Một số phương diện nghệ thuật cần khai thác khi dạy tác phẩm những đứa con trong gia đình của nguyễn thi

Nguyễn Thi có nhiều truyện ngắn hay, trong đó Những đứa con trong gia đình từ lâu đã được đánh giá là một trong những truyện ngắn xuất sắc nhất của ông, đồng thời là một tác phẩm

M C L C: ỤC LỤC: ỤC LỤC:

T

rang

A Đặt vấn đề: 2

I Lời mở đầu 3

II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu 3

II.1 Thực trạng của vấn đề 3

II.2 Mục đích của đề tài 4

II.3 Phương pháp nghiên cứu 4

II.4 Những luận điểm cần bảo vệ 4

II 5 Những đóng góp về lý luận và thực tiễn của đề tài 4

B Giải quyết vấn đề 6

I V ài nét về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Thi và truyện ngắn “Những đứa con trong gia đình” 6

II Những phương diện nghệ thuật cần khai thác khi dạy tác phẩm “Những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi 7

II.1 Tình huống truyện 7

II.2 Nghệ thuật trần thuật của tác phẩm 8

II.3 Sử dụng nghệ thuật đồng hiện 12

II.4 Nghệ thuật xây dựng và miêu tả tâm lý nhân vật 14

II.4.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 14

II.4.2 Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật 16

III Kết quả thực nghiệm: 17

III.1.Kết quả giờ dạy 17

III.2 So sánh kết quả bài kiểm tra 18

III.3 So sánh kết quả đội tuyển 18

C Kết thúc vấn đề 19

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I

LỜI MỞ ĐẦU :

Nguyễn Thi ( 1928 – 1968), là một nhà văn chiến sĩ mà cuộc đời và sự nghiệp sáng tác đã để lại nhiều bài học lớn cho cả một thế hệ nhà văn thời chống Mĩ Ông đã hi sinh ở mặt trận Sài Gòn trong chiến dịch Mậu Thân

1968 Trong di sản văn học viết về chiến tranh của ông, có tác phẩm đã hoàn chỉnh, có tác phẩm mới ở dạng phác thảo nhưng tất thảy đều ngồn ngộn chất sống và giàu tính thẩm mĩ, chứng tỏ tác giả của nó là một tài năng văn học lớn

Từng sống ở Nam Bộ trước cách mạng và sau này lại tham gia chiến đấu trên chiến trường ấy, Nguyễn Thi rất hiểu con người và cảnh vật nơi này Có thể nói ông là nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong cuộc chiến tranh chống Mĩ ác liệt Ông đã trút tâm huyết xây dựng họ thành những nhân vật văn học đáng nhớ, đầy cá tính, có lòng yêu nước và có lòng căm thù giặc sâu sắc, sống bộc trực, hồn nhiên, giàu tình nghĩa

Nguyễn Thi có nhiều truyện ngắn hay, trong đó Những đứa con trong gia đình từ lâu đã được đánh giá là một trong những truyện ngắn xuất sắc

nhất của ông, đồng thời là một tác phẩm tiêu biểu của nền văn học cách mạng

Việt Nam 1945 – 1975 Những đứa con trong gia đình thể hiện tài năng của

Nguyễn Thi trên nhiều mặt: khả năng khái quát cao, dựng cảnh, dựng người,

mô tả tâm lí sâu sắc, ngôn ngữ Nam Bộ biến hoá, linh hoạt với những triết lí riêng toát lên từ hiện thực Chúng hoà hợp với nhau hết sức tự nhiên làm cho người đọc không còn thấy là văn mà đó là cuộc sống

Tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên và học sinh được đọc - hiểu một trong những tác phẩm tiêu biểu của văn học cách mạng Việt Nam 1945 –

1975 gắn liền với tên tuổi của Nguyễn Thi.Trong chương trình thay sách giáo

khoa Ngữ Văn lớp 12THPT mới (từ 2007), Những đứa con trong gia đình đã

được đưa vào giảng dạy với thời lượng 2 tiết nhằm giúp cho người học hiểu được:

