Thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá của Nguyễn Nhật Ánh

Với những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá của Nguyễn Nhật Ánh” để làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp đại học

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

CHUYÊN NGÀNH: VĂN HỌC THIẾU NHI

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ NHÀN

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin chân thành cảm ơn sự hướng dẫn, giúp đỡ của các thầy, cô giáo trong khoa Giáo dục Mầm non trong quá trình làm khóa luận này Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc đến cô giáo, Tiến sĩ Nguyễn Thị Nhàn – người

đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình để tôi có thể hoàn thành khóa luận

Trong quá trình thực hiện đề tài khóa luận, dù đã rất cố gắng song do thời gian và năng lực có hạn nên khóa luận vẫn còn nhiều thiếu sót, hạn chế, tôi rất mong nhận được sự tham gia đóng góp ý kiến của các thầy cô và các bạn

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Vũ Thị Ngọc

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài khóa luận: “Thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm

trong lá của Nguyễn Nhật Ánh” được tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của cô

giáo, Tiến sĩ Nguyễn Thị Nhàn Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng cá nhân tôi, kết quả thu được trong đề tài là hoàn toàn trung thực và không trùng với kết quả nghiên cứu của các tác giả khác

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Vũ Thị Ngọc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Giả thuyết khoa học 7

8 Cấu trúc khóa luận 7

NỘI DUNG 8

Chương 1 NHỮNG HOÀN CẢNH VÀ ĐẶC ĐIỂM TÍNH CÁCH NHÂN VẬT HỌC TRÒ TRONG TÁC PHẨM “LÁ NẰM TRONG LÁ” 8

1.1 Khái niệm nhân vật 8

1.2 Thống kê nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá 10

1.2.1 Bảng thống kê nhân vật học trò 10

1.2.2 Nhận xét về thế giới nhân vật 11

1.3 Nhân vật học trò - những hoàn cảnh khác nhau 12

1.4 Nhân vật học trò - những đặc điểm tính cách 17

1.4.1 Nhân vật học trò - những tính cách đa dạng 17

1.4.2 Nhân vật học trò – những rung động đầu đời 24

1.4.3 Nhân vật học trò – những mộng mơ hoài bão 30

Tiểu kết chương 1: 34

Chương 2 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT HỌC TRÒ TRONG TÁC PHẨM LÁ NẰM TRONG LÁ 35

2.1 Cách đặt tên nhân vật 35

2.2 Nghệ thuật sắp xếp, gắn kết thế giới nhân vật trong các mối quan hệ 37

2.2.1 Nhân vật học trò trong quan hệ gia đình 37

2.2.2 Nhân vật học trò trong quan hệ trường lớp 39

2.3 Nghệ thuật miêu tả nhân vật 40

2.3.1 Miêu tả ngoại hình 40

2.3.2 Miêu tả hành động 43

2.3.3 Miêu tả nội tâm 45

2.4 Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ 46

2.4.1 Ngôn ngữ người kể chuyện 46

2.4.2 Ngôn ngữ nhân vật 49

2.4.2.1 Ngôn ngữ đối thoại……….49

2.4.2.2 Ngôn ngữ độc thoại………51

Tiểu kết chương 2: 53

KẾT LUẬN 54

TÀI LIỆU THAM KHẢO 56

1.2 Trong nền văn học Việt Nam, mảng văn học viết cho lứa tuổi học trò chiếm một vị trí không nhỏ và đạt được những thành tựu đáng kể Nó góp phần làm phong phú thêm cho nền văn học dân tộc Vì vậy, việc nghiên cứu mảng đề tài này là hữu ích và cần thiết

Tuổi học trò là lứa tuổi hồn nhiên, trong sáng Những trải nghiệm đầu đời cùng bao kỉ niệm của lứa tuổi này đã trở thành đề tài quen thuộc đối với người cầm bút Nguyễn Nhật Ánh là một trong những nhà văn viết cho lứa tuổi học trò được bạn đọc yêu thích nhất trong mấy thập kỷ gần đây Mỗi tác phẩm của ông khi ra đời đều tạo nên những cơn sốt đối với độc giả và lứa tuổi

học trò Lựa chọn đề tài “Thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm

2

trong lá của Nguyễn Nhật Ánh”, người viết muốn tìm hiểu để thấy rõ hơn

những tình cảm mà nhà văn dành riêng cho lứa tuổi này, cũng như tài năng của nhà văn

1.3 Tác phẩm Lá nằm trong lá là truyện dài, viết về lứa tuổi học trò

Cuốn sách tái hiện những cung bậc tình cảm khá phong phú của lứa tuổi học sinh trong quan hệ tình bạn, tình thầy trò Đây là cuốn sách nhẹ nhàng dành cho những ai đã và đang đi qua lứa tuổi học trò đáng yêu Nguyễn Nhật Ánh

đã tái hiện trong tác phẩm những hình ảnh chân thật, gần gũi, những tình cảm đáng yêu của lứa tuổi ngồi trên ghế nhà trường Người đọc thấy được một thế giới tinh thần đầy màu sắc, thấy được tâm lý của tuổi mới lớn, những bài học đầu đời đầy ý nghĩa Bên cạnh đó, độc giả còn tìm thấy được những giá trị văn hóa truyền thống của người Việt Nam, yêu mến vẻ đẹp thiên nhiên về những vùng quê yên bình Nhà văn đã thổi vào nền văn học thiếu nhi Việt Nam một luồng gió mới vừa đáng yêu, lành mạnh, song cũng rất tinh nghịch, góp phần đẩy lùi những cám dỗ của cuộc sống thế giới bên ngoài thời đương đại

1.4 Lâu nay, việc nghiên cứu tác phẩm Lá nằm trong lá, chưa được

quan tâm nhiều Vì vậy, tìm hiểu tác phẩm sẽ giúp tác giả khóa luận có hiểu biết sâu hơn về tâm lý lứa tuổi học trò, thấy được cái hay, cái đẹp của tác phẩm Ngoài ra, khi tìm hiểu tác phẩm sẽ giúp người viết có thêm vốn kiến thức văn học Điều đó hữu ích cho một giáo viên mầm non tương lai Với

những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Thế giới nhân vật học trò trong

tác phẩm Lá nằm trong lá của Nguyễn Nhật Ánh” để làm đề tài nghiên cứu

cho khóa luận tốt nghiệp đại học của mình

3

bài viết, các công trình nghiên cứu về con người và sự nghiệp của Nguyễn Nhật Ánh đã được giới mến mộ quan tâm Hầu hết, các bài viết và các công trình nghiên cứu về ông là của các tác giả có tên tuổi, có uy tín trong giới nghiên cứu

