Rèn kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi

Tuy nhiên trong quá trình thực tiễn ở trường mầm non tôi thấy kĩ năng đọc diễn cảm thơ của trẻ mẫu giáo còn nhiều hạn chế; chỉ có một số trẻ biết đọc diễn cảm, việc đọc kể tác phẩm còn m

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp phát triển ngôn ngữ

HÀ NỘI – 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường ĐHSP Hà Nội 2, các thầy cô giáo khoa Giáo dục Mầm non đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Đồng thời em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới cô giáo - TS Lê Thị Lan

Anh, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em trong quá trình học tập, nghiên

cứu và hoàn thành khoá luận này

Em xin chân thành cảm ơn toàn thể các cô giáo cùng tất cả các cháu mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) trường mầm non Cổ Loa đã giúp đỡ để em có được những

tư liệu để hoàn thành tốt khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bạn bè đã luôn giúp đỡ động viên em trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận

Quá trình nghiên cứu đề tài, em không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của thầy cô giáo và các bạn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 04 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Đào Thị Nữ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, những số liệu và kết quả trong khóa luận là hoàn toàn trung thực Đề tài chưa được công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào

Hà Nội, tháng 04 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Đào Thị Nữ

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 L ch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc khóa luận 5

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC RÈN KĨ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI 6

1.1 Cơ sở lí luận về việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho trẻ 5 – 6 tuổi 6

1.1.1 Cơ sở tâm lí 6

1.1.2 Cơ sở ngôn ngữ và văn học 8

1.1.3 Vai trò của thơ ca với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5–6 tuổi 15

1.1.4 Quan niệm về đọc diễn cảm các văn bản nghệ thuật 17

1.1.5 Vai trò của việc đọc diễn cảm đối với giáo dục trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 22

1.2 Thực trạng của việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ 5 – 6 tuổi 25

1.2.1 Chương trình thơ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi 25

1.2.2 Điều tra khảo sát kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ mầm non 27

1.2.3 Phân tích kết quả điều tra 28

1.2.4 Nhận xét kết quả khảo sát 31

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 32

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM THƠ CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI 33

2.1 Sử dụng biện pháp mớm lời 33

2.1.1 Mục đích và ý nghĩa của biện pháp “mớm lời” 33

2.1.2 Cách tiến hành 34

2.1.3 Yêu cầu và điều kiện vận dụng 35

2.2 Rèn luyện đọc diễn cảm thơ theo mẫu 35

2.2.1 Mục đích và ý nghĩa của biện pháp đọc diễn cảm thơ theo mẫu 35

2.2.2 Đọc mẫu diễn cảm thơ 36

2.3 Đọc diễn cảm trên nền nhạc 40

2.3.1 Mục tiêu và ý nghĩa 40

2.3.2 Yêu cầu 41

2.3.3 Cách tiến hành 42

2.3.4 Điều kiện vận dụng 43

2.4 Dạy trẻ đọc diễn cảm theo thể thơ 43

2.4.1 Ngắt nh p theo thể thơ 43

2.4.2 Chú ý vần trong khi đọc từng thể thơ 46

2.4.3 Sưu tầm một số bài thơ theo thể thơ 48

2.5 Sửa lỗi sai cho trẻ khi đọc diễn cảm thơ 54

2.5.1 Rèn phát âm đúng từ ngữ 55

2.5.2 Rèn đọc ngắt nghỉ hơi đúng 57

2.5.3 Rèn đọc diễn cảm 59

2.6 Sử dụng biện pháp “karaoke” - chiếu văn tự hoặc hình ảnh cho trẻ đọc diễn cảm thơ 61

2.6.1 Mục đích và ý nghĩa của biện pháp 61

2.6.2 Yêu cầu 63

2.6.3 Cách tiến hành 64

2.6.4 Điều kiện vận dụng 64

2.7 Luyện trẻ cách ngắt nghỉ hơi đúng có kèm giải thích nghĩa 64

2.7.1 Ngắt giọng 64

2.7.2 Một số lưu ý ngắt nghỉ khi đọc diễn cảm thơ 69

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 71

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 72

3.1 Mục đích thực nghiệm 72

3.2 Thời gian, khách thể và đ a bàn thực nghiệm 72

3.3 Điều kiện và tiêu chí thực nghiệm 72

3.4 Nội dung thực nghiệm 73

3.5 Kết quả thực nghiệm 73

3.5.1 Kết quả trước thực nghiệm 73

3.5.2 Kết quả sau thực nghiệm 75

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 77

KẾT LUẬN 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 L o họn ề tài

Văn học là một phương tiện hiệu quả mạnh m không chỉ đối với việc giáo dục trí tuệ, đạo đức, thẩm mĩ mà còn có ảnh hưởng vô cùng to lớn đến sự phát triển ngôn ngữ của trẻ Và phát triển ngôn ngữ cho trẻ c ng là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của trường mầm non

Đối với trẻ mầm non, làm quen với đọc thơ là hoạt động hấp dẫn, thu hút

sự quan tâm đặc biệt chú ý của trẻ, thông qua các bài thơ đã đưa đến cho trẻ sự nhận biết một cách tự nhiên về thế giới xung quanh, về vẻ đẹp của tự nhiên và xã hội, góp phần quan trọng đối với việc phát triển nhận thức và phát triển toàn diện cho trẻ, khắc vào lòng trẻ những vần thơ, lời hay, ý đẹp trong ngôn ngữ với những hình tượng trong sáng, để từng bước hình thành lòng say mê yêu thích đọc thơ ngay từ tuổi thơ ấu

Tuy nhiên, do hạn chế của độ tuổi này nên trẻ chưa tự mình tiếp xúc trực tiếp qua tác phẩm (trẻ chưa biết chữ) chưa hiểu được đầy đủ về giá tr nội dung

c ng như giá tr nghệ thuật của tác phẩm Do đó trẻ chưa tự cảm thụ và tiếp nhận được các tác phẩm thơ, thụ động trong việc tạo lập và sáng tạo Sự cảm thụ tác phẩm văn học ở trẻ là một quá trình thống nhất, trọn vẹn, dựa trên mối liên hệ không ngừng giữa yếu tố nhận thức và cảm xúc Trong cảm thụ tác phẩm các em không chỉ cảm thụ nội dung mà còn cảm thụ về nghệ thuật của nó (đặc biệt là yếu tố ngôn ngữ, vần, nh p điệu) Để tiếp nhận đúng cái hay, cái đẹp của tác phẩm thơ trẻ được truyền thụ qua nghe và đọc lại, qua hoạt động bắt chước lời nói, việc làm của các nhân vật hoặc những cách diễn đạt trong tác phẩm Chính quá trình trẻ được nghe, và được trực tiếp tham gia vào hoạt động đọc thơ s giúp trẻ tích l y và phát triển thêm nhiều từ mới Điều này giúp giáo viên có thể

dễ dàng hơn trong việc rèn luyện khả năng biểu cảm trong ngôn ngữ nói, ngôn ngữ miêu tả, ngôn ngữ đối thoại với trẻ

Trẻ không biết chữ nên cảm nhận đầu tiên của nó là qua cô giáo, việc truyền thụ tác phẩm của giáo viên là vô cùng quan trọng Vì vậy, việc giúp trẻ có khả năng diễn đạt mạch lạc được chúng tôi quan tâm nhất khi cho trẻ tiếp xúc với tác phẩm văn học Đối với chúng tôi thì việc đọc diễn cảm có nghệ thuật có ý nghĩa to lớn hơn, giúp trẻ cảm thụ tác phẩm một cách trọn vẹn và đầy đủ hơn Qua đó, trẻ tái tạo lại bằng hình ảnh những gì đã nghe được và gợi lên ở trẻ những tình cảm, cảm xúc nhất đ nh; trẻ chú ý say mê với âm thanh nh p điệu, nhạc vần của thơ ca Điều đó là tiền đề cho sự hình thành và phát triển nhân cách, đạo đức cho trẻ thơ Mặt khác, trẻ 5 – 6 tuổi là giai đoạn chuẩn b tiến vào cấp học phổ thông vì vậy việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm thơ là bước đệm quan trọng cho trẻ để có thể thực hiện tốt việc học tập trong các cấp học tiếp theo

Hoạt động diễn cảm thơ ngày càng được quan tâm chú trọng đặc biệt hơn Tuy nhiên trong quá trình thực tiễn ở trường mầm non tôi thấy kĩ năng đọc diễn cảm thơ của trẻ mẫu giáo còn nhiều hạn chế; chỉ có một số trẻ biết đọc diễn cảm, việc đọc kể tác phẩm còn mang tính chất học thuộc lòng chứ chưa thể hiện một cách diễn cảm, thậm chí trẻ còn chưa đọc đúng, một số trẻ còn ngọng, lắp, do

đó gây rất nhiều khó khăn đối đối với việc rèn kĩ năng đọc diễn cảm cho trẻ, từ

đó dẫn đến kết quả giáo dục chưa cao Từ thực tiễn này, nên chúng tôi đã chọn

nghiên cứu đề tài “Rèn kĩ năng ọ iễn ảm thơ ho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi” làm đề tài của mình

2 Lị h s nghiên ứu vấn ề

Qua quá trình tìm hiểu việc đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) nhằm xây dựng một số biện pháp giúp nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ một cách có hiệu quả nhất, chúng tôi đã được nghiên cứu một số công trình khoa học trong nước và nước ngoài có đề cập những vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu của mình

Cuốn Văn học thiếu nhi với giáo dục trẻ em lứa tuổi mầm non của tác giả

Lã Th Bắc Lí, NXB ĐHSP (2008) dựa trên cơ sở nghiên cứu đặc điểm tiếp nhận

văn học của trẻ mầm non để khẳng đ nh vai trò quan trọng của văn học đối với việc giáo dục trẻ một cách toàn diện Theo đó, các tác phẩm thơ tham gia tích cực vào phát triển các lĩnh vực phát triển nhận thức, phát triển ngôn ngữ, phát triển tình cảm xã hội, phát triển thẩm mĩ và phát triển thể chất cho trẻ Như vậy, việc nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho trẻ là cần thiết và có ý nghĩa

