Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)

Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)Quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội của tình Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 (tt)

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

BÙI THỊ NGUYỆT QUỲNH

QÚA TRÌNH CHUYỂN BIẾN KINH TẾ, XÃ HỘI TỈNH HÒA BÌNH TỪ NĂM 1991 ĐẾN NĂM 2010

Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam

Mã số: 62 22 03 13

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2017

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

PGS.TS Nguyễn Ngọc Mão PGS.TS Hà Mạnh Khoa

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Văn Nhật

Phản biện 2: PGS.TS Trịnh Vương Hồng

Phản biện 3: PGS.TS Vũ Quang Hiển

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện họp tại:

vào hồi………., ngày… tháng… năm…

Có thể tìm hiểu luận án tại:

- Thư viện Quốc gia

- Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Lịch sử địa phương là một bộ phận quan trọng của lịch sử dân tộc Tỉnh Hòa Bình có vị trí quan trọng đối với vùng Tây Bắc, khu vực miền núi phía Bắc nói riêng và cả nước nói chung Trong thời kì đổi mới xây dựng đất nước, nhân dân các dân tộc ở Hòa Bình đã đoàn kết, sát cánh bên nhau, phát triển kinh

tế, xã hội, củng cố an ninh biên giới, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, xoá đói giảm nghèo, từng bước đưa tỉnh phát triển

Việc nghiên cứu và nhận diện đầy đủ sự chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình, từ chủ trương, chính sách đến quá trình thực hiện, thành quả và những hạn chế không chỉ góp phần vào việc phát huy những mặt tốt, lợi thế và khắc phục những mặt còn hạn chế, mà còn có thể đặt ra những vấn đề một số vấn đề giải nhằm xây dựng địa phương ngày càng phát triển

Với những lý do đó, chúng tôi đã chọn đề tài “Chuyển biến kinh tế, xã

hội tỉnh Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010” làm luận án Tiến sĩ lịch sử

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

- Làm rõ quá trình chuyển biến về kinh tế và xã hội của tỉnh Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010, đánh giá và chỉ ra nguyên nhân của quá trình chuyển biến đó, đồng thời đưa ra một số nhận xét

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Phân tích các yếu tố tác động đến quá trình chuyển biến kinh tế - xã hội của tỉnh Hòa Bình trong phạm vi thời gian nghiên cứu của đề tài (1991 - 2010)

- Trình bày và làm rõ quá trình chuyển biến của nền kinh tế Hòa Bình dưới góc độ tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu và những chuyển biến cụ thể trong từng ngành, từng lĩnh vực kinh tế, từng thành phần kinh tế và từng vùng kinh tế; sự chuyển biến về mặt xã hội ở tỉnh Hòa Bình được biểu hiện cụ thể trên từng lĩnh vực của đời sống

- Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, luận án đưa ra những nhận xét, đánh giá

sự chuyển biến trên hai lĩnh vực kinh tế và xã hội của tỉnh Hòa Bình Từ đó gợi

mở một số vấn đề nhằm phát triển kinh tế và xã hội tỉnh Hòa Bình

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu, phân tích quá trình chuyển biến của nền

kinh tế và xã hội tỉnh Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về không gian: Đề tài giới hạn trong địa bàn tỉnh Hòa Bình, gồm 10 huyện và 1 thành phố, bao gồm 195 xã, 8 phường và 11 thị trấn

Về thời gian: giới hạn nghiên cứu của đề tài từ năm 1991 đến năm 2010

4.Cơ sở lí luận, phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu

4.1 Cơ sở lí luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lí luận của luận án là dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Phương pháp nghiên cứu chủ yếu của luận là phương pháp lịch sử, phương pháp logic và sự kết hợp giữa hai phương pháp này Bên cạnh đó, luận

án còn sử dụng phương pháp thống kê, phân tích, so sánh và phương pháp liên ngành Ngoài ra, các phương pháp điều tra xã hội học, phỏng vấn, điền dã, khảo sát cũng được chúng tôi áp dụng trong việc thu thập thông tin, kiểm chứng, đối chiếu với những gì chúng tôi đã tiếp cận qua tài liệu thành văn để làm rõ hơn các vấn đề trong luận án

4.2 Nguồn tài liệu

Tài liệu được khai thác trong đề tài chủ yếu gồm 4 nguồn:

