Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật tập Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn

Trần Quốc Toàn có “vốn liếng” đầy đặn về thế giới trẻ em, không chỉ bằng sự tích lũy trong những năm tháng đứng trên bục giảng; mà ngay cả khi không làm công tác giảng dạy nữa, ông vẫn đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

LÊ THỊ THU HÀ

TÌM HIỂU NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

TẬP NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI

CỦA TRẦN QUỐC TOÀN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học

TS DƯƠNG THỊ THÚY HẰNG

LỜI CẢM ƠN

Em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới tiến sĩ Dương Thị Thúy Hằng , người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn và cho em những lời khuyên bổ ích để

em hoàn thành khoá luận này

Em xin chân thành cảm ơn đến các thầy cô trong khoa Giáo dục Mầm Non trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện cho em trong suốt quá trình học tập, tìm hiểu và nghiên cứu đề tài

Do thời gian nghiên cứu đề tài có hạn nên không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Vì vậy, em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy cô và các bạn để khoá luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Thu Hà

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi Những kết quả và các số liệu trong khóa luận chưa được ai công bố dưới bất cứ hình thức nào

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về sự cam đoan này

Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Thu Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Cấu trúc khóa luận 5

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM VỀ NỘI DUNG TẬP TRUYỆN “NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI” CỦA TRẦN QUỐC TOÀN 7

1.1 Vài nét về tác giả và tác phẩm 7

1.1.1 Tác giả Trần Quốc Toàn 7

1.1.2 Tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn 9

1.2 Một số đặc điểm nội dung tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn 10

1.2.1 Những câu chuyện về trẻ thơ 10

1.2.1.1 Những câu chuyện trẻ thơ gần gũi và ngộ nghĩnh 10

1.2.1.2 Những câu chuyện trẻ thơ xúc động 18

1.2.2 Những câu chuyện về người lớn trọng tình 22

1.2.3 Những câu chuyện về thế giới loài vật sinh động 31

1.2.4 Thiên nhiên tươi đẹp 36

CHƯƠNG 2 ĐẶC ĐIỂM VỀ NGHỆ THUẬT CỦA TẬP TRUYỆN

“NHỮNG TRUYỆN HAY VIẾT CHO THIẾU NHI “ CỦA TRẦN QUỐC

TOÀN 39

2.1.Thể loại……… 39

2.1.1 Truyện cổ viết lại 39

2.1.2 Truyện đồng thoại 44

2.1.3 Những truyện ngắn hiện đại khác 46

2.2 Ngôn ngữ 48

2.2.1 Sử dụng nhiều thành ngữ, tục ngữ, đồng dao 48

2.2.2 Sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, trong sáng 51

2.2.3 Sử dụng ngôn ngữ địa phương, dân dã 53

2.3 Giọng điệu 55

2.3.1 Giọng điệu vui vẻ, hài hước 55

2.3.2 Giọng điệu trữ tình đậm chất thơ 58

KẾT LUẬN 62

TÀI LIỆU THAM KHẢO 63

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Văn chương khơi dậy cảm xúc cho con người, khiến người ta khóc

cười, buồn vui, yêu ghét… cùng nhân vật Đời sống tình cảm của con người được giàu có, phong phú lên nhờ những trang văn Đối với trẻ em – lứa tuổi hồn nhiên, trong sáng, dễ tiếp nhận – điều này lại đặc biệt cần thiết Đưa văn chương đến với trẻ em cũng là một cách thức để giáo dục các em

Tiếp xúc với các tác phẩm văn học, trẻ như được hòa mình vào thế giới sinh động của cỏ cây, hoa lá, các con vật, đồ vật… trong tác phẩm Thêm nữa, với trí tưởng tượng phong phú, bay bổng, tư duy phát triển mạnh; trẻ có thể hiểu được khá đầy đủ nội dung và ý nghĩa của những câu chuyện, bài thơ; tự rút ra bài học cho bản thân và ý thức được hành vi của mình Chính vì vậy, văn học trẻ em có vai trò quan trọng đối với việc giáo dục toàn diện nhân cách cho trẻ

1.2 Trong nền văn học Việt Nam hiện đại, xuất hiện nhiều tác giả

chuyên chú viết cho các em Có thể kể đến Tô Hoài, Phạm Hổ, Nguyễn Huy Tưởng, Phong Thu, Võ Quảng… Với lao động nghệ thuật miệt mài và tình yêu đối với trẻ nhỏ, họ đã xây dựng được nền móng vững chắc cho văn học trẻ em Việt Nam phát triển Khác với các tác phẩm văn học trẻ em dịch, đến với thế giới nghệ thuật trong sáng tác của các tác giả văn học Việt Nam, các

em được tiếp xúc với những điều giản dị, gần gũi, quen thuộc với các em hàng ngày Đó là những tác phẩm văn học của trẻ em Việt Nam, cho trẻ em Việt Nam

Trên nền ấy, Trần Quốc Toàn là một cây bút quen thuộc và tạo được dấu

ấn khá rõ nét Ông được biết đến là một trong những nhà văn viết cho trẻ em đầy sung sức

Trần Quốc Toàn có “vốn liếng” đầy đặn về thế giới trẻ em, không chỉ bằng sự tích lũy trong những năm tháng đứng trên bục giảng; mà ngay cả khi không làm công tác giảng dạy nữa, ông vẫn được sống chung với những người bạn nhỏ của mình bằng tất cả sự quan tâm, tình yêu thương Viết cho trẻ em, viết về chính những điều trẻ em đang háo hức tìm hiểu, khám phá như một “người bạn lớn” trò chuyện với “người bạn nhỏ” là điều không hề dễ dàng, nếu nhà văn không thực sự dành sự quan tâm và tài năng cho những cuộc “trò chuyện” hấp dẫn thú vị này Trần Quốc Toàn đã làm được điều này

“Những truyện hay viết thiếu nhi cho” của Trần Quốc Toàn là tập

truyện tập hợp những sáng tác tiêu biểu hơn cả dành cho trẻ em của tác giả này Mỗi câu chuyện là một điều mới mẻ, bổ ích Có những câu chuyện viết

về trẻ thơ trong trẻo Cũng có những câu chuyện người lớn trọng tình trọng nghĩa; lại có những câu chuyện về loài vật kì thú, sinh động Sự sinh động, phong phú, hấp dẫn và đầy tính giáo dục hiện diện trên từng trang văn

Với những lý do trên, tôi quyết định lựa chọn đề tài Tìm hiểu nội dung

và nghệ thuật tập “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn làm đề tài khóa luận Chúng tôi hy vọng rằng có thể bước đầu nhận diện

những nét cơ bản nhất về nội dung và nghệ thuật của tập truyện này, từ đó góp phần phục vụ cho quá trình công tác sau này của chính bản thân mình

2 Lịch sử vấn đề

Có thể nói, Trần Quốc Toàn là một trong những tác giả nhận được nhiều đánh giá ưu ái, trìu mến về những đóng góp của ông đối với sự phát triển của văn học trẻ em Việt Nam

Bậc thầy văn xuôi Nguyễn Khải khẳng định: “Tôi đọc tản văn của Trần Quốc Toàn 2 hơi, vừa tròn 2 buổi sáng, đọc liền mạch, càng đọc càng hứng thú, như được trò chuyện với một người bạn, đi nhiều, đọc nhiều, biết nhiều

và còn biết thuật lại một cách hóm hỉnh sâu sắc” [1,5]

Khi bàn về sự hóm hỉnh trong mỗi trang văn của Trần Quốc Toàn, nhà văn Nguyễn Khải cũng viết: “Lại phải có cả cái mỉm cười nữa, lúc thông cảm, lúc cay chua, lúc giễu cợt, thấp thoáng giữa các dòng chữ” [1,5]

Cũng cùng quan điểm khẳng định đề cao, nhà văn Tô Hoài đã nhận xét:

“Những truyện thật ngắn, có chuyện chỉ ba bốn trăm chữ Nhưng gợi cảm tưởng man mác khiến người đọc mải mê quên để ý truyện ngắn hay dài Ý nghĩa những câu chuyện rất thấm thía Tâm lý thiếu nhi lúc nào cũng vừa thiết thực vừa bay bổng thật xa, thật mênh mang ” (Tô Hoài – Tuần báo Người

Hà Nội)

Trong bài “Tổng kết cuộc thi sáng tác cho thiếu nhi - tuần báo văn nghệ ngày 3/10/1987”, có khẳng định: “Trần Quốc Toàn đã tìm được hướng viết mới, viết về những chuyện thường ngày của các em Hầu hết các câu chuyện rất ngắn của anh đều vui, vui một cách kín đáo, không ồn ào, và vì vậy nên có duyên” ” (Bài tổng kết cuộc thi sáng tác cho thiếu nhi - tuần báo Văn Nghệ ngày 3.10.1987)

Có thể thấy, đại đa số các ý kiến đều gặp nhau ở điểm là đề cao, khẳng định tài năng, tâm huyết với nghề của Trần Quốc Toàn Tuy nhiên cho đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập một cách hệ thống vấn đề nội dung và nghệ thuật trong các sáng tác cho trẻ em của Trần Quốc Toàn Trên

cơ sở đó, tôi lựa chọn đề tài: “Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật tập Những

truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn.”