Cuốn Cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học một số vấn đề lí luận và thực tiễn của Hà Nguyễn Kim Giang, NXB ĐHQG Hà Nội (2006) c ng đã nêu

ra những kết quả nghiên cứu cơ bản của các nhà khoa học có tên tuổi trên thế giới như: P.M Iacôp sơn, E.I Trikhiêva, A.V Zapôrôze… về khả năng, năng lực tiếp nhận văn học của trẻ mầm non: Trẻ mầm non hoàn toàn có thể hiểu sâu sắc (ở mức độ của trẻ) nội dung và tư tưởng tác phẩm văn học, có thể phân biệt được hình ảnh nghệ thuật với hiện thực, chỉ ra và nhận xét được những phương tiện biểu đạt hình tượng, ngôn ngữ, các thủ pháp nghệ thuật, có khả năng nắm bắt được cơ bản cách xây dựng cốt truyện, cấu trúc và mối quan hệ giữa các nhân vật

Cuốn Phương pháp đọc diễn cảm của Hà Nguyễn Kim Giang, NXB

ĐHSP (2007) c ng đã chỉ rõ cho chúng ta biết: Việc đọc diễn cảm được sử dụng rộng rãi trong các tiết dạy học văn học, trong các hoạt động văn học Trong các hoạt động này, nó được xem như một nghệ thuật đọc có tác dụng một cách kỳ diệu về nhiều mặt M.A.Rưbnhikôva khẳng đ nh rằng: “Đọc diễn cảm là hình thức đầu tiên và cơ bản của việc dạy học văn học một cách trực quan và cụ thể, đối với chúng tôi nó là một hình thức trực quan quan trọng hơn bất kỳ một hình thức trực quan th giác nào Chúng tôi không phủ nhận hình thức trực quan th giác, nhưng phương pháp làm cho từ khắc sâu vào nhận thức chính là lời nói, là phương pháp đọc diễn cảm bằng lời nói.”…

Qua nghiên cứu các bài viết, các công trình liên quan đến khóa luận chúng tôi nhận thấy các công trình này quan tâm sâu sắc đến vai trò của tác phẩm văn học đối với việc giáo dục trẻ mầm non; khả năng của trẻ mầm non trong việc đọc

diễn cảm tác phẩm văn học; khẳng đ nh sự cần thiết của việc nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo Có tài liệu đã đề cập đến nghệ thuật đọc diễn cảm tác phẩm văn học để nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ Tuy nhiên, vấn đề nêu ra ở tài liệu này chưa hướng vào từng độ tuổi cụ thể trong suốt giai đoạn trẻ ở bậc học mầm non, từng đối tượng trẻ với trình độ khác nhau, điều kiện học tập khác nhau, c ng chưa nêu các biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ phù hợp với từng đối tượng như đã nói trên Nhận thấy đây là một khoảng trống có thể tiến hành khảo sát, nghiên cứu và đề xuất các biện pháp mang tính ứng dụng, chúng tôi chọn nghiên cứu vấn đề “Biện pháp nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi)”

6 Nhiệm v nghiên ứu

- Nghiên cứu lí luận và nghiên cứu thực trạng: về nghiên cứu lí luận trên

cở sở tổng hợp các tư liệu về lí thuyết có liên quan đến đề tài xây dựng cở sở lí luận cho việc xây dựng một hệ thống các biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm, nghiên cứu thực trạng để thấy được việc thực hiện dạng thức tiết học này đạt kết quả như thế nào

- Đề xuất một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ

- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá và kiểm tra giả thiết khoa học

7 Phương pháp nghiên ứu

+ Phân tích, tổng hợp các tư liệu về lí thuyết có liên quan đến đề tài

Chương 2: Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ 5 – 6 tuổi Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VIỆC RÈN KĨ NĂNG

ĐỌC DIỄN CẢM CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI 1.1 Cơ sở uận về việ rèn kĩ năng ọ iễn ảm ho trẻ 5 – 6 tuổi

1.1.1 Cơ sở tâm lí

1.1.1.1 Tư duy

Tư duy là một trong những đặc điểm tâm lí quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp đến sự tiếp nhận văn học của trẻ 5 – 6 tuổi Ở tuổi mẫu giáo lớn tư duy trực quan – hình tượng phát triển mạnh đã giúp trẻ giải quyết một số bài toán thực tiễn Nhưng trong thực tế những thuộc tính bản chất của sự vật và hiện tượng mà trẻ cần tìm hiểu lại b che dấu không thể hình dung được bằng hình ảnh Kiểu tư duy này không đáp ứng được nhu cầu nhận thức đang phát triển mạnh ở trẻ mẫu giáo lớn, cho nên bên cạnh phát triển tư duy trực quan – hình tượng vẫn mạnh

m như trước đây, còn cần phát triển thêm một kiểu tư duy trực quan – hình tượng mới để đáp ứng với khả năng và nhu cầu của trẻ ở cuối tuổi mẫu giáo Đó

là kiểu tư duy trực quan – sơ đồ, trẻ mẫu giáo lớn có khả năng hiểu một cách dễ dàng và nhanh chóng về cách biểu diễn sơ đồ để tìm hiểu sự vật Trong thời gian này, trẻ bắt đầu hiểu rằng có thể biểu th một sự vật hay một hiện tượng nào đó bằng từ ngữ hay các kí hiệu khác khi phải giải những bài toán tư duy độc lập Vì vậy, tính cụ thể của ngôn ngữ văn học khi tái hiện lại toàn bộ thế giới hình ảnh, màu sắc, âm thanh có liên quan mật thiết tới sự tiếp nhận văn học của trẻ Nói cách khác, tư duy trực quan – sơ đồ cụ thể giúp trẻ tiếp nhận một cách dễ dàng,

có hiệu quả các tác phẩm văn học phù hợp với lứa tuổi Với sự phong phú của trí tưởng tượng hay “ý thức bản ngã” rất cao, trẻ mầm non, đặc biệt trẻ từ 5 – 6 tuổi luôn lấy mình làm trung tâm để nhìn nhận thế giới xung quanh Với cách nhìn

“vật ngã đồng nhất” và trí tưởng tượng phong phú, vạn vật qua con mắt trẻ thơ đều sinh động và có hồn Các em tìm thấy trong tự nhiên đời sống của chính mình, và hòa chúng vào thiên nhiên, đồng nhất với thế giới xung quanh với

chính bản thân Cho nên, trẻ mầm non thường rất thích nghe kể đọc thơ, kể truyện cổ tích, truyện đồng thoại

1.1.1.2 Trí tưởng tượng

Nét nổi bật trong tâm lí trẻ em lứa tuổi mẫu giáo (5 – 6) là sự phong phú

về trí tưởng tượng Khác với trẻ ở độ tuổi nhà trẻ, mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi đã biết dùng sự tưởng tượng của mình để khám phá thế giới và tự thoả mãn nhu cầu nhận thức của bản thân, để tiếp thu sáng tạo nghệ thuật và ngược lại, trí tưởng tượng phong phú, bay bổng trong các tác phẩm thơ s chắp cánh cho những ước mơ, hoài bão sáng tạo của trẻ Như vậy, trí tưởng tượng là một phần quan trọng của các quá trình tâm lí góp phần tích cực vào hoạt động tư duy, nhận thức và phát triển ngôn ngữ của trẻ Theo nghiên cứu của các nhà tâm lí, tưởng tượng của trẻ em lứa tuổi này đã bắt đầu mang tính chất sáng tạo Đặc biệt là giai đoạn đầu tiên của tưởng tượng, đó là tưởng tượng hoang đường Đặc điểm của giai đoạn này là thiên về những điều kì diệu khác thường Đây chính là cơ hội để chúng ta sử dụng các tác phẩm văn học, nhất là truyện cổ tích cho trẻ làm quen Thế giới nghệ thuật tươi đẹp và chứa đầy những điều bí ẩn, thần kỳ của các câu chuyện cổ tích s khơi dậy những tiềm năng sáng tạo kì diệu ở trẻ Các cô giáo mầm non cần có sự hiểu biết và những kĩ năng cảm thụ tác phẩm để tìm ra con đường tốt nhất giúp trẻ tiếp nhận tác phẩm thơ, truyện một cách có hiệu quả

1.1.1.3 Tình cảm, xúc cảm

Giàu xúc cảm và tình cảm là nét tâm lí nổi bật ở trẻ thơ, nhất là trẻ lứa tuổi mẫu giáo (5 – 6 tuổi) Nhìn chung, ở lứa tuổi này, tình cảm thống tr tất cả các mặt trong hoạt động tâm lí của trẻ Chính vì vậy, nhận thức của trẻ c ng mang đậm màu sắc cảm xúc (nhận thức cảm tính) Trẻ luôn có nhu cầu được người khác quan tâm và c ng luôn bày tỏ tình cảm của mình đối với mọi người xung quanh Lứa tuổi này đặc biệt nhạy cảm trước sự đổi thay của thế giới xung quanh và xúc động, ngỡ ngàng trước những điều tưởng chừng như rất đơn giản

Chính đặc điểm dễ nhạy cảm này làm cho trẻ khi nghe đọc thơ, kể chuyện có thể

dễ dàng hoá thân vào thế giới nhân vật trong tác phẩm và biểu hiện những cảm xúc, tình cảm của mình một cách hồn nhiên khi tiếp xúc với tác phẩm Cho nên ngôn ngữ, giọng điệu, ngữ điệu hoặc cử chỉ, điệu bộ của người đọc, người kể tác phẩm cho trẻ nghe là vấn đề rất quan trọng Việc cho trẻ tiếp cận với tác phẩm văn học, ngoài kiến thức, còn tạo cho trẻ một năng lực cảm nhận cái đẹp, một thái độ để cảm nhận cuộc sống – một phong cách sống