+ Hiện thực đau thương, đầy hi sinh gian khổ nhưng rất đỗi anh hùng, kiên cường, bất khuất của nhân dân miềm Nam trong những năm chống Mĩ cứu nước Sự gắn bó sâu nặng giữa tình cảm gia đình và tình cảm yêu nước, cách mạng, giữa truyền thống gia đình và truyền thống dân tộc đã tạo nên sức mạnh tinh thần to lớn của con người Việt Nam, dân tộc Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mĩ

+ Biết trân trọng yêu thương và cảm phục những con người bình thường

mà trung hậu, dũng cảm đã đem máu xương để bảo vệ đất nước

+ Nghệ thuật trần thuật, khắc hoạ tính cách và phân tích tâm lí nhân vật, ngôn ngữ phong phú, giàu màu sắc tạo hình và đậm chất Nam Bộ

Đó cũng là những lí do khiến tôi chọn đề tài Một số phương diện nghệ thuật cần khai thác khi dạy tác phẩm “Những đứa con trong gia đình” của Nguyễn Thi để nghiên cứu, áp dụng vào thực tế giảng dạy chương trình Ngữ

Văn 12, ở trường THPT Lam Kinh năm học 2009 – 2010, 2010 – 2011

II

THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU :

II.1 Thực trạng của vấn đề:

Tuy nhiên việc dạy học tác phẩm Những đứa con trong gia đình trong

nhà trường là một vấn đề không hề đơn giản, bởi nhiều lẽ:

- Tác phẩm càng hay, thì càng giàu ý nghĩa; và con đường đi tìm hiểu và khám phá nó càng không dễ dàng

- Bên cạnh đó, truyện ngắn này mới đưa vào giảng dạy trong nhà trường, nên tài liệu nghiên cứu còn ít và hiếm

- Phong cách của Nguyễn Thi đậm đà màu sắc dân gian mà hiện đại, lối

kể chuyện tự nhiên như cách cảm, cách nghĩ của người nông dân Nam Bộ, nhân vật được trình bày trong mối quan hệ phức tạp và vận động phát triển đầy ấn tượng: trẻ trung, bộc trực, mãnh liệt, đáng yêu

- Do giới hạn thời gian và dung lượng SGK nên tác phẩm đã được lược bớt, tập trung vào học phần văn bản khi Việt tỉnh dậy lần thứ tư và hồi tưởng việc hai chị em tranh nhau ghi tên đi bộ đội, những tính toán của chị Chiến trong đêm trước ngày lên đường Phần văn bản được lựa chọn đã tập trung thể

hiện chủ đề tác phẩm Tuy để hiểu sâu sắc phẩm chất, tính cách của “ Những đứa con trong gia đình”, không thể không quan tâm đến phần tóm tắt những

đoạn văn bản đã được lược lược gọn, đặc biệt hình tượng nghệ thuật về dòng sông gia đình được phát biểu qua nhân vật chú Năm Chiến, Việt là hình ảnh

khúc sông gia đình đang chảy vào biển lớn “ rộng bằng cả nước ta và ra ngoài cả nước ta” Nguồn mạnh làm nên dòng chảy ấy, nối tiếp cho dòng

chảy ấy chính là khúc thượng nguồn của truyền thống gia đình kết tinh trong các nhân vật như chú Năm, ba, má Việt Do vậy, trước khi hướng dẫn học sinh phân tích tính cách, phẩm chất của hai nhân vật Chiến và Việt, người giáo viên cần gợi cho học sinh căn cứ vào phần tóm tắt để nhận ra những đặc điểm chung gắn kết các nhân vật, cũng là các thế hệ lại với nhau ở gia đình ấy Từ đó học sinh thấy được sự gắn kết tình cảm gia đình và tình yêu quê hương đất nước, truyền thống gia đình và truyền thống dân tộc đã gắn kết hoà quyện để tạo nên sức mạnh to lớn cho con người Việt Nam thời chống Mĩ cứu nước Một trong những đặc điểm thành công của thiên truyện là ở mặt nghệ thuật: tạo tình huống, cách trần thuật theo điểm nhìn nhân vật, phân tích tâm

lý nhân vật, nghệ thuật đồng hiện, chất Nam Bộ là những đặc điểm riêng cần chú ý khi tiếp cận tác phẩm