- Trước hết là các văn kiện của các kỳ Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc; Nghị quyết các Hội nghị Trung ương; Nghị quyết, Chỉ thị của Chính phủ; Văn bản pháp luật của Quốc hội; Văn kiện và Nghị quyết của Đảng bộ và chính quyền địa phương

- Nguồn tài liệu thứ hai được khai thác từ Tổng cục Thống kê và các báo cáo, tổng kết năm, kế hoạch 5 năm của các ban, ngành ở tỉnh Hòa Bình về kết quả triển khai nhiệm vụ phát triển kinh tế, xã hội

- Nguồn tài liệu thứ ba gồm các công trình nghiên cứu, các luận văn, luận án liên quan đến đề tài

- Nguồn tài liệu thứ tư là từ các chuyến khảo sát, điền dã của NCS

5 Đóng góp của đề tài

- Luận án là công trình nghiên cứu khoa học chuyên khảo tổng hợp một cách hệ thống về quá trình chuyển biến trên nhiều lĩnh vực của kinh tế và xã hội của tỉnh Hòa Bình từ khi tái lập tỉnh 1991 đến năm 2010

- Luận án tái hiện sự chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình giai đoạn 1991 đến năm 2010 với những chỉ số định lượng cụ thể của từng lĩnh vực, làm rõ những đặc điểm kinh tế, xã hội của tỉnh cũng như những tiềm năng thế mạnh và thách thức đặt ra cho địa phương trong sự phát triển đi lên; đưa ra một

số nhân xét về quá trình chuyển biến kinh tế, xã hội, đồng thời cũng gợi mở một số đề xuất nhằm góp phần vào sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh thời gian tới

- Luận án là tài liệu phục vụ nghiên cứu, giảng dạy lịch sử dân tộc và lịch sử địa phương; tuyên truyền giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước cho các thế hệ cán bộ lãnh đạo và nhân dân địa phương; góp phần khẳng định vị thế mới, thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình trong những giai đoạn tiếp theo

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1.Ý nghĩa lý luận:Đây là công trình khoa học nghiên cứu chuyển biến

kinh tế, xã hội của địa phương cụ thể Do đó, luận án góp phần bổ sung một số vấn đề về lý luận kinh tế - xã hội như: lý luận về chuyển biến kinh tế xã hội, về

các nguồn lực, về mối quan hệ tăng trưởng, phát triển

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận án: Luận án sẽ là một chuyên đề phục vụ

cho việc nghiên cứu và xây dựng đường lối phát triển kinh tế của tỉnh; Luận án

là tài liệu tham khảo hữu ích trong nghiên cứu, giảng dạy lịch sử dân tộc và lịch

sử địa phương , tài liệu tuyên truyền giáo dục… góp phần khẳng định vị thế mới, thúc đẩy sự phát triển kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình trong những giai

đoạn tiếp theo

Chương 3: Quá trình chuyển biến xã hội của tỉnh Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010

Chương 4: Nhận xét, đánh giá quá trình chuyển biến kinh tế và xã hội của tỉnh Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010

CHƯƠNG 1:TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1.1.1 Những nghiên cứu về kinh tế, xã hội nói chung

Đây là nhóm công trình giúp cho tác giả luận án có cái nhìn chung nhất

về tình hình kinh tế - xã hội của Việt Nam từ đổi mới đến nay Quá trình đổi mới tư duy kinh tế của Đảng, các chính sách được áp dụng đối với miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, kinh nghiệm hoạch định và thực thi các chính sách kinh tế, cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc và miền núi theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá , được thể hiện

qua các công trình như: Đổi mới kinh tế - xã hội thành tựu, vấn đề và giải pháp (Phạm Xuân Nam chủ biên), Đổi mới kinh tế và phát triển (Vũ Tuấn Anh chủ biên), Một số kinh nghiệm của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quá trình lãnh đạo sự nghiệp đổi mới (Nguyễn Trọng Phúc), Một số vấn đề kinh tế - xã hội các tỉnh miền núi phía Bắc (Viện Dân tộc học), Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở miền núi (Bế Viết Đẳng chủ biên), Những đặc điểm kinh tế - xã hội các dân tộc miền núi phía Bắc (Khổng Diễn chủ biên), Phát triển kinh tế -

xã hội các vùng dân tộc và miền núi theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá

(Lê Du Phong, Hoàng Văn Hoa chủ biên)

1.1.2 Những nghiên cứu liên quan đến kinh tế, xã hội tỉnh Hòa Bình

Những công trình nghiên cứu trực tiếp về lịch sử, kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Hòa Bình giúp cho tác giả có cái nhìn cụ thể và những số liệu, nhận xét cần thiết để tham khảo trong quá trình thực hiện luận án Có thể kể

đến một vài công trình tiêu biểu: Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hòa Bình (1929 2010)”, “Địa Chí Hoà Bình” “Hòa Bình 10 năm xây dựng và phát triển (1991 - 2001)” :“Lịch sử phong trào nông dân và hoạt động hội nông dân tỉnh Hòa Bình 1995 – 2015”, :“Lịch sử ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Hòa Bình (1945-2015)”,

-Ngoài ra còn có các bài báo khoa học, luận văn thạc sĩ nghiên cứu về một số vấn đề liên quan đến luận án cũng được chúng tôi tham khảo

1.2.Đánh giá kết quả nghiên cứu và những vấn đề luận án giải quyết

1.2.1 Một vài nhận xét về tình hình nghiên cứu

Thứ nhất, nguồn tài liệu khá phong phú về số lượng

Thứ hai, các công trình nghiên cứu trong nước tương đối đa dạng còn ở

nước ngoài thì khá khan hiếm và nếu có chỉ tập trung vào vấn đề văn hóa, xã

hội

Thứ ba, các công trình tiếp cận không chỉ về lĩnh vực chính trị, kinh tế và xã

hội trong mối quan hệ tổng hòa là chủ yếu, tuy nhiên, về lĩnh vực chuyển biến kinh

tế, xã hội…kết quả còn rất khiêm tốn và vẫn chưa được đề cập đến nhiều

1.2.2 Những nội dung luận án kế thừa

- Điều kiện tự nhiên như vị trí địa lí và lãnh thổ, địa hình - thổ nhưỡng, khí hậu - thuỷ văn cũng như dân cư và nguồn lao động hay cơ sở hạ tầng vật chất

kĩ thuật… là những vấn đề đã được các nhà khoa học khảo sát nghiên cứu trong nhiều năm qua và kết quả của nó được thừa nhận

- Một số đặc điểm về kinh tế, xã hội của vùng đất và con người Hòa Bình được rút ra dựa trên những điều kiện tự nhiên cũng như từ lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất và con người nơi đây

- Tình hình kinh tế - xã hội trước năm 1991 đã được đề cập qua một số sách, báo như đã nêu

- Một số số liệu về kinh tế, xã hội từ năm 1991 đến năm 2010 và các công trình nghiên cứu về kinh tế, xã hội liên quan trực tiếp đến tỉnh Hòa Bình mà các

công trình đã đề cập trong từng vấn đề cụ thể

1.2.3 Những nội dung luận án cần tiếp tục giải quyết

Thứ nhất, Thông qua các nguồn tư liệu hiện có chúng tôi dựng lại bối

cảnh lịch sử, tình hình kinh tế, xã hội, phân tích những nhân tố tác động đến chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010

Thứ hai, Phân tích những chuyển biến về kinh tế, xã hội từ năm 1991 đến

2010

Thứ ba,Từ việc nghiên cứu sự chuyển biến kinh tế, xã hội của tỉnh Hòa

Bình 2010, rút ra những nhận xét về quá trình chuyển biến, từ đó phân tích đánh giá tổng quan những nguyên nhân của quá trình chuyển biến

Thứ tư, Gợi mở một số vấn đề nhằm phát triển kinh tế, xã hội tỉnh Hòa Bình

CHƯƠNG 2: QÚA TRÌNH CHUYỂN BIẾN KINH TẾ TỪ NĂM

1991 ĐẾN NĂM 2010

2.1.Các yếu tố tác động đến quá trình chuyển biến kinh tế tỉnh Hòa Bình

2.1.1 Tình hình kinh tế trên địa bàn Hòa Bình trước năm 1991

Tình hình kinh tế của tỉnh Hòa Bình trước năm 1991 với những khó khăn chung của cả nước Tuy nhiên, trong giai đoạn trước năm 1991, sản xuất