1.1.1.4 Khả năng chú ý

Đặc điểm chú ý của trẻ 5 – 6 tuổi chủ yếu là không chủ đ nh Trẻ mẫu giáo chỉ chú ý, ghi nhớ những gì mình thích và có thể liên quan đến nhu cầu chính của bản thân trẻ, những gì gây ấn tượng xúc cảm đối với trẻ, c ng dễ b phân tán sự chú ý Vì vậy để tổ chức cho trẻ đọc diễn cảm tác phẩm thơ phải căn

cứ vào đặc điểm này Trước hết cô phải có biện pháp, thủ thuật thế nào để lôi cuốn sự chú ý của trẻ Trẻ có chú ý, ghi nhớ được bài thơ thì trẻ mới có thể đọc diễn cảm lại bài thơ đó

1.1.2 Cơ sở ngôn ngữ và văn học

1.1.2.1 Ngôn ngữ

Độ tuổi mẫu giáo lớn là giai đoạn cuối cùng của trẻ em ở lứa tuổi “mầm non” tức là tuổi trước khi đến trường phổ thông Ở giai đoạn này, trẻ đã biết sử dụng được một cách thành thạo tiếng mẹ đẻ trong đời sống hàng ngày Không chỉ thế, trẻ 5 – 6 tuổi còn xuất hiện nhu cầu dùng ngôn ngữ để biểu đạt thái độ, tình cảm một cách sinh động và truyền cảm Trẻ đã biết sử dụng ngữ âm và ngữ điệu khi biểu đạt cảm xúc hay khi đọc một bài thơ Trẻ dần hoàn thiện về mặt ngữ âm, các phụ âm đầu, âm cuối, âm đệm, thanh điệu dần dần được đ nh v Trẻ phát âm đúng các âm v của tiếng mẹ đẻ, kể cả các âm, các vần khó (iêu, ươm, uông ) Vốn từ của trẻ mẫu giáo lớn tích l y được khá phong phú không chỉ về danh từ mà còn về tính từ, động từ, liên từ… Trẻ nắm được vốn từ trong tiếng

mẹ đẻ đủ để diễn đạt các mặt trong đời sống hàng ngày Nhu cầu đó vừa phản

ánh sự phát triển về ngôn ngữ của trẻ vừa cho thấy khả năng có thể tác động, rèn luyện cho trẻ cách nói tiếng Việt sao cho hay; rèn luyện cho trẻ năng lực cảm thụ tính nghệ thuật của tiếng Việt thông qua các tác phẩm thơ Phát triển tính linh hoạt, tính nghệ thuật trong ngôn ngữ nói của trẻ ở lứa tuổi 5 – 6 là một nhiệm vụ cực kì quan trọng của người giáo viên mầm non Nhiệm vụ này được thực hiện thông qua nhiều hình thức dạy học, nhưng chủ yếu nhất, và c ng đạt hiệu quả cao nhất là hình thức cho trẻ tiếp xúc với thơ qua hoạt động đọc diễn cảm

1.1.2.2 Đặc điểm của thơ viết cho trẻ lứa tuổi mẫu giáo (5 – 6 tuổi)

Văn học thiếu nhi nằm trong nghệ thuật sáng tác văn học nói chung Vì thế, nó c ng mang đầy đủ những đặc điểm của sáng tác nghệ thuật ngôn từ Nó thực hiện các chức năng chung của văn học như: chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, chức năng thẩm mĩ, chức năng giao tiếp, chức năng vui chơi giải trí Các chức năng này không tồn tại tách rời mà gắn bó chặt ch với nhau trong mối quan hệ chuyển hóa lẫn nhau Nhưng do đối tượng chủ yếu là trẻ em nên nó

có những đặc điểm nhấn mạnh

Trước hết, tính giáo dục được coi là một trong những đặc trung cơ bản nhất của văn học thiếu nhi Văn học thiếu nhi có vai trò vô cùng to lớn trong việc toàn diện nhân cách cho trẻ, cả về đạo đức, trí tuệ và thẩm mĩ

Nếu tính giáo dục là một đặc trưng có tính chất sống còn văn học thiếu nhi thì khả năng khơi gợi, kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo của trẻ c ng là một đặc điểm không thể thiếu của văn học viết cho các em Hơn bất cứ loại hình nào, sáng tác văn học thiếu nhi phải đặc biệt quan tâm tới đặc điểm tâm lí của lứa tuổi thiếu nhi Chính điều này c ng làm nên sự khác biệt giữa văn học thiếu nhi và văn học người lớn Tuổi thơ hồn nhiên, tâm hồn trong sáng, dạt dào cảm xúc và trí tưởng tượng thì tuyệt vời, phong phú, bay bổng Chính vì vậy mà trí tưởng tượng là một yếu tố không thể thiếu trong các tác phẩm văn học viết cho các em

Văn học viết cho trẻ lứa tuổi mầm non, do đối tượng phục vụ chủ yếu là những bạn đọc còn chưa biết đọc, biết viết, nên ngoài những tiêu chí chung của

văn học thiếu nhi, nó còn có những đặc điểm được nhấn mạnh, phù hợp với tâm, sinh lí đặc thù của lứa tuổi này Có thể kể ra một số đặc trưng cơ bản sau đây:

* Sự hồn nhiên, ngây thơ

Hồn nhiên và ngây thơ là bản tính của trẻ thơ, vì thế, yêu cầu đầu tiên của văn học viết cho trẻ em c ng chính là sự hồn nhiên, ngây thơ

Ví dụ: Về chuyện đến lớp của bé:

Hôm nay trời nắng chang chang Mèo con đi học chẳng mang thứ gì Chỉ mang một cái bút chì

Và mang mẩu bánh mì con con

(Phan Th Vàng Anh - Mèo con đi học)

Người lớn muốn viết cho các em phải học được sự hồn nhiên, ngây thơ ấy thì tác phẩm mới hy vọng đem lại sự thành công Tất nhiên, không phải là sự hồn nhiên theo kiểu cố tình làm ra vẻ ngây thơ (trở thành ngây ngô) mà phải thực sự hiểu để có thể hóa thân sống cùng con trẻ

* Sự ngắn gọn, rõ ràng

Dạng phổ biến của bài thơ viết cho các em là thể thơ 3 chữ, 4 chữ, 5 chữ, rất gần với đồng dao, một thể loại văn học dân gian phù hợp với trẻ thơ, câu thơ ngắn vui nhộn, các em vừa đọc, vừa chơi, dễ thuộc, dễ nhớ

Ví dụ:

Cây dây leo

Bé tẻo teo

Ở trong nhà Lại bò ra Ngoài cửa sổ

Và nghển cổ Lên trời cao Hỏi: “Vì sao?”

Cây trả lời:

Ra ngoài trời, Cho dễ thở…

(Xuân Tửu – Cây dây leo)

Sự rõ ràng của thơ viết cho trẻ em lứa tuổi mầm non còn được thể hiện ở ý nghĩa của từ vựng Từ ngữ thường mang nghĩa đen, với lối miêu tả cụ thể, dễ hiểu Ví dụ:

Đỏ rực nụ rong riềng Tim tím hoa bìm bịp Dây tơ hồng em quấn Thành một bó vừa xinh

(Ngô Quân Miện – Bó hoa tặng cô)

* Giàu hình ảnh, vần điệu và nhạc điệu

Những hình ảnh đẹp, rực rỡ cùng với vần điệu và nhạc điệu vui tươi làm cho tác phẩm thêm sinh dộng, có sức hấp dẫn và lôi cuốn sự chú ý của các em

Có thể nói, vần là một yếu tố không thể thiếu trong thơ viết cho các em (điều này rất khác với thơ cho người lớn, nhiều khi vần không phải là yếu tố thật quan trọng) Thơ không chỉ có vần mà còn phải có cách gieo vần thật phù hợp với sự tiếp nhận của các em

Ví dụ:

Bắp cải xanh Xanh mát mắt

Lá cải sắp Sắp vòng tròn Búp cải non Nằm ngủ giữa

(Phạm Hổ - Bắp cải xanh)

Chữ cuối của câu thứ nhất (xanh) được lặp lại trong chữ đầu của câu thứ hai; chữ cuối của câu thứ ba (sắp) được lặp lại ở chữ đầu câu thứ tư gợi lên hình dáng của cây bắp cải với những lá xanh xen k , cuộn vòng tròn…

Bài thơ Mời vào của Võ Quảng như một hoạt cảnh vui không chỉ vì sự

xuất hiện ngộ nghĩnh của các nhân vật cùng với các sự kiện mà còn bởi sự kết hợp của các thanh trắc, thanh bằng tạo nên nhạc tính của bài:

- Cốc, cốc, cốc!

- Ai gọi đó?

- Tôi là thỏ

- Nếu là thỏ Cho xem tai

- Cốc, cốc, cốc!