Vì vậy, khi dạy Những đứa con trong gia đình không ít giáo viên rất

lúng túng, đó là thực tế không chỉ với những giáo viên trẻ mới ra trường, mà với cả những giáo viên lâu năm - dù có kinh nghiệm Bởi với họ, Nguyễn Thi vẫn là mới mẻ khi những năm tháng ngồi trên giảng đường đại học, nhà văn này vẫn chưa được có một vị trí xứng đáng như hiện nay

II 2 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài:

Từ thực trạng trên, bản thân tôi đã mạnh dạn nghiên cứu những phương

pháp tiếp cận và khám phá tác phẩm Những đứa con trong gia đình :

a Mục đích của đề tài:

- Nhằm giúp cho giáo viên dạy văn, nhất là giáo viên đang trực tiếp

giảng dạy ở lớp 12- trung học phổ thông có thêm nguồn tư liệu về Nguyễn

Thi và truyện ngắn Những đứa con trong gia đình

- Đối với người học: Đây là một trong những phương pháp quan trọng, giúp các em thấy được cái hay, cái đẹp một tác phẩm văn học xuất sắc nhất của Nguyễn Thi, đồng thời là một truyện ngắn tiêu biểu của nền văn học cách mạng Việt Nam 1945 – 1975 Nhằm góp phần làm tăng sức hấp dẫn của bài học đối với học sinh, trong thời điểm mà hứng thú học văn của các em còn nhiều điều đáng phải suy tư, trăn trở

b Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài:

- Đi sâu vào khám phá những phương diện nghệ thuật đặc sắc nhằm làm

nên giá trị độc đáo, sức hấp dẫn của tác phẩm Những đứa con trong gia đình Từ đó hướng dẫn học sinh đọc - hiểu để cảm nhận sâu sắc ý nghĩa của

tác phẩm

II.3 Phương pháp nghiên cứu:

a Về lí thuyết:

- Tìm hiểu các tài liệu viết về văn học cách mạng Việt Nam 1945 – 1975

- Các bài nghiên cứu, lí luận phê bình về nhà văn Nguyễn Thi

- Các tài liệu nghiên cứu về tác phẩm Những đứa con trong gia đình

b Về thực tiễn:

- Dự giờ dạy bài Những đứa con trong gia đình của đồng nghiệp.

- Thực nghiệm triển khai đề tài trong giờ dạy bài Những đứa con trong gia đình.

- Chọn hai lớp cơ bản có trình độ ngang nhau: một lớp chú ý khắc sâu, nhấn mạnh về các phương diện nghệ thuật đặc sắc của truyện ngắn trong hai giờ học; còn một lớp không chú ý khắc sâu các phương diện này

II.4 Những luận điểm cần bảo vệ:

* Vài nét về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Thi và truyện ngắn

Những đứa con trong gia đình

* Những phương diện nghệ thuật đặc sắc làm nên sức hấp dẫn của truyện

ngắn Những đứa con trong gia đình

* Kết quả thực nghiệm

II.5 Những đóng góp về lý luận và thực tiễn của đề tài.

a Đối với giáo viên:

- Đề tài sẽ giúp cho giáo viên khi giảng dạy tác phẩm Những đứa con trong gia đình sẽ có một trong những hướng khai thác hợp lí, làm nổi bật tài

năng nghệ thuật của tác giả và ý nghĩa sâu sắc của truyện ngắn Đồng thời làm cho giờ học sinh động, dễ đi vào tâm trí và tình cảm của học sinh

- Qua bài dạy, phần nào giáo viên sẽ nắm được năng lực tiếp nhận và khám phá tác phẩm của học sinh

b Đối với học sinh: Đề tài này giúp các em:

