Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua tập thơ “Bài ca trái đất” của Định Hải

Từ những lí do trên, chúng tôi đã mạnh dạn lựa chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua tập thơ “Bài ca trái đất” của Định Hải” với mong muốn tìm hiểu rõ

ĐỊNH HẢI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành:Phương pháp phát triển ngôn ngữ

Người hướng dẫn khoa học

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, các thầy cô giáo khoa Giáo dục Mầm non và các thầy cô giáo trong tổ bộ môn phương pháp phát triển ngôn ngữ đã giúp đỡ em trong quá trình học tập tại trường và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Đặc biệt, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất tới cô giáo -

TS Lê Thị Thùy Vinh - người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo em trong quá trình học tập, nghiên cứu và giúp em hoàn thành khóa luận này

Trong quá trình nghiên cứu không tránh khỏi những thiếu xót và hạn chế Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo

và các bạn để đề tài được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Đinh Thị Thu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi với sự

hướng dẫn tận tình của cô giáo ThS Lê Thị Thùy Vinh Đề tài chưa được

công bố trong bất cứ một công trình khoa học nào khác

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Đinh Thị Thu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Cấu trúc đề tài 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 6

1.1 Cơ sở lí luận 1.1.1 Cơ sở tâm lí học 6

1.1.2 Cơ sở giáo dục học 8

1.1.3 Cơ sở sinh lí học 9

1.1.4 Cơ sở ngôn ngữ học 11

1.1.5 Các khái niệm cơ bản 13

1.5.1 Đặc điểm vốn từ của trẻ mầm non 13

1.5.2 Đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ mẫu giáo lớn 17

1.2 Cơ sở thực tiễn 1.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác thơ của nhà thơ Định Hải 20

1.2.2 Khảo sát thực trạng……….22

Chương 2 BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN VỐN TỪ CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA TẬP THƠ “BÀI CA TRÁI ĐẤT” CỦA ĐỊNH HẢI 27

2.1 Từ ngữ trong tập thơ “Bài ca trái đất” của nhà thơ Định Hải 27

2.1.1 Yếu tố ngôn ngữ trong tập thơ “Bài ca trái đất” 27

2.1.2 Phát triển vốn từ cho trẻ thông qua thế giới trẻ thơ hồn nhiên, ngộ

nghĩnh qua tập thơ “Bài ca trái đất” của nhà thơ Định Hải 29

2.1.3 Phát triển vốn từ cho trẻ thông qua thế giới trẻ thơ hồn hậu, trong sáng, đậm chất nhân văn qua tập thơ “Bài ca trái đất” của nhà thơ Định Hải 33

2.2 Các biện pháp phát triển vốntừ qua tập thơ “Bài ca trái đất” của nhà thơ Định Hải 35

2.2.1 Biện pháp đọc thơ cho trẻ nghe 36

2.2.2 Biện pháp đàm thoại 40

2.2.3 Biện pháp giải nghĩa của từ 41

2.2.4 Dạy trẻ học thuộc thơ 45

KẾT LUẬN 47

TÀI LIỆU THAM KHẢO 48

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của giáo dục mầm non Bởi ngôn ngữ bên cạnh là công cụ giao tiếp, học tập, vui chơi, giữ vai trò quyết định sự phát triển tâm lí trẻ em, nó còn là phương tiện để giáo dục trẻ em một cách toàn diện: phát triển về đạo đức, tư duy, đạo đức và các chuẩn mực hành vi văn hóa

Mặt khác ngôn ngữ không có sẵn do di truyền, nó có được trong suốt quá trình trau dồi, học hỏi của trẻ Vì vậy để phát triển ngôn ngữ cần thực hiện nhiệm vụ quan trọng là phát triển vốn từ Khi vốn từ của trẻ tăng lên trẻ có thể hiểu được nghĩa và diễn đạt chính xác hơn Trẻ có thể dễ dàng giao tiếp với những người xung quanh, bộc lộ những suy nghĩ, ý muốn của bản thân một cách rõ ràng Đặc biệt ở giai đoạn 5 - 6 tuổi trẻ có thể hiểu và nói được nhiều

từ hơn, trẻ có khả năng nói những câu khó, phức tạp theo nhiều nghĩa khác nhau Do đó trẻ có nhu cầu rất lớn trong giao tiếp, tìm hiểu, khám phá thế giới xung quanh Để đáp ứng nhu cầu đó trẻ cần có vốn từ phong phú về tự nhiên, con người và xã hội

1.2.Mỗi con người chúng ta khi sinh ra ngay từ thuở lọt lòng đã được nghe những tiếng ru ầu ơ của bà, của mẹ thật ngọt ngào, tha thiết, trong trẻo

và bay bổng làm cho tâm hồn trẻ thơ cảm nhận được sự tuyệt vời của tiếng

mẹ đẻ khi còn nằm trong nôi Cũng chính vì lẽ đó mà thơ ca là phương thức đắc lực bồi dưỡng những tâm hồn bé bỏng ấy không gì có thể thay thế được Với nội dung trong sáng, lành mạnh, thơ như dòng sữa mẹ thơm mát thổi vào tâm hồn non nớt của trẻ những tình cảm tốt đẹp, trí tưởng tượng cũng như sự phát triển vốn từ cho trẻ

Đã có rất nhiều nhà thơ nổi tiếng có nhiều tác phẩm hay viết cho thiếu nhi như: Phạm Hổ, Võ Quảng, Trần Đăng Khoa, Xuân Quỳnh… Trong số các

tác giả viết có thiếu nhi, Định Hải là một trong những người tâm huyết với

nghề, được bao thế hệ nhỏ tuổi đón nhận, yêu mến Với tập thơ nổi tiếng “Bài

ca trái đất”, Định Hải đã ghi dấu ấn riêng qua việc vẽ nên thế giới trẻ thơ

sống động, vừa hồn nhiên, ngây thơ vừa mang chiều sâu triết lí Tựu chung đó

là nghệ thuật chan chứa tình yêu thương, lòng nhân ái, sự bao dung giữa con người với con người, giữa con người với thế giới tự nhiên Trong thế giới ấy cây cỏ, động vật cũng được thổi một luồng sinh khí trở nên sống động, có hồn

như trong bài thơ “Cái nụ”, “Con vịt”, “Con chó và con mèo” Đọc “Bài ca

trái đất”, bạn đọc không chỉ bắt gặp trong đó thế giới trẻ thơ hồn nhiên, ngộ

nghĩnh mà còn cảm nhận được nét đẹp hồn hậu, trong sáng và đậm chất nhân văn Sáng tác đã mang đến cho thế giới trẻ thơ những ước mơ, khát vọng về cuộc sống tốt đẹp, nhân ái, góp phần tạo dựng và giáo dục phẩm chất, những đức tính tốt cho các em Điều này được thể hiện qua những vần thơ ấm áp, nói lên tình yêu gia đình, yêu mến công việc lao động cũng như có những ước

mơ, khát vọng của tuổi thơ

Từ những lí do trên, chúng tôi đã mạnh dạn lựa chọn nghiên cứu đề tài

“Phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua tập thơ “Bài ca trái đất” của Định Hải” với mong muốn tìm hiểu rõ hơn việc sử dụng từ ngữ trong thơ