- Ai gọi đó

- Tôi là nai

- Thật là nai Cho xem gạc

* Sử dụng từ ngữ chọn lọc, trong sáng và dễ hiểu

Đặc biệt là có nhiều từ tượng hình, tượng thanh, nhiều động từ, tính từ miêu tả, tính từ chỉ màu sắc tạo nên sắc thái vui tươi, vừa khêu gợi, kích thích trí tưởng tượng sáng tạo của trẻ, vừa tác động mạnh đến nhận thức, tưởng tượng,

tình cảm của trẻ Ví dụ:

Hoa cà tim tím

Hoa mướp vàng vàng Hoa lựu chói chang

Đỏ như đốm lửa Hoa vừng nho nhỏ Hoa đỗ xinh xinh Hoa mận trắng tinh Rung rinh trước gió

(Thu Hà – Hoa kết trái)

Nhờ hàng loạt các tính từ miêu tả chói chang, nho nhỏ, xinh xinh, các từ tượng hình đốm lửa, rung rinh và các tính từ chỉ màu sắc tim tím, vàng vàng,

đỏ, trắng tinh, bài thơ đã v lên một bức tranh thật sinh động về mảnh vườn giúp trẻ có thể hình dung về các loài hoa với những màu sắc và hình dáng rất cụ thể

* Yếu tố truyện trong thơ và yếu tố thơ trong truyện

Đây c ng là một đặc điểm khá nổi bật trong sáng tác cho trẻ em lứa tuổi mầm non Khác với thơ viết cho người lớn, hầu hết là tâm trạng, bao gồm hệ thống những cảm xúc, nỗi niềm, suy tưởng , thơ cho các em có thể kể lại được

Ngoài những truyện thơ như: Mèo đi câu cá, Nàng tiên ốc, Bồ câu và ngan, những bài thơ ngắn c ng đều kể lại một sự việc, một hiện tượng, ví dụ: Dán hoa tặng mẹ, Mời vào, Gạch đỏ, Chiếc cầu mới, Chú bò tìm bạn

* Ý nghĩa giáo dục nhẹ nhàng mà sâu lắng

Một trong những chức năng cơ bản của văn học là chức năng giáo dục Là loại hình ngôn từ, văn học có khả năng tác động mạnh m tới tâm hồn và nhận thức con người Nhất là lứa tuổi mầm non, văn học, đặc biệt là thơ, càng có sự tác động nhanh nhạy Tuy nhiên, lứa tuổi này có thể đọc tác phẩm văn học một cách gián tiếp, tư duy logic lại chưa phát triển nên hầu như chưa có khả năng suy luận, phán đoán Chính vì thế, mỗi một tác phẩm văn học phải đem đến cho trẻ một ý nghĩa giáo dục cụ thể, rõ ràng

1.1.2.3 Đặc điểm cảm thụ thơ của trẻ mẫu giáo (5 – 6 tuổi)

Trẻ trước tuổi đến trường phổ thông có nhu cầu và khả năng hiểu được các tác phẩm văn học ngắn gọn, có nội dung đơn giản, kết cấu, ngôn ngữ dễ hiểu Tuy vậy, do hạn chế của độ tuổi này (trẻ chưa biết chữ) nên trẻ chưa tự mình tiếp xúc trực tiếp với tác phẩm, chưa tự mình hiểu đầy đủ về giá tr nội dung, nghệ thuật của tác phẩm Việc nắm bắt tác phẩm văn học ở trẻ mầm non phụ thuộc vào sự truyền thụ của giáo viên Chính vì thế, ở lứa tuổi này người ta chưa thể gọi là dạy văn cho trẻ mà là cho trẻ làm quen với văn học Như vậy, cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học chỉ mức độ tiếp xúc ban đầu của trẻ với văn

học Thực chất của việc tiếp xúc này giáo viên sử dụng nghệ thuật đọc diễn cảm

để đọc thơ cho trẻ nghe, giảng giải bằng mọi cách để giúp trẻ hiểu được nội dung

và hình thức của tác phẩm Trên cơ sở đó, giáo viên dạy trẻ đọc diễn cảm tác phẩm văn học đó Đây là một hoạt động dạy học có ý nghĩa đặc biệt, nói như Anhxtanh “Đó là việc cao cả nhất mà con người có thể làm được, là khai hoang một khu đất mới trong cái thế giới bí mật của cái đẹp” Khi cho trẻ làm quen với văn học, người giáo viên mầm non có nhiệm vụ:

- Giúp trẻ biết rung động và yêu thích văn học, hào hứng và có nhu cầu tham gia vào các hoạt động văn học nghệ thuật (thích nghe đọc thơ, đọc thuộc thơ, đọc lại thơ một cách diễn cảm)

- Mở rộng nhận thức về thế giới xung quanh, bồi dưỡng cho trẻ những tình cảm lành mạnh, những ước mơ cao đẹp, giúp trẻ cảm nhận được vẻ đẹp trong tự nhiên, trong quan hệ xã hội và vẻ đẹp của ngôn ngữ văn học

- Góp phần phát triển ngôn ngữ cho trẻ Dạy trẻ phát âm chính xác tiếng

mẹ đẻ, làm giàu vốn từ, phát triển khả năng diễn đạt mạch lạc, sử dụng ngôn ngữ giọng điệu phù hợp với đối tượng và hoàn cảnh giao tiếp

- Rèn luyện kĩ năng đọc diễn cảm, thể hiện tác phẩm dưới các hình thức khác nhau

Trẻ mầm non có những đặc điểm cảm thụ tác phẩm văn học khác biệt so với học sinh ở các bậc học khác cao hơn

Thứ nhất, các cháu tiếp nhận văn học gián tiếp, thông qua hoạt động đọc

diễn cảm và giảng giải nội dung, ý nghĩa, hình thức nghệ thuật tác phẩm của cô giáo Hoạt động này được thực hiện tốt s đem đến cho trẻ một khả năng nhận thức và hứng thú đối với tác phẩm

Thứ hai, sự tiếp nhận văn học của trẻ mang đậm màu sắc xúc cảm Trẻ

phản ứng trực tiếp ngay với tác phẩm văn học thông qua nghe cô giáo đọc lại Trẻ có thể tỏ thái độ vui, buồn, yêu, ghét một cách rõ ràng đối với thế giới nhân

vật trong tác phẩm Những tác phẩm tốt s gây ấn tượng sâu sắc và lâu dài trong lòng các cháu

Thứ ba, trong cảm thụ tác phẩm, trẻ không chỉ cảm thụ nội dung mà còn

cảm thụ cả nghệ thuật của nó (đặc biệt là yếu tố ngôn ngữ: vần, nh p điệu, giọng điệu, ngữ điệu) Phần truyền đạt (đọc diễn cảm) của giáo viên nếu hài hoà cả nội dung và đặc điểm ngôn ngữ nghệ thuật s có tác dụng tốt đối với quá trình cảm thụ của trẻ

Thứ tư, quá trình tiếp nhận văn học của trẻ ít b ràng buộc bởi lí trí và kinh

nghiệm mà chứa đựng khả năng tưởng tượng mạnh m

Cuối cùng, trẻ tiếp nhận văn học ngây thơ và triệt để, vận dụng kinh nghiệm trực tiếp và nguyên hợp, không phân biệt sự khác nhau giữa chúng Nên đối với các cháu, hình tượng trong tác phẩm và hiện thực được nhà văn phản ánh chưa tách bạch mà hoà làm một (trẻ hiểu đơn giản một bài thơ, nhân vật được nghe ấy chính là bài thơ, là con người có thật đang diễn ra trước mắt) Chỉ sau này, khi lớn dần lên, tư duy, nhận thức phát triển, trẻ đã đứng ra ngoài tác phẩm

để nhận xét, đánh giá thì trẻ mới có thể phân biệt được hình tượng nghệ thuật và hiện thực được tác giả thể hiện trong tác phẩm

1.1.3 Vai trò của thơ ca với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5–6 tuổi

1.1.3.1 Thơ ca với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi

Thơ ca là tinh hoa của ngôn ngữ, là kết tinh về vẻ đẹp của tiếng mẹ đẻ Biết bao điều của cuộc sống đang diễn ra một cách uyển chuyển, giàu nhạc điệu, giàu hình ảnh làm nảy sinh trong lòng người đọc những tình cảm thiết tha với cuộc đời, những ước mơ trong sáng về tương lai Những câu ca dao, những vần thơ hay không chỉ gieo vào lòng chúng ta vẻ đẹp của tiếng nói dân tộc mà còn ánh lên vẻ đẹp của tâm hồn Việt Nam, vẻ đẹp của thiên nhiên Việt Nam

Thơ ca có mối quan hệ mật thiết bởi chất thơ hồn nhiên, chân thực trong sáng mà cả hai bên đều có Khó có thể hình dung được sự phát triển của trẻ lại vắng bóng những vần thơ hay c ng như những người làm thơ lại thiếu đi sự hồn

nhiên, chân thực, trong sáng của tâm hồn Trẻ nhỏ thường đến với thơ ca ngay từ khi nằm trong lòng mẹ là điểu rất nên làm, vì thơ ca là nguồn nuôi dưỡng tâm hồn trẻ về nhiều mặt

1.1.3.2 Thơ ca giúp trẻ tiếp nhận cái hay, cái đẹp trong tiếng nói dân tộc

Ngay từ thuở lọt lòng, trẻ đã được nghe tiếng hát ru của mẹ c ng như là lần đầu tiên trẻ được nghe giọng nói của con người – tiếng mẹ đẻ Tuy đứa trẻ chưa thể hiểu được nội dung những câu hát đó nhưng nó lại dễ tiếp nhận nhạc điệu, vần điệu của nó Thật tuyệt vời khi đứa trẻ học nói lại được tiếp xúc với thơ

ca, ngày qua ngày âm hưởng của nó cứ thấm dần vào tâm hồn của trẻ Lời hay ý đẹp của thơ ca s giúp trẻ biết nói đúng, nói hay, tránh được thói ăn nói bừa bãi, thô lỗ, tục tĩu, giúp trẻ vươn tới cái đẹp của tiếng mẹ đẻ

1.1.3.3 Thơ ca làm giàu thế giới xúc cảm của trẻ

Thơ ca thể hiện thế giới nội tâm ở nhiều cung bậc, nhiều sắc thái khác nhau Có những câu thơ nghe thật vui tai, thật sảng khoái Ngược lại có những câu thơ nghe sao mà da diết, day dứt lòng người Những sắc thái tình cảm đó đã khơi dậy ở những trẻ những xúc cảm phong phú về con người, vun đúc ở con người một tâm hồn nhạy cảm và giàu lòng nhân ái Thơ ca giúp trẻ nuôi dưỡng

và phát huy những đặc tính vốn có của trẻ như tính dễ xúc động, dễ đồng cảm khi tiếp xúc với con người và cảnh vật trong thế giới xung quanh