Những năm gần đây đã có khá nhiều các ý kiến nhận xét, đánh giá về những sáng tác của Nguyễn Nhật Ánh Trong khuôn khổ khóa luận, chúng tôi

xin điểm một số công trình tiêu biểu và những ý kiến liên quan đến thế giới

nhân vật trẻ thơ trong tác phẩm của nhà văn, hẹp hơn là những ý kiến liên

quan đến tác phẩm Lá nằm trong lá

Tác giả Yến Nhi [Trên trang web https//diêndan.hocmai.vn] trong bài

Đánh giá tác phẩm Lá nằm trong lá của Nguyễn Nhật Ánh, 2013] có viết:

“Mở cuốn sách mới của tác giả Nguyễn Nhật Ánh, bạn sẽ gặp những cái tên

quen thuộc của những người nổi tiếng ngay trang 5, trang trọng đề tặng “các

bạn văn hữu”: nhà thơ Bùi Chí Vinh, Phạm Sỹ Sáu, Lê Minh Quốc, nhà văn

Nguyễn Đông Thức, nhà phê bình Huỳnh Như Phương, nhà báo Nguyễn

Công Khế, Kim Hạnh,… Tuổi niên thiếu của “những thằng quỷ nhỏ” trong

truyện có gắn gì với họ không, có phải là họ không, chỉ họ và tác giả mới biết, nhưng bạn đọc thì có thể tưởng tượng ra một nhóm “thằng” thân thiết, bắt đầu lớn, biết thinh thích con gái và ngập mộng văn chương.”

Theo Độc Cô Hề [Trên trang web https://gacsach.com] bài dự thi Viết cảm nhận – số 1/2014: “Tuổi học trò qua trang sách” đã viết những suy nghĩ

của mình về tác phẩm Lá nằm trong lá như sau: “Tôi nghĩ, Nguyễn Nhật Ánh

quả thật rất thành công Tình cảm tuổi mới lớn trong truyện của ông không phải là một viên kẹo ngọt ngào hay một dòng suối mát lành, mà là lửa nhiệt huyết của tuổi trẻ Cô bé Thỏ Con cắt trụi mái tóc của mình gửi cho người yêu làm kỉ niệm trước khi đi xa, cậu bé bần hàn ở nhờ trong nhà cô công chúa kiêu kì nhẫn nhịn và thầm lặng Có lẽ khi trưởng thành nhớ lại những chuyện

4

đó, bọn họ sẽ thấy buồn cười, nhưng không thể không thừa nhận mối tình đầu thơ ngây đó làm cho cuộc sống của họ đầy đủ hơn, là nấc thang để họ hiểu được tình yêu và đuổi theo hạnh phúc Yêu, là phải cháy hết mình, cho dù bị đốt chỉ còn là một nắm tro tàn bay đi theo gió, nhưng rồi nắm tro tàn ấy sẽ vun đắp cho những điều tốt đẹp khác sinh sôi rực rỡ Tình yêu tuổi học trò luôn ngọt ngào, tôi nhận ra được điều này qua ngòi bút Nguyễn Nhật Ánh Cho dù có đau khổ, rơi lệ, cũng vẫn ngọt ngào Bởi tình cảm của họ không nhiễm tạp chất, tinh thuần như trang giấy trắng”

Nhà nghiên cứu Lã Thị Bắc Lý trong sách Văn học thiếu nhi Việt Nam

thời kỳ hội nhập (2016), đã có những nhận xét về ngòi bút Nguyễn Nhật Ánh,

khi viết về lứa tuổi học trò, tác giả chỉ ra cách tiếp cận thế giới học trò của nhà văn, những thành công, nét tinh tế khi nhà văn thể hiện các mối quan hệ trường lớp của họ Nhà nghiên cứu nhận xét: “Nếu như viết cho tuổi mới lớn, Nguyễn Nhật Ánh quan tâm tới những rung động đầu đời, những nét tâm lí thật nhạy cảm và tinh tế, thì khi viết cho tuổi học trò, anh khai thác chủ yếu là những chuyện trường lớp, bài vở, những mối quan hệ thầy cô, bạn bè và mọi người xung quanh Từ điểm nhìn khách quan, tác giả đứng ở vị trí trung gian giữa câu chuyện và người đọc để miêu tả, ghi chép những biến cố của cuộc sống thật nhanh nhạy Anh tiếp cận thế giới trẻ thơ cập nhật như người đi thu thập và biên tập tin tức một cách cần mẫn Trong tác phẩm của anh đầy ắp những thông tin sự kiện của đời sống hiện đại” [8, tr.115]

Tác giả Thụy Anh [Trên trang web báo tuổi trẻ online tuổi trẻ.vn, thứ 2 ngày 17.10.2016] đã có những nhận xét về nhân vật học trò cũng như một số

đặc điểm nghệ thuật được thể hiện trong tác phẩm Lá nằm trong lá Tác giả

Thụy Anh đề cập đến phong cách quen thuộc của nhà văn viết về chuyện tình yêu tuổi mới lớn, nhận xét về giọng điệu kể chuyện, về cốt truyện, tình tiết

truyện hấp dẫn Tác giả nhận xét như sau: “Nguyễn Nhật Ánh vẫn thế, với Lá

5

nằm trong lá: Lá nằm trong lá /Tay nằm trong tay Đó là câu thơ trích từ bài

thơ tình của một đứa trẻ đang lớn, anh chàng thi sĩ nhí có cái bút danh rất kêu:

Cỏ Phong Sương – thành viên bút nhóm Mặt Trời Khuya, nhân vật của Lá

nằm trong lá – tác phẩm mới nhất của Nguyễn Nhật Ánh Vẫn những câu

chuyện dễ thương viết cho tuổi học trò, những mối tình non, những tấm lòng nồng nhiệt thật thà, và vẫn được kể bằng một giọng văn điềm tĩnh không vội

vã, không chạy theo tốc độ của cuộc sống thời @, lại vẫn luôn luôn khiến mình hình dung ra miệng cười dí dỏm của người viết, giọng cười hi hi ha ha của người đọc để thấy rằng cuộc đời này vẫn có sự hòa hợp giữa người lớn

và con trẻ! Vẫn thế! Nhưng không thể không đọc từ đầu đến cuối Viết về Lá

nằm trong lá, tôi nghĩ có thể gói gọn trong vài câu như vậy Còn cốt truyện,

tình tiết có cần phải kể lể không khi mà mỗi một cuốn sách của nhà văn đều

có một cuộc sống riêng và người đọc nhỏ tuổi không cần nghe kể tóm tắt mà cần được mở trang sách ra, bắt đầu gặp gỡ với những nhân vật của mình? Chỉ bấy giờ, họ - người đọc và nhân vật, bắt đầu sống, nghĩ, nói, cười, đau khổ, nhớ thương, giận hờn cùng nhau.”