- Nâng cao khả năng tiếp nhận và cảm thụ truyện ngắn đặc sắc, tiêu biểu cho phong cách của Nguyễn Thi: Một cây bút đậm đà màu sắc dân gian mà hiện đại, lối kể chuyện tự nhiên như cách cảm, cách nghĩ của người nông dân Nam Bộ, nhân vật được trình bày trong mối quan hệ phức tạp và vận động phát triển đầy ấn tượng: trẻ trung, bộc trực, mãnh liệt, đáng yêu Được coi là nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong kháng chiến chống Mĩ ác liệt Ngòi bút Nguyễn Thi có biệt tài phân tích tâm lí, thâm nhập sâu vào nội tâm nhân vật Ông đã sáng tạo nên những trang viết vừa giàu chất trữ tình vừa đầy chất sống hiện thực, với những hình tượng, những tính cách gân guốc, có cá tính mãnh liệt

- Có nhận thức sâu sắc vẻ đẹp của con người của con người Nam Bộ trong kháng chiến chống Mĩ đồng thời giúp các em cảm nhận về sự trưởng thành của thế hệ trẻ Việt Nam trong chiến đấu Vẻ đẹp ấy kết tinh chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, sức mạnh làm nên chiến thắng của nhân dân Việt Nam – một phẩm chất cao quí còn để lại những tấm gương cho thế hệ sau noi theo, từ đó xác định được một lối sống đúng đắn cho bản thân

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

I Vài nét về phong cách nghệ thuật của Nguyễn Thi và truyện ngắn

“Những đứa con trong gia đình”

- Nguyễn Thi bước vào hoạt động văn học khi văn học Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ Con đường nghệ thuật của Nguyễn Thi là con đường vẻ vang của một nhà văn chiến sĩ, nhà văn của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Không chỉ cuộc đời anh hùng mà chính những trang viết đã là bằng chứng cho cây bút không bao giờ chịu đứng ngoài hay tụt lại trong cuộc hành quân vĩ đại của dân tộc để du dương hoá, tiểu thyết hoá cuộc đời Ông bám riết lấy cuộc đời đến phút cuối cùng, trên những mũi nhọn nhất và đỉnh cao nhất của nó bằng cả thể xác và tâm hồn, để quan sát, ghi chép, suy nghĩ, khám phá và sáng tạo bằng thứ ngôn ngữ chắt lọc từ cuộc sống ấy Bởi vậy sáng tạo của ông không phải là thứ nghệ thuật mỏng manh mà thời gian dễ làm hư nát Đó là hiện thực cách mạng tự biểu hiện trong cái phần gân guốc nhất, mãnh liệt nhất của nó Ông đã phát huy ưu thế của truyện ngắn, nâng thể loại này lên tầm cao hơn Điều đó khiến nhà văn có một phong cách nghệ

thuật độc đáo, trở thành “ Người nghệ sĩ duy nhất của thời đại ta nắm vững đến điêu luyện nghệ thuật viết làm sao cho lời chật mà ý rộng”.

- Qua một số tác phẩm tiêu biểu, có thể thấy phong cách nổi bật trong truyện ngắn của Nguyễn Thi đậm đà màu sắc dân gian mà hiện đại, lối kể chuyện tự nhiên như cách cảm, cách nghĩ của người nông dân Nam Bộ, nhân vật được trình bày trong mối quan hệ phức tạp và vận động phát triển đầy ấn tượng: trẻ trung, bộc trực, mãnh liệt, đáng yêu Được coi là nhà văn của người nông dân Nam Bộ trong kháng chiến chống Mĩ ác liệt Ngòi bút Nguyễn Thi

có biệt tài phân tích tâm lí, thâm nhập sâu vào nội tâm nhân vật Ông đã sáng tạo nên những trang viết vừa giàu chất trữ tình vừa đầy chất sống hiện thực, với những hình tượng, những tính cách gân guốc, có cá tính mãnh liệt Nghĩa

là sự độc đáo của phong cách còn nằm ở những “ mạch ngầm” của văn bản.