3 Mục đích nghiên cứu

Qua khóa luận này, bước đầu, chúng tôi muốn thâm nhập vào thế giới nghệ thuật trong các sáng tác viết cho trẻ em của Trần Quốc Toàn; tìm hiểu những nét cơ bản về nội dung và nghệ thuật của tập truyện Thông qua đặc điểm về nội dung và nghệ thuật của tập truyện, Trần Quốc Toàn cung cấp cho các em những câu chuyện trẻ thơ, trong trẻo, những câu chuyện người lớn

trọng tình, những câu chuyện về thế giới loài vật sinh động và giáo dục cho các em những phẩm chất đạo đức tốt, cách sống tốt để được mọi người quý mến Qua đó, một lần nữa chúng tôi muốn khẳng định tài năng và những đóng góp của Trần Quốc Toàn đối với sự phát triển của văn học trẻ em Việt Nam

4 Đối tượng nghiên cứu

Khóa luận tập trung khai thác những nét cơ bản về nội dung và nghệ

thuật của tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn”

5 Phạm vi nghiên cứu

Để thực hiện đề tài “Tìm hiểu nội dung và nghệ thuật tập Những

truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn”, chúng tôi tập trung

khảo sát 29 truyện ngắn của ông viết cho trẻ em được in trong cuốn “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn”, nhà xuất bản Kim Đồng, năm 2015 Cụ thể như sau:

6 Bài Hịch trên những tờ lá xanh

7 Những cuộc điều tra của chó Mực

8 Đũa cả mông mang

20 Đêm hoa đăng thành phố

21 Đi thăm ông nội

29 Trời cao cúi xuống

6 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp sau được chúng tôi sử dụng chủ yếu trong khóa luận này:

- Phương pháp thống kê, phân loại

- Phương pháp phân tích, tổng hợp

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung khóa luận

được triển khai trong 2 chương:

Chương 1: Đặc điểm về nội dung tập truyện “Những truyện hay viết

cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

Chương 2: Đặc điểm về nghệ thuật tập truyện “Những truyện hay viết

cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 ĐẶC ĐIỂM VỀ NỘI DUNG TẬP TRUYỆN “NHỮNG TRUYỆN HAY

VIẾT CHO THIẾU NHI” CỦA TRẦN QUỐC TOÀN

1.1 Vài nét về tác giả và tác phẩm

1.1.1 Tác giả Trần Quốc Toàn

Nhà văn Trần Quốc Toàn sinh năm 1949, ở nhà hộ sinh số 3 Hàng Ngang, cách Bờ Hồ vài trăm mét Chính bởi vậy, ông đã được hít thở không khí sông Hồng ngay từ trong bụng mẹ Nhưng ông lại sống và làm việc chủ yếu ở thành phố Hồ Chí Minh Suốt thời thơ ấu , Trần Quốc Toàn đã cuốc bộ theo đường tàu điện đi học Đền Ngọc Sơn, đền Bà Kiệu, hiệu kem Bốn Mùa… là chỗ thường xuyên “đi thực tế” của ông Văn hóa 36 phố phường đã

in dấu đậm nét trên nhiều trang viết của Trần Quốc Toàn Dấu ấn của những năm tháng tuổi thơ với phố phường Hà Nội và sau này, chính sự đi nhiều, trải nghiệm nhiều đã đưa đến cho mỗi trang văn của Trần Quốc Toàn vừa mang đậm không khí của vùng đất kinh kì tinh tế, thanh lịch, với nhiều nét bản sắc

Trần Quốc Toàn là người dành tình cảm đặc biệt cho con trẻ ngay từ những năm tháng còn ngồi trên ghế nhà trường Cũng chính tình cảm ấy đã

thôi thúc ông luôn cố gắng và trở thành người thầy giáo trẻ Hơn hai mươi năm đứng trên bục giảng đã để lại những dấu ấn khá rõ nét trong văn thơ Trần Quốc Toàn Mảng thơ văn ông viết cho trẻ em quả là sự lựa chọn chân xác; nó bắt được cái tạng mạch tâm hồn ông; xuất phát là thầy và mãi mãi yêu quý những đứa học trò nhỏ bé Có lẽ, việc viết văn thơ cho trẻ em với ông là vẫn tiếp tục nghề sư phạm nhưng ở một hình thức khác

Những năm 1980 – 1990, văn chương của Trần Quốc Toàn có xu hướng thiên về phê phán, lật tẩy những cái giả dối Tuy vậy, trên trang viết Trần Quốc Toản, ta vẫn bắt gặp một màu hồng, không phải là thứ hồng của son phấn tô vẽ mà là màu hồng của bình minh, của nắng sớm khơi dậy những cảm xúc trong lành

Đầu thập kỉ 1990, Trần Quốc Toàn chuyển qua làm báo Khi giữ chuyên mục cửa sổ lớp học trên Giáo dục và thời đại, ông đã viết hàng trăm

bài tản văn Năm 1998, Nhà xuất bản Trẻ in thành tập Cửa sổ lớp học với 99 bài tản văn về trẻ em mà ông đã viết Cửa sổ lớp học, đó chính là cửa sổ con

tàu thời gian đã đưa Trần Quốc Toàn đến với các em khắp vùng miền đất nước, từ thành thị đến thôn quê, vùng gần, vùng xa…

Trần Quốc Toàn là nhà văn viết nhiều thơ và truyện ngắn cho trẻ em, với các bút danh như: Viễn Giao, Phan Sự, Kính Nhi, Tư Hai Mắt Kiếng Ngoài ra, ông còn là người cầm trịch ở nhiều sân chơi văn chương của các tuần báo dành cho trẻ em

Trong hành trình cầm bút cần mẫn chuyên chú của mình, có thể nói, Trần Quốc Toàn đã tạo dựng được nhiều tác phẩm có ý nghĩa cho trẻ em Ông cũng đạt nhiều giải thưởng có giá trị, ghi nhận những cống hiến nghệ thuật: Giải thưởng truyện ngắn cuộc thi viết cho thiếu nhi do Bộ Văn hóa – Trung ương Đoàn và báo Văn nghệ tổ chức năm 1987; Giải thưởng của Hội đồng

Văn học thiếu nhi Hội Nhà văn Viết Nam cho tập thơ “ Viết đơn lên cát trắng” năm 1994 – 1995…

1.1.2 Tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

Từ những ngày tuổi còn đôi mươi dạy ở trường làng, thầy giáo Trần QuốcToàn đã có những bài văn, bài thơ viết cho trẻ em đăng báo Trở thành nhà báo, có điều kiện trải nghiệm các vùng miền, Trần Quốc Toàn viết rất nhiều, đủ các thể loại: thơ, truyện ngắn, truyện ký, tản văn… Có bạn văn từng nhận định: “Như một dòng suối nhỏ róc rách chảy hoài qua tháng rộng năm dài, qua sỏi đá, nắng mưa, Trần Quốc Toàn là một trong số ít những cây bút thủy chung, cần mẫn, bền bỉ, không ngừng hướng đến các em, trò chuyện

cùng các em”