Như vậy, qua tìm hiểu một số bài viết, những ý kiến lời nhận xét đánh giá của các tác giả, nhà nghiên cứu đã chỉ ra những đóng góp cũng như sự thành công không thể phủ nhận của Nguyễn Nhật Ánh khi nhà văn viết về đề

tài lứa tuổi học trò Những nhận xét về thế giới nhân vật học trò trong Lá nằm

trong lá đã nêu ra một số đặc điểm của nhân vật học trò trong tác phẩm, nhấn

mạnh thế giới tình bạn và những rung động đầu đời của các em, một số đặc điểm nghệ thuật của tác phẩm: cốt truyện, nghệ thuật kể và khắc họa nhân vật

Đó là những ý kiến quý báu, giúp chúng tôi tiếp tục tìm hiểu tác phẩm Lá

nằm trong lá và nhân vật học trò trong thiên truyện

Dựa trên cơ sở kế thừa những ý kiến của người đi trước, khóa luận của

chúng tôi sẽ tìm hiểu “Thế giới nhân vật học trò trong Lá nằm trong lá của

Nguyễn Nhật Ánh” một cách chuyên biệt, sâu sắc, đầy đủ hơn

6

3 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu đề tài giúp tác giả khóa luận hiểu sâu hơn về truyện Nguyễn Nhật Ánh viết cho lứa tuổi học trò nói chung Đặc biệt hiểu rõ hơn

thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá

- Khóa luận tìm hiểu, chỉ ra đặc điểm tính cách của thế giới nhân vật học

trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá, và những đặc điểm nghệ thuật Xây dựng

thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm khảo sát

- Tác phẩm đem lại những tình cảm cao đẹp về tình bạn, tình thầy trò, góp phần giáo dục các em học sinh

- Thông qua khóa luận này, người viết bồi dưỡng năng lực văn học cho bản thân Điều đó hữu ích cho công việc người giáo viên sau này

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu đặc điểm thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm

trong lá

- Tìm hiểu nghệ thuật khắc họa thế giới nhân vật học trò trong tác phẩm

Lá nằm trong lá

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

- Khóa luận tập trung vào việc tìm hiểu thế giới nhân vật học trò trong

tác phẩm Lá nằm trong lá của Nguyễn Nhật Ánh

5.2 Phạm vi tư liệu nghiên cứu

- Truyện dài Lá nằm trong lá, Nhà xuất bản Trẻ, 2011

6 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài này chúng tôi đã sử dụng một số phương pháp sau:

- Phương pháp phân tích tác phẩm theo thể loại

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp bình giảng

- Phương pháp miêu tả

7

7 Giả thuyết khoa học

- Chỉ ra đặc điểm tính cách thế giới nhân vật học trò và nghệ thuật xây

dựng thế giới nhân vật đó trong tác phẩm Lá nằm trong lá một cách sâu sắc

toàn diện, khẳng định tài năng của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh

- Việc phát hiện ra những nét đặc sắc về thế giới nhân vật học trò

trong Lá nằm trong lá sẽ giúp tác giả khóa luận nâng cao năng lực văn học

của bản thân

- Giúp ích cho người giáo viên mầm non tương lai khi đứng lớp Đặc

biệt là dạy tốt hơn phân môn giúp trẻ làm quen với tác phẩm văn học

8 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Nội dung khóa luận gồm hai chương:

Chương 1: Những hoàn cảnh và đặc điểm tính cách nhân vật học trò

trong tác phẩm Lá nằm trong lá

Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật học trò trong tác phẩm Lá

nằm trong lá

8

NỘI DUNG

Chương 1 NHỮNG HOÀN CẢNH VÀ ĐẶC ĐIỂM TÍNH CÁCH NHÂN VẬT

HỌC TRÒ TRONG TÁC PHẨM “LÁ NẰM TRONG LÁ”

1.1 Khái niệm nhân vật

Văn học là một loại hình nghệ thuật, phản ánh đời sống bằng hình tượng Trong tác phẩm văn học, nhân vật đóng vai trò hết sức quan trọng và là thành phần không thể thiếu để cấu thành tác phẩm Do đó, nhân vật là phương tiện

để nhà văn khái quát hiện thực Nhân vật chính là những người đầu tiên dắt người đọc vào một thế giới riêng

Nhân vật là một trong những phương diện quan trọng bậc nhất của tác phẩm văn học, nghiên cứu văn chương từ góc độ này sẽ làm sáng tỏ nhiều điều về thể loại, trào lưu, quan niệm văn học, phong cách sáng tạo… Bởi xét đến cùng, văn học không thể thiếu vắng nhân vật Nhân vật là phương tiện cơ bản giúp người nghệ sĩ miêu tả đời sống con người Thông qua những hiện tượng nghệ thuật, văn học ở bất kì thời đại nào, trong bất kì thể loại nào cũng đều phản ánh mối quan hệ rất mật thiết của nó đối với đời sống và nhằm tái hiện cuộc sống Văn học phải mượn tới nhân vật để mô hình hóa thực tại Như thế, việc chiếm lĩnh các mặt giá trị các tác phẩm sẽ khó có thể thực hiện được nếu không tìm hiểu phương diện nhân vật - thành quả nghệ thuật quan trọng trong sáng tác của mỗi nhà văn Thế giới nhân vật được tổ chức tạo thành một chỉnh thể nghệ thuật Trong đó, mỗi nhân vật là một yếu tố của chỉnh thể Mỗi thế giới nhân vật được quy định bởi cách tổ chức, sắp xếp theo

ý đồ nghệ thuật, sự sáng tạo của nhà văn, làm sao cho các nhân vật trong tác phẩm liên kết tác động lẫn nhau, soi sáng nhau để cùng phản ánh đời sống, thể hiện tư tưởng tác giả và điều mà nhà văn muốn gửi tới bạn đọc Xét về

9

phía độc giả, thế giới nhân vật là sự cảm nhận của người đọc về hình tượng nhân vật trong tác phẩm từ hình dáng hành động đến nội tâm; các loại quan hệ chằng chịt của chúng Từ đó rút ra được những hiểu biết, ý nghĩa của tác phẩm về nhiều phương diện theo tiêu chuẩn cái đẹp nghệ thuật trong sự vận