Định Hải để giúp trẻ phát triển vốn từ nói riêng và ngôn ngữ nói chung, từ đó truyền những cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ thơ Định Hải đến với các em

Trong cuốn “Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo”, NXB

Đại học Sư phạm, 2004, tác giả Nguyễn Xuân Khoa đã nói về phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo rất chi tiết, tỉ mỉ và cụ thể, trên cơ sở những đánh giá chung về đăc điểm tâm sinh lí của trẻ ở lứa tuổi này, dựa trên mối quan

hệ của bộ môn ngôn ngữ học với những bộ môn khác tác giả đã đưa ra

Tác giả Nguyễn Xuân Khoa cũng đã cung cấp tri thức cơ bản về tiếng

Việt trong 2 tập “Tiếng Việt”, NXB Đại học Sư phạm, 2003, từ đó giúp giáo

viên mầm non có vốn kiến thức cơ bản phục vụ tốt việc phát triển ngôn ngữ

mẹ đẻ cho trẻ mầm non

Trong cuốn“Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ dưới 6 tuổi”,

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2005, các tác giả Hoàng Thị Oanh - Phạm Thị Việt - Nguyễn Kim Đức đã nói lên tầm quan trọng của ngôn ngữ trong việc giáo dục toàn diện cho trẻ và nêu sơ lược nội dung, phương pháp, biện pháp để luyện phát âm, phát triển vốn từ, dạy trẻ nói đúng ngữ pháp, phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ

Đứng trên phương diện một nhà giáo dục học, tâm lí học, tác giả Nguyễn Ánh Tuyết đã nghiên cứu ý nghĩa của truyện cổ tích trong việc bồi dưỡng cảm xúc lành mạnh và trong sáng góp phần giáo dục đạo đức cho trẻ trong cuốn

“Giáo dục mầm non, những vấn đề lí luận và thực tiễn”, 2007, NXB Đại học

Sư phạm

Trong cuốn “Tâm lí học trẻ em lứa tuổi mầm non” (2005), tác giả

Nguyễn Ánh Tuyết cũng đã trình bày sự phát triển vốn từ ở từng giai đoạn, lứa tuổi

Tìm hiểu về thơ Định Hải và một số nhà thơ khác viết cho thiếu nhi, ta

có thể thấy các bài viết trong tập Nhà văn hiện đại, Nhà xuất bản Hội Nhà văn

1997; bài viết của Tô Hà trong Báo văn nghệ số 37 (ngày 8-9-1984) Tô Hà

đã ra nhận xét, đánh giá về tập thơ Bài ca trái đất của Định Hải Theo Tô Hà,

tập thơ đã khai thác các khía cạnh: hồn nhiên, ngộ nghĩnh, giàu tưởng tượng của trẻ em; nhận thức của các em về mối quan hệ gia đình, ý thức lao động, tình cảm bạn bè

Tác giả Nguyễn Trọng Hoàn nhận xét khá đầy đủ về Định Hải và quá trình sáng tác thơ viết qua thiếu nhi qua bài viết Nhà thơ Định Hải (Tạp chí

nhà văn, 6 - 2001) Nguyễn Trọng Hoàn đã nhận xét: “Cảm hứng bao trùm

lên nội dung và các tác phẩm viết cho thiếu nhi của nhà thơ Định Hải là tình yêu thương con người, tình yêu thiên nhiên, tình yêu loài vật Trong thơ ông, khát vọng lớn nhất của tuổi thơ là khát vọng hòa bình, là tình hữu nghị”

Và còn rất nhiều những công trình nghiên cứu khác đi vào tìm hiểu về ngôn ngữ và phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo ở các độ tuổi, các giai đoạn Tựu chung lại các nhà khoa học đều muốn trẻ được phát triển về mặt ngôn ngữ, nâng cao chất lượng dạy và học của ngành giáo dục mầm non nói riêng

và của ngành giáo dục nước ta nói chung Tuy nhiên cho đến thời điểm này chưa có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu một cách có hệ thống về

đề tài thơ Định Hải đối với sự phát triển ngôn ngữ của trẻ mầm non Với đề tài này, chúng tôi đã tìm được hướng đi riêng, dựa trên sự tìm hiểu, đánh giá

và thực nghiệm của chính bản thân

3 Mục đích nghiên cứu

Chúng tôi nghiên cứu đề tài này nhằm phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn

- Phạm vi nghiên cứu: trong khuôn khổ khóa luận chúng tôi nghiên cứu

sự phát triển vốn từ của trẻ mẫu giáo lớn qua tập thơ“Bài ca trái đất”của nhà

thơ Định Hải

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

Xuất phát từ mục đích, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của đề tài, nghiên cứu của chúng tôi nhằm thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu cơ sở lí luận của đề tài

- Đề xuất một số biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua những sáng tác thơ của nhà thơ Định Hải

- Thực nghiệm sư phạm tại trường Mầm non Ngô Quyền - Vĩnh Yên - Vĩnh Phúc

Trên cơ sở những nhiệm vụ trên, chúng tôi đưa ra Kết luận và khuyến nghị

6 Phương pháp nghiên cứu

Trong đề tài này chúng tôi sử dụng những phương pháp sau:

- Phương pháp nghiên cứu lí luận

Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài

Chương 2: Các biện pháp phát triển vốn từ cho trẻ mẫu giáo lớn thông

qua tập thơ “Bài ca trái đất” của nhà thơ Định Hải

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Cơ sở lí luận

1.1.1 Cơ sở tâm lí học

Con người khác xa con vật nhờ có ngôn ngữ Ngôn ngữ là phương tiện vừa là điều kiện để con người hoạt động và giao lưu Trong hoạt động học tập ngôn ngữ là công cụ có giá trị, có tác dụng vô cùng to lớn.ngôn ngữ vừa là công cụ hiện thực hóa tư duy, lĩnh hội tri thức vừa nói lên khả năng trí tuệ của con người ngôn ngữ và tư duy có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau, người có tư duy tốt sẽ nói năng mạch lạc, trôi chảy; nếu trau dồi ngôn ngữ tỉ mỉ, chu đáo thì sẽ tạo điều kiện cho tư duy phát triển tốt

Đứng ở góc độ tâm lí học, các nhà ngôn ngữ thấy rằng: việc tiếp thu ngôn ngữ có nhiều điểm khác so với tiếp thu kiến thức trong các lĩnh vực khác Ngôn ngữ được hình thành rất sớm Ngay từ giai đoạn hài nhi, ở trẻ đã hình thành những tiền đề của sự lĩnh hội ngôn ngữ Nhu cầu giao tiếp với người lớn ngày càng tăng làm nảy sinh khả năng nói nói năng của trẻ Trẻ không có ý thức về ngôn ngữ nhưng bằng cách bắt chước có tính bản năng, trẻ

em sẽ được học nói của những người xung quanh mình

Sự phát triển mọi mặt của trẻ mẫu giáo chưa hoàn thiện, còn non nớt Hoạt động học tập đòi hỏi sự căng thẳng về trí tuệ và thể lực, đòi hỏi sự chú ý

có chủ định kéo dài, đòi hỏi sự hoạt động nhiều mặt của trẻ Trẻ 5 - 6 tuổi, chú ý không chủ định phát triển mạnh, chú ý đã có chủ định đã xuất hiện nhưng còn hạn chế Đặc điểm trí nhớ của trẻ mẫu giáo là tính trực quan hình tượng, tính không chủ định nhờ tác động một cách tự nhiên của những ấn tượng hấp dẫn bên ngoài.Trí nhớ trực quan phát triển mạnh hơn trí nhớ từ ngữ

- logic Ghi nhớ máy móc là đặc điểm nổi bật, trẻ ghi nhớ những sự vật hiện

tượng, cụ thể dễ dàng hơn nhiều so với những lời giải thích dài dòng Vào cuối tuổi mẫu giáo, trí nhớ của trẻ có một bước biến đổi về chất: ghi nhớ có chủ định xuất hiện và phát triển mạnh Biểu tượng của trí nhớ ở trẻ mẫu giáo lớn mang tính khái quát hơn.Trong quá trình tưởng tượng, trẻ sử dụng các biểu tượng của trí nhớ

Ngôn ngữ giúp trẻ biết điều khiển chú ý của mình, biết tự giác hướng chú ý của mình vào những đối tượng nhất định, khối lượng chú ý tăng và sức tập chung chú ý trở nên bền vững hơn Ghi nhớ của trẻ mẫu giáo lớn cũng ngày càng có tính chủ định hơn so với trẻ mẫu giáo bé.Tuy vậy, cho đến cuối tuổi mẫu giáo các quá trình tâm lí không chủ định vẫn chiếm ưu thế trong hoạt động tâm lí của trẻ, ngay cả hoạt động trí tuệ

Tư duy và tưởng tượng của con người không thể tách rời ngôn ngữ

Ngôn ngữ là phương tiện tư duy, hay ngôn ngữ cũng chính là “dòngtư duy”

Tư duy của trẻ: tư duy trực quan - hành động và trực quan hình ảnh Ở trẻ chưa hình thành loại tư duy ngôn ngữ - logic nên ngôn ngữ của trẻ mầm non còn hạn chế Ở tuổi ấu nhi, hầu hết trẻ đều rất tích cực hoạt động với đồ vật, nhờ đó trí tuệ, tư duy phát triển khá mạnh, đó là tư duy trực quan hành động Nhưng đó mới chỉ là những hành động bên ngoài, làm tiền đề cho sự hình thành những hoạt động định hướng bên trong Đến tuổi mẫu giáo, tư duy của trẻ có một bước ngoặt rất cơ bản, chuyển từ kiểu tưu duy trực quan- hành động sang kiểu tư duy trực quan - hình tượng Tuổi mẫu giáo bé, trẻ bắt đàu biết tư duy bằng những hình ảnh trong đầu, nhưng do những biểu tượng còn nghèo nàn và tư duy mới được chuyển từ bình diện bên ngoài vào bình diện bên trong nên trẻ chỉ mới giải quyết được những bài toán hết sức đơn giản theo kiểu tư duy trực quan - hình tượng.Ở tuổi mẫu giáo nhỡ trẻ phải giải những bài toán ngày càng phức tạp và đa dạng, đòi hỏi tách biệt và sử dụng mối liên hệ giữa những sự vật, hiện tượngvà hành động Trẻ mẫu giáo nhỡ đã

bắt đầu đề ra những bài toán nhận thức, tìm tòi cách giải thích những sự vật, hiện tượng mà mình nhìn thấy, kiểu tư duy trực quan hình tượng đã bắt đầu chiếm lĩnh Đến tuổi mẫu giáo lớn, khi ngôn ngữ trở thành phương tiện của tư duy và cho phép trẻ giải những bài toán trí tuệ mà không cần sử dụng trực tiếp hành động và biểu tượng Lúc này trẻ bắt đầu tập làm quen, lĩnh hội những khái niệm đơn giản, khái niệm trừu tượng.những khái niệm đó là những tri thức về các dấu hiệu chung và bản chất của sự vật cũng như hiện tượng trong hiện thực đã được khái quát lại bằng các từ Trẻ biểu hiện năng lực trí tuệ qua hoạt động tổng hợp của lời nói, qua quan sát, chú ý và suy nghĩ bằng năng lực ghi nhớ liên tưởng và khả năng giải quyết các nhiệm vụ thông qua vui chơi sáng tạo Tư duy trực quan giải thích việc trẻ mẫu giáo bé và mẫu giáo nhỡ có vốn từ biểu danh là chủ yếu Tư duy trừu tượng và tư duy logic xuất hiện ở tuổi thứ năm và cho phép trẻ em lĩnh hội những khái niệm đầu tiên- đó là những khái niệm về sự vật, hiện tượng gần gũi xung quanh trẻ