Tập truyện Những truyện hay viết cho thiếu nhi gồm 29 truyện ngắn

thú vị và bổ ích giúp các em hiểu biết và yêu thương gia đình, bạn bè, loài vât, môi trường xung quanh Chỉ là những điều bình dị, gần gũi, nhưng chính cách

kể chuyện linh hoạt, sống động và giọng văn hóm hỉnh khiến mỗi câu chuyện trở nên lung linh, biến ảo lạ thường 29 câu chuyện là 29 màu sắc khác nhau Mỗi câu chuyện đều được kể thông qua con mắt của trẻ nhỏ, gần gũi và tự nhiên Có những câu chuyện của những đứa trẻ thơ ngây thơ ngộ nghĩnh Có

cả những câu chuyện người lớn trọng tình , mang ý nghĩa giáo dục cho các em những đức tính, những phẩm chất đạo đức tốt một cách sâu sắc và kín đáo Rồi lại có những câu chuyện về thế giới loài vật đa dạng và sinh động Đó là những câu chuyện đồng thoại, truyện cổ được ông viết lại hay những câu

truyện ngắn viết cho trẻ em thông thường

1.2 Một số đặc điểm nội dung tập truyện “Những truyện hay viết cho thiếu nhi” của Trần Quốc Toàn

1.2.1 Những câu chuyện về trẻ thơ

Viết cho trẻ em phải chú ý đến đối tượng tiếp cận là trẻ em Muốn được như vậy, người cầm bút phải thực sự hiểu được tâm sinh lí của trẻ nhỏ, hiểu được các em cần gì, muốn gì và học được những gì từ những trang viết của mình Nhà văn Phong Thu đã nói “Hãy viết những điều mà các em cần, các

em thích Nếu thế thì phải hiểu chúng nó” Hay tác giả Nguyễn Nhật Ánh quan niệm tác phẩm văn học trẻ em là tác phẩm lấy trẻ em làm đối tượng cảm thụ Điều đó có nghĩa là viết văn làm sao để các em có thể cảm nhận được, hiểu được và thích thú Có thể viết về chính cuộc sống của các em, có thể không, nhưng tác phẩm phải gần hoặc trùng, hoặc giống với nhãn quan của trẻ Để làm được điều này nhà văn viết cho trẻ em không thể viết bằng chính những suy nghĩ, cách phán quyết của người lớn áp đặt vào trong tác phẩm cho các em Tác giả cần đặt mình vào các em để cùng các em nhận thức thế giới xung quanh Có thể nói, nhà văn lấy các em làm hệ quy chiếu trong việc nhận

thức và sáng tạo

Đến với trẻ thơ với bao điều bí ẩn, Trần Quốc Toàn đã dẫn dắt các em đi khám phá những điều bình dị nhất của cuộc sống Từ đó các em phát hiện ra những điều ý nghĩa từ chính những câu chuyện bình thường, gần gũi giản dị ngay trong chính cuộc sống của các em

1.2.1.1 Những câu chuyện trẻ thơ gần gũi và ngộ nghĩnh

Truyện Trần Quốc Toàn viết cho trẻ em thể hiện sự khám phá thế giới xung quanh một cách hồn nhiên, ngộ nghĩnh của trẻ thơ Các câu chuyện ông

kể được đan dệt bởi những chi tiết hết sức quen thuộc, mộc mạc với những tình huống dí dỏm, ngộ nghĩnh

Trước tiên, cái ngộ nghĩnh, gần gũi ấy xuất hiện ngay từ việc Học

trong bụng mẹ Chắc chắn ai cũng sẽ vô cùng kinh ngạc khi biết rằng ngày từ

khi ở trong bụng mẹ, bạn đã có nhiều khả năng k diệu mà bạn không ngờ

đến, và nó chính là bằng chứng cho phép nhiệm màu của sự sống Với tất cả

chúng ta, 9 tháng 10 ngày là con số mang một ý nghĩa vô cùng cao cả Đó chính là quãng thời gian dài mẹ bạn mang thai, bạn nằm trong bụng mẹ, được ngắm nhìn cả thế giới dưới góc nhìn đặc biệt Đó cũng là giai đoạn bạn trải qua quá trình phát triển từ phôi thai để trở thành một con người hoàn chỉnh Trong quá trình này, có biết bao câu chuyện thú vị đã xảy ra mà bạn gần như không bao giờ nhớ lại được Trần Quốc Toàn viết không chỉ dành cho độc giả nhí mà còn hướng tới cả những độc giả là người mẹ Đọc câu chuyện, các em hiểu được rằng ngay từ khi chúng ta còn trong bụng mẹ, chúng ta đã nhận

được tình yêu vô bờ bến và sự dạy dỗ ân cần của mẹ “Ngay từ trong bụng

mẹ, những đứa bé đã có một tuổi ta, đã biết sống Biết chòi đạp, biết nghe”[1,

82] Khi mẹ đi chợ quê nhân vật “Bé” nghe được tiếng chuông cà rem Qua

con mắt tinh tường của nhà văn thì tiếng chuông cà rem bán dạo đã biến thành tiếng nhạc để “Bé” vẫy tay, đạp chân rối rít trong bụng mẹ như muốn ra ngoài hòa vào dòng người chợ quê “Bé” theo mẹ lên lớp dạy học lại được nghe nhiều bài học bổ ích Khi bé theo mẹ đi học lớp đại học, nhà văn cho rằng bé

sẽ học kém đi hơn một chút Trần Quốc Toàn lí giải rằng với những kiến thức

phức tạp của đại học, bé “tránh sao khỏi lộn xộn, lúng túng” Quá trình học phải bắt đầu từ thấp đến cao, từ dễ đến khó,từ đơn giản đến phức tạp Bài học

từ trong bụng mẹ đã cho các em thấy được mình được sinh ra như thế nào, đó

là sự tác tạo của mẹ, tình yêu của cha, và bàn tay khéo nặn hình hài của tạo hóa

Đọc tới đây người đọc không khỏi tò mò, thôi thúc muốn đi tìm hiểu

xem nhân vật “Bé” trong câu chuyện đó tên là gì? “ Tên là gì thì phải giấu!

Cổ tích này chính là một truyện trinh thám, người kể và người nghe cùng điều tra cho ra cái tên đẹp ấy”[1,83] Cái tên của cậu bé thông minh được bắt đầu

từ việc học đánh vần Bởi cậu bé được theo mẹ đi dạy lớp một ở trường làng

nên bài học vần cậu thuộc “Ngon ơ” Nào thì Á nờ ăn, khó hơn thì U ô ngờ

uông sắc uống cậu vẫn đánh vần được Rồi từ cuộc nói chuyện với bà Mụ - cô

mẫu giáo nhà trời: “Lớp má con có ba mươi sáu cái tên, con thuộc lòng!

Nghe má gọi tên điểm danh, bao giờ cũng bắt đầu từ Nguyễn Bình An, rồi tới Trần Thanh Anh, Lê Đình Ấm, Đinh Thị Bình, Trần Danh Công…Tới cái tên thứ ba mươi sáu Thái Thị Bạch Yến là hết”[1, 84]

Cái gần gũi và ngộ nghĩnh trong câu chuyện của cậu bé thông minh càng được thể hiện rõ nét qua cuộc trò truyện của cậu bé với Bà Mụ Theo lời giảng giải cặn kẽ của bà Mụ, mỗi đứa trẻ ra đời muốn mình tên gì thì cất tiếng khóc đầu tiên là vần giống tên đó Như Muốn tên Hoa hay Khoa, thì khóc oa…oa…oa… Trần Quốc Toàn gọi đây là “bí kíp khóc thần diệu” Câu chuyện mang màu sắc trinh thám khép lại với sự kiện vào đúng phút giao thừa, cậu bé thông minh khóc tiếng chào đời “ êu…êu…êu…” và cái tên Trần

Lê Thân Yêu đã được ra đời như vậy

Học trong bụng mẹ của Trần Quốc Toàn không chỉ mang đến sự

thích thú cho các em, mà người lớn đọc cũng thú vị, vì đọc Trần Quốc Toàn như được trở về tuổi thơ hồn nhiên, trong trẻo, được “học” làm trẻ con để xứng đáng là người lớn tốt

Qua các trang viết của Trần Quốc Toàn, người đọc sẽ bắt gặp không ít các chi tiết lấy từ trong đời thực của chính người viết, từ sự trải nghiệm trong quãng thời thơ bé của nhà văn Theo quan niệm của Tạ Duy Anh, nhà văn cho rằng dù làm báo, hay viết văn cho trẻ con cũng vậy, phải rất cẩn trọng trong việc chọn lựa ngôn ngữ, trích dẫn tài liệu hay nói đơn giản, muốn giáo dục người khác trước hết anh phải giáo dục được chính bản thân anh Cũng chính

lòng yêu nghề cùng với lối viết sinh động, hồn nhiên đã khiến cho các câu chuyện của ông đặc biệt lôi cuốn người đọc

Vấn đề dạy vần Tiếng Việt là một vấn đề cơ bản, sơ đẳng khi bắt đầu dạy hay học Tiếng Việt Tuy nhiên, hiện nay việc dạy vần còn đa dạng, mỗi nơi mỗi khác Có nơi thì vẫn “đường xưa lối cũ”, có nơi thì thầy cô giáo dạy một cách, về nhà phụ huynh dạy cách khác Nắm bắt được tình hình đó Trần

Quốc Toàn đã viết truyện ngắn Đi tìm vần để hướng đến đối tượng trẻ thơ

khi học đánh vần Trần Quốc Toàn đã “nhập vai” vào nhân vật “Tôi”, quay ngược dòng thời gian về thời thơ ấu, để xây dựng các tình huống đi tìm vần Khởi đầu của học vần là việc đi tìm các tiếng có vần “êm” Cuộc đối thoại của tác giả với ông ngoại đang sửa xe ngoài đầu hè đã giúp tác giả tìm được tiếng

có vần “êm” trong từ “cái kềm” Với tinh thần ham học, “Tôi” ko dừng lại ở một từ mà tiếp tục chạy ra ngoài vườn hỏi bà ngoại:

“ Bà ngoại! Bà ngoại cho con một tiếng có vần êm?