ở Hòa Bình vẫn mang tính tự cấp, tự túc, kinh tế đơn thuần chỉ là nông nghiệp, lâm nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, trong đó, sản xuất nông nghiệp chiếm tỷ lệ cơ bản nhưng năng suất thấp, sản xuất lâm nghiệp, công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp chiếm một tỷ lệ rất nhỏ trong nền kinh tế của tỉnh Đó là những khó khăn, thách thức cho việc phát triển một nền kinh tế toàn diện theo hướng công nghiệp hoá nông nghiệp nông thôn của tỉnh Hòa Bình

2.1.2.Các yếu tố địa lý tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

Hòa Bình là một tỉnh miền núi, nằm ở cửa ngõ vùng Tây Bắc của Tổ Quốc, có vị trí địa lí quan trọng của vùng chuyển tiếp từ đồng bằng lên miền núi, trở thành cửa ngõ thủ đô, là điểm trung chuyển sức hút ảnh hưởng chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của thủ đô Hà Nội Tỉnh Hòa Bình có diện tích tự nhiên 4.662,53 km2, phía Bắc giáp tỉnh Phú Thọ, phía đông giáp Hà Nội, phía Tây giáp Sơn La, phía nam giáp tỉnh Ninh Bình, Hà Nam, Thanh Hóa Địa hình Hoà Bình là núi cao, chia cắt phức tạp và có độ dốc lớn Hòa Bình thuộc khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa, với mùa đông ngắn, lạnh, ít mưa, mùa hè dài, nóng, mưa nhiều Hòa Bình chịu ảnh hưởng của chế độ thủy văn vùng Tây Bắc, với đặc điểm chung là có mạng lưới sông suối khá dày Đất đai Hoà Bình

có độ màu mỡ cao thích hợp với nhiều loại cây trồng Tài nguyên rừng phong phú, đa dạng Với những lợi thế về tự nhiên, Hòa Bình có tiềm năng để phát triển một nền kinh tế toàn diện vững chắc

2.1.3 Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực của Hòa Bình dồi dào, có xu hướng tăng lên cùng với

sự gia tăng dân số tự nhiên của tỉnh Chất lượng nguồn nhân lực tỉnh Hòa Bình tuy có được nâng lên cùng với sự phát triển của giáo dục, đào tạo, nhưng nhìn chung, chất lượng còn thấp

2.1.4.Nguồn lực vốn

Nguồn lực vốn tại tỉnh Hoà Bình trong những năm gần đây đã có nhiều chuyển biến tích cực Vốn đầu tư phát triển trên địa bàn tăng khá nhanh Nguồn

vốn đầu tư phát triển của tỉnh Hoà Bình ngày càng đa dạng được huy động từ nhiều nguồn khác nhau: vốn doanh nghiệp, vốn ODA, FDI…

2.1.5.Nguồn lực khoa học công nghệ

Hoạt động nghiên cứu, triển khai, ứng dụng kỹ thuật tiến bộ của ngành khoa học - công nghệ Hòa Bình tập trung vào 3 lĩnh vực chính: sản xuất nông - lâm - thủy sản, công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp và xây dựng; khoa học xã hội nhân văn; xây dựng các luận cứ khoa học phục vụ công tác lãnh đạo và quản lý nhà nước trong phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn tỉnh

2.2.Sự phát triển các ngành kinh tế Hòa Bình từ năm 1991 đến năm 2010 2.2.1 Ngành nông nghiệp - lâm nghiệp - thủy sản

2.2.1.1.Nông nghiệp

Lĩnh vực trồng trọt: Trong sản xuất nông nghiệp, các loại cây lương

thực được hết sức chú trọng, đặc biệt cây lúa và cây ngô được xem là hai cây chủ lực Cây thực phẩm, cây công nghiệp, cây ăn quả, cây dược liệu cũng ngày càng được quan tâm đẩy mạnh phát triển Giá trị sản xuất đối với các loại cây trồng có chiều hướng tăng, nhất là từ năm 1995, song cơ cấu trong trồng trọt ít

có sự chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, trong đó tỷ lệ của nhóm cây lương thực vẫn chiếm một chỉ số lớn so với các nhóm cây ăn quả, thực phẩm, công nghiệp và hầu như rất ít thay đổi