Đằng sau hình thức nghệ thuật phải thể hiện những dòng chảy ngầm nhiều tầng, nhiều lớp của ý nghĩa: nghĩa đen, nghĩa bóng, nghĩa tường minh, hàm

ẩn Làm nên những “mạch ngầm” ấy là toàn bộ các yếu tố nghệ thuật được

kết hợp với nhau trong một mối quan hệ hết sức tinh xảo Vì vậy muốn khám những tầng ý nghĩa tác phẩm của Nguyễn Thi cần phải thận trọng và xem xét kĩ càng các yếu tố nghệ thuật của văn bản

- Truyện ngắn Những đứa con trong gia đình là một kiệt tác, bộc lộ rõ

tài năng truyện ngắn của Nguyễn Thi Tác phẩm được viết ngay trong những ngày chiến đấu ác liệt với đế quốc Mĩ , khi ông công tác với tư cách là nhà văn - chiến sĩ ở tạp chí văn nghệ Quân giải phóng năm 1966, sau được in

trong “ Truyện và kí” NXB văn học, Hà Nội, 1978 Xuất hiện trong hoàn cảnh

đó, Những đứa con trong gia đình mang đậm dấu ấn thời sự của xã hội Việt

Nam lúc bấy giờ.Tác phẩm là bài ca ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của ng ười dân Nam Bộ đồng thời khẳng định lòng yêu n ước, căm thù giặc đã trở thành truyền thống gia đình, là nguồn sức mạnh tinh thần to lớn khiến dân tộc ta có

thể vượt qua nỗi đau lớn nhất để tồn tại và chiến thắng trong cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc trường kì gian khổ

- Là một truyện ngắn tiêu biểu của nền văn học cách mạng Việt Nam

1945 – 1975, Những đứa con trong gia đình hiển nhiên mang đậm tính sử thi

và cảm hứng lãng mạn Tuy vậy, nói đến tác phẩm này người ta không thể nói đến tính hiện thực sâu sắc của nó Sự chính xác và sống động của các chi tiết

luôn được đề cao Chi tiết nào cũng gây ấn tượng, như được lấy “ trực tiếp”

từ đời sống nóng hổi, giàu sức biểu hiện, giàu tính thẩm mỹ Chính công việc chuẩn bị tư liệu chu đáo, cẩn thận, việc ghi chép miệt mài những điều mắt thấy, tai nghe vào sổ tay đã hỗ trợ đắc lực cho Nguyễn Thi ở phương diện này Đọc từng trang viết của ông, ta cảm nhận được một trữ lượng dồi dào những kinh nghiệm sống thấp thoáng ở phía sau Truyện ngắn mà nhiều khi

có sức chứa của một tiểu thuyết lớn Tham vọng khái quát của nhà văn luôn được thể hiện thông qua cách ông sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật khác nhau, nhưng tham vọng đó không hề khiến ông quên đưa ra những đường nét chạm khắc rạch ròi về nhân vật, bối cảnh Sự hứng thú quan sát, miêu tả ngôn ngữ, tâm lý nhân vật, sự vận dụng đầy ý thức ngôn ngữ Nam Bộ trong trần thuật có mối liên hệ lô gích với động cơ sáng tạo này Ngoài ra, việc học tập kinh nghiệm của các nhà tiểu thuyết hiện đại phương Tây trong vấn đề tái hiện dòng ý thức nhân vật cũng được chú ý đúng mức, tạo nên những trang viết xuất thần, đáng quý ( đoạn miêu tả dòng hồi tưởng, suy nghĩ của nhân vật Việt khi bị thương nằm lại trên trận địa là một ví dụ cụ thể, điển hình)

Tất cả những ý nghĩa cao đẹp này, được nhà văn gửi gắm ở tác phẩm

Những đứa con trong gia đình, với một hình thức nghệ thuật đặc sắc, tạo nên

sức hấp dẫn diệu kì có một không hai của truyện ngắn Cảm nhận được điều

đó, độc giả ngày nay không thể không tiếc nuối khi nghĩ về sự ra đi quá sớm

của Nguyễn Thi – một hiện thượng “ bùng nổ về tài năng” – Nguyên Ngọc

trong các thế hệ nhà văn trưởng thành sau cách mạng tháng Tám

II Những phương diện nghệ thuật cần khai thác khi dạy tác phẩm

“Những đứa con trong gia đình ” của Nguyễn Thi.