Đó là cái vốn quý giá để sống và làm việc cần cho mọi người Nhiều công trình nghiên cứu gần đây chứng minh rằng để có chất lượng cuộc sống cao và để thành đạt, người ta không cần phải có trí tuệ (IQ) cao mà rất cần có hệ số xúc cảm (EQ) cao Một tâm hồn giàu xúc cảm, giàu lòng yêu thương đó là tâm hồn của người biết hướng thiện, biết chia sẻ niềm vui, nỗi buồn với mọi người Thơ

ca là nguồn năng lượng dồi dào bồi bổ cho thế giới xúc cảm của trẻ để khi lớn lên trẻ luôn có được trạng thái tinh thần lành mạnh, cân bằng giúp thành đạt trong cuộc sống

1.1.3.4 Thơ ca phát triển mạnh trí tưởng tượng của trẻ

Sự phản ánh hiện thực của thơ ca vừa thực lại vừa hư điều đó giúp cho trẻ phát triển mãnh liệt trí tưởng tượng Hơn thế nghệ thuật nhân cách hóa trong thơ

là sự kết hợp hài hòa giữa tình yêu thương với trí tưởng tượng, đây c ng chính là đặc điểm tâm lí nổi bật của trẻ Sự vật xung quanh trong con mắt trẻ thơ bao giờ

c ng có hồn, nhuốm màu xúc cảm và bay bổng đến kì diệu Bằng sức tưởng tượng thơ ca còn giúp trẻ có một tâm hồn giàu ước mơ sớm hình thành những tiền đề của hoạt động sáng tạo hình dung ra những cái gì s có và mong muốn nên những điều tốt lành

1.1.3.5 Thơ ca giúp trẻ khám phá những điều mới lạ trong thế giới xung quanh

Ngôn ngữ trong thơ ca rất giàu hình ảnh Trong thơ ca những mối quan hệ tốt đẹp giữa con người với nhau, những thái độ thân thiết giữa con người với thiên nhiên đều là nội dung phong phú nuôi dưỡng đời sống tinh thần của trẻ nhỏ Ngoài việc cho trẻ nghe, đọc thơ còn giúp trẻ khám phá ra những “quy luật đối nhân xử thế”, những vẻ đẹp trong thiên nhiên và trong cuộc sống con người giúp trẻ có cách nhìn, cách nghĩ, cách cảm hồn nhiên trong sáng đối với thế giới xung quanh, nhạy cảm trước cái đẹp, do đó trẻ dễ tiếp nhận điều hay, l phải

Có thể nói rằng, thơ ca giúp cho trẻ phát triển về rất nhiều mặt đặc biệt là

về mặt ngôn ngữ Vậy nên, cho trẻ tiếp xúc với thơ ca càng sớm bao nhiêu thì càng tốt bấy nhiêu Ở đây, chất thơ của những vần thơ, ngôn ngữ thơ như chính ngôn của các em vậy; tính thơ ngây của em nhỏ đã hòa quyện vào nhau khiến cho trẻ đến với thơ ca rất tự nhiên như đến với chính mình vậy

1.1.4 Quan niệm về đọc diễn cảm các văn bản nghệ thuật

1.1.4.1 Khái niệm đọc diễn cảm

Đọc diễn cảm là một quá trình, bao gồm quá trình tiếp nhận văn bản và quá trình thông báo, truyền đạt những văn bản viết thành bản đọc Đó là quá trình tái tạo chuyển đổi nội dung ý nghĩa nghệ thuật của văn bản thành âm thanh,

nh p điệu, tốc độ sự ngừng nghỉ và sắc thái thẩm mĩ, cảm xúc thẩm mĩ và thái độ

thẩm mĩ của người đọc Ngoài ra, đọc diễn cảm còn bao gồm cả quá trình hoạt động ngôn ngữ và văn học, quá trình tâm lí và sư phạm, quá trình thông tin và giao tiếp

Theo tác giả Hà Nguyễn Kim Giang nêu ra trong cuốn Phương Pháp đọc diễn cảm, cho rằng: “Đọc diễn cảm là làm nổi bật đặc điểm, cảm xúc thẩm mĩ và

đời sống tinh thần của tác phẩm, tạo ra mối quan hệ xúc động riêng của người đọc với tác phẩm” [2 18]

Còn theo tác giả Lê Phương Nga – Đặng Kim Nga đã nêu ra trong cuốn

Phương pháp dạy Tiếng Việt ở tiểu học cho rằng: “Đọc diễn cảm ở đây được

hiểu là đọc hay, là một yêu cầu đặt ra khi đọc những văn bản văn chương hoặc các yếu tố ngôn ngữ văn chương”

Từ những đặc điểm trên, đọc diễn cảm đã đảm bảo tính chân thực và màu sắc của cá nhân trong cảm thụ, thể hiện được cái tinh thần và cái hồn của bài văn Đọc diễn cảm đã tận dụng các hình thức biểu hiện của người đọc, thống nhất được nội dung và ngoại hình, từ đó chinh phục được người nghe

Vì vậy có thể ngắn gọn về việc đọc diễn cảm như sau:

Đọc diễn cảm là cách sử dụng giọng đọc có kèm theo cử chỉ, điệu bộ, nét mặt về truyền đạt những ý nghĩ, tư tưởng, tình cảm của tác giả gửi gắm trong tác phẩm và cả những ý nghĩ, thái độ, tâm trạng, cảm xúc của người đọc đến với người nghe

1.1.4.2 Đọc diễn cảm các văn bản nghệ thuật

Đọc là một hoạt động của con người Đọc và đọc diễn cảm không chỉ là hành động nhận thức nội dung ý tưởng từ văn bản mà còn là hoạt động trực quan sinh động giàu cảm xúc, có tính trực giác và khái quát nếm trải của con người

Vì thế xuất hiện kinh nghiệm đọc diễn cảm là hành động mang tính chất tâm lí, nhận thức và chất lượng đọc Đọc diễn cảm là hành động mang tính chất tâm lí, một hoạt động tinh thần của tác giả, bộc lộ cảm nhận của từng người

Đọc các văn bản nghệ thuật – hay các tác phẩm văn chương theo quan niệm của chúng tôi là giải quyết vấn đề tương quan của các cấu trúc tồn tại trong tác phẩm Trước hết là cấu trúc ngôn ngữ, thứ đến là cấu trúc hình tượng thẩm

mĩ, sau nữa là cấu trúc ý nghĩa

Trong cấu trúc ngôn ngữ, người đọc để tìm hiểu nắm bắt các loại thông tin, thông tin thực hiện đời sống và thông tin thẩm mĩ Thông tin đời sống đã gợi

ra sự đa dạng trong kinh nghiệm sống của từng độc giả Thông tin thẩm mĩ trong cấu trúc ngôn ngữ bao gồm những từ đắt, những lời hay, những đoạn hấp dẫn vừa trong sáng vừa mới mẻ

Có thể nói từ cấu trúc ngôn ngữ đến cấu trúc hình tượng thẩm mĩ là quá trình chuyển biến từ nội dung hiện thực đến hình thức nghệ thuật, từ trong cuộc sống hiện thực đến sự sáng tạo ra một đời sống ảo để người đọc thể nghiệm được giá tr nhân sinh

Có thể xem đọc diễn cảm là nghệ thuật của trình diễn Đọc diễn cảm không phải “khoe giọng” mà là sự thể hiện xúc động của trái tim Thơ là âm vang của cảm xúc Đọc thơ là để cho tác phẩm thơ vang lên như một bản nhạc, làm cho nó ngân nga trong tâm hồn người đọc Đọc ở đây là thể hiện sự cảm thụ

và thể nghiệm sâu sắc về tác phẩm, là làm sao để người khác c ng có thể sản sinh những ấn tượng tương tự như mình Diễn cảm ở đây hoàn toàn không phải

sự uốn éo đầu lưỡi mà thể hiện những cảm xúc nội tại của tâm hồn

Vì thế ngay từ cấu trúc cụ thể trong ngôn ngữ tư tưởng và đ nh hướng tư tưởng sáng tạo đã có mặt, góp phần quyết đ nh giá tr đích thực của tác phẩm nghệ thuật

Sự lĩnh hội tác phẩm văn chương thông qua hoạt động đọc bao giờ c ng xen lẫn vào đó thiên hướng chủ quan, không thể loại trừ “cái tôi” của người đọc

ra ngoài quá trình tiếp nhận Cấu trúc ý nghĩa của tác phẩm văn chương là cấu trúc mở, “là” kết cấu vẫy gọi, sự tham gia sáng tạo của mọi người Vì vậy, văn chương là một loại hình nghệ thuật ngôn từ, là một quá trình nghệ thuật ngôn từ,

là một quá trình phát hiện và khám phá nội dung ý nghĩa xã hội, con người, thời đại

1.1.4.3 Bản chất của việc đọc diễn cảm

Việc đọc nói chung và đọc diễn cảm là hình thức chữ viết của văn bản thành hình thức âm thanh của tiếng nói, là làm cho người nghe hiểu được ý của người viết, các nhà ngôn ngữ học đã đưa ra đ nh nghĩa sau đây về đọc diễn cảm

“ Đọc tức là biến hình thức chữ viết của văn bản thành hình thức của âm thanh của ngôn ngữ để làm cho người nghe hiểu được điều mà tác giả muốn nói qua chữ viết”