động không ngừng của đời sống

Tính cách nhân vật mang vai trò hết sức quan trọng đối với cả nội dung

và hình thức tác phẩm văn học Về nội dung, nhân vật mang tính cách của nó

là công cụ, là phương tiện để nhà văn thể hiện tư tưởng của tác phẩm, tức là thông qua hành động và mối quan hệ giữa các tính cách, người đọc sẽ có khái quát đầu tiên về tư tưởng Về hình thức, nhân vật cùng tính cách của nó sẽ quyết định phần lớn các yếu tố như kết cấu, ngôn ngữ, các biện pháp nghệ thuật có trong tác phẩm Có thể khẳng định, nhân vật là yếu tố không thể thiếu góp phần tạo nên sự hấp dẫn và sức sống lâu bền cho tác phẩm, đồng thời bộc

lộ tư tưởng, chủ đề tác phẩm

Văn học phản ánh hiện thực qua hình tượng với tác phẩm tự sự, hình tượng chính là nhân vật, sự kiện Vậy nhân vật là gì? Vai trò của nó ra sao?

Có nhiều tác giả đã đưa ra các khái niệm khác nhau về nhân vật

Theo Lại Nguyên Ân [3, tr.249]: “Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại, toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ Bên cạnh con người, nhân vật văn học là phương thức nghệ thuật nhằm khai thác hết những nét thuộc tính con người, nhân vật có ý nghĩa trước hết ở loại hình văn học tự sự và kịch Các thành tố tạo nên nhân vật gồm: hạt nhân tinh thần của cá nhân, tư tưởng, lợi ích đời sống, tính xúc cảm, ý chí và các ý thức hành động Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật, nó mang tính ước lệ không thể bị đồng nhất với con người thực, ngay cả khi tác giả xây dựng nhân vật với những nét gần gũi với nguyên mẫu có thật Nhân vật văn học là sự thể hiện quan niệm trọng tâm để

10

xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng, một trường phái hay phong cách”

Từ điển thuật ngữ văn học của nhiều tác giả quan niệm: Nhân vật văn

học là con người cụ thể được miêu tả trong tác phẩm văn học Nhân vật văn học có thể có tên riêng như (Tám, Cám, chị Dậu, anh Pha…) cũng có thể

không có tên riêng như “thằng bán tơ”, “ một mụ nào” trong Truyện Kiều

Từ một số ý kiến trên, tác giả khóa luận hiểu về khái niệm nhân vật như sau: Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật được tác giả xây dựng trong tác phẩm Nhân vật văn học có thể là con người, có thể không phải là con người mà là thế giới loài vật, thần tiên, ma quỷ… nhưng được nhà văn khắc họa như phương thức nghệ thuật để khám phá cuộc sống, giúp nhà văn bộc lộ

ý tưởng nghệ thuật

Cách hiểu về nhân vật như trên giúp người viết triển khai đề tài

1.2 Thống kê nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá

8 Cúc Tần Là học sinh, nhà ở cuối rặng tre, ngay ngã ba

9 Xí Muội Là học sinh, nhà ở trên Vinh Huy

10 Nguyệt Là học sinh, nhà ở Vinh Huy

11 Duyên Là học sinh, nhà ở Liễu Trì

1.2.2 Nhận xét về thế giới nhân vật

Số lượng các nhân vật trong truyện chủ yếu là các nhân vật học trò Trong đó tác giả chia làm hai nhóm nhân vật, nhân vật là các thi sĩ trong bút nhóm Mặt Trời khuya Đó là nhân vật “Tôi”, Thọ, Sơn, Hòa, và nhóm nhân vật thứ hai là các nàng thơ, đấy là những bạn học sinh nữ là bạn thân của nhóm thi sĩ: Thỏ Con, Cúc Tần, Xí Muội, Hạt Dưa Ngoài ra còn có các nhân vật cũng là học trò nhưng không nằm trong bút nhóm Mặt trời khuya: Nguyệt

và Duyên Số lượng các nhân vật không quá nhiều nhưng qua đó tác giả đã

cho bạn đọc thấy khá rõ thế giới nhân vật học trò ra sao

Hoàn cảnh sống của các nhân vật trong Lá nằm trong lá được Nguyễn

Nhật Ánh khắc họa thật chân thực và sống động Có những học trò có hoàn cảnh sống rất khá giả như nhân vật “Tôi”, Thọ, Xí Muội Nhưng có những học trò lại có cuộc sống nghèo khổ phải chịu lam lũ, mồ côi cả cha lẫn mẹ như nhân vật Lợi; có hoàn cảnh sống đáng thương khi thiếu đi tình yêu thương của người mẹ từ nhỏ như cô bé Duyên Mỗi nhân vật một số phận, một hoàn cảnh sống khác nhau nhưng tất cả đều là những cô cậu học trò hồn nhiên và ngây thơ, đều biết vươn lên trước những khó khăn thử thách, có ý chí phấn đấu để thực hiện ước mơ hoài bão

12

Bên cạnh số lượng và hoàn cảnh sống, thế giới nhân vật trong tác phẩm của Nguyễn Nhật Ánh còn được đề cập đến đặc điểm tính cách Mỗi một nhân vật là một tính cách khác nhau không ai giống ai Có những nhân vật rất hiền lành như Sơn, Lợi; có những nhân vật rất nhanh nhẹn mưu trí như Thọ; nhân vật thích được khen như nhân vật “Tôi” Ngoài ra, một số nhân vật còn thể hiện tính cách “đanh đá” xong cũng đôi chút đáng yêu như các nàng thơ

Chỉ qua một vài nét phác họa tác giả đã xây dựng nên một thế giới nhân vật học trò vô cùng đa dạng Không chỉ phong phú về số lượng, về hoàn cảnh sống mà còn phong phú cả về tính cách Tất cả đã được Nguyễn Nhật Ánh tái

hiện qua tác phẩm Lá nằm trong lá

1.3 Nhân vật học trò - những hoàn cảnh khác nhau

Nhân vật học trò trong tác phẩm Lá nằm trong lá có những hoàn cảnh

sống khác nhau Hoàn cảnh trực tiếp tác động đến cuộc sống các em chính là hoàn cảnh gia đình

Tác phẩm Lá nằm trong lá là một trong những tác phẩm rất thành công

của Nguyễn Nhật Ánh khi viết cho tuổi mới lớn Cùng với những tình tiết mà

tác giả viết cho thiếu nhi về đề tài học trò, Lá nằm trong lá đã để lại cho văn

học thiếu nhi một thiên sự chân thực và cảm động

Trước khi có tác phẩm Lá nằm trong lá, Nguyễn Nhật Ánh đã viết

không ít truyện dành cho thiếu nhi như các truyện Tôi là Bê tô (2007), Cho tôi

xin một vé đi tuổi thơ (2008), Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (2010)…