Cha! Bộ chê bánh rồi sao xin thứ đó Khó hả Mà đây, têm trầu” [1, 88]

Vậy là tác giả tìm thêm được một từ nữa có vần “êm” “Têm trầu” Rồi

lại chạy xuống bếp hỏi má, tình huống hài hước “từ bếp bốc lên mùi gì thơm

nức Má buông sách chạy xuống” và má cho từ “Mắm nêm” Vậy là tác giả

đã tìm được những từ có vần “êm” như “Cái kềm”, “Têm trầu”, “Mắm nêm” cho buổi học ngày mai

Câu chuyện tuy ngắn, chỉ vỏn vẹn có vài trăm chữ nhưng nó giúp các

em nắm được một cách có hệ thống các âm vị trong tiếng Việt (nguyên âm, phụ âm, thanh điệu) Giúp các em biết ghép âm thành vần, nắm được vị trí các

âm trong vần: biết ghép các phụ âm đầu với vần tạo thành tiếng, đọc và viết các tiếng đó

Trẻ em yêu thích cái gì, tò mò muốn biết cái gì, thì sẽ học cái đó rất

nhanh Muốn cho một bé học giỏi toán đầu tiên phải làm cho bé yêu toán Cái

máy tính nhỏ đề cập về việc học tính của trẻ nhỏ Nhân vật Hoàng đã nhận

được điểm thấp trong bài kiểm tra Toán bởi vì Hoàng học kém toán và mẹ Hoàng đã mua cho cậu cái máy tính điện tử bỏ túi có gắn đàn Vào giờ kiểm

tra, cô giáo cho đề bài: “Nam có 7 con gà, Bắc cho Nam thêm ba con Hỏi

Nam có tất cả mấy con?” [1, 90] Vì Hoàng đã kém toán lại ỷ lại vào chiếc

máy tính nhỏ nên dù có chiếc máy tính trong tay nhưng Hoàng không biết làm phép tính cộng hay trừ Dù đã hỏi được bạn và tính ra kết quả rồi nhưng Hoàng đã không hiểu được bản chất của bài toán cho nên tình huống hài hước

đã xảy ra “Theo cái máy nó chỉ ghi 7 + 3 = 10 mà không ghi chữ con

gà.”[1,91]

Hay để dạy trẻ học phép tính chia, Trần Quốc Toàn cũng sáng tác riêng

câu chuyện Học Toán với Phật bà để dạy cho các em cách chia Câu chuyện

lôi cuốn độc giả ngay ở cái tên “ Ái Đô” “Trong khai sinh tôi tên Ái Đô

nhưng cả nhà gọi tôi là thằng Đô ba số năm” Cái tên này được nhân vật tôi lí

giải rằng: “Vì tôi to con mới sinh đã năm kí, năm phẩy năm trăm gam”[1;

109] Câu chuyện thực sự lôi cuốn hơn khi cô giáo ra câu đố cho cả lớp Cứ ngỡ rằng cả lớp không bạn nào có thể giải được câu đố, nhưng bạn Bạch Huệ lớp trưởng đã làm ra được kết quả

Trẻ nhỏ lớn lên cùng với sự phát triển các khái niệm toán học Rất lâu trước khi hiểu được 5+5 có nghĩa là gì thì trẻ đã và đang hình thành những ý tưởng là nền móng cho việc học toán sau này Cha mẹ cần biết trong độ tuổi mẫu giáo lớn và lớp 1 các con cần phát triển khái niệm toán học như thế nào

và chúng ta có thể làm gì để giúp con yêu thích môn toán và học giỏi môn toán Qua câu chuyện, Trần Quốc Toàn cũng hướng đến cho các em đức tính

tự học Tinh thần tự học là ý thức học, ý thức ấy dần trở thành một nhu cầu thường trực đối với các em; là có ý chí vượt qua mọi khó khăn, trở ngại để tự học một cách có hiệu quả; là có phương pháp học phù hợp với trình độ bản

thân, hoàn cảnh điều kiện cụ thể Nó chính là một chiếc chìa khóa đưa trẻ đến kho tàng tri thức, là điều kiện giúp ta thành công trong học tập Tự học giúp trẻ thơ có được ý thức tốt nhất trong quá trình học: chủ động suy nghĩ, tìm tòi, khám phá, nghiên cứu và nắm được bản chất vấn đề từ đó tự học giúp ta tiếp thu được các kiến thức

Những câu chuyện về trẻ thơ gần gũi quen thuộc với các em được tác giả viết truyện từ những môn học của các em như Tiếng Việt, Toán Cái gần

gũi và ngộ nghĩnh còn xuất hiện trong cả bài Tập làm văn Chắc chắn, Trần

Quốc Toàn phải là người đi tìm hiểu và nghiên cứu rất kĩ về chương trình giáo dục của các em thì mới có những trang văn rất gần gũi với các em như vậy Bài tập làm văn tả “Cây hoa nhà em” được viết qua lăng kính trẻ thơ

Phải suy nghĩ một hồi rất lâu “ Tôi ngồi đò dọc ba mươi cây số Sa Đéc – Lấp

Vò”[1, 92], “Tôi” mới chỉ viết được phần mở đầu của bài văn Rồi sau đó

bằng cảm nhận thực tế của các kênh giác quan chủ yếu là thị giác thì “Tôi” đã viết được những đặc điểm cấu tạo của cây hoa hồng Nhân vật Mực xuất hiện như một nguồn sáng Nhờ việc Mực ngoạm cuốn sách Tiếng Việt, đứng nhún nhảy bên cây hồng nên bài tập làm văn miêu tả cây hồng được đầy đủ hơn Hoa hồng còn có gai nhọn, những chiếc gai có nhiệm vụ bảo về bông hồng, giữ cho bông thả sức đẹp Bài tập làm văn kết thúc bằng việc chăm sóc bảo vệ cây hoa hồng của nhân vật “Tôi” Qua bài tập làm văn, Trần Quốc Toàn muốn nhắc nhở các em đức tính trung thực trong học tập Với đối tượng là những độc giả nhí thì việc giáo dục cho các em đức tính trung thực là rất cần thiết

Nó là nền móng để phát triển và hoàn thiện nhân cách của các em sau này Thế giới tuổi thơ được Trần Quốc Toàn phát hiện dưới một cái nhìn rất tinh tế và được lý giải bằng con mắt trẻ thơ Từng đoạn văn được ông trau chuốt từ ý đến lời, hài hước, hóm hỉnh; ông bắt nhịp được sự hồn nhiên ngây thơ, ngộ nghĩnh trong suy nghĩ của trẻ thơ Người lớn đọc truyện của Trần

Quốc Toàn thì cười phá lên, vì nhân vật trong truyện sao giống mình… ngày xưa đến thế Ai cũng có thể bắt gặp lại chính thời ấu thơ trong những truyện

kể của ông Những câu chuyện của Trần Quốc Toàn không chỉ mang đến sự thích thú cho các em, mà người lớn đọc cũng thú vị, vì đọc Trần Quốc Toàn như được trở về tuổi thơ hồn nhiên, trong trẻo, được “học” làm trẻ con để xứng đáng là người lớn tốt