Làm nên sức cuốn hút của tác phẩm là sự kết hợp nhuần nhuyễn nhiều yếu tố nghệ thuật đặc sắc:

II.1.Trước hết là ở tình huống truyện:

Những đứa con trong gia đình lôi cuốn và hấp dẫn trước hết bởi một

cốt truyện giản dị Đây là câu chuyện của gia đình anh giải phóng quân tên Việt Nhân vật này rơi vào một tình huống đặc biệt: trong một trận đánh, bị thương nặng phải nằm lại giữa chiến trường, anh nhiều lần ngất đi tỉnh lại, tỉnh rồi lại ngất

Sơ đồ tóm tắt cốt truyện:

Chú Năm Ba má Việt Chiến Việt

Hình tượng dòng sông gia đình Biển lớn

- Việt tỉnh dậy lần thứ nhất

+ Anh cố bò đi tìm đồng đội, tuy bị thương khắp người và mắt không thấy gì Anh lại ngất đi

- Việt tỉnh dậy lần thứ hai lúc trời mưa lất phất

+ Anh nhớ lại chuyện đi bắt ếch với chị Chiến, chuyện phân xử của chú Năm với hai chị em, chuyện cốn sổ gia đình

- Việt tỉnh dậy lần thứ ba giữa ban ngày

+ Tiếng chim gù gợi Việt nhớ đến cái ná thun, nhớ chuyện má đi đòi đầu ba

- Việt tỉnh dậy lần thứ tư

- Truyện được kể theo dòng nội tâm của nhân vật khi đứt (ngất đi) khi nối (tỉnh lại) Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật bằng cáh nương theo dòng hồi ức của nhân vật Bốn lần Việt tỉnh rồi lại mê trên trận địa là bốn lần Việt nhớ và nghĩ theo dẫn dụ hình ảnh ngoại cảnh Tâm lí phức tạp nhưng vẫn lô gíc Kết cấu từ những giấc mơ chập chờn mê tỉnh, từ đó mở rộng và đào sâu vào đời sống hiện thực và tâm hồn nhân vật Tóm lại, tình huống truyện dẫn đến một cách trần thuật riêng của thiên truyện theo dòng ý thức của nhân vật

II.2 Thứ hai: Nghệ thuật trần thuật của tác phâm:

Những đứa con trong gia đình là một trong những thiên truyện ngắn

xuất sắc nhất và tiêu biêu biểu nhất của Nguyễn Thi Tạo nên nét đặc sắc nhất của thiên truyện phải kể tới nghệ thuật kể chuyện ( trần thuật) độc đáo, linh

hoạt của tác giả

Tác phẩm kể chuyện một gia đình cách mạng, mọi thành viên đều là chiến sĩ diệt Mĩ kiên cường Thù nhà, nợ nước thống nhất làm một Tình gia đình và tình cách mạng hoà lẫn vào nhau: Ba má Việt đều ngã xuống trong chiến đấu Những đứa con của họ ( Việt, Chiến ) đều gắn bó với nhau trong tình ruột thịt và trong niềm tự hào về truyền thống cách mạng của gia đình Người mẹ nuôi con lớn lên để trả thù cho cha Những đứa con giành nhau nhập ngũ để trả thù cho ba má Một câu chyện như thế tuy cảm động nhưng khá nặng nề, dễ đơn điệu và trùng lặp nếu không tạo ra một cách trần thuật độc đáo, linh hoạt

- Giáo viên đưa ra bảng đối chiếu các sự việc theo trật tự thời gian tự nhiên và các sự việc được kể trong tác phẩm Yêu cầu học sinh quan sát và đưa ra nhận xét: Tại sao Nguyễn Thi có thể sắp xếp các sự việc theo trật tự như vậy? Câu chuyện sẽ như thế nào nếu được kể đúng theo tuần tự các sự việc trong đời sống tự nhiên?

