KÍNH HIỂN VI QUAN SÁT TẾ BÀO THỰC VẬT, ĐỘNG VẬT, VI SINH VẬT 1.. Nguyên tắc Kính hiển vi là một dụng cụ quang học dùng để quan sát những vật nhỏ bé mà mắt thường không thể thấy được..
Trang 1Bài 1
KÍNH HIỂN VI QUAN SÁT TẾ BÀO THỰC VẬT, ĐỘNG VẬT, VI SINH VẬT
1 SỬ DỤNG KÍNH HIỂN VI
1.1 Nguyên tắc
Kính hiển vi là một dụng cụ quang học dùng để quan sát những vật nhỏ bé mà mắt thường không thể thấy được Độ phóng đại của kính hiển vi là tích số của độ phóng đại của vật kính và thị kính
1.2 Cấu tạo
1.2.1 Các bộ phận quang học gồm: thị kính, vật kính, bộ phận tụ
quang, nguồn sáng (đèn hoặc gương)
- Vật kính: quyết định khả năng nhìn rõ mẫu vật Trên thị
kính có khắc độ phóng đại của vật kính (x4, x10, x40 và
x100) Vật kính x100 thường sử dụng với dầu soi kính
- Thị kính: gắn ở đầu trên của ống kính Thị kính có cấu tạo
đơn giản hơn vật kính.Trên thí kính có độ phóng đại x5, x6,
x10 hoặc x15
1.2.2 Các bộ phận cơ học: Ốc thứ cấp, vi cấp, thân kính, bàn kính
cùng thước kẹp tiêu bản, ống kính, đầu xoay, ốc chỉnh tụ quang
1.3 Sử dụng
Để bảo vệ kính hiển vi và tiêu bản, khi dùng kính phải thận trọng, vặn ốc phải từ từ, nhẹ nhàng và tiến hành theo thứ tự sau:
• Cắm điện, bật công tắc Nhìn vào thị kính để điều chỉnh nguồn sáng điện chiếu để ánh sáng đều thị trường
• Quan sát mẫu vật với thị kính có độ phóng đại nhỏ trước (x4 hoặc x10)
• Đặt tiêu bản lên bàn nâng và kẹp vào kẹp tiêu bản để cố định tiêu bản, điều chỉnh mẫu vật vào đúng tâm nguồn sáng
• Nhìn xuống tiêu bản (lame), vặn nhẹ ốc thứ cấp đến khi đầu vật kính gần chạm vào lame hay ngừng lại khi kính hiển vi có bộ phận cản an toàn
• Nhìn vào thị kính và vặn nhẹ ốc thứ cấp lên đến khi thấy rõ hình ảnh mẫu vật (nếu chưa thấy rõ có thể điều chỉnh ốc vi cấp nhẹ nhàng đến khi nhìn thấy rõ)
• Muốn xem ở độ phóng đại lớn hơn thì đưa phần muốn xem vào giữa thị trường Nhìn vào lame, vặn đầu xoay chuyển đến vật kính lớn hơn (x40) (nếu không đụng vào lame) Điều chỉnh ốc vi cấp đến khi nhìn rõ hình ảnh
Yêu cầu: Sinh viên cần kiên nhẫn trong quá trình sử dụng kính hiển vi Các động tác cần được thực
hiện nhẹ nhàng Không tự ý tháo rời các bộ phận của kính hay bật, tắt công tắc làm cháy bóng đèn Sau khi sử dụng xong phải vệ sinh kính sạch sẽ, tắt điện, sắp xếp kính hiển vi đúng chổ và ngay ngắn
Kính hiển vi quang học
Trang 2Lưu ý:
• Khi quan sát cần nhấp nháy ốc vi cấp thường xuyên để thấy được đầy đủ các mặt phẳng khác nhau của tiêu bản
• Ốc vi cấp chuyển động được cả hai chiều Nếu đang vặn mà thấy kẹt thì dừng lại và vặn theo chiều ngược lại Tuyệt đối không dùng sức mạnh để vặn tiếp vì sẽ làm hỏng bộ phận này Có thể nâng hoặc hạ bàn nâng cho phù hợp rồi tiếp tục chỉnh bằng ốc vi cấp
• Ảnh thấy trong kính hiển vi luôn luôn ngược chiều với vật quan sát Do đó muốn xem đúng chiều cần đặt lame mang tiêu bản ngược lại với chiều muốn quan sát Tương tự có thể thay đổi vị trí của kẹp tiêu bản theo chiều ngược lại với chiều cần quan sát
• Sử dụng cả hai mắt để quan sát Khi muốn vẽ hình thì mắt trái nhìn vào kính, mắt phải nhìn vào giấy vẽ đặt ở bên phải kính (có thể thực hiện ngược lại nếu thuận tay trái) để có thể vừa quan sát vừa vẽ Không nhắm một mắt khi quan sát
• Nên chia vị trí trên thị trường giống như đồng hồ để dễ theo dõi
• Sử dụng độ phóng đại càng lớn, nguồn sáng càng cần nhiều
1.4 Bảo quản kính hiển vi
Kính hiển vi phải được bảo quản ở nhiệt độ mát và khô ráo Cần đậy kỹ để tránh bụi bám vào vật kính và thị kính
2 CÁCH CHUẨN BỊ MẪU VẬT
- Đặt lên lame một giọt nước hoặc một giọt glycerine
- Đặt mẫu vật cần quan sát vào giọt nước/glycerine
- Đậy lamelle lên lame (hình vẽ)
- Quan sát dưới vật kính lần lượt x4, x10 và x40
Cách đậy lamelle lên mẫu vật để tránh bọt khí
3 THỰC HÀNH
3.1 Vật liệu tươi:
- Củ hành tím
- Nấm men
3.2 Hóa chất:
Dung dịch Lugol
3.3 Thực hành
3.3.1 Tế bào động vật: tế bào biểu mô miệng
Dùng tăm tre sạch cạo nhẹ lên niêm mạc miệng rồi nhúng đầu tăm vào một giọt Lugol trên 1 lame sạch Đậy lamelle và quan sát dưới kính hiển vi ở vật kính x40
Trang 33.3.2 Tế bào thực vật: tế bào vảy hành tím
Dùng dao lam tách vài mảnh biểu bì vảy củ hành tím, ngâm trong nước Chọn vài mảnh mỏng đặt trên lame trong một giọt nước, đậy lamelle và quan sát dưới kính hiển vi ở vật kính x10 và x40
3.3.3 Tế bào vi sinh vật: nấm men
Nhỏ một giọt canh trường nấm men lên lame Đậy lamelle và quan sát dưới kính hiển vi ở vật kính x40
4 BÀI TƯỜNG TRÌNH
4.1 Vẽ hình, chú thích đầy đủ các bộ phận của kính hiển vi Mô tả chức năng của từng bộ phận
4.2 Vẽ hình, chú thích và mô tả đặc điểm của từng loại tế bào quan sát được Lưu ý: cần chú thích các thành phần của tế bào (vách, màng nguyên sinh chất, nguyên sinh chất, nhân)