Truyện của Nguyễn Nhật Ánh bao giờ cũng đậm tính giáo dục, đôi khi pha chút dí dỏm, hài hước Tác giả đưa các em vào một hành trình khám phá,

có không ít hồi hộp, gay cấn, kịch tính Xuất thân từ những gia đình có hoàn cảnh khác nhau, nhưng những học trò luôn đoàn kết và chơi thân với nhau, không phân biệt giàu nghèo Các cô cậu học trò qua bút pháp của Nguyễn Nhật Ánh là những học trò với những hoàn cảnh khác nhau Có những học trò

13

xuất thân từ vùng quê, học trò là người thành phố, học trò mồ côi cha mẹ từ nhỏ… Tuy chỉ đôi nét phác họa, vẫn nổi lên tính cách hồn nhiên ngây thơ và trung thực Trong mọi hoàn cảnh khó khăn nhưng những học trò vẫn giữ được tinh thần và sự trong sáng của lứa tuổi mới lớn

Mỗi một học trò là một hoàn cảnh khác nhau nhưng những học trò đều cùng chung chí hướng là ước mơ trở thành một nhà thơ, nhà văn nổi tiếng

Tác giả không đặt tên truyện là Lá đi trên lá mà lại đặt là Lá nằm trong lá,

cho thấy rằng, đó là cách nói nhân hóa và dí dỏm của nhà văn Ở mỗi trang sách, tác giả đã miêu tả từng hoàn cảnh sống, hoàn cảnh gia đình của mỗi học trò

Có những học trò xuất thân từ những gia đình khá giả nhưng phải sống

xa nhà Thọ là học trò có hoàn cảnh sống rất khá giả, nhà có một tiệm tạp lớn

“Nhà thằng Thọ là tiệm tạp hóa lớn ở Hương An” [2, tr.12], tuy nhiên Thọ phải sống xa nhà và ở nhờ nhà ông chú để tiện cho việc đi học: “Phần lớn thời gian Thọ ở nhà ông chú, chủ tiệm bánh mì ở bến xe thị trấn, để đi học cho gần” [2, tr.12] Nhân vật tôi nhà ở thị trấn, có xe honda và cũng được coi là gia đình có điều kiện Vì thời đó để có một cái xe như thế là rất quý, mỗi lần lấy được xe của bố là các học trò lại rủ nhau đi chơi: “Nhưng hễ chớp được xe honda của bố, nếu không đi rừng đi suối, bọn tôi lại rủ nhau chạy lên chơi nhà

Xí Muội” [2, tr.55] Hoàn cảnh nhà Hòa xa trường nên thường viện cớ xin bố

mẹ ở lại thị trấn để đi học cho gần: “Nhà thằng Hòa ở tuốt chợ dưới Chợ Được, ngày nào nó cũng đạp xe băng qua bãi cát trắng xóa và nóng hừng hực dài cả chục cây số để đến trường Nó viện cớ nhà xa, thường xin ba mẹ ban đêm ở lại nhà tôi để sáng hôm sau đi học sớm” [2, tr.32]

Khác với những hoàn cảnh của các chàng thi sĩ, thì hoàn cảnh của nàng thơ Xí Muội cũng không kém phần và cũng được coi là một trong những gia đình khá giả ở vùng quê: “Điều hấp dẫn bốn chàng thi sĩ chính là khu vườn nhà Xí Muội Vườn nhà nó rộng mênh mông, lại lắm cây ăn trái…Cách ao cá

14

một quãng, kế hàng rào là vạt mía dày với những thân mía chen chúc trông như những cô gái mảnh khảnh đứng túm tụm thi nhau xõa tóc” [2, tr.55] Trước hoàn cảnh gia đình của Xí Muội khiến nhân vật tôi phải đưa ra nhận xét: “So với các ngôi nhà chật chội trong thị trấn, nhà Xí Muội là một vương quốc quyến rũ đối với bọn tôi” [2, tr.55]

Trong truyện Lá nằm trong lá, Nguyễn Nhật Ánh xây dựng nhân vật

học trò Lợi với hoàn cảnh đặc biệt Lợi là một cậu học trò nghèo khổ nhưng tài năng, để lại nhiều ấn tượng sâu sắc trong lòng độc giả Lợi có hoàn cảnh khó khăn và chịu nhiều vất vả nhất So với những đứa bạn cùng trang lứa như nhân vật “Tôi”, Thọ, Hòa, Xí Muội… thì Lợi thiếu đi tình yêu thương của cha

mẹ Lợi mồ côi cha mẹ từ nhỏ Ba anh em Lợi mất cha mẹ, chúng đều bơ vơ Mỗi đứa đều đi ăn nhờ ở đậu nhà người Riêng Lợi được một người bạn của cha mẹ nó đem về nuôi Ngay cả điều đó nó cũng không rõ và cứ ngỡ người nuôi mình là cậu họ: “Lợi ở miệt hoài, ba mẹ nó sống bằng nghề đào vàng trên núi, nửa đêm hầm bất ngờ bị sập ba mẹ nó bị chôn vùi trong đất đá cùng hàng chục người khác, đào bới mấy ngày mới moi được xác Sau đêm ba anh

em nó đột ngột mồ côi cha mẹ chẳng biết bấu víu vào đâu Bà con thương tình cưu mang, bác nó đem đứa bé kề nó về bao bọc, đứa út được bà cô dắt về nhà Riêng nó cả tuần lễ sau mới có ông cậu họ ở xa tới xin nó về nhận nuôi” [2, tr.43] Không giống như bè bạn, Lợi còn phải làm lụng cực nhọc ngoài đồng Ngoài việc chăn bò nó còn phải vớt bùn, đẩy xe, vét giếng Chính vì những công việc đó mà nó không có thời gian vui chơi cùng bè bạn: “Cứ trống tan học vang lên là nó ôm cặp lủi tuốt” [2, tr.140] Lao động còn nguy hiểm đến

cả tính mạng Lợi Chính vì thế, nó đã bị gầu rơi vào chân khi đang ở dưới giếng Tuổi thơ của Lợi thật cực nhọc vô cùng!