Việc cho trẻ tiếp xúc nhiều với thơ và việc giáo dục đạo đức trẻ thông qua nội dung các bài thơ là hai hướng đi song song nhất quán, thúc đẩy, hỗ trợ phát triển cho trẻ và dần hình thành nhân cách trẻ thơ

1.1.2 Cơ sở giáo dục học

Dạy học ở trường mẫu giáo là quá trình phát triển có hệ thống, có kế hoạch, có mục đích các năng lực nhận thức cửa trẻ, trang bị cho trẻ hệ thống tri thức sơ đẳng, hình thành kĩ năng, kĩ xảo tương ứng.trên cơ sở đó góp phần hình thành nhân cách cho trẻ Trong quá trình dạy học gồm có nhiều hoạt

động khác nhau như: Làm quen với văn học, Hình thành biểu tượng toán sơ

đẳng cho trẻ mầm non, Làm quen với môi trường xung quanh… Tất cả các

hoạt động này nhằm mục đích mở rộng kiến thức hiểu biết cho trẻ và bên cạnh đó còn một nhiệm vụ quan trọng là phát triển ngôn ngữ cho trẻ Hiện nay ở các trường mầm non có hai hình thức phát triển lời nói cho trẻđó là: tiết

học và ngoài tiết học Các tiết học như: nhận biết tập nói, Làm quen với chữ

cái, làm quen với các tác phẩm văn học, làm quen với môi trường xung quanh, Hình thành biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ mầm non, Tổ chức hoạt động tạo hình, Giáo dục âm nhạc… Tất cả đều phát triển lời nói cho trẻ.Vì

vậy trong giờ học các hoạt động khác chúng ta phải chú ý phát triển ngôn ngữ cho trẻ vì ngôn ngữ là cửa ngõ để trẻ phát triển toàn diện nhân cách

Ngôn ngữ của trẻ được hình thành và phát triển qua giao tiếp với con người, với sự vật hiện tượng xung quanh Để thực hiện điều đó phải thông qua nhiều hoạt động khác nhau như qua các giờ học, các trò chơi, dạo chơi ngoài trời

và sinh hoạt hằng ngày Qua đó rèn luyện và phát triển vốn từ cho trẻ, tập cho trẻ biết nghe, hiểu và phát âm chính xác các âm của tiếng mẹ đẻ, hướng dẫn trẻ biết cách diễn đạt ý muốn của mình cho người khác hiểu.Vì vậy, khi cho trẻ làm quen, tiếp xúc với các sự vật hiện tượng ngoài việc giới thiệu tên gọi, đặc điểm của đối tượng cho trẻ thì giáo viên cần dạy trẻ biết nói các câu đầy đủ, rõ nghĩa, dạy trẻ phát âm đúng các âm chuẩn tiếng Việt, đảm bảo các nguyên tắc của giáo dục như tính khoa học, tính hệ thống, tính vừa sức

Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một nhiệm vụ quan trọng trong chương trình giáo dục toàn diện trẻ Chương trình phát triển ngôn ngữ cho trẻ đã đượcnhà giáo dục mầm non Liên Xô (cũ) nổi tiếng Eiti- Kheeva xem là khâu chủ yếu nhất của các hoạt động trong trường mầm non, là tiền đề thành công của các công tác khác

gấp 3 và đa số các tế bào thần kinh đã được biệt hóa

Học thuyết về các hệ thống tín hiệu đã khẳng định: Ngôn ngữ là hệ thống tín hiệu thứ hai, là sự hoạt động đặc biêt của vỏ bán cầu đại não Hệ thống tín hiệu thứ hai có được là nhờ những kích thích trừu tượng như ngôn ngữ, lời nói, chữ viết… Việc phát triển ngôn ngữ phải lien quan mật thiết tới việc phát triển, hoàn thiện bán cầu đại não và hệ hệ thần kinh Trong ba năm đầu là kết thúc sự trưởng thành về mặt giải phẫu vùng não chỉ huy ngôn ngữ, vì thế phải phát triển ngôn ngữ cho trẻ đúng lúc mới đạt hiệu quả tốt nhất

Để có thể giao tiếp tốt chúng ta không thể không kể đến bộ máy phát âm Mỗi con người sinh ra đã có sẵn bộ máy phát âm, đó là tiền đề vật chất để sản sinh âm thanh ngôn ngữ Đó là một trong những điều kiện vật chất quan trọng nhất mà thiếu nó không thể có ngôn ngữ; nếu như bộ máy phát âm có một khiếm khuyết nào đó (ví dụ như sứt môi, hở hàm ếch, ngắn lưỡi, lưỡi dài…) thì việc hình thành lời nói cũng gặp rất nhiều khó khăn Khi sinh ra mỗi con người không phải đã có ngay bộ máy phát âm hoàn chỉnh Độ tuổi mầm non

là giai đoạn hoàn thiện dần bộ máy đó: sự xuất hiện và hoàn thiện của hai hàm răng, sự vận động của môi, lưỡi, hàm dưới… quá trình đó diễn ra tự nhiên theo các quy luật sinh học, nó phát triển và hoàn thiện cùng sự lớn lên của trẻ Trong thực tế ở cùng một độ tuổi nhiều em có ngôn ngữ phát triển tốt, phát âm rõ ràng bên cạnh đó có những em ngôn ngữ kém phát triển hơn, nói ngọng hoặc lời nói không rõ ràng Có sự khác nhau như thế là do bộ máy phát

âm khác nhau và quá trình chăm sóc giáo dục cũng khác nhau Trẻ nói ngọng

là do bộ máy phát âm phát triển chưa hoàn chỉnh Tuy nhiên bộ máy phát âm hoàn chỉnh mới chỉ là tiền đề vật chất Cùng với thời gian, quá trình học tập, rèn luyện một cách có hệ thống sẽ làm cho bộ máy phát âmđáp ứng được nhu cầu thực hiện các chuẩn mực âm thanh ngôn ngữ Cấu tạo bộ máy phát âm gồm: dây thanh và các hộp cộng hưởng phía trên thanh hầu Âm sắc và tiếng

nói do tính chất của âm xác định và phụ thuộc vào các khoang cộng hưởng của phần trên các bộ phận thanh quản, họng, khoang, miệng, mũi Bộ máy phát âm của trẻ chưa phát triển đầy đủ, các bộ phận tạo thành tiếng nói chưa liên kết chặt chẽ nên trẻ phát âm còn chưa chuẩn, không chính xác Do đó, việc nghiên cứu bộ máy phát âm để tìm hiểu vốn từ của trẻ mầm non hoàn toàn có cơ sở và mang tính khoa học