Chữ viết là một phương tiện ghi âm, dù là hoàn mĩ đến đâu c ng chỉ ghi

âm một cách khái quát Khi đọc người đọc phải lệ thuộc vào văn bản, nhưng sự

lệ thuộc này c ng không hạn chế được sự sáng tạo của người đọc Một câu thơ, một văn dù giữ nguyên số chữ, dấu câu c ng có năm, bảy cách đọc Về vấn đề

này nhà văn A.P.Tsêkhôp trong truyện ngắn Những cảm xúc mãnh liệt đã từng

nói “Tôi dám chắc rằng một từ nào c ng có đến một nghìn nghĩa và sắc thái xem xét từ góc độ nó được đọc lên như thế nào” Đọc là sự phân tích nắm bắt, đoán nhận kí hiệu

Đọc diễn cảm c ng là một nghệ thuật có đặc điểm riêng, nó không lặp lại như người khác, không chỉ truyền đạt trung thành, máy móc mà còn ghi đậm dấu

ấn cá nhân Đọc như thế s gây chấn động tâm hồn trên cơ sở những mĩ cảm ngôn ngữ văn học và khả năng biểu diễn Lối đọc này s có sức hấp dẫn lôi cuốn người nghe và làm sáng tỏ nội dung, ý nghĩa của tác phẩm văn chương Rõ ràng đọc diễn cảm mang đầy đủ tính nghệ thuật của nó

Đọc diễn cảm là hình thức đặc biệt của văn chương Đặc biệt nó vượt qua việc đọc những tín hiệu ngôn ngữ, từ kí hiệu chữ sang kí hiệu âm thanh tạo ra năng lực đọc

Đọc diễn cảm là một hình thức riêng của đọc văn có sự tham gia bổ sung

hỗ trợ của năng lực diễn đạt bằng cử chỉ, điệu bộ, tâm thế, dáng vẻ, giọng điệu,

ngữ điệu, âm sắc, màu sắc của cảm xúc ngôn ngữ Cho nên đọc diễn cảm là một nghệ thuật Nghệ thuật đọc diễn cảm đòi hỏi phải có một quá trình rèn luyện lâu dài và liên tục

Vấn đề mối quan hệ qua lại giữa đọc diễn cảm đọc biểu diễn nghệ thuật rất phức tạp vì ngay trong nghệ thuật biểu diễn đọc c ng có nhiều trường phái khác nhau Hiện nay trong nghệ thuật biểu diễn đọc có hai khuynh hướng: một

số nghệ sĩ diễn xuất thiên về biểu diễn, một số khác lại sử dụng phong cách của người kể chuyện

Thế nhưng nghệ thuật đọc không chỉ có hai khuynh hướng trên Xuren Kotrarian viết: “Cuộc sống của con người thể hiện ở nhiều tính cách muôn vẻ khác nhau C ng như tính cách đó thể hiện dưới nhiều hình thức đa dạng trong nghệ thuật của người diễn viên “Tưởng tượng” và “rung động”, “đọc suông” và

“kể lại”, “nhập vai” và “biểu diễn”, trong cuộc sống tất cả những cái đó gắn chặt với nhau, ít khi gặp những cái riêng biệt dưới hình thức nguyên dạng “không biến hóa”, và nếu như có trường hợp đơn điệu nào đó thì nó s dẫn đến sự buồn

tẻ và chán ngắt

Nếu như trong nghệ thuật đọc không khẳng đ nh một “trường phái” nào, thì việc đọc diễn cảm lại càng không phải khẳng đ nh nó Chỉ có sự khác nhau là đặc điểm riêng biệt của nhà trường phổ thông và mầm non đòi hỏi các phương pháp đọc cần xem xét từ góc độ thích hợp với từng trường hợp cụ thể, có nghĩa

là tính đến thể loại, khuynh hướng văn học, thế giới quan và tư tưởng của tác giả,

mà còn từ góc độ sư phạm của những tác phẩm đó và sự dễ hiểu của chúng đối với từng lứa tuổi học sinh

Từ những điều trình bày trên ta có thể khái quát lại về bản chất của đọc diễn cảm như sau:

+ Đọc diễn cảm là lao động sáng tạo

+ Là biểu diễn nghệ thuật đọc

+ Truyền đạt mọi cái hay cho người nghe

+ Đó là một phương pháp sư phạm và là một khoa học

1.1.5 Vai trò của việc đọc diễn cảm đối với giáo dục trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi

1.1.5.1 Về mặt mĩ học

Theo quan điểm của mĩ học Mác – Lênin, cái đẹp trong tác phẩm nghệ thuật là cái đẹp đỉnh cao của mọi cái đẹp Nó là sản phẩm do người nghệ sĩ chọn lọc, gọt gi a và kết tinh lại trong thế giới hình tượng nghệ thuật Vì vậy, có thể xem tác phẩm nghệ thuật nói chung, tác phẩm văn học nói riêng là sự thể hiện hài hòa, hoàn thiện nhất của cái đẹp trong thực tế khách quan Tác phẩm văn học thực sự là một “trường học thẩm mĩ” cho con người

C ng như văn học nói chung, những tác phẩm văn học thiếu nhi có ảnh hưởng lớn đến việc giáo dục thẩm mĩ cho các em Nhận thức của trẻ em về cái đẹp, cái thiện, cái chân thật của cuộc sống vô cùng trong sáng, hồn nhiên, thông qua con đường cụ thể, trực tiếp, cảm tính, gắn liền với những xúc cảm yêu, ghét, thích thú rất rõ ràng Đặc biệt ở tuổi mẫu giáo, độ tuổi bước vào thời kì phát triển mạnh m xúc cảm thẩm mĩ, nhận thức và năng lực thẩm mĩ được hình thành thông qua tiếp xúc với tác phẩm văn học càng trở nên sâu sắc hơn bao giờ hết

Văn học luôn đem đến cho trẻ những hình ảnh đẹp đ , tươi sáng; gợi mở trong các em những xúc cảm thẩm mĩ tốt đẹp, hình thành th hiếu thẩm mĩ đúng đắn Tiếp xúc với tác phẩm văn học là các em được tiếp xúc với cả một thế giới bao la đầy âm thanh và màu sắc với những hình ảnh đẹp đ , sinh động, muôn màu muôn vẻ của thiên nhiên và cuộc sống Trẻ em lứa tuổi mầm non, với tâm hồn ngây thơ, chưa có trải nghiệm cá nhân, sự nhận thức về thế giới xung quanh mới chỉ ở mức cảm tính, gắn với những cái cụ thể, trước mắt Vẻ đẹp lấp lánh của ngôn từ nghệ thuật và sự tưởng tượng phong phú trong tác phẩm văn học gặp trí tưởng tượng ngây thơ s là cơ sở để các em rung động và cảm nhận được

vẻ đẹp trong tác phẩm này Những hình ảnh được miêu tả trong thơ thường rất sinh động, trong trẻo, khiến các em không chỉ cảm nhận được vẻ đẹp của thiên nhiên, mà còn thêm yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống như bài thơ:

Cây đào đầu xóm Lốm đốm nụ hồng Chúng em chỉ mong Mùa đào mau nở Bông đào nho nhỏ Cánh đào hồng tươi

Hễ thấy hoa cười Đúng là tết đến (Hồng Thu – Cây đào)

Văn học chính là nơi khơi dậy và tiếp thêm cho trẻ thơ những rung động

về cái đẹp, nơi giữ cho tâm hồn con người không chai sạn đi mà luôn mới mẻ, nhạy cảm với cái đẹp của từng chiếc lá, giọt sương, một ánh trăng, một tia nắng,

và do đó c ng không nguội lạnh, thờ ơ với số phận con người, đau đớn, xót xa vì cái xấu, cái ác và thiết tha yêu thương, hướng về cái tốt, cái đẹp…

1.1.5.2 Về mặt đạo đức

Hình thành, phát triển và giáo dục những tình cảm đạo đức cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non là điều hết sức quan trọng Giáo dục lòng nhân ái, giáo dục đức tính thật thà, d ng cảm, vâng lời cha mẹ, cô giáo cho trẻ mầm non s giúp chúng dễ hòa nhập vào cuộc sống và dễ tiếp thu sự giáo dục của người lớn, đón nhận những hình ảnh tốt đẹp của môi trường để phát triển nhân cách một cách tích cực Và thể hiện tốt nhiệm vụ này, văn học được coi là phương tiện hữu hiệu nhất Trẻ thơ rất nhạy cảm và sống bằng tình cảm, dễ rung động bộc lộ thái độ một cách rõ ràng, dứt khoát giữa hai mặt xấu – tốt, yêu – ghét, vui – buồn,…

Như bài thơ:

Chiều nay đi học Trên vỉa hè em thấy Một bà già chống gậy

Muốn tránh xe qua đường

Em vội dừng bước chân Đến bên bà nói nhỏ:

Đường nhiều xe lắm đó,

Để cháu dắt bà qua!