Câu chuyện đặc biệt nhất trong tập truyện này có lẽ phải kể đến Máy

chữa tè dầm Vừa bất ngờ lại dí dỏm, hài hước mà ngộ nghĩnh, mỗi đoạn văn

đều mang đến những tiếng cười khi thì tủm tỉm, khi lại sảng khoái Mẩu chuyện này chắc sẽ là một lời an ủi của tác giả gửi tới những cô bé, cậu bé đang bị bệnh “đái dầm” Ở thế giới ảo có tên là Internet, các chú Lùn ở phố

Cổ Tích đã kết tóc làm máy đánh thức để chữa bệnh tè dầm Câu chuyện của Trần Quốc Toàn làm người ta liên tưởng đến những nhân vật cổ tích trong “

Nàng bạch tuyết và bảy chú lùn” Rồi sau đó, câu chuyện lại chuyển sang phố

Thần Thoại, đó là nhận vật Thánh Gióng, bà mẹ Phù Đồng Thiên Vương Sự đan xen giữa nhiều kiểu không gian từ hiện đại đến cổ tích, chuyển qua thần thoại đã tạo ra những bước chuyển tâm lý thú vị, tạo ra sự huyền hoặc, kì ảo Một bình chữa lửa được nâng cấp thành máy đánh thức, sợi cáp được kết bằng các lọn tóc của cô Tấm, Nàng Tiên Cá, Công Chúa Tóc Vàng và mái tóc huyền của nàng Bạch Tuyết xinh đẹp để cù vào gan chân những ai ngủ say không biết giời đất là gì Cơ chế hoạt động của máy chữa tè dầm như sau:

“Vào đúng giờ tí, tức là canh ba đêm ấy, mỗi chú lùn với một bình chữa lửa

trên lưng, bay ra từ màn hình máy vi tính còn thức, dù ông bác sĩ chủ máy đang ngáy khò khò Họ chuyền tay nhau cái máy đánh thức vừa chế tạo xong, rón rén bước vào phòng riêng của cu Tý Từ trong máy, sợ cáp trườn ra như một con rắn Con rắn hiền leo qua tay, qua vai của bảy chú lùn và tìm tới giường cu Tý

Cáp rắn thè năm ngón tóc khẽ liếm vào gan bàn chân người bệnh tè dầm Anh chàng vẫn ngủ Sáu chú chú lùn em lúng túng, hoang mang Lùn anh rậm râu ra lệnh:

- Giữ vững thân máy! Chuyển lập trình dự phòng!

Máy khởi động lại Cáp rắn lại trườn Lần này trườn hẳn lên đầu giường rồi thật bất ngờ, bốn ngón tóc cúp lại, chỉ riêng ngón út khẽ luồn vào lỗ mũi cu

Tý mà vân vê Cu Tý bật cười, thức giấc, tiến ngay vào nhà tắm, tháo cho hết nước dư trong bụng Bệnh tè dầm cắt cơn tức thì!”[1; 98,99]

Vậy là bệnh tè dầm của cu Tý đã được chữa khỏi nhờ vào trí thông minh của các nhân vật cổ tích Chưa rút ngay mà bảy chú lùn còn xông vào

phòng của ông bác sĩ: “ Các chú lùn xúm quanh giường của ông bác sĩ,

hướng bảy cái vòi chứa lửa, xịt nước lần này là thứ nước thật vào chỗ đái dầm của ông ta” Điều ấn tượng và khiến các độc giả khúc khích cười là khi

đọc câu văn này: “Sáng hôm ấy, thức giấc, vị bác sĩ ngạc nhiên hết sức vì đã

lâu lắm ông mới lại tè dầm”[1; 99]

Có thể nói những yếu tố bất ngờ, ngộ nghĩnh luôn là đặc điểm nổi bật trong cách viết truyện của Trần Quốc Toàn Ông có khiếu quan sát tinh tế mà

dí dỏm theo cách nhìn, cách nghĩ của trẻ thơ Thì ra trẻ con trong thời đại công nghệ thông tin vẫn rất cần thơ ca, truyện kể, lời ru, đồng dao cùng

những trò chơi dân gian Ở câu chuyện Nấu cơm thi, tác giả Trần Quốc

Toàn đã mở ra cho các em thế giới của những trò chơi quen thuộc, truyền thống Tình huống hài hước “quên nấu cơm điện” của cô bé Ánh tạo ấn tượng đặc biệt Cả lớp đặt hết niềm tin vào Ánh Ngọc vì nghe nói cô vẫn tự tay nấu cơm cho gia đình Nhưng khi vào cuộc thì mặt cô tái mét, lúng túng, làm phỏng tay vì quẹt que diêm Vậy là cô không thể hoàn thành được nhiệm vụ

cả lớp đã tin tưởng giao cho: “Thưa cô em chỉ quen nấu nồi điện,thứ nồi có

nhạc hiệu.” [1,102]

Đâu ai bày cho, chính các em đã tự biến lời thơ, lời văn thành một trò chơi

vui nhộn Cứ thế trò chơi kéo dài không chán, bên cạnh các trò khác, như bịt

mắt bắt dê, rồng rắn lên mây, nu na nu nống Qua mỗi trang văn, người đọc

như thấy cảnh các em đang chơi, với những hình dung về một thời tuổi thơ xưa của ông bà, của bố mẹ và của chính mình Đêm trăng sáng và các trò chơi như không muốn dừng của tuổi nhỏ Truyện của Trần Quốc Toàn gần gũi với các em biết bao, giúp các em mở rộng tầm nhìn, tầm nghe, nâng cao nhận thức và mĩ cảm Trong vui chơi, phải chăng lời thơ, lời văn cũng đã chấp cánh thêm cho niềm vui tâm hồn, cho trí tưởng tượng của các bé thăng hoa, cùng với sự phát triển tư duy, ngôn ngữ

Mỗi câu chuyện trong tập truyện Những truyện hay viết cho thiếu nhi

của Trần Quốc Toàn đều chứa đựng những tình cảm ưu ái của Trần Quốc

Toàn dành cho các em, những chủ nhân tương lai của đất nước mà ông luôn đặt trọn niềm tin yêu qua những trang viết thấm đẫm tình yêu thương con người, trân trọng cuộc đời Bằng ngòi bút rất chân thực và tinh tế, ông đã tái hiện khá chính xác và đầy đủ đời sống, nhất là đời sống gần gũi, mộc mạc của trẻ em trong tập truyện; đem lại những rung cảm vừa tinh tế vừa ngộ nghĩnh cho bạn đọc

1.2.1.2 Những câu chuyện trẻ thơ xúc động

Bên cạnh những câu chuyện của trẻ thơ gần gũi và ngộ nghĩnh, trong

tập Những truyện hay viết cho thiếu nhi của Trần Quốc Toàn còn có những

câu chuyện xúc động về những mảnh đời, những số phận khác nhau của các

cô bé, cậu bé…

Gia đình là môi trường có tác động to lớn đến sự hình thành và phát triển mọi mặt về thể chất cũng như tinh thân, đặc biệt về tình cảm đạo đức của con trẻ Tổ ấm của trẻ thơ chính là gia đình, là môi trường văn hóa, được tạo dựng cơ sở tình yêu thương, đùm bọc lẫn nhau của những người có quan hệ

ruột thịt Trong xã hội, có những cô bé, cậu bé được cha mẹ bao bọc, có một cuộc sống, đầy đủ, hạnh phúc, ấm no Nhưng cũng có những đứa trẻ mồ côi, lang thang cơ nhỡ, không được ăn học mà phải mưu sinh từ khi còn rất nhỏ

Đó là trường hợp được đề cập đến trong câu chuyện Trời cao cúi xuống

Truyện ngắn kể về cuộc đời lang thang khổ sở của cậu bé tên Nép Cuộc sống của Nép khi còn mẹ bên cạnh rất hạnh phúc dù còn nghèo đói Nép được đến

trường, được phụ mẹ làm việc Khi ấy Nép là một cậu bé học giỏi : “Con chị

học như người thành phố! Học lực ấy vào đại học khó gì Người làng này, tôi chỉ hi vọng mình nó! Chị đừng tiếc sức.” [1, 153] Nhưng thật trớ trêu, Nép đã

mồ côi cha và giờ đây mẹ cũng bỏ Nép lại một mình mà ra đi Mẹ Nép đã bị một trận mưa lớn khiến cát tràn vào nhà Cát đã cướp đi người mẹ kính yêu, người luôn tảo tần ngày đêm lo lắng cho bữa ăn giấc ngủ của cậu Rồi sau đó, Nép bỏ học, vào đời từ ngày đó Mẹ không còn nữa, không còn ai lo cho Nép nữa nên cậu phải tự kiếm sống Nép lại ra bến cá tự kiếm miếng ăn cho mình Cuộc đời của cậu bé quăng quật nơi bến cá, bến xe Mỗi chiều lựa cá xong cậu lại xúc lên xe đống cá vụn làm ướp mắm, sau đó lại theo xe vào Phan Thiết Tới nhà mắm , cậu lại xuống cá, ướp muối rồi mới ăn và ngủ Kể từ đó nhà mắm là nhà của cậu Nép bỏ không về làng nữa vì nhà cậy đã bị cát vùi

lấp, không còn nhà để về nữa Cậu bị cuốn theo công việc: “cứ bến cá – nhà

mắm, nhà mắm – bến cá mà nối ngày vào đêm, chuyển đêm sang ngày Nép như bị tù trong vòng tròn công việc nặng hơn tuổi nó rất nhiều”[1, 154] Một