Đối với hoàn cảnh của Duyên, so với Lợi có khá hơn vì nó còn cha, nhưng lại mồ côi mẹ từ nhỏ, nó phải sống lầm lũi cô đơn

15

Hoàn cảnh sống của nàng thơ Cúc Tần lại luôn phải chịu sự quản lí khắt khe của người cha Người cha của Cúc Tần sợ con mình sẽ vấp vào tình yêu học trò từ sớm nên đã theo sát khi Hòa và Cúc Tần có ý định “hẹn hò” Sự quản lí chặt chẽ không phải vì ông khó tính mà ông lo lắng giữ gìn cho đứa con gái của mình Khi Hòa đến nhà Cúc Tần bố của cô bạn đã “cấm cửa” không cho nó đi ra khỏi nhà: “Lần này, khi tín hiệu hắc ám của thằng Hòa vừa lọt vào mắt, ông liền đứng bật lên khỏi chiếc đòn kê chạy lại nắm tay con gái kéo sềnh sệch vào nhà trước khi nó kịp mon men lại chỗ hàng rào” [2, tr.97] Hoàn cảnh của các học trò nơi đây đã được tác giả tái hiện khá cụ thể Từ những học trò có cuộc sống sung túc cho đến những học trò có hoàn cảnh khó khăn Nhưng, những học trò chưa bao giờ phân biệt đối xử, mà thay vào đó là

sự cảm thông trước những hoàn cảnh của bạn Họ cố gắng vươn lên phấn đấu

và giúp đỡ bạn Sự quan tâm đó được thể hiện qua việc lo lắng và buồn bã khi biết được hoàn cảnh của Lợi “So với nó, bọn tôi giống như những ông hoàng con, rảnh lúc nào là đi chơi rừng chơi suối… Đã mấy lần tôi tính mở miệng nói với Sơn về thằng Lợi, rằng thằng Lợi khổ quá mày há, rằng tội nó ghê mày há, đại loại những câu như vậy, nhưng cuối cùng tôi cố nén những lời thương cảm

đó lại vì càng nói thì càng giống như tôi đang trố mắt nhìn vào số phận của thằng lợi mà như vậy thì thiệt là sót ruột” [2, tr.158]

Tác phẩm Lá nằm trong lá là tác phẩm nằm trong loạt các sáng tác mới

nhất của nhà văn được viết theo phong cách dí dỏm, gắn kết những hồi ức tươi đẹp hồn nhiên của tuổi thơ với cuộc sống thực tế của người lớn Nhân vật học trò thu hút được nhiều sự quan tâm của giới chuyên môn Nguyễn Nhật Ánh đã được đánh giá cao không chỉ bởi viết được nhiều, viết hay về văn học thiếu nhi, đả động tới những mảng đề tài còn ít và khó viết như đề tài trường học, việc học của trẻ em mà quan trọng hơn thông qua tất cả những trang viết

16

ấy Nguyễn Nhật Ánh còn đóng vai trò là một người thầy, một nhà giáo dục giúp nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ

Bên cạnh những hoàn cảnh gia đình, các học trò còn có những hoàn cảnh

xã hội và nhà trường Đó là môi trường với làng quê và ngôi trường với bè bạn nơi các học trò theo học Đầu tiên phải kể đến hoàn cảnh nơi xóm làng

mà các học trò đã cùng nhau vui chơi nô đùa Là trường làng, vì thế không gian làng quê gắn liền với đời sống của học trò Chúng được sống với không gian sông nước, những con đường làng, những cánh đồng… Môi trường đó khiến lũ học trò được đi chơi, được trốn nhà đi tụ tập đó đây Đó là môi trường thiên nhiên gần gũi, thanh bình, mơ mộng và nó còn là kỉ niệm xuất hiện ngay cả trong những giấc mơ của nhân vật “Tôi”: “Đôi khi tôi nằm mơ, những giấc mơ mùa hè với rất nhiều gió thổi qua cành dương liễu chạy hàng rào ngôi trường thời trung học” [2, tr.7]

Không gian tuổi thơ đó đi theo họ suốt đời Nó trở về qua kí ức đầy ắp những câu chuyện thú vị Đó là những lần rủ nhau đi tắm sông bị mẹ tịch thu quần áo: “Bà giận dữ gom hết quần áo của tôi và ba thằng bạn cột thành núi trên yên xe sau, định bỏ về” [2, tr.9] Mặc cho các học trò năn nỉ dưới sông van xin: “Bốn đứa chúng tôi đứng dưới sông, trông thấy mồn một cảnh mẹ tôi hăm

hở tịch thu quần áo nhưng với chiếc quấn đùi mỏng teng dính bết vào đùi, chẳng đứa nào dám bước lên bờ” [2, tr.9] Đó là những lúc rủ hai cô giáo trẻ đi dạo chơi: “Hôm đó, bọn tôi mời hai cô giáo đi dạo Hai cô giáo và bốn học trò sóng bước bên nhau dưới ánh trăng, xuôi chợ Hà Lam rồi theo con đường cuối chợ chạy dọc ruộng lúa rẽ ra bàu sen” [2, tr.25]

Ngoài ra, các học trò còn được nhà trường tin tưởng tuyệt đối giao cho viết đặc san và báo: “Thầy hiệu trưởng vốn thích văn chương, thi sĩ Lãnh Nguyệt Hàn tha hồ thao túng”, “Thế là ban báo chí gần như chuồn học quanh năm” [2, tr.20] Ở ngôi trường mà các thi sĩ đang theo học các học sinh và

17

thầy cô nơi đây luôn đoàn kết và yêu quý nhau Có các cô giáo hơn trò vài tuổi; thầy hiệu trưởng rất tâm lí, coi các trò của mình như con Các cô cùng chơi và đi hóng mát với các trò “Trong suốt một tuần, hầu như tối nào bọn tôi cũng ghé tiệm Xuân Lan Đường rủ cô Hiền và cô Mười đi dạo” [2, tr.26] Tình cảm giữa các học trò thân thiết giống như tình chị em “Tới ngày thứ bảy, tình thầy trò giữa hai cô giáo và các học trò không cách xa lắm về tuổi tác đã bắt đầu phảng phất tình chị em lẫn tình bạn bè” [2, tr.27] Tình cảm giữa các

cô giáo dành cho học trò của mình khiến cho nhân vật tôi khi nên cấp ba, đại học vẫn không thể nào quên “Sau này, khi lên cấp ba và đại hoc… nhưng mãi tôi vẫn không bắt gặp lại cảm giác êm ái và thi vị lúc tôi và ba thằng bạn trong bút nhóm Mặt Trời Khuya cùng hai cô giáo trẻ dạo bước dọc các cánh đồng” [2, tr.27]