Ở cuối Tuổi mẫu giáo, do việc giao tiếp bằng ngôn ngữ được mở rộng, tai nghe âm vị được rèn luyện thường xuyên để tiếp nhận các ngữ âm khi nghe người lớn nói, mặt khác cơ quan phát âm đã trưởng thành đên mức trẻ

có thể phát âm tương đối chuẩn kể cả những âm khó của tiếng mẹ đẻ khi nói năng Trẻ mẫu giáo lớn đã biết sử dụng ngữ điệu một cách phù hợp với nội dung giao tiếp hay nội dung câu chuyện mà trẻ kể

1.1.4 Cơ sở ngôn ngữ học

Ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu đặc biệt, là phương tiện giao tiếp cơ bản và quan trọng nhất trong xã hội loài người Ngôn ngữ đồng thời cũng là phương tiện phát triển tư duy, lưu giữ và truyền đạt truyền thống văn hóa- lịch

sử từ thế hệ này sang thế hệ khác Lênin từng khẳng định: “Con người muốn

tồn tại thì phải gắn bó với cộng đồng Giao tiếp là một hoạt động đặc trưng của con người Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất.” Ngôn

ngữ có vai trò rất lớn trong cuộc sống con người, nhờ ngôn ngữ mà con người

có thể trao đổi hiểu biết, truyền cho nhau những kinh nghiệm, tâm sự với nhau những nỗi niềm thầm kín

Ngôn ngữ chính là một trong những phương tiện thúc đẩy trẻ trở thành một thành viên của xã hội loài người Ngôn ngữ là công cụ để trẻ học tập, vui chơi Ngôn ngữ là công cụ hữu hiệu để bày tỏ những tình cảm hay nguyện vọng của mình từ khi còn rất nhỏ để người lớn có thể yêu thương và chăm sóc các em một cách tốt nhất Ngôn ngữ rất cần cho tất cả các hoạt động của trẻ

và ngược lại, mọi hoạt động thúc đẩy ngôn ngữ của trẻ phát triển

Ngôn ngữ của trẻ em lứa tuổi mầm non chủ yếu là ngôn ngữ nói, vì thế

sự phát triển ngôn ngữ nói của trẻ phụ thuộc rất lớn vào sự giao tiếp của trẻ

em với người lớn và giữa các trẻ với nhau Sống trong xã hội con người luôn phải giao tiếp, mà khi giao tiếp con người phải sử dụng ngôn ngữ để biểu đạt với những người xung quanh Trẻ em giao tiếp với mọi người xung quanh, học các từ của ông bà, bố mẹ, người thân, bạn bè thì ngôn ngữ của trẻ cũng chịu ảnh hưởng không nhỏ Trẻ bắt chước người lớn nói và được được người lớn dạy Cần làm giàu vốn từ cho trẻ bằng những từ mới, từ khó đối với trẻ Đào sâu cung cấp, chính xác hóa vốn từ cho trẻ hiểu chính xác nghĩa của từ; tích cực hóa vốn từ cho trẻ, trang bị cho trẻ vốn từ sống động Bằng vốn ngôn ngữ của mình trẻ có thể biểu đạt hiểu biết của mình cho người lớn hiểu và hiểu được ý nghĩa những câu nói của người lớn Trong công tác giáo dục mầm non người lớn cần có ý thức rèn luyện và phát triển ngôn ngữ cho trẻ một cách thường xuyên, liên tục ở mọi lúc, mọi nơi, mọi hoạt động

Sống trong xã hội luôn phải giao tiếp, mà khi giao tiếp con người luôn phải sử dụng vốn từ của mình để biểu đạt với những người xung quanh Vốn

từ cá nhân phát triển thì ngôn ngữ càng phát triển Trong vốn từ của trẻ mẫu giáo, đầu tiên trẻ phản ứng những đặc trưng của sự vật, hiện tượng.Càng lớn trẻ em càng có nhiều vốn từ thể hiện đặc điểm của sự vật, hiện tượng bằng từ ngữ Vốn từ của trẻ mẫu giáo có khối lượng nhỏ hơn rất nhiều so với khối lượng vốn từ của người lớn vì khối lượng tri thức của trẻ còn hạn chế Vì thế

mở rộng vốn từ cho trẻ phải dựa vào sự mở rộng nhận thức cho trẻ Vốn từ chủ động là vốn từ mà chủ thể nói năng sử dụng một cách tích cực trong giao tiếp Vốn từ chủ động của trẻ mẫu giáo ít hơn so với vốn từ bị động, vì thế tích cực hóa vốn từ là chuyển hóa vốn từ thụ động sang vốn từ chủ động cho trẻ Vốn từ cơ bản bao gồm những từ ngữ có tần số xuất hiện cao, vì thế dạy

trẻ em phai dạy cho trẻ vốn từ cơ bản vì chỉ khi đó trẻ mới có thể giao tiếp tốt hơn Vốn từ ngữ phongphú chính xác sẽ giúp trẻ dễ dàng định hướng trong không gian

Để dạy trẻ sử dụng ngôn ngữ như một phương tiện giao tiếp thì việc đầu tiên người giáo viên cần tìm hiểu đó là vốn từ của trẻ.Trong ngôn ngữ từ là cái quan trọng nhất, là vật liệu trực tiếp để tạo ý, tạo lời, tạo câu ở tuổi mẫu giáo trẻ cần nắm được một vốn từ cần thiết đủ để chúng có thể giao tiếp được với bạn bè, người lớn, tiếp thu những tri thức ban đầu trong trường mầm non, chuẩn bị học tập ở trường phổ thông; xem các chương trình truyền hình, truyền thanh… Vì thế, giáo dục học mẫu giáo coi việc hình thành vốn từ là một nhiệm vụ quan trọng trong nội dung giáo dục trẻ Phát triển vốn từ được hiểu như là một quá trình lâu dài của việc lĩnh hội vốn từ mà con người đã lĩnh hội được trong lịch sử Nó bao gồm hai mặt: tích lũy số lượng (tăng dần

số từ tích cực) và nâng cao chất lượng (lĩnh hội dần dần nội dung xã hội tích lũy trong từ, nó là sự phản ánh kết quả của nhận thức)