đứa trẻ mười ba tuổi như Nép phải được đến trường, được học, được chơi, được sự bao bọc của cha mẹ, chứ không phải tuổi mưu sinh cuộc sống với những công việc nặng nhọc hơn tuổi của câu Tuổi thơ của cậu cũng bị cát lấy

đi Nép lại đánh bạn với bọn bụi đời, cậu bỏ nhà mắm, bám xe đò tìm lên Đồi Hồng, bắt đầu cuộc sống lang thang Cậu đi nhận những chai nước suối của dì

Ba La Vi để chạy theo bán cho khách Số tiền lãi được chỉ vỏn vọn hai trăm

đồng Dù ở những nơi xô bồ nhất, khốn cùng nhất nhưng bản chất lương thiện

trong cậu vẫn được duy trì “Nép bám khách mà không làm phiền họ Nó im

lặng theo khách đẻ chờ cơ hội giúp đỡ Khi thì chạy ngược dốc, lấy lại cho chị kia cái nón bị gió cuốn đi Khi thả xuôi xuống chân đồi mua giúp cho anh

nọ cuộn phim Kodak mà không cần lấy tiền trước, mua đúng giá chợ, không xin thêm một đồng” [1, 156] Nép còn cứu được Cái Ngọt Mía Lạnh khỏi tay

xàm xỡ trong chiếc xe biển 62 Ông trời không phụ lòng một ai bao giờ, làm việc tốt sẽ được đền đáp lại, ông trời đã đưa những con người tốt bụng tới bên Nép Nhờ có ơn cứu của Nép mà Ngọt đã tin và truyền ngay cho Nép những món nghề rất cần cho người lang thang vùng cát du lịch này Nép đeo bám các thành viên trong câu lạc bộ Chim Yến để tới được lúc cô trưởng đoàn trao máy cho nó nhờ bấm giúp Sau sự việc chụp ảnh giúp mà cô đoàn trưởng đã chính thức thuê cậu dẫn đường để đi săn lùng những đồi cát khác ngoài Đồi Hồng Vì Nép sinh ra từ cát, lớn lên cũng từ cát nên cát đã trở thành bạn của

cậu, cho nên việc dẫn đường cho câu lạc bộ dễ như trở bàn tay: “Nó thuộc cát

như thuộc bài hồi còn học trong trường”[1, 158] Từ đó mối quan hệ giữa

Nép và câu lạc bộ Chim Yến trở nên thân hơn, những bà mẹ, những cô gái trong câu lạc bộ đã hiểu được hoàn cảnh của cậu nên đã không nỡ bỏ mặc cậu

bé Và họ đã nhận đỡ đầu tất cả những đứa trẻ lang thang Đồi Hồng Họ muốn truyền nghề cho những đứa trẻ Sau một khóa đào tạo với những chiếc máy ảnh từ thiện của Hội bảo trợ trẻ em nghèo Thành phố Hồ Chí Minh xin được, những đứa trẻ lang thang đã bỏ nghề bán la vi, đánh giày, chuyển sang nghề phó nháy Cuộc sống của chúng đã được lật sang một trang mới Trong cuộc sống nghèo khó, khí hậu khắc nghiệt, của vùng quê mà mẹ cậu đã nằm xuống, những đứa trẻ trên đồi cát Bình Thuận đã dùng trò chơi tuổi thơ (trượt cát bằng mo cau) để rồi cho ra đời dịch vụ cho thuê tấm trượt cát bằng nhựa để mưu sinh và đến trường

Nép – một cậu bé đầy ý chí nghị lực, một cậu bé được sinh ra từ cát, lớn lên từ cát, mưu sinh cùng cát Cát có mồ hôi vất vả, có nhọc nhằn lam lũ Cát chôn giấu cả những mất mát đau đớn thuở nhỏ của Nép, cướp đi tuổi thơ

đáng có của cậu Câu chuyện Trời cao nhìn xuống ban đầu như một sự

tưởng tượng khi bọn trẻ chơi trò trượt cát, khoảng cách giữa trời và cát gần xuống, như nghe thấy gió, thấy nắng Nhưng khi đọc kĩ, tên truyện mang một lớp nghĩa khác Trước cái chết của người mẹ bị vùi trong cát, Nép như nghĩ rằng ông trời bất công, trời cao nhìn xuống kia nhưng vô cảm, để Nép mất đi chỗ dựa tin yêu nhất trong cuộc đời

Cuộc đời Nép phiêu dạt từ chợ mắm, qua đồi cát, từ thăng trầm vất vả này đến vất vả nhọc nhằn khác Nhưng có một điều đáng quý là dù ở những nơi xô bồ nhất, khốn cùng nhất, bản chất thiện lương trong Nép vẫn được duy trì Chính điều này đã đưa em đến với những tấm lòng nhân hậu trong cuộc sống Cuối cùng, Nép cũng như những đứa trẻ lang thang cùng trang lứa cũng tạo ra những công việc chính đáng để nuôi sống chính bản thân mình Câu

chuyện lại mang ý nghĩa thứ hai: ông trời/ cuộc sống vốn công bằng Trời cao

cúi xuống là câu chuyện về trẻ thơ xúc động và đã đạt giả ba trong cuộc thi Vì

hạnh phúc trẻ thơ do Uỷ ban Dân số gia đình và trẻ em Việt Nam và Hội Nhà

văn Việt Nam tổ chức

Xen lẫn những câu chuyện về tình bạn, tình cảm với gia đình xúc động còn có những câu chuyện về tình thầy trò cảm động Vốn là một người thầy giáo, Trần Quốc Toàn luôn ý thức và trân trọng được những tình cảm, những

kí ức về người thầy, người cô của mình Kính trọng biết ơn thầy cô là nét đẹp

văn hóa tiêu biểu của người Việt Nam Qùa tặng ngày 20 - câu chuyện thể

hiện tấm lòng tri ân sâu sắc, một niềm biết ơn vô bờ bến đối với những người

đã mang “cái chữ” cho trẻ thơ Qùa tặng ngày 20 thể hiện lòng biết ơn với

người cô giáo của bé Boong Bé Boong là trưởng ban mua sắm quà tặng cô

nhân dịp 20 tháng 11 Sau những lần đưa ra ý kiến trước tổ và một đêm suy nghĩ thì bé Boong đã tìm ra món quà tặng cô rất thú vị Đó là một cái hộp bút,

trong hộp bút có hai chú dế Cô rất vui về món quà của tổ 4 “Tổ 4 giỏi thiệt!