Trình tự các sự việc đã sảy ra với

“ những đứa con trong gia đình”

Trình tự các sự kiện được kể lại trong truyện

- Chú Năm và cuốn sổ gia đình

- Ba Việt hy sinh, má Việt chèo

chống nuôi gia đình và tham gia

đấu tranh, bị bom đạn giặc giết hại

- Việt và Chiến tranh nhau ghi tên

tòng quân, tính toán, sắp xếp việc

gia đình để lên đường

- Việt tham gia chiến đấu, trong

một trận đọ lê với giặc , bị thương

và lạc đồng đội giữa chiến trường

- Sau ba ngày, anh Tánh và đồng

đội tìm thấy Việt và đưa anh vào

bệnh viện Anh Tánh giục Việt viết

thư cho chị Chiến

- Việt bị thương, nằm trong bệnh viện, rờ rờ từng dòng viết thư báo tin cho chị Chiến, anh hồi tưởng lại cảnh trận đánh và bị thương, lạc đồng đội giữa chiến trường

- Việt tỉnh lại lần thứ nhất, bò đi tìm đồng đội

- Việt tỉnh lại lần thứ hai, trời lất phất mưa, anh nhớ lại chuyện đi soi ếch ở nhà, chuyện về chú Năm và cuốn sổ gia đình

- Việt choàng tỉnh lại lần thứ ba, anh nhớ tới chuyện cái ná thun, chuyện hy sinh của ba, chuyện về má

- Việt choàng tỉnh lại lần thứ tư, anh chuyện đi bộ đội của mình và chị Chiến

- Anh Tánh cùng đồng đội tìm thấy Việt và đưa anh về bệnh viện, anh Tánh giục Việt viết thư cho chị Chiến

* HS quan sát bảng, đối chiếu các sự việc, đưa ra nhận xét, lí giải và đánh giá

* Trên cơ sở đó, GV tổng hợp về nghệ thuật trần thuật của tác phẩm :

- Nhìn vào bảng liệt kê các sự việc đã xảy ra theo trình tự thời gian đối

với “Những đứa con trong gia đình” và các sự việc được kể lại trong truyện,

chúng ta có thể nhận thấy sự khác biệt thể hiện ở cách kể truyện của nhà văn Vẫn là các sự kiện xảy ra đối với gia dình nông dân Nam Bộ, nơi Chiến và Việt được sinh ra, nuôi nấng trưởng thành, đi làm cách mạng, nhưng trong tác phẩm, trật tự kể lại chúng đã được xáo trộn Chuyện xảy ra sau nhưng lại được kể trước Ngược lại có những sự việc trong cốt truyện tự nhiên phải xảy

ra trước song lại được kể sau Thế nhưng câu chuyện vẫn hiện lên rất rõ ràng, hấp dẫn, mạch lạc trong cách cảm nhận của người đọc Lối thuật kể này giúp tác giả dễ dàng cắt bỏ những vách ngăn giữa các khoảng thời gian để mạch kể thoải mái đi về giữa quá khứ và hiện tại, giữa cái đang diễn ra trước mặt và kỉ niệm xa xưa, giữa những chi tiết thoáng đến thoáng đi tưởng như bâng quơ, ngẫu nhiên với những tư tưởng, tình cảm lớn lao, trọng đại Xâu chuỗi tất cả những gì được nhà văn kể lại, chúng ta hình dung thấy trước mắt những thành viên, các thế hệ kế tiếp nhau làm thành hình tượng dòng sông về truyền thống gia đình như lời một nhân vật trong tác phẩm đã phát biểu Điều gì đã làm nên

“mạch lạc” câu chuyện với các sự kiện đựoc xáo trộn không tuân theo trật tự thời gian thông thường ấy? Chính là dòng tâm tưởng, những hồi ức đứt nối của Việt khi bị thương nơi chiến trường Người kể chuyện đã nương theo những mảnh kí ức chợt đến, chợt đi, chợt náo nức, chợt hiển hiện, chợt thoáng

qua ấy mà làm nên mạch chuyện ở “Những đứa con trong gia đình”.