Tay em nắm tay bà Cùng bước qua đường rộng Chia tay bà cảm động Khen mãi em bé ngoan (Hoàng Th Phảng – Giúp bà)

Tác phẩm văn học là trung gian giúp trẻ xác lập một thái độ đối với hiện tượng của đời sống xung quanh, đối với hành vi con người, là cơ sở về đạo đức của con người sau này

Trước hết văn học giúp trẻ nhận biết về các hiện tượng tự nhiên, giải đáp những băn khoăn, thắc mắc: tại sao lại có mưa, tại sao có ngày và đêm, mùa xuân đã xuất hiện như thế nào, đem tới cho các bé những hiểu biết rất thú v về thế giới cỏ cây hoa lá: hoa hồng có nhiều màu sắc và hương thơm, hoa dạ hương thơm về đêm, hoa lựu đỏ chói chang như đốm lửa, hoa phượng nở rực trời, hoa cúc trắng có nhiều cánh nhỏ mềm mại, hoa dâm bụt kín đáo, ý nh mà biết che chở gió bão cho các loài hoa khác

Văn học còn giúp cho các em mở rộng nhận thức về thế giới loài vật Những vần thơ đầy hấp dẫn s giúp các em nhận biết những đặc điểm điển hình

về các con vật và sự sinh trưởng của chúng, vì sao con trâu có một hàm răng, con

hổ có bộ lông vằn, con gà không biết bơi, con gà mái lại có mào, gà trống thường cất tiếng gáy vào mỗi buổi sáng

Cuộc sống xung quanh của trẻ c ng được các tác giả đưa vào trong những vần thơ thành những hình ảnh hết sức ngộ nghĩnh, sinh động, những tấm gương sáng đáng noi theo hay những bài học đáng phải rút kinh nghiệm, những sự quan tâm, tình yêu thương đầy cảm động giữa con người với con người…

Và khác với các khái niệm khoa học khô khan, trừu tượng, thế giới hình tượng trong tác phẩm thơ khiến cho thế giới trở nên sinh động, dễ hiểu, khơi gợi được trí tưởng tượng bay bổng, bồi dưỡng năng lực tưởng tượng phong phú cho trẻ về cuộc sống xung quanh Có thể nói, với chức năng phản ánh cuộc sống, văn học thiếu nhi như “những cuốn sách giáo khoa” đầu tiên giúp cho trẻ nhận thức

và hiểu biết về thế giới xung quanh

1.2 Thự tr ng ủ việ rèn kĩ năng ọ iễn ảm thơ ho trẻ 5 – 6 tuổi

1.2.1 Chương trình thơ cho trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi

Trong chương trình “Chăm sóc, Giáo dục Mầm non”, các tác phẩm văn học thiếu nhi được lựa chọn đưa vào hoạt động “Làm quen với tác phẩm văn học” là những tác phẩm có nội dung và nghệ thuật phù hợp với trẻ và có ý nghĩa giáo dục cao

* Về thể thơ: Các tác phẩm thơ trong chương trình đều viết dưới dạng thơ câu ngắn, cụ thể là:

Thơ 3 chữ: Mẹ gọi; Ông, bà; Bập bênh; Mười ngón tay

Thơ 4 chữ: Mẹ của em; Những con mắt; Rau ngót rau đay; Gà học chữ Thơ 5 chữ: Làm quen chữ số; Bó hoa tặng cô;Trồng cúc

Thơ lục bát: Con ong chuyên cần; Em không như chú mèo con

* Về nội dung: Phạm vi phản ánh của những tác phẩm này rất phong phú, rộng rãi nhưng là những vấn đề rất cụ thể như:

+ Tình cảm với ông bà, cha mẹ, anh ch em, bạn bè, cô giáo (Thương ông,

Cô giáo của em, Giúp mẹ )

+ Cuộc sống sinh hoạt, lao động, học tập, vui chơi của người lao động và

của các em (Cái bát xinh xinh, Hạt gạo làng ta, Dọn lớp )

+ Phản ánh vẻ đẹp của các con vật và tự nhiên, đất nước (Mèo con, Cây cau, Rong và cá )

+ Tình cảm với lãnh tụ (Ảnh Bác, Bác Hồ của em )

* Về ngôn ngữ, nh p điệu và vần điệu

Ngôn ngữ trong tác phẩm được lựa chọn đưa vào chương trình đều rất giản d , trong sáng, dễ hiểu Có nhiều từ ngữ nghệ thuật như tính từ chỉ màu sắc, tính từ miêu tả, từ tượng hình, từ tượng thanh, từ láy hoặc những hình ảnh so sánh hết sức sinh động Ví dụ: bài thơ “Hoa Đỗ”

Ruộng đỗ xanh xanh

Nở hoa trăng trắng Cánh hoa xinh xắn Như cánh bướm non Gió thổi rập rờn Trông xinh xinh quá

Lá cải sắp Sắp vòng tròn

Búp cải non Nằm ngủ giữa

(Phạm Hổ - Bắp cải xanh)

Nhìn chung, những tác phẩm thơ được lựa chọn đưa vào chương trình

“Chăm sóc giáo dục mầm non” mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) đều là những tác phẩm

có nội dung và hình thức nghệ thuật phù hợp với sự tiếp nhận của trẻ Tuy nhiên,

do cơ cấu của chương trình, số lượng tác phẩm được đưa vào chỉ có giới hạn Do

đó, bản thân các cô giáo mầm non phải luôn ý thức được sự cần thiết của việc sưu tầm, lựa chọn thêm những tác phẩm khác từ nhiều nguồn tư liệu để có thể cho trẻ luôn được tiếp xúc với các tác phẩm mọi nơi, mọi lúc Cô phải rèn luyện

kĩ năng đọc, nâng cao khả năng và trình độ cảm thụ tác phẩm văn học thì mới có thể truyền dạy được cái hay, cái đẹp của tác phẩm tới các cháu

1.2.2 Điều tra khảo sát kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ mầm non

1.2.2.1 Mục đích điều tra

Quá trình điều tra nhằm tìm hiểu:

- Thực trạng nhận thức của giáo viên ở trường Mầm non Cổ Loa - Đông Anh - Hà Nội trong việc tổ chức hoạt động đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho đối tượng trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi nhằm nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho trẻ một cách hiệu quả nhất; việc xây dựng biện pháp nâng cao chất lượng đọc diễn cảm cho trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi

- Mức độ hứng thú của trẻ mẫu giáo lớn tại trường mầm non trên khi được tiếp xúc với các tác phẩm thơ qua hoạt động đọc diễn cảm tác phẩm văn học

1.2.2.2 Khách thể điều tra

- 12 giáo viên đang dạy lớp mẫu giáo lớn tại trường Mầm non Cổ Loa – Đông Anh- Hà Nội

- 4 lớp mẫu giáo lớn tại Trường Mầm non Cổ Loa

1.2.2.3 Thời gian điều tra

Từ tháng 2 đến 3 năm 2014

1.2.1.4 Phương pháp điều tra

- Phương pháp sử dụng phiếu trưng cầu ý kiến

- Phương pháp dự giờ, quan sát, trao đổi, trò chuyện

- Dùng toán xác suất thống kê để xử lí dữ liệu điều tra

1.2.3 Phân tích kết quả điều tra

1.2.3.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về việc hướng dẫn trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) đọc diễn cảm tác phẩm thơ

Chúng tôi tiến hành trưng cầu ý kiến 12 giáo viên đang công tác tại Trường Mầm non Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội Tổng hợp ý kiến của giáo viên qua phiếu trưng cầu ý kiến, chúng tôi nhận thấy:

* Đối với câu hỏi 1: “Theo cô thế nào là phương pháp đọc diễn cảm tác phẩm thơ ”, 100 giáo viên nhận thức đúng về đọc diễn cảm tác phẩm thơ Đoc diễn cảm là người đọc sử dụng mọi sắc thái của giọng để trình bày tác phẩm, giúp cho người nghe có thể “nhìn” thấy những cái đã được nghe và khơi gợi lên những rung động, những xúc cảm ở họ Muốn đọc diễn cảm phải theo trình tự hệ thống luyện tập đọc có nghĩa là, trước hết hãy đọc đúng, đọc hay, rồi mới đọc diễn cảm

Kết quả trên cho thấy, phần lớn các giáo viên đã biết được thế nào là phương pháp đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo

* Đối với câu hỏi 2: “Trong các giờ dạy thơ cô sử dụng phương pháp đọc diễn cảm cho trẻ với tần số như thế nào ”, 100 giáo viên có sử dụng phương pháp đọc diễn cảm, vì nếu phương pháp đọc diễn cảm không được sử dụng trong các giờ dạy đọc thì các giờ dạy đó s không còn ảnh hưởng sinh động đối với quá trình sư phạm và s dẫn đến tình trạng nhồi nhét vào trí nhớ của các em những quy tắc ngữ điệu một cách hời hợt Kết quả là lớp học s mất hết không khí sinh động do sự hấp dẫn của tác phẩm và s trở nên buồn tẻ

Điều đó cho thấy, đa số giáo viên đã xác đ nh đúng việc sử dụng phương pháp đọc diễn cảm trong các giờ dạy đọc là việc quan trọng và cần thiết cho các

tiết dạy Tuy nhiên, có đến 70 giáo viên sử dụng không thường xuyên các biện pháp đọc diễn cảm, lí do: đối tượng trẻ chưa đồng đều về trình độ, về điều kiện tiếp nhận hình thức đọc diễn cảm, đọc nghệ thuật tác phẩm thơ Điều đó gợi cho nhóm tác giả đề tài nhiều trăn trở

* Đối với câu hỏi 3: “Cô đã dùng những biện pháp gì để giúp trẻ 5 – 6 tuổi đọc diễn cảm tác phẩm thơ ”, 95 giáo viên đã chú ý đến việc tạo điều kiện giúp trẻ có cơ hội và môi trường đọc diễn cảm thơ, hầu như tất cả các giáo viên này đều tiến hành các bước của một giáo án đọc thơ trong môn cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học

* Đối với câu hỏi 4: “Trong thực tế, cô gặp những khó khăn gì khi giúp trẻ 5 – 6 tuổi đọc diễn cảm thơ ”, có 8/12 giáo viên (chiếm 66,6 ) cho rằng số trẻ ở 1 lớp quá đông nên việc cho trẻ đọc diễn cảm còn gặp khó khăn 4/12 giáo viên (chiếm 33,4 ) cho rằng do đối tượng trẻ đa phần trẻ chưa nói thành thạo còn b ngọng nên rất khó để có thể dạy đọc diễn cảm tác phẩm thơ được