Biết làm thủ công, biến cái hộp đồ chơi con nít có đôi dế gáy ánh sáng, bán đầy đường thành một món quà quý dành cho người lớn Rồi đây mỗi đêm cô

mở hộp bút để lấy cây viết đỏ chấm bài, đôi dế say đèn sẽ gáy kể lại chuyện này”[1, 134] Món quà nhỏ, ý nghĩa lớn, nó chất chứa tấm lòng của những

đứa trò tinh nghịch đã dành cho cô giáo – người lái đò đưa con thuyền sang sông

Mỗi nhà văn viết cho trẻ em đều có những cách tiếp cận khác nhau Ở Nguyễn Nhật Ánh, độc giả thường bắt gặp đan xen giữa những câu chuyện trẻ thơ hồn nhiên ngộ nghĩnh là những triết lý nho nhỏ mà người lớn cũng lấy làm thích thú Tác giả Nguyễn Thị Kim Hòa lại cuốn hút độc giả nhí bằng lối viết vừa mộng mơ, vừa giàu chất hiện thực, ngôn ngữ hóm hỉnh, dí dỏm và nhiều chi tiết cảm động Truyện của Phan Thị Thanh Nhàn với những tình tiết chuyện gay cấn, hồi hộp đưa bạn đọc từ những bất ngờ này tới bất ngờ khác Trần Quốc Toàn chọn cho mình một lối viết khá nhẹ nhõm, lặng lẽ đi vào trái tim bạn đọc, đặc biệt là thông qua những câu chuyện cảm động, đầy tính nhân văn mà không hề giáo điều, triết lý Đằng sau mỗi câu chuyện của ông thường lấp lánh những cái cười trìu mến, làm “mát lòng” bạn đọc Lối viết của Trần Quốc Toàn có những điểm phảng phất cách hành văn của Tô Hoài và Băng Sơn

1.2.2 Những câu chuyện về người lớn trọng tình

Trong tập truyện này, không chỉ dụng công viết về trẻ em, Trần Quốc Toàn còn gửi đến độc giả những câu chuyện về những con người trưởng thành và coi trọng tình cảm Thông qua những câu chuyện đó, giá trị giáo dục đối với trẻ được đề cao

Truyện ngắn Lá đa mặt nguyệt nằm trong mạch nội dung này Lá đa

mặt nguyệt để lí giải nguồn gốc của chú cuội tình nghĩa, đồng thời cũng thỏa

mãn tính “tò mò” tìm hiểu của các em

Chuyện kể rằng, Cuội được sinh ra trong một bối cảnh rất đặc biệt, mẹ Cuội mải làm quá mà đẻ rơi Cuội trên đường băng rừng lên núi Cha Cuội đã qua đời từ khi Cuội còn nằm trong bụng mẹ Ông đã để lại cho cuội một chiếc rìu, vật mà cuội đã lựa chọn khi mẹ hướng nghiệp Dù mẹ đã hướng cho cuội

rất nhiều nghề: “Cái xà cạp thợ cấy, bùi nhùi rơm thợ cầy, cái bay thợ nề, cái

đê thợ khâu…”[1, 8] Nhưng Cuội đã chọn chiếc rìu để sau này nối nghiệp

của cha Mẹ Cuội không muốn Cuội theo nghề của cha bởi lẽ tình yêu thương

vô bờ bến của người mẹ dành cho con nó lớn hơn bất cứ điều gì, mong con trở thành một người lương thiện và mọi điều tốt đẹp sẽ đến với Cuội Khi cha cuội còn sống ông đã chặt cao nhiêu cây sống, đóng bè thả trôi sông, cuối cùng phải chịu đòn thù bị cây đè chết Mẹ hết lời khuyên dăn cuội, lời nhắc nhở của mẹ còn đi vào trong cả lời hát du:

“À ơi…

Trông cây lòng phố

Cây xếp thanhg hàng

Chói chang ngói lợp

Cây quàng khan xanh

Trồng cây lưng núi

Thành rằng cây cao

Những chị đồi trọc

Mọc tóc trái đào

Lá răm làm mắt

Lá liễu làm mày

Có cây, mặt đất

Tươi như mặt người.”[1;11,12]

Thật tinh tế trong cách viết của mình, Trần Quốc Toàn đã đưa vào trong câu chuyện của mình những lời ru ngọt ngào với những tâm niệm của người mẹ cho con, làm cho câu chuyện hấp dẫn lạ thường Trong Cuội, tình yêu đối với cây rừng luôn rực cháy, vừa nghe lời mẹ vừa muốn kế nghiệp của cha Cuội trở thành tiều phu, kiếm củi, lượm cành gãy, cây đổ, chăm sóc cây rừng Lòng tốt của Cuội đã được cây rừng đền đáp Rừng cho Cuội lá gối lợp nhà, lá móc chằm nón, củ nâu nhuộm áo, củ ba kích ngâm rượu, trái tai chua nấu canh…

Mẹ là người thân duy nhất của Cuội, chính vì vậy tình yêu của cuội dành cho mẹ rất lớn lao Cuội thuộc lòng ba mươi sáu mặt thuốc nam để chữa nhức đầu, sổ mũi, đau bụng, mỏi lưng Nhưng mẹ Cuội mỗi ngày một già, Cuội lại mong mẹ sống mãi cùng Cuội và muốn tìm một loài thuốc có thể cải

tử hoàn sanh, trường sinh bất lão: “Cuội những mong tìm được trên rừng thứ

thuốc cải tử hoàn sanh, biến chết thành sống, để mẹ sống hết đời này lại sống thêm đời nữa với Cuội”[1, 10] Ai cũng nghĩ đó là một ước muốn viển vông,

hão huyền, nhưng riêng Cuội quyết tìm cho thứ thuốc đó Tình yêu và tâm nguyện cao quý ấy thấu tới tận trời xanh Ông trời đã thấu hiểu được tình yêu thương mẹ bao la và ước muốn mẹ sống mãi bên mình cho nên ông đã chỉ đường mách bảo cho Cuội đi tìm thứ thuốc quý ấy Cuội tìm được thứ cây thuốc quý ấy là nhờ “cá cờ” (con của vua thủy tề ) – người mà đã được Cuội Cứu mạng khi mắc cạn dưới trần gian chỉ cho:

“Cảm ơn cứu sinh

Sao băng sao băng

Lấy giống trăng sáng

Mà trồng cây linh

Lá đa thần dược

Tròn vầng trăng thanh

Thì hái làm thuốc

Cải tử hoàn sanh”

Thứ thuốc quý ấy là cây đa thần, Cuội đã tìm ra thứ thuốc có thể giúp mẹ sống suốt đời với Cuội Nhưng chỉ riêng Cuội mới biết cây đa ấy là cây đa thần, còn người trong dân làng không ai biết Trẻ con lại càng không Cây đa

cổ thụ, có bóng mát rượi đã thu hút rất nhiều trẻ em đến chơi dưới gốc cây với

rất nhiều trò chơi dân gian: “Con gái thì nhặt lá đa dụng, cuộn tròn, buộc

cọng rơm vàng làm con nghé ọ nghênh nghênh đôi sừng Con trai tinh nghịch hơn, chúng lấy liềm cắt cỏ, khẽ cứa vào da cây, khẽ thôi, như người ta xăm mình, để nhựa đa ứa ra, thành giọt, thành cục, thành vốc…Khi vốc nhựa đa lớn bằng trái quýt , trái chanh thì con trai cho con gái làm quả chuyền….”[1,

13] Cuội rất vui khi tìm được cây thuốc quý chữa bệnh cho mọi người và vui hơn vì nhờ cây thuốc quý mà trong sân lúc nào cũng rúc rích tiếng cười của trẻ thơ Nhưng niềm vui ngắn chẳng tày gang Nếu như những đứa trẻ ấy cứ chơi sạch như vậy thì đâu có chú Cuội ngồi dưới gốc cây đa đã đi vào cổ tích như ngày hôm nay và người đời đã có loại thuốc cải tử hoàn sinh Chuyện là,

có một cậu bé làm biếng lại chơi bẩn, đến phiên mình xuống suối lấy nước đổ

dế nhưng cậu lại ko xuống lấy nước suối mà vén quần tè vào hố dế Cậu đâu ngờ rằng làm thế là đụng tới đa thiêng, ông trời biết đã nói giận đùng đùng Nào thì gió nổi lên, trời tối sầm, mưa xuống, cây đa thần bị gió cuốn lấy, rễ đứt và rồi lừng lững bay lên trời Cuội thấy cậu bé vén quần tè vào gốc cây đa vẫn còn đang mải mê bám rể đa chơi đu bay nên cậu đã vội buông rìu phóng lên cứu cậu bé Cuội vận hết nội công và sức lực để cứu cậu bé Cậu bé xuống

được tơi mặt đất rồi cũng là lúc Cuội cạn kiệt sức ngất sỉu trên cành đa Tỉnh giậy thì thấy mình đã ở trên cung trăng rồi Cuội nào đâu có muốn bỏ mẹ hiền, bỏ mặt đất đâu Mới đây Cuội còn mong tìm được thứ thuốc giúp mẹ sống cả đời với Cuội mà giờ đây, Cuội bỏ mẹ một mình mà ra đi

Đũa cả mônh mang lại là câu chuyện cảm động về tình mẫu tử Câu

chuyện nổi bật lên niêu cơm thần của Thạch Sanh, thứ mà được làm từ “Thứ

đất Phương Nam nuôi giống lúa trời Gạo lúa trời vo nước Hồng Hà, đãi nước Cửu Long cho vào niêu ấy rồi hứng chín mươi chín nghìn giọt nước mưa từ chính mươi chín nghìn mái tranh nghèo xa đường cái quan, chưa nhuốm bụi đời Niêu ấy, gạo ấy, nước ấy bắc lên ba ông đầu rau đá núi Ba