Không gian làng quê hiện lên như một bức tranh sống động qua cách miêu tả độc đáo của tác giả với ánh trăng, cây cầu, khóm trúc xào xạc xung quanh được điểm vào đó là con người mà không phải ai khác chính là các cô giáo và học trò đang ngồi ngắm trăng xung quanh là những đóa sen với mùi hương ngào ngạt: “Sáu người ngồi trên thành cầu trò chuyện vừa đưa mắt ngắm mặt nước loáng ánh trăng bạc,thỉnh thoảng vài đóa sen bị đánh thức bởi chú cá đớp mồi, giật mình bung cánh và ngơ ngác tỏa ra thứ hương thơm kín đáo cứ thoang thoảng chập chờn trong gió như gần như xa” [2, tr.26]

1.4 Nhân vật học trò - những đặc điểm tính cách

1.4.1 Nhân vật học trò - những tính cách đa dạng

Bên cạnh những hoàn cảnh, số phận khác nhau, ở mỗi học trò lại toát lên những tính cách khác nhau Tính cách đó được tác giả khắc họa thật đa dạng qua những câu chuyện, qua cuộc sống và cách ứng xử của nhân vật học trò hàng ngày

18

Nhóm Mặt Trời Khuya với những nhân vật học trò khác nhau, nhưng nhìn chung, nét hồn nhiên vui tươi hóm hỉnh, thích tụ tập để “chém gió” tung hoành là đặc điểm của họ Chỉ với cốc cà phê mà họ buôn bán hết hàng trăm câu chuyện, xoay quanh các chủ đề Tuy vậy, chủ yếu là việc thành lập nhóm sáng tác thơ Rồi cả lũ tụ tập hút thuốc thể hiện cái tính thích làm người lớn, thích giống các nhà văn Theo như Thọ, hút thuốc mới có cảm hứng sáng tác thơ và thơ hay như thơ Hồ Dếch: “Hồ Dzếnh làm thơ hay ghê” [2, tr.35] Các bao biện lập luận cho việc hút thuốc được Thọ đưa ra nghe có vẻ hợp lí khiến nhân vật Tôi và Hòa, Sơn không thể từ chối Từ đó, mỗi khi vào quán, các thi

sĩ lại tìm những chỗ khuất ngồi tập hút thuốc để không ai nhìn thấy Đó là những cái trò học đòi, bắt chước người lớn nghịch ngợm mỗi khi tan trường

“Giờ ra chơi, Thọ triệu tập tôi, Hòa và Sơn trong quán cà phê trước cổng trường, chui vào xó xỉnh kín đáo quen thuộc để không đứa nào nhìn thấy cả bọn đang ti toe bập thuốc” [2, tr.44]

Tính cách của các cậu học trò trong nhóm Mặt Trời Khuya được tác giả miêu tả một cách khá cụ thể Mỗi một tính cách là một con người và tính cách

đó được thể hiện ở ngay trong đời sống sinh hoạt, hoàn cảnh sống của chính các nhân vật

Nhân vật học trò “Tôi” rất thích ra oai, tự kiêu Mỗi khi được Thọ (Lãnh Nguyệt Hàn) nâng cao lên một tí, là nhân vật tôi lại thích và làm theo ý của Thọ ngay: “Được Thọ xếp vào hạng tinh hoa, tôi sướng rơn và dễ dãi” [2, tr.14] Đặc biệt, nhân vật “Tôi” có những nét hồn nhiên rất riêng, lần nào bị cô Hiền dạy sinh vật gọi lên bảng cũng chỉ thuộc đúng có một bài “Rễ và Cây” Nhận ra sự ưu ái của cô Hiền, nhân vật “Tôi” có vẻ tự kiêu khoe khoang với hội bạn Khi được cô Hiền tiết lộ về đề kiểm tra, nhân vật “Tôi” vô cùng thích thú, đi khoe ngay với bọn Cúc Tần, Xí Muội, Hòa để thể hiện mình được ưu ái như thế nào: “Cô Hiền trêu tôi nhưng sắp đến ngày thi cô dấm dúi đề thi cho

19

tôi, không quên dặn tôi kín miệng Tôi mừng quýnh vâng dạ rối rít, sau đó lập tức chạy đi khoe với tụi thằng Hòa xúm lại tíu tít” [2, tr 107] Tuy vậy, nhân vật “Tôi” là người biết chia sẻ và cảm thông trước hoàn cảnh khó khăn của bạn Khi biết rõ thực cảnh của Lợi, nhân vật “Tôi” lo lắng và quan tâm đến bạn của mình Cậu thấy buồn cho số phận của thi sĩ Mã Phú “Tự nhiên tôi nhận ra tôi đang rất buồn Tôi không ngờ, văn sĩ Mã Phú tài hoa lại có một cuộc sống thương tâm đến vậy” [2, tr 79]

Nguyễn Nhật Ánh khắc họa các nhân vật học trò với những tính cách vô cùng hồn nhiên nhưng cũng chân thực Nhân vật Hòa dưới góc kể của nhân vật “Tôi” lại vô cùng hài hước: “Tối nó ngủ chung giường với tôi và thằng em tôi, sáng ra bao giờ người ngợm ba đứa cũng ướt nhèm, khai rình” [2, tr 38] Nhân vật “Tôi” cũng biết nắm điểm yếu của bạn để bắt nạt Cậu ta nắm được thóp của Hòa nên đã bắt hối lộ cho bát bún giò, nếu không sẽ nói “chuyện này” cho Xí Muội, Cúc Tần biết Và thế là nhân vật “Tôi” cũng hay bắt nạt Hòa ra trò Dù sao thì nhân vật Hòa cũng hiện lên nét ngây ngô đáng yêu như nhận xét của Thọ: “Thằng Hòa là chuyên nói ngu” Hòa còn hiện lên là một cậu học trò “nhút nhát” Nó sợ hút thuốc sẽ bị ho lao Nhất là khi ba nói nhắc nhở: “Ba tao bảo ai hút thuốc sớm muộn gì cũng bị ho lao” [2, tr 34] “Nhưng

ba tao bảo bệnh ho lao…” [2, tr 35]

Nếu nói về Sơn, mặc dù được coi là người hiền nhất nhóm nhưng khi bị

cả nhóm hùa vào nói, Sơn cũng mạnh mẽ đứng lên để phản kháng lại: “Trong bọn, Sơn là đứa hiền lành nhất lại ít mồm mép nhưng bữa nay có vẻ cơn nóng giận đã chiếm lấy cái miệng nó và giành quyền phát ngôn Nó nói câu nào câu

ấy chua như giấm, đanh đá chẳng kém gì Thằng Thọ” [2, tr.122] Cậu học trò này cũng rất sợ ba của mình, khi Thọ rủ rê hút thuốc Sơn không muốn hút vì

sợ ba đuổi ra khỏi nhà: “Thấy tao cầm điếu thuốc, ba tao sẽ đuổi tao ra khỏi nhà ngay tức khắc” [2, tr.34] Không chỉ có những cá tính trên, Sơn còn được