Lĩnh vực chăn nuôi: Trong sản xuất nông nghiệp của tỉnh Hòa Bình,

chăn nuôi xếp vị trí quan trọng thứ hai sau ngành trồng trọt Chăn nuôi của tỉnh Hòa Bình trong thời kỳ 1991 - 2010 có bước phát triển theo chiều hướng tăng đàn gia súc, gia cầm và giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi, nhưng sự gia tăng còn chậm Dưới góc độ quy hoạch, tỉnh Hòa Bình chưa có kế hoạch định hướng

về giống, kỹ thuật cho việc chăn nuôi quy mô toàn tỉnh Việc chăn nuôi chủ yếu do người dân tự chủ, tự lo về cả giống kỹ thuật, nên chưa phát triển toàn diện theo hướng hàng hóa, chưa khai thác được tiềm năng thế mạnh của từng vùng để tập trung với quy mô lớn Hình thức chăn nuôi chủ yếu hộ gia đình, hiệu quả sản xuất chưa cao

Đến năm 2010, ngành chăn nuôi vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp Cơ cấu giữa trồng trọt và chăn nuôi còn mất cân đối Tuy thế, trong nội bộ ngành trồng trọt và chăn nuôi cũng có sự chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của ngành nông nghiệp

2.2.1.2.Lâm nghiệp

Lĩnh vực này có sự chuyển biến tích cực rõ nét Nổi bật nhất và mang lại hiệu quả rõ rệt là công tác giao rừng cho người dân Nhờ đó tình trạng phát rừng làm nương đã giảm hẳn Nhiều sản phẩm từ rừng, từ vườn rừng đã trở thành hàng hóa Tuy vậy, đánh giá chung thì lâm nghiệp chuyển biến còn chậm, tình trạng đốt nương làm rẫy, du canh, du cư vẫn còn

2.2.1.3.Thủy sản

Thuỷ sản của tỉnh Hòa Bình thời kỳ 1991 – 2010 đã có sự chuyển dịch, tuy nhiên, chưa rõ nét và ổn định, do chịu nhiều tác động của yếu tố thị trường, dịch bệnh bùng phát trong những năm gần đây

Nhìn chung, trong cơ cấu giá trị ngành Nông - lâm - thuỷ sản, ngành Nông nghiệp giữ vị trí chủ yếu, luôn chiếm trên 60% giá trị sản xuất, lâm nghiệp và thủy sản chiếm tỷ lệ nhỏ trong giá trị sản xuất Điều này được lí giải

do trong những năm vừa qua tỉnh Hòa Bình đã chú trọng đầu tư vào một số mặt hàng chủ yếu (cây trồng, vật nuôi) tạo năng suất và sản lượng cao, tạo dựng thương hiệu mạnh trên thị trường trong và ngoài nước

2.2.2 Ngành Công nghiệp – Tiểu thủ công nghiệp - Xây dựng

2.2.2.1 Ngành Công nghiệp

Từ năm 1991 đến năm 2010 khu vực kinh tế công nghiệp có bước phát triển, hình thành các khu, cụm công nghiệp, công nghiệp chuyển dịch về cả cơ cấu ngành và cơ cấu thành phần kinh tế theo hướng tích cực, đã đưa Hòa Bình

từ một tỉnh thuộc diện khó khăn của cả nước thành tỉnh phát triển của vùng Tây Bắc Công nghiệp phát triển góp phần thực hiện cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trong các ngành nông lâm thủy sản, công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản, trợ giúp phát triển các ngành tiểu thủ công nghiệp, góp phần chuyển dịch

cơ cấu lao động, kinh tế nông nghiệp, nông thôn, thúc đẩy thương mại, dịch vụ,

du lịch phát triển , cung cấp các dịch vụ công nghệ cao góp phần phát triển sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hóa, đảm bảo trật tự, an ninh xã hội

Mặc dù có đóng góp to lớn, có bước phát triển đột phá, nhưng đến năm

2010 Ngành công nghiêp vẫn chưa tạo được sự chuyển dịch tích cực Tỷ trọng công nghiệp trong cơ cấu kinh tế còn thấp chưa tương xứng với tiềm năng sẵn

có Ngành công nghiệp chưa đóng vai trò chủ đạo trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm và tăng thu ngân sách nhà nước Công tác quy

hoạch, đầu tư xây dựng hạ tầng các khu, cụm công nghiệp còn chậm Quỹ đất sạch dành cho phát triển công nghiệp còn rất ít

