Quốc

Bài học thứ hai, Chính phủ Việt Nam cần ủng hộ hoàn toàn việc xử lý kiên quyết với các trường hợp nợ xấu dưới thể hiện cả bằng hệ thống pháp lý cũng như nguồn lực kinh tế Chính phủ cần trao cho công ty mua bán nợ quốc gia những đặc quyền trong việc xử lý thu hồi, tịch thu tài sản….tạo cơ chế riêng cho việc bán và

xử lý nợ xấu của công ty mua bán nợ quốc gia, đây cũng là một trong những yếu

tố giúp các công ty này gặt hái được thành công

Đồng thời, tính năng động, tổ chức cao và linh hoạt vận dụng các phương pháp thị trường trong định giá nợ tồn đọng của các công ty mua bán nợ quốc gia chính là những nguyên nhân dẫn tới thành công của xử lý nợ tồn đọng tại một số quốc gia và cũng là bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Bên cạnh đó, việc thiết lập một hệ thống dự báo và phản ứng kịp thời, nhanh nhạy đối với mỗi giải pháp xử lý nợ xấu cũng rất cần thiết vì giải pháp xử lý

có tác động rất khác nhau tại mỗi quốc gia Một bài học mà Việt Nam cần tiếp tục

áp dụng và củng cố đó là hoạt động của công ty mua bán nợ quốc gia tại Việt Nam

cần phải được sự ủng hộ hoàn toàn về chủ trương xử lý nợ tồn đọng bằng các biện pháp mạnh

Đồng thời, cần tạo lập phương pháp định giá các tài sản toàn diện, cụ thể để hoạt động mua bán và xử lý nợ tồn đọng hiệu quả Điều này chúng ta có thể học từ hoạt động mua nợ xấu tại DANAHARTA Malaysia và KAMCO Hàn Quốc, khi đi vào hoạt động hoạt động mua nợ xấu được 2 tổ chức này phân tích và phân loại rõ ràng thuận lợi cho việc xử lý nợ xấu

Việc xử lý nợ tồn đọng dựa trên nền tảng thị trường, công khai, cung cấp thông tin một cách đầy đủ và hệ thống là vấn đề cốt yếu, đảm bảo tính khách quan

và trung thực của việc xử lý nợ

Các hoạt động bán và xử lý nợ tồn đọng, Công ty mua bán nợ quốc gia tại Việt Nam cần đa dạng hoá hình thức xử lý ngoài các cách thức xử lý trước đây hay các hình thức xử lý truyền thống Tại Việt Nam, công ty mua bán nợ quốc gia chưa thực sự thực hiện linh hoạt các cách thức xử lý nợ xấu chưa có nhiều hình thức được lựa chọn Đây cũng là một bài học cần thiết đối với các công ty mua bán quốc gia hiện có tại Việt Nam trong việc xử lý nợ xấu của chủ nợ và tái cấu trúc nền kinh tế

3.2 Một số gợi ý vận dụng về mô hình tổ chức của Công ty mua bán nợ tại Việt Nam

Mô hình AMC quốc gia về mặt lý thuyết sẽ mang lại hiệu quả cao hơn cũng bởi lý do các AMC quốc gia thường có tiềm lực mạnh hơn các AMC riêng lẻ tại các ngân hàng thương mại hoặc các đơn vị trực thuộc để có thể tái cấu trúc một khối lượng khổng lồ các khoản nợ xấu Do vậy khi để xử lý một khối lượng nợ xấu lớn mang tầm cỡ quốc gia ảnh hưởng nặng nề đến nền kinh tế, việc lựa chọn thành lập AMC quốc gia là phù hợp

Hơn nữa, hạ tầng pháp lý nghèo nàn tại các quốc gia đang phát triển như Việt Nam tạo tiền đề cho việc thành lập các AMC theo hình thức AMC quốc gia và được trao các quyền lực đặc biệt nhằm vượt qua các hệ thống pháp luật không đem lại hiệu quả cho công cuộc tái cấu trúc nợ xấu tại Việt Nam

Có thể nói, một AMC quốc gia với đặc điểm cho phép hợp nhất các nguồn lực sẵn có là phù hợp cho mô hình với mục tiêu chính là bán, thanh lý nợ xấu

trong khi mô hình AMC tư nhân sẽ mang lại hiệu quả hơn cho cả các nhiệm vụ tái cấu trúc doanh nghiệp

Hơn nữa, khi Chính phủ mua lại nợ xấu của ngân hàng thông qua các AMC quốc gia thì Chính phủ có thể dễ dàng áp đặt các điều kiện cần thiết cho việc tái cấu trúc hệ thống ngân hàng, đây là một trong những phương tiện để chính phủ điều tiết kinh tế vĩ mô

3.3 Một số gợi ý vận dụng về hoạt động của Công ty mua bán nợ tại Việt Nam

3.3.1 Một số gợi ý về hoạt động mua nợ xấu của Công ty mua bán nợ

Qua kinh nghiệm hoạt động của các AMC của các nước như Hàn Quốc, Trung Quốc, Malaysia ta thấy rằng hoạt động mua nợ xấu là một trong những hoạt động quan trọng trong việc xử lý nợ xấu Vì để có thể xử lý nợ xấu hiệu quả, ban đầu các AMC cần xác định chính xác về giá cả các khoản nợ xấu Nhìn chung, có hai phương pháp định giá đã được các AMC sử dụng: định giá theo giá trị sổ sách và định giá theo giá trị thị trường phù hợp Trong các công

ty mua bán nợ được phân tích ở trên, đa phần các công ty mua bán nợ xử dụng phương pháp định giá theo giá trị thị trường, chỉ có các công ty mua bán nợ tại Trung Quốc giai đoạn đầu theo quy định phải mua lại các khoản nợ xấu với giá trị sổ sách không theo giá thị trường, điều này giúp các NHTM nhà nước loại khỏi bảng tổng kết tài sản những khoản nợ xấu lớn nhưng khiến AMC không tránh khỏi bị thua lỗ và khiến AMC không có động lực trong việc tối đa hoá lợi nhuận từ việc kinh doanh các khoản nợ xấu Nhìn chung, phương pháp định giá theo giá trị phù hợp hạn chế được rủi ro về mặt đạo đức cũng như tâm lý bức xúc sử dụng tiền nộp thuế của người dân trong việc nhanh chóng giải quyết vấn

đề nợ xấu

Tại mô hình DANAHARTA Malaysia và KAMCO Hàn Quốc, các công ty này đã tạo lập phương pháp định giá các tài sản toàn diện cụ thể giúp cho hoạt động mua bán và xử lý nợ tồn đọng được tiến hành chuyên nghiệp nhanh chóng

và hiệu quả

Từ kinh nghiệm từ quốc tế, để tránh khỏi sai lầm và học hỏi những bài học quốc tế, ngay từ khi mới thành lập công ty mua bán nợ Việt Nam cần xác định