Vì, nhúm lửa Thiên Trù chùa Hương nấu thành cơm” [1, 71] Niêu cơm nhỏ

xíu nhưng quân chư hầu mười tám nước ăn hoài không hết Từ niêu cơm thần này, Trần Quốc Toàn truy nguồn về tình cảm mẹ con cao cả, thiêng liêng Từ

đó, ông muốn dạy cho trẻ em cách ứng xử nhân nghĩa, sao cho đúng với đạo lí làm người

Những câu chuyện người lớn, dưới con mắt trẻ thơ với trí tưởng tượng phong phú đã nuôi dưỡng tâm hồn các em, giúp các em hiểu được tình yêu thương của cha mẹ dành cho con cái, sự đền đáp của con cái đối với công nuôi dưỡng của cha mẹ và lòng tốt giúp đỡ mọi người… Từ đó, nó giúp các

em trưởng thành, là hành trang theo các em suốt cuộc đời và trở thành kỉ niêm, ấn tượng khó quên

Dân tộc ta có rất nhiều những truyền thống quý báu, trong đó có tình đoàn

kết giữa anh em trong gia đình Trạng khế đề cập đến điều này Truyện kể về

hai người anh em với hai tính cách khác nhau Người anh thì tham lam, còn người em thì hiền lành từ tốn Hai anh em được sinh ra trong một gia đình giàu có Khi cha mẹ qua đời người anh đòi chia tài sản Người anh tham lam chiếm hết tài sản chỉ để lại cho người em một thẻo vườn hoang, có một gốc

cây dại Lòng tham lam của người anh đã che lấp mất tình nghĩa anh em ruột thịt Nếu thẻo vườn không thắt hậu xấu dáng thì có lẽ người em đã chẳng

được phần nào Người ta thường nói “Đất lành chim đậu” Từ ngày mẻo

vườn hoang vào tay người em thì cái gốc cây dại tươi xanh hẳn lên, đơm hoa tím và ra những trái đầu mùa Nhưng không ai biết đó là cái cây gì Người vợ sinh ý muốn chặt cây, chồng thứ cây khác để mưa sinh Trong trái tim của người em, luôn nung nấu những đạo lí làm người trong các mối quan hệ giữa người với người, con người với thiên nhiên, loài vật, cây cối… Chính vì vậy người em đã khuyên vợ không nên chặt cây bởi lẽ cái cây đã gắn bó với gia đình mình cả chục năm, cây trở nên thân thiết ruột thịt với gia đình Cây dại

ấy lại là thứ cây ăn quả nhờ vào giấc mơ của người vợ Bà mơ thấy con chim phượng hoàng đậu dưới tán cây dại, vừa ăn những trái chín vừa hót Chim thần và những người ăn trái đã giải mã cho vợ chồng người em về thứ quả

“Bên đông thì ngọt/Bên đoài thì chua”: “Ai thấy trái lạ cũng muốn ăn thử,

vừa ăn vừa hỏi, trái gì? Nhớ bài hòa ca chim phượng trong giấc mơ, người bán trả lời khế ước Trái ngon đã cầm tay còn ước với ao gì nữa, những người ăn trái bỏ chữ ước giữ chữ khế Cây khế có tên từ đấy”[1; 20, 21] Cây

khế trở thành nguyên liệu để chế biến các món ăn thật ngon dưới bàn tay khéo léo của người vợ Nào thì tép khô rang khế, bò tơ bóp thấu khế chua… Các món ăn từ khế này được người vợ chế biến ra để phục vụ mấy bác đánh đậm, mấy anh thợ cày Rồi dần dần tới tai Đức vua, Đức vua cho điều người làng Nhồi vào kinh nấu thử, nhưng lệnh hạ chiếu không vào tay người em mà nó lại rơi vào tay người giàu nhất trong làng, không ai khác ngoài gia đình nhà người anh Lòng tham lam lại một lần nữa bộc lộ Vợ của người anh đã dùng mưu kế để con trai được vào trong cung phục vụ Đức vua Vua ăn khen ngon

và giữ luôn “đầu bếp giả” ở lại làm thái giám

Tính cách của vợ chồng nhà người em thì thật thà, họ chỉ là ông bà hàng cơm bình dân nhà quê nhưng nhờ buôn ngay bán thẳng nên cuộc sống gia đình ngày một khá hơn Dù có khá hơn nhưng họ không mải kiếm tiền mà quên việc tích đức Nhớ lời chim hát:

“Chim phượng, người hoàng

Tý được vua xuống chiếu tại chỗ phong cho làm Trạng khế Còn người anh

của cu Tý được hoàn gia để về thờ tự tổ tiên

Câu chuyện chưa khép lại, nó còn kéo dài cho tới ngày vợ của Trạng Khế lại sinh được con trai với rất nhiều điều ý nghĩa, thú vị khác được lưu truyền trong dân gian

Trẻ em khi tiếp nhận những trang văn của Trần Quốc Toàn phần nào các em cũng hiểu được những giá trị đạo đức cần có để trở thành một người tốt

Xưa nay “nhân vô thập toàn”, con người vốn không ai hoàn thiện

Trong cuộc sống sẽ không tránh khỏi những sai lầm thiếu sót Đôi khi chỉ vì những sai lầm nhỏ mà dẫn tới những hậu quả khôn lường Chính vì vậy muốn

có cuộc sống vợ chồng hạnh phúc trước hết hãy biết yêu thương, nhường nhịn nhau, tôn trọng nhau Có thực sự yêu thương nhau mới có thể tha thứ, nhường

nhịn, tôn trọng, giúp đỡ, học tập và bổ sung cho nhau Vợ chồng sống chung trong một mái nhà giống như hai người cùng chèo một chiếc thuyền giữa bao

la biển cả Liệu họ có đưa con thuyền của mình cập được bến bờ hạnh phúc

hay không đó thực sự là một nghệ thuật Câu chuyện Vua hành nói về tình

cảm vợ chồng của anh Khờ và cô vợ Nhân vật ông Bụt trong truyện cổ tích lại một lần nữa xuất hiện trong trang văn của Trần Quốc Toàn Ông bụt xuất

hiện đưa cho anh Khờ bầu nước thần và căn dặn cặn kẽ: “Chồng uống nước

này, thành người giàu nhà sang ngõ Vợ pha nước mà tắm, đẹp dáng sáng da

Đã uống thì thôi tắm, tắm thì đừng uống Nước phúc chỉ nhiệm màu khi vợ chồng biết nhường nhịn nhau.”[1, 29] Anh Khờ rất mực yêu thương vợ,

thương vợ quanh năm gù lưng bên khung cửi, anh đã nhường bầu nước thần cho vợ pha nước tắm Đúng như ông bụt căn dặn, bầu nước thần đã biến cô vợ

từ một người canh cửi xanh xám, gầy guộc thành một tuyệt thế giai nhân, thướt tha, đầy đặn, trắng nuột nà Có đồng nội ngay trong nhà, anh Khờ đâm

ra làm biếng Vợ anh lựa lời khuyên Ông Bụt nghe tin nước của mình một người đòi chết đói, một người đòi xấu tìm cách ngăn chặn Ông hóa thành chim khách mách nước cho vợ anh Khờ Nghe lời chim mách, vợ anh đã dệt tấm lụa tình yêu ngay trong đêm với ước nguyện buộc chặt tình vợ chồng Tấm lụa được trải trong nắng sớm, nắng đổ hình người đẹp xuống tấm lụa, tấm lụa thành bức chân dung vợ anh Khờ đẹp như người thật Từ đấy anh lại

ra đồng làm việc, mỗi khi ra đồng anh lại mang theo hình vợ để vừa ngắm vừa làm Bức tranh đẹp rơi vào nhà vua Vua sai người tìm người đẹp trong tranh cho mình Việc tìm kiếm nào có khó gì Người vợ đã bị nhốt lên Kiệu khiêng

đi khi anh Khờ không ở nhà Mất vợ, anh Khờ buồn lắm Tình yêu thương vợ

đã thôi thúc anh quyết lên đòi vợ cho bằng được Tình yêu thương của anh Khờ dành cho vợ và của người vợ đối với anh Khờ đã dẫn lối chỉ đường cho anh Khờ tìm đến được chỗ vợ đang bị nhốt Nhìn ra anh chồng, nhưng cô làm