1.1.5 Các khái niệm cơ bản

Từ tiếng Việt gồm một số âm tiết cố định bất biến mang theo những đặc điểm ngữ pháp nhất định, ứng với một kiểu ý nghĩa nhất định lớn nhất trong

Khi trẻ đươc 7 - 8 tháng, trẻ bắt đầu biết tên mình

Từ 10 - 11 tháng, trẻ bắt đầu hiểu một số từ chỉ sự vật, người mà trẻ

thường xuyên được tiếp xúc

Từ 12 tháng trở đi, nhu cầu giao tiếp của trẻ với thế giới xung quanh ngày cành tăng, bên cạnh các âm bập bẹ xuất hiện các từ chủ động đầu tiên Khi 18 tháng, số từ bình quân là 11 từ, trẻ bắt chước người lớn và lặp lại một

số từ gần gũi như: bố, mẹ, bà, ô tô, măm…

Từ 19 - 21 tháng, môi trường tiếp xúc của trẻ được mở rộng, trẻ được làm quen với nhiều sự vật, hiện tượng hơn, số lượng từ của trẻ tăng lên rõ rệt Đến 21 tháng tuổi, trẻ đạt 220 từ Giai đoạn 21 - 24 tháng, tốc độ chậm lại, chỉ đạt 234 từ vào tháng 24, sau đó tăng tốc: 30 tháng đạt 434 từ

Trẻ 3 tuổi sử dụng được hơn 500 từ, phần lớn là danh từ, động từ, tính từ

và các từ loại khác.danh từ chỉ đồ chơi, đồ dùng quen thuộc, các con vật gần

gũi như: búp bê, siêu nhân, quả bóng, con chó, con mèo, con gà… Động từ chỉ những hoạt động gần gũi với trẻ và những người xung quanh như: ăn,

Tốc độ tăng vốn từ ở các độ tuổi khác nhau, chậm dần theo độ tuổi: cuối

3 tuổi so với đầu 3 tuổi vốn từ tăng 107%; cuối 4 tuổi so với đầu 4 tuổi tăng 40,58%; cuối 5 tuổi so với đầu 5 tuổi, vốn từ của trẻ chỉ tăng 10,40% ; cuối 6 tuổi so với đầu 6 tuổi vốn từ chỉ tăng 10,01% [7; 77]

Mặc dù số lượng từ của trẻ mẫu giáo do các nhà tâm lí học, ngôn ngữ học đưa ra không khớp nhau, nhưng sự chênh lệch không lớn lắm; bởi lẽ số lượng từ của trẻ phụ thuộc rất nhiều vào các yếu tố khác nhau trong đó quan trọng nhất là tác động của môi trường như sự tiếp xúc thường xuyên với

những người xung quanh, sự chăm sóc giáo dục của gia đình và nhà trường

*Vốn từ xét về mặt cơ cấu từ loại

Cơ cấu từ loại trong vốn từ của trẻ là một tiêu chí để đánh giá chất lượng vốn từ Số lượng từ loại càng nhiều bao nhiêu thì càng tạo điều kiện cho trẻ diễn đạt thuận lợi bấy nhiêu Các loại từ xuất hiện dần dần trong vốn từ của trẻ Theo Xtecnơ, ban đầu chủ yếu là danh từ, sau đó đến động từ, tính từ và các từ loại khác xuất hiện muộn hơn

Theo nhà nghiên cứu Đinh Hồng Thái, đến 3 - 4 tuổi, về cơ bản vốn từ của trẻ đã có đủ các loại từ Tuy nhiên tỉ lệ danh từ và tính từ cao hơn nhiều

so với các loại từ khác: danh từ chiếm 38%, động từ 32%; còn lại là tính từ 6,8%, đại từ 3,1%, phó từ 7,8%, tình thái từ 4,7%, quan hệ từ và số từ còn ít xuất hiện: số từ 2,5%, quan hệ từ 1,7%

Giai đoạn 5 - 6 tuổi cũng là giai đoạn hoàn thiện một bước cơ cấu từ loại trong vốn từ của trẻ Tỉ lệ danh từ, động từ giảm đi (chỉ khoảng 50%) nhường chỗ cho tính từ và các loại từ khác tăng lên: tính từ đạt tới 15%, quan hệ từ tăng lên đến 5,7%, còn lại là các loại từ khác [7; 78]

Từ đặc điểm này chúng ta cần chú ý đến các loại từu khác khi dạy từ cho trẻ, chú trọng tới vốn từ cho trẻ vì lúc này vốn từ của trẻ còn nghèo nàn: lúc đầu số lượng danh từ chiếm phần lớn, sau đó đến động từ, rồi đến tính từ

* Khả năng hiểu nghĩa của từ của trẻ mẫu giáo

Trẻ mẫu giáo bé có khả năng nắm được những từu ngữ có ý nghĩa cụ thể

như những từ ngữ là tên gọi các đồ vật trong gia đình (bát, đĩa, bàn, tủ,

ghế…), tên gọi các con vật (lợn, chó, gà, mèo…), thực vật (cây chuối, quả

cam, hoa loa kèn…) Từ “đồ vật” có ý nghĩa trừu tượng, trẻ hiểu nó không

phải bằng cảm giác mà bằng sự trừu tượng hóa Đến 6 tuổi, để nắm từ với ý nghĩa khái quát trẻ không đòi hỏi cảm giác trực tiếp nữa

Theo Fedorenko (Nga), ở trẻ em có 5 mức độ hiểu nghĩa khái quát của từ

- Mức độ thứ nhất của sự khái quát: cuối tuổi lên hai, trẻ nắm được mức

độ thứ nhất của sự khái quát - ý nghĩa biểu niệm ở mức thấp, tức là tên gọi chung của đối tượng cùng loại (đồ vật, hành động, tính chất)

Ví dụ: “Bóng” chỉ một quả bóng bất kì như bóng bay, bóng nhựa, bóng cao su; “cốc” chỉ những vật dùng để uống nước

- Mức độ thứ hai của sự khái quát: trẻ nắm được những từ ngữ thể hiện

sự khái hơn

Ví dụ: “quả” có thể chỉ bất cứ loại quả nào (quả cam, quả xoài, quả

táo…); “xe” (xe đạp, xích lô, ô tô…); “con” (gà, mèo, lợn, chim…)

Cam, xoài, táo: mức độ thứ nhất của sự khái quát; “quả”: mức độ thứ hai

của sự khái quát

- Mức độ ba của sự khái quát: trẻ 5 - 6 tuổi có thể nắm được mức độ ba của sự khái quát