- Trong tác phẩm tự sự, điều tạo nên sức hấp dẫn của sáng tác không phải chỉ ở nội dung câu chuyện với các sự kiện, chi tiết, hình ảnh được kể lại,

mà còn ở cách kể, ngôn ngữ, giọng điệu, điểm nhìn của người kể chuyện Xét ở phương diện này, một thành công trong sáng tác của nhà văn Nguyễn Thi là nghệ thuật trần thuật Việc chọn cách kể chủ yếu dựa trên điểm nhìn của nhân

vật Việt đã đem lại hấp dẫn riêng cho câu chuyện về “Những đứa con trong gia đình”.

+ Kể bằng điểm nhìn của Việt, một chiến sĩ quân giải phóng gan dạ từ trong trứng nước, vào trận lần đầu đã thể hiện tinh thần của một dũng sĩ diệt Mĩ, nhưng đồng thời cũng là một thanh niên mới lớn, vô tư, lộc ngộc, hồn nhiên, cho nên tất cả sự kiện, kí ức đều được khúc xạ qua thế giới tâm hồn ấy trở nên mới mẻ hơn, vô tư hơn, đồng thời dường như cũng tạo ấn tượng chân thật hơn trong mắt ngưòi đọc

+ Kể chuyện bằng hồi tưởng của Việt, một chiến sĩ bị thương giữa chiến truờng, trong nhưng cố gắng đi tìm đồng đội, hay sẵn sàng chờ giặc đến, đã ngất đi tỉnh lại nhiều lần, nhất định câu chuyện ấy phải ít nhiều có liên quan hoặc được gợi ra từ tình huống người chiến sĩ đang phải đối mặt Và như vậy, việc tổ chức, sắp xếp (kết cấu) các sự việc, sự kiện trở nên linh hoạt, tự nhiên hơn Chuyện gọi chuyện, sự việc này gợi liên tưỏng đến sự việc khác, cứ nhự thế câu chuyện về gia đình giống như một cuốn phim quay chậm lần lượt hiện

ra với những kí ức sâu đậm nhất Câu chuyện về việc đăng kí đi bộ đội của hai chi em trong lần tỉnh dậy thứ tư này của Việt được gợi lại từ bóng dáng thấp thoáng của hình ảnh người mẹ trong lần hồi tưởng thứ ba Câu chuyện về tình yêu của ba má, về bàn tay to bản bao bọc, che chở đàn con, về ánh mắt vượt sông, vượt biển của má vẫn còn thoáng qua trong đầu anh Nó nhắc cho

anh nhớ tới “ngày má chết rồi ý nghĩ đi bộ đội cũng thôi thúc Việt như vậy”

Thêm nữa là tiếng đạn nổ rất gần báo tin rằng đồng đội Việt đang ở đâu đây, những người đồng đội mới gặp thôi mà gần gũi thân yêu, đã coi anh như một

“út em” trong gia đình vậy, cũng làm cho mạch chuyện về việc hai chị em

tranh nhau đi tòng quân trở nên rất tự nhiên và linh hoạt, sống động, thêm những ngã rẽ, khúc quanh bất ngờ

+ Nhưng phải nói, kể chuyện bằng điểm nhìn của Việt là nhà văn đã mượn người kể chuyện để trao ngòi bút cho nhân vật tự viết về mình Cách trần thuật này tạo nên những trang văn đậm màu sắc trữ tình, chân thực về tâm trạng của nhân vật chính Bị thương vào mắt sau một trận đọ lê quyết liệt với địch và lạc đồng đội giữa chiến trường, Việt chỉ còn cảm nhận về thế giới xung quanh hoàn toàn bằng cảm giác và sự hồi tưởng Lần tỉnh dậy thứ tư

này, Việt biết đêm nữa đã lại đến qua tiếng nhạc dế “ u u cao vút mãi lên” Và