20

nhân vật “Tôi” nhận xét là một người cộc tính và cũng có lúc quyết đoán Sơn

đã nói là cậu ta sẽ làm Điều này thể hiện qua những lời nói dứt khoát Ví như Sơn hay nói: “Mày không đi tao đi một mình”… Vì vậy, “Biết không cản nó được, tôi đành xuôi theo Có tôi bên cạnh, nhỡ nó lên cơn điên còn có người can gián Để “thằng cộc tính” này đi một mình, tôi chẳng yên tâm chút nào” Sơn cũng là người luôn biết cảm thông cho số phận của Lợi Trước hoàn cảnh khó khăn của bạn, Sơn đã bày tỏ cảm xúc của mình Chàng thi sĩ buồn và không nói gì suốt dọc đường đi về khi gặp Lợi: “Bữa đó, trên đường về tôi và thằng Sơn buồn thỉu buồn thiu” [2, tr 157] “Lần này Sơn lên tiếng đáp thay tôi… Phận mồ côi khổ lắm tụi mày ạ Thằng Lợi không sung sướng như tụi mình đâu” [2, tr 159]!

Còn khi nói về Thọ, nhân vật này có cách nói và phong cách rất đàn anh Trước bất cứ mọi tình huống nào nó cũng cố lý sự cho lẽ phải về mình Nó cũng là người hay bày ra tất cả mọi trò: từ việc thành lập nhóm cho đến việc hút thuốc, viết tập san: “Việc thành lập bút nhóm do Thọ bày ra” [2, tr 16] Nếu nói trong chuyện này, mọi người sẽ ấn tượng với cách ăn nói của Thọ và

cử chỉ của nhân vật: “Nó rít một hơi nhắm mắt ngửa cổ nhả khói lên trần nhà với phong cách rất ư là nghệ sĩ rồi gật gù” [2, tr 44] Một cậu học trò học sinh trung học lại có một cách lập luộn vô cùng logic, thông minh lối suy luận sắc bén xứng đáng là thủ lĩnh của nhóm Mặt Trời Khuya Tuy nhiên, Thọ vẫn không mất đi nét hồn nhiên của lứa tuổi học trò “Mỗi khi Thọ nói, tất cả bọn tôi chỉ gật gù đồng ý” Luôn cho mình là đúng và mặc nhiên quát mắng mọi người, Thọ tự cho mình là người giỏi nhất, mọi ý kiến của mọi người là sai:

“Đầu óc tụi mày kém quá! Nghe đây nè! Bút nhóm của mình là bút nhóm Mặt Trời Khuya” [2, tr.17] Mỗi khi nhóm xảy ra chuyện gì, Thọ luôn là người đứng ra giải quyết mọi chuyện Thọ cũng hay lập kế giúp các bạn làm lành với các nàng thơ: “Thi sĩ không bao giờ nói nói những lời chanh chua, đanh

21

đá Thi sĩ mở miệng là nói ra thơ” [2, tr 54] Thọ còn là người rất có trách nhiệm với nhóm bút của mình, phân công mọi việc đâu ra đấy Thọ là người thích ra oai, tự tin dứt khoát ở mọi công việc Thọ còn biết trước và đoán được các cô giáo sẽ nói về các thành viên bút nhóm Mặt Trời khuya ra sao, cả bọn ngạc nhiên về điều đó: “Lạ lùng cái cách cô giới thiệu sau đó giống hệt những gì thằng Thọ tưởng tượng” [2, tr.24] Với vai trò là trưởng ban báo chí của trường, Thọ đã đưa ra ý kiến sáng tác tập san và đi bán ở các trường lân cận Với quyết định táo bạo, khi nắm trong tay chuyện “ Chàng chăn ngựa của nhà vua”, Thọ đã đưa ra kiến nghị với thầy hiệu trưởng cho in số lượng gấp đôi Quyết định đó của Thọ đã đúng, khi tất cả tập san được bán hết Lũ học trò hả hê trong chiến thắng vẻ vang Nhiều khi những quyết định hay lời nói của Thọ vô lý, nhưng Thọ có những tính cách, đức tính khiến người ta nể phục Thọ cũng luôn sống vì bạn bè Đặc biệt Thọ cũng như cả nhóm bạn yêu thương Lợi, đã đưa ra quyết định không dùng số tiền bán báo được để liên hoan mà dành chính số tiền đó để đưa cho Lợi chữa vết thương Đó là đức tính cao đẹp, ứng xử đẹp trong tình bạn Thọ đã biết cảm thông và chia sẻ với bạn khi bạn gặp khó khăn Hành động đó của Thọ thật đáng được hoan nghênh Khi nhân vật “Tôi” hỏi Thọ về việc liên hoan, cậu đã gạt đi: “Ăn uống gì nữa! - Thọ gạt ngang - Để sáng mai lên trường tao bảo Hạt Dưa đưa hết số tiền kia cho nhỏ Duyên, phụ với nhà nó lo thuốc men cho thằng Lợi” [2, tr.232]

Nhóm thi sĩ có được chiến thắng như vậy là nhờ truyện của Lợi, Nguyễn Nhật Ánh đã miêu tả Lợi với hoàn cảnh đặc biệt Từ một cậu bé nhút nhát và không được ai chú ý cho đến khi câu chuyện “ Chàng chăn ngựa của nhà vua”

ra đời đã thay đổi con người Lợi: “Hôm đầu tiên Lợi rụt rè đi theo thầy hiệu phó vào lớp chẳng đứa nào biết gốc gác lai lịch của nó, cũng chẳng biết nó có tài viết văn chỉ thấy được nó là đứa có thân hình dong dỏng, gương mặt nhăn

vụ của “một nhà văn” mà nhóm giao phó Lợi đã trở thành một học trò được bạn bè nể phục vì tài năng và nghị lực Viết cho lứa tuổi thiếu nhi, cho các độc giả nhỏ tuổi, Nguyễn Nhật Ánh luôn có những cái kết có hậu, đầy tình người nhân ái Tác giả giúp các em hi vọng rằng: nếu cách sống đẹp, sẽ luôn gặp những điều tốt đẹp

Để tăng phần hấp dẫn cho truyện, các nhân vật nữ sinh như: Thỏ Con, Xí Muội, Cúc Tần, Hạt Dưa cũng được khắc họa khá sinh động Họ góp phần làm nên những nét đáng yêu của thế giới học trò