2.2.2.2.Ngành tiểu thủ công nghiệp

Ngành tiểu thủ công nghiệp có sự chuyển biến theo hướng hàng hóa, trước kia thủ công nghiệp mang tính chất hộ gia đình, sản xuất nhỏ lẻ, thủ công chủ yếu phục vụ nhu cầu tại chỗ Giờ đây, tiểu thủ công phát triển với quy mô các xưởng với quy mô 10 – 20 nhân công, sử dụng máy móc, thiết bị hiện đại vào sản xuất, sản phẩm bán rộng rãi ra thị trường và xuất khẩu Nhưng nhìn chung, kim ngạch xuất khẩu của ngành thủ công nghiệp chưa ổn định, chưa có mặt hàng xuất khẩu truyền thống, chất lượng hàng xuất khẩu chưa cao Một số mặt hàng như chè, lạc, mây, tre đan, dệt thổ cẩm, hàng thủ công mỹ nghệ… khối lượng chưa nhiều, do vậy giá trị hàng xuất khẩu còn thấp

2.2.2.3.Ngành xây dựng cơ bản

Ngành xây dựng của tỉnh Hòa Bình tăng trưởng khá nhanh, gắn liền với quá trình công nghiệp hóa, được thể hiện trong xây dựng cơ sở hạ tầng văn hóa- xã hội, như bệnh viện, trường học, nhà văn hóa đáp ứng nhu cầu học tập, chữa bệnh Kết cấu hạ tầng kinh tế cũng được chú trọng đầu tư dặc biệt vùng cao, vùng nông thôn, và vùng kinh tế trọng điểm Các cụm khu công nghiệp chế biến được xây dựng gắn với vùng nguyên liệu

2.2.3 Dịch vụ

2.2.3.1.Thương mại

Nội thương: Hoạt động nội thương diễn ra mạnh nhất ở thành phố Hòa

Bình, thị trường khu vực nông thôn miền núi, vùng cao có tốc độ phát triển khá Tuy nhiên, sức mua và nhu cầu có khả năng thanh toán của khu vực miền núi đạt thấp, có sự chênh lệch lớn với khu vực thành phố Công tác quản lý thị trường được các ngành chức năng tăng cường phối kết hợp kiểm tra, kiểm soát Thị trường hàng hoá phong phú, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng Các mặt hàng chính sách phục vụ miền núi được bảo đảm đầy đủ, kịp thời

Ngoại thương: tình hình xuất khẩu có tốc độ tăng trưởng cao, khối các

doanh nghiệp FDI vẫn tiếp tục duy trì vị trí dẫn đầu trong việc tạo giá trị xuất khẩu, tỷ trọng xuất khẩu của doanh nghiệp FDI trong tổng kim ngạch xuất khẩu vẫn tiếp tục tăng Trong đó, xuất hiện thêm mặt hàng mới có quy mô và tốc độ tăng trưởng cao là tăm hương

2.2.3.2.Du lịch – khách sạn – nhà hàng

Dịch vụ du lịch – khách sạn – nhà hàng của tỉnh Hòa Bình tuy có nhiều tiến bộ, nhưng chưa đạt tiêu chuẩn quốc gia về một số mặt như cơ sở vật chất, trình độ phục vụ Các sản phẩm du lịch của tỉnh còn hạn chế, chưa đa dạng Tỉnh chưa có những sản phẩm du lịch thật độc đáo và dịch vụ cao cấp có giá trị gia tăng cao hướng vào đối tượng khách có thu nhập cao (cả khách nước ngoài

và nội địa) Đây là một trong những nguyên nhân chủ yếu khiến cho số khách

du lịch đến tỉnh Hòa Bình chưa nhiều và thời gian lưu trú đạt mức thấp so với nhiều địa phương khác trong cả nước

2.2.3.3 Tài chính, ngân hàng

Ngành tài chính ngân hàng tiếp tục tập trung khai thác thế mạnh của tỉnh, tăng cường nguồn thu ngân sách cho tỉnh Tình hình thu chi ngân sách của tỉnh từ 1991 đến 2010 đều tăng nhanh, tuy nhiên thu – chi ngân sách còn mất cân đối