* Đối với câu hỏi 5: “Để nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ (5 – 6 tuổi) theo cô cần sử dụng những biện pháp gì ”, có 9/12 giáo viên (chiếm 75 ) nêu được các biện pháp đọc diễn cảm mẫu kết hợp với điệu bộ cử chỉ, đọc diễn cảm kết hợp tranh ảnh xem video (nhưng mức độ chưa nhiều, hiệu quả chưa cao vì điều kiện cơ sở vật chất của trường còn hạn chế), có 3/12 giáo viên (chiếm 25 ) chỉ nêu được các biện pháp c đó là chỉ cần dạy cho trẻ đọc thuộc bài thơ là trẻ s tự đọc diễn cảm được

Trong khóa luận này, chúng tôi vẫn phát huy thế mạnh của những biện pháp chúng tôi đã đi sâu hơn để khai thác một cách sáng tạo nhất, hiệu quả nhất đối với từng phương pháp để giúp trẻ đọc diễn cảm tác phẩm thơ một cách hiệu quả hơn

Đồng thời, chúng tôi c ng đề xuất một số biện pháp khác nhằm nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ

1.2.3.2 Mức độ nhận thức và hứng thú của trẻ mẫu giáo (5 – 6 tuổi) tại trường mầm non nói trên đối với việc đọc diễn cảm tác phẩm thơ

Mức độ hứng thú của trẻ đối với hoạt động này được chúng tôi quan sát thông qua việc dự giờ thăm lớp là chủ yếu Qua quan sát, chúng tôi rút ra một số nhận xét sau:

- Nhìn chung, trong các giờ học cô giáo có sử dụng hình thức đọc diễn cảm thơ trẻ tỏ ra có hứng thú Biểu hiện ở chỗ trẻ chăm chú lắng nghe bài thơ cô giáo đọc Khâu trò chuyện cùng trẻ để giảng giải nội dung c ng được trẻ hào hứng hưởng ứng Kết thúc giờ học, trẻ có khả năng đọc lại tác phẩm thơ đó mộtcách khá rõ ràng, có biểu hiện diễn cảm (như giọng đọc nhí nhảnh, có động tác, cử chỉ)

- Tuy vậy, c ng có một thực tế cần quan tâm, ở nhiều lớp mẫu giáo lớn chúng tôi đến dự giờ và tiến hành khảo sát, có một bộ phận trẻ do chưa phát âm chuẩn, còn ngọng; chưa biết xác đ nh giọng điệu, ngữ điệu phù hợp khả năng sử dụng các phương tiện phi ngôn ngữ rất khó khăn, trẻ chưa tự tin khi thể hiện Nhất là trong khi học trẻ chưa quan tâm đến việc cô giáo có đọc diễn cảm thơ hay không Các cháu thường lơ đãng trong khi nghe đọc thơ, không trả lời khi được cô hỏi về nội dung bài thơ, và khó khăn trong việc nhớ để đọc lại tác phẩm

đó

1.2.3.3 Những vấn đề khác ghi nhận được trong quá trình điều tra

Trong quá trình điều tra thực trạng dạy thơ cho trẻ mẫu giáo (5 – 6 tuổi) thông qua hoạt động đọc diễn cảm tác phẩm thơ tại trường mầm non Cổ Loa, chúng tôi c ng ghi nhận thêm được một số vấn đề:

* Khó khăn của giáo viên:

- Giáo viên còn thiếu nguồn tài liệu tham khảo về mảng thơ (chủ yếu chỉ

có những tập thơ, truyện, câu đố, bài hát tổng hợp dành cho trẻ mầm non, không

có tài liệu khai thác sâu về nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm thơ dành cho thiếu nhi c ng như các tài liệu hướng dẫn về đọc diễn cảm tác phẩm thơ)

- Giáo viên ít được tham gia vào lớp học bồi dưỡng chuyên môn, mỗi năm chỉ được tổ chức một lần vào d p hè

- Giáo viên c ng khó khăn trong việc luyện đọc diễn cảm cho trẻ do số lượng trẻ trong lớp còn đông

* Tiềm năng tiếp nhận tác phẩm thơ thông qua hoạt động đọc diễn cảm của trẻ mầm non nói chung, trẻ lớp mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) nói riêng là rất lớn

Các cháu có thể còn khó khăn trong việc nói tiếng phổ thông nhưng nếu được khích lệ bằng cách đọc cho các cháu nghe những bài thơ thú v bằng những cách sáng tạo thì trẻ vẫn tỏ ra hào hứng đón nhận Vấn đề là cần có biện pháp để hoạt động đọc diễn cảm thực sự phát huy tối đa hiệu quả của nó

Như vậy để nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) cần đề ra những biện pháp cụ thể, phong phú, sáng tạo phù hợp hơn với đối tượng

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Trong chương 1 chúng tôi đặt ra cơ sở lí luận của việc đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo (5 – 6 tuổi) Nghiên cứu cho thấy, việc đọc diễn cảm tác phẩm thơ phụ thuộc rất nhiều vào khả năng nhận thức, tư duy, tình cảm và óc sáng tạo, khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ Khả năng phát triển của mỗi trẻ, điều kiện, môi trường học tập của trẻ khác nhau nên mức độ tiếp nhận và khả năng đọc, kể diễn cảm ở mỗi trẻ c ng khác nhau, càng lứa tuổi lớn trẻ càng có khả năng đọc diễn cảm tốt

C ng trong chương này, chúng tôi nêu lên những vấn đề thực trạng trong việc dạy đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo lớn tại trường Mầm non

Cổ Loa - Đông Anh - Hà Nội Thực tế cho thấy còn một số giáo viên chưa thực

sự quan tâm đến yếu tố linh hoạt, sáng tạo trong việc dạy đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ Vẫn còn tồn tại quan niệm chỉ cần dạy trẻ đọc thuộc lòng các bài thơ

để trẻ đọc suôn sẻ tiếng phổ thông đã là điều khá lí tưởng Quan niệm này dẫn đến tình trạng giáo viên thường dạy trẻ đọc thuộc lòng thơ, ít chú ý đến việc dạy trẻ đọc diễn cảm kết hợp với cử chỉ điệu bộ Vì vậy, hiệu quả tiếp nhận tác phẩm

và chất lượng giáo dục chưa cao Những cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn trên là những đ nh hướng quan trọng để chúng tôi xây dựng các biện pháp nâng cao chất lượng đọc diễn cảm tác phẩm thơ cho trẻ mẫu giáo lớn (5 – 6 tuổi) một cách hiệu quả nhất

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KĨ NĂNG ĐỌC DIỄN CẢM

THƠ CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI

Từ thực trạng thấy được từ trường mầm non chính vì vậy là cơ sở để tôi

đề xuất một số biện pháp rèn kĩ năng đọc diễn cảm thơ cho trẻ mầm non lứa tuổi

5 – 6 tuổi

2.1 S ng biện pháp mớm ời

2.1.1 Mục đích và ý nghĩa của biện pháp “mớm lời”

Để đọc diễn cảm một bài thơ trước hết trẻ cần phải thuộc thơ Học thuộc lòng thơ bao giờ c ng gắn liền với việc đọc diễn cảm và c ng phải là một quá trình sáng tạo Mà lứa tuổi 5 – 6 tuổi chưa biết chữ nên việc học thuộc thơ còn gặp nhiều khó khăn Tuy nhiên, trẻ 5 – 6 tuổi có đặc điểm tâm lí là dễ tiếp thu,

dễ xúc cảm, hồn nhiên và dễ tin, tư duy mang tính chất cụ thể và biểu cảm Những đặc tính đó giúp việc đọc diễn cảm của trẻ rất dễ dàng Cô dạy trẻ học thuộc thơ bằng cách truyền khẩu, cô đọc mẫu bài thơ và trẻ đọc theo Khi trẻ đã được nghe và đọc theo cô nhiều lần thì giáo viên nên cho trẻ tái hiện lại bài thơ bằng phương pháp “mớm lời”

Theo từ điển thì “mớm lời” là xui người khác nói ra điều mình muốn nói

Sử dụng biện pháp mớm lời cho trẻ đọc diễn cảm thơ tức là gợi ý, nhắc, tái hiện cho nhớ lại những gì trẻ đã được đọc, được nghe Việc mớm lời bằng 1, 2, 3 chữ đầu câu thơ s kích thích vào các cơ quan chức năng, vùng não bộ, giúp trẻ có thể đọc những từ tiếp theo trong câu thơ

Biện pháp này nhằm tạo điều kiện cho trẻ tự thể hiện lại nội dung và ý nghĩa bài thơ Giúp trẻ học thuộc thơ nhanh hơn, và nhớ lâu hơn

Trẻ s rất hứng thú với phương pháp đọc mớm lời

2.1.2 Cách tiến hành

Dạy trẻ học thuộc diễn cảm thơ theo phương pháp mớm lời thực hiện trong tiết học được tiến hành theo trình tự sau đây:

- Gây hứng thú cho trẻ (bằng tranh ảnh, con rối hoặc đàm thoại ngắn…)

để dẫn dắt tới bài thơ giới thiệu tên bài thơ và tên tác giả

- Cô đọc diễn cảm bài thơ hai ba lần, khi đọc cần truyền đạt đúng tính chất, nh p điệu của bài thơ

- Diễn giải về nội dung của bài thơ hoặc giải nghĩa từ khó (nếu cần)

- Cô dạy trẻ theo lối truyền khẩu Cô đọc trước từng câu, trẻ đọc theo cô, đọc cho hết bài thơ rồi tiếp tục đọc như thế nhiều lần

- Sau đó cô "mớm lời” cho trẻ bằng cách đọc chữ đầu câu thơ sau đó ngừng cho trẻ đọc tiếp vế sau câu thơ

Ví dụ: Dạy trẻ đọc diễn cảm bài thơ: “Ông mặt trời”

Cô s đọc mớm lời như sau:

Em nhíu mắt nhìn ông Ông nhíu mắt nhìn em Ông ở trên trời nhé Cháu ở dưới này thôi Hai ông cháu cùng cười

Mẹ cười đi bên cạnh Ông mặt rời óng ánh