Ví dụ: “đồ vật” có thể chỉ đồ chơi như búp bê, máy bay, ô tô…; “đồ gỗ” chỉ các đồ dùng, vật dụng được làm từ gỗ (bàn, ghế, giường…); “phương tiện

giao thông” (xe máy, tàu thủy, tàu hỏa, máy bay…)

“Búp bê”: mức độ thứ nhất của sự khái quát; “đồ chơi”: mức độ thứ hai của sự khái quát; “đồ vật”: mức độ thứ ba của sự khái quát

- Mức độ thứ tư của sự khái quát: trẻ hiểu được những từ biểu thị sự khái quát tối đa - những khái niệm thực sự khoa học

Ví dụ: vật chất, hành động, trạng thái, chất lượng, số lượng, quan hệ… Khả năng nắm được mức độ thứ tư của sự khái quát xuất hiện vào tuổi thiếu niên

Đối với trẻ mầm non, khi ở tuổi nhà trẻ, trẻ hiểu được nghĩa biểu danh (mức độ zero và 1) Mức độ 2 và 3 dành cho trẻ mẫu giáo, đặc biệt là mẫu giáo lớn [5; 134]

1.1.5.2 Đặc điểm phát triển vốn từ của trẻ mẫu giáo lớn

Trẻ mẫu giáo lớn đã trong giai đoạn trưởng thành vì thế mà trẻ có nhu cầu rất lớn về nhận thức, trẻ khát khao được tìm hiểu khám phá thế giơi xung quanh mình.Các nhà nghiên cứu giáo dục khẳng định rằng phát triển vốn từ là nền tảng quan trọng để phát triển ngôn ngữ, có ý nghĩa quan trọng quyết định đến mọi mặt của trẻ

Như chúng ta đã biết thì trẻ 5 - 6 tuổi đã biết sử dụng khá thành thạo tiếng mẹ đẻ để giao tiếp Khả năng ngôn ngữ liên quan chặt chẽ đến sự phát triển trí tuệ những trải nghiệm của trẻ Ngôn ngữ của trẻ đạt tốc độ phát triển khá nhanh và đến cuối tuổi mẫu giáo, thì hầu hết trẻ em đã biết sử dụng tiếng

mẹ đẻ một cách thành thạo trong sinh hoạt hàng ngày Vốn từ của trẻ mẫu giáo lướn tăng lên đáng kể, có khoảng 3000 - 4000 từ, trẻ thường xuyênsử dụng 1033 từ Trong đó loại từ được tích lũy khá phong phú, không những về danh từ, động từ mà còn cả về đại từ, tính từ, liên từ… đủ để giao tiếp với những người xung quanh Danh từ và đại từ vẫn chiếm ưu thế nhưng tính từ

và các loại từ khác cũng được trẻ sử dụng nhiều hơn Cụ thể:

- Về danh từ: nội dung, ý nghĩa của các từ được mở rộng, phong phú hơn; những từ chỉ nghề nghiệp của người lớn tăng Ở trẻ còn có những từ

mang tính văn học như: áng mây, đóa hoa,… Trẻ biết sử dụng một số từ chỉ

khái niệm trừu tượng, mặc dù trẻ chưa thực sự hiểu nghĩa của từ đó, thậm chí

không hiểu như: kiến trúc tài năng,…

- Về động từ: phần lớn là những động từ gần gũi, tiếp tục phát triển thêm

những nhóm từ mới nhƣ:nhảy nhót, leng keng, ngoe nguẩy…; những động từ

chỉ sắc thái khác nhau nhƣ: chạy vèo vèo, chạy tung tăng…; xuất hiện thêm

những động từ có nghĩa trừu tƣợng nhƣ: giáo dục, khánh thành… Trẻ mẫu

giáo lớn đã phân biệt đƣợc nghĩacủa các động từ gần nghĩa nhau, ví dụ: động

từ “băm” và “chặt” (khi băm thì nhẹ nhàng, khi chặt phải mạnh và nhanh

hơn) Trẻ cũng có thể hiểu đƣợc một số từ có thể có nhiều nghĩa khác nhau nhƣ: đánh đập, đánh rơi, đánh mất, đánh bóng…

- Về tính từ: phát triển về số lƣợng cũng nhƣ chất lƣợng, trẻ sử dụng

nhiều tính từ có tính chất gợi cảm nhƣ: tròn xoe, đỏ chót, sáng lóe, ngọt lịm… Trẻ đã sử dụng chính xác các từ chỉ tính chất không gian nhƣ: cao - thấp, dài-

ngắn, rộng - hẹp…, các từ chỉ tốc độ nhƣ: nhanh - chậm…, các từ chỉ màu

sắc: đỏ, vàng, cam, xanh, nâu, tím…

- Ngoài ra các loai từ khác nhƣ đại từ, trạng từ, quan hệ từ, phụ từ… cũng đƣợc dùng nhiều hơn những lứa tuổi khác: trạng từ đƣợc mở rộng; trẻ

cũng đã biết sử dụng những quan hệ từ nhƣ: nếu, thì, vì, nên, thế mà, xong là,

và, với, nhưng, để… Trẻ 5 - 6 tuổi đã biết số từ số 1 đến số 10 và sử dụng

đƣợc các từ không xác định: bao nhiêu, một vài, những, các… Trẻ đã sử dụng chính xác hơn các phó từ: đã, đang, sẽ, vẫn, còn, hơi, không, chưa…, các tình thái từ: à, nhé, nhỉ… Trẻ biết sử dụng nhiều từ đơn hơn từ ghép; trẻ hiểu

nhiều từ láy và biết sử dụng chúng Trẻ đã hiểu đƣợc một số từ có nghĩa khái quát, biết sử dụng một số từ ghép mang tính gợi cảm và những từ có nghĩa đối

lập: bé xíu- to đùng, béo múp - gầy nhom… các từ chỉ tính chất không gian

(bao la, bát ngát, rộng lớn, mênh mông, bát ngát…), từ chỉ tốc độ (nhanh, chậm, thoăn thoắt, lề mề…), từ chỉ màu sắc (đo đỏ, tim tím, xanh lơ…) đƣợc

trẻ sử dụng chính xác Trẻ đã hiểu và biết dùng các từ chỉ khái niệm thời gian

(hôm qua, ngày mai, ngày kia…), từ đồng nghĩa (tàu hỏa - xe lửa, to - lớn,

thấp - nùn…), từ có tính chất gợi cảm, có hình ảnh và mang sắc thái khác

nhau (bé tí, bé xíu, be bé…) Trẻ mẫu giáo cũng biết xƣng hô đúng với các

đối tượng gần gũi: em, tôi, tớ, mình, người ta…

Sự lĩnh hội ngôn ngữ tùy thuộc trực tiếp vào điều kiện sống và giáo dục

và được quyết định bởi tính tích cực của bản thân trẻ đối với ngôn ngữ Những trẻ e mà năng giao tiếp, năng tìm hiểu các hiện tượng ngôn ngữ thì không

Bảng 1.1.Các từ loại trong lời nói của trẻ 5 tuổi [5; 141]

Từ loại Số lượng Tỉ lệ (so với vốn

Tóm lại trong các độ tuổi mẫu giáo, ngôn ngữ của trẻ được phát triển dần

về các mặt: vốn từ, ngữ âm, ngữ điệu, ngữ pháp xuất hiện dần kiểu ngôn ngữ mạch lạc Đến cuối tuổi mẫu giáo (5 - 6 tuổi) trẻ đã có khả năng nắm được ngữ nghĩa của từ vựng thông dụng, phát âm gần đúng với các phát âm của người lớn, biết dùng ngữ điệu phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp và đặc biệt là nắm được hệ thống ngữ pháp phức tạp bao gồm những quy luật ngôn ngữ tinh

vi nhất về phương diện ngữ pháp và phương diện tu từ, trẻ nói năng mạch lạc

và thoải mái Trẻ đã thực sự nắm vững tiếng mẹ đẻ trong đời sống sinh hoạt

và ở một mức độ nào đó về phong cách nghệ thuật (tức là nói năng có văn hóa, lịch sự, lễ phép)

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác thơ của nhà thơ Định Hải

Định Hải là một trong những nhà thơ có nhiều cống hiến cho nền văn học thiếu nhi Việt Nam Ông tên thật là Nguyễn Biểu, sinh ngày 6-6-1937, quê xã Định Hải, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hoá, nguyên Tổng biên tập tạp chí Tuổi Xanh, nguyên Trưởng ban Văn học thiếu nhi Hội nhà văn Việt Nam

Từ 1962, ông đã sáng tác rất nhiều thể loại cho thiếu nhi như: truyện ngắn, truyện thơ, thơ, hoạt cảnh, viết lời cho các bộ phim hoạt hình Ở mỗi thể loại ông đều để lại những ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả Song thành công hơn cả là những sáng tác thơ viết cho thiếu nhi Thơ của ông đã mang đến những cảm xúc chân thành, bình dị, gần gũi, thân quen đối với tâm hồn trẻ thơ

Các tác phẩm chính đã được xuất bản: các truyện kí: Thăm Bắc Lí

(1964), Hoa mùa xuân (1967); truyện vừa: Bàn tay gieo hạt (1967); truyện

thơ: Nắng xuân trên dẻo cao (1969); các tập thơ: Chồng nụ, chồng hoa

(1970), Hươu cao cổ (1975), Én hát - đu quay (1976), Bài ca trái đất (1983),

Nụ hôn học trò (1988)

Trong đó, tập thơ Bài ca trái đất được giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam

1984, sau đó được in số lượng lớn trong Tủ sách vàng của NXB Kim Đồng

(1997) Tập thơ Bài ca trái đất bao gồm 147 bài Tập thơ khai thác các khía

cạnh: sự hồn nhiên, ngây thơ, trí tưởng tượng phong phú của trẻ: Hát với cậy trong vườn, Đánh trận giả, Nhảy dây, Đi trốn đi tìm, Rồng rồng rắn rắn… Một số bài thơ viết về mới quan hệ gia đình, ý thức lao động, tấm lòng

đối với bạn bè, xã hội: Trăng rằm, Thêm hiểu bàn tay, quạt cho bố ngủ, Tặng

hoa các cô chú, Bàn tay cô giáo…

Một số bài thể hiện tầm bao quát, ý nghĩa lớn lao đối với tầm suy nghĩ

của trẻ: Nếu chúng mình có phép lạ, Bài ca trái đất, Một mái nhà chung, Trò

chơi của biển… Những bài thơ đó thể hiện sự suy ngẫm mang tính bao quát

về thế giới xung quanh, về thế giới loài vật, cỏ cây, con người và trái đất Bước vào vườn thơ Định Hải, các em được đến với thế giới đầy hương

sắc, nhiều khám phá bất ngờ, thú vị Từ Chồng nụ chồng hoa đến Hươu cao

cổ, từ én hát - đu quay đến Những câu tục ngữ gặp nhau, từ Bao nhiêu điều

lạ đến Bài ca trái đất, từ Nhành hoa trong vườn sớm đến Nắng xuân trên rẻo cao Từ phong cách trữ tình da diết trong những bài thơ viết cho đối tượng

lớn tuổi được nhiều người một thời mến mộ, Định Hải "vào cuộc" thật ngoạn

mục và dẻo dai trong những sáng tác viết cho các em Nếu tính từ chùm thơ in

trong tập đầu tay có tên Đèn kéo quân (cùng với Nguyễn Bao, Ngô Quân

Miện, Lữ Huy Nguyên, Thanh Hào) đến nay, Định Hải đã đi gần nửa thế kỉ cùng hành trang tâm hồn của hàng chục thế hệ thiếu nhi

Theo thời gian, bạn đọc thì lớn lên, có ai nghĩ tác giả của những vần thơ

ấy vẫn nguyên vẹn thuỷ chung với "nghiệp dĩ" văn chương và mặc dầu đã trải

qua nhiều công việc, từ dạy học đến biên tập sách, viết báo, làm báo; đã cho

in trên 40 đầu sách gồm văn, thơ, truyện thơ, hoạt cảnh thơ, biên soạn, dịch thuật, tuyển chọn; đã cho đăng hàng trăm bài tiểu luận văn học nhưng khát

vọng hướng tới tuổi thơ vẫn trong trẻo nồng nàn từ "Cái thuở ban đầu lưu

luyến ấy" Sách của ông có cuốn được in đi in lại nhiều lần, có cuốn được

nhiều nhà xuất bản cùng in tính ra tất cả cũng tới hàng trăm ngàn bản,