2.2.3.4.Các dịch vụ khác

Dịch vụ vận tải

Trong cơ chế kinh tế thị trường, nhiều thành phần kinh tế tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh vận tải Sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng vận tải ngoài quốc doanh đã làm cho năng lực vận tải trong tỉnh tăng thêm sức mạnh

Sự cạnh tranh trong hoạt động kinh doanh vận tải đã đem lại cho người sử dụng dịch vụ nhiều thuận lợi với những điều kiện vận chuyển hàng hóa, hành khách ngày một tốt hơn

Bưu chính viễn thông

Đến năm 2010, bưu điện đã phân bố rộng khắp từ tỉnh đến các xã Trung tâm bưu điện tỉnh đã nối liền với 11 trung tâm bưu điện của các huyện, thị, từ đó tỏa ra các điểm bưu điện văn hóa xã

2.3 Quy mô, tốc độ tăng trưởng và khuynh hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

2.3.1.Quy mô, tốc độ tăng trưởng

Trong 20 năm 1991-2010, kinh tế Hòa Bình có bước phát triển vượt bậc

so với trươc khi tái lập tỉnh Nền kinh tế Hòa Bình tăng trưởng nhanh cả về quy

mô và tốc độ

2.3.2 Khuynh hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế

2.3.2.1.Chuyển biến trong cơ cấu kinh tế theo 3 nhóm ngành

Từ năm 1991 đến năm 2010, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng giảm dần tỷ trọng của nông - lâm - ngư nghiệp, tăng tỷ trọng của công nghiệp, xây dựng và dịch vụ trong GDP Tiến trình này phù hợp với xu hướng chung của chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế đất nước trong thời kỳ đổi mới cũng như trong toàn bộ quá trình CNH, HĐH

2.3.2.2.Chuyển biến cơ cấu theo thành phần kinh tế

Cùng với sự chuyển dịch một bước cơ cấu kinh tế ngành theo hướng công nghiệp hóa, cơ cấu thành phần kinh tế của tỉnh cũng có những chuyển biến khá rõ nét Kinh tế nhà nước tuy chiếm tỷ lệ không cao, song vẫn đóng vai trò chủ đạo điều tiết vĩ mô toàn bộ nền kinh tế địa phương Kinh tế ngoài Nhà nước phát triển chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong nền kinh tế Kinh tế tập thể vẫn chiếm tỷ lệ nhỏ Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài có bước phát triển hơn trước Điều đó thể hiện ở vị trí ngày càng quan trọng và chiếm ưu thế của các thành phần kinh tế tư nhân, cá thể, tập thể, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài vào các hoạt động kinh tế trên địa bàn tỉnh

2.3.2.3.Chuyển biến cơ cấu kinh tế theo lãnh thổ

Trên cơ sở các yếu tố về điều kiện tự nhiên, xã hội, trình độ phát triển, kết cấu hạ tầng, yếu tố sinh thái và phát triển bền vững theo quy hoạch tổng thể

đến năm 2010, Hòa Bình được phân thành 4 vùng kinh tế: -Vùng phòng hộ và

hồ Hòa Bình , -Vùng các cánh đồng lớn, nhỏ và các khu vực thấp phía đông

và phía nam của tỉnh, -Vùng núi cao trong tỉnh, -Vùng thành phố Hòa Bình (thành phố 2006) và vùng phụ cận

Tiểu kết chương 2

Từ năm 1991 đến năm 2010, nền kinh tế Hòa Bình có bước phát triển liên tục Trong vòng 20 năm (1991 - 2010), nền kinh tế Hòa Bình từng bước được khôi phục và phát triển không chỉ theo chiều rộng, mà còn theo chiều sâu, cao hơn hẳn so với trước năm 1991 Từ năm 1991 đến 2010 nền kinh tế của tỉnh tăng trưởng cả về quy mô và tốc độ Nền kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực, từ cơ cấu ngành kinh tế, cơ cấu thành phần kinh tế, cơ cấu lãnh thổ kinh tế Ngay trong nội bộ từng khu vực kinh tế, nội bộ từng ngành cũng có sự chuyển biến mạnh mẽ theo xu hướng tích cực Bên cạnh những thành tựu đạt được nền kinh tế Hòa Bình cũng còn những yếu kém Những khó khăn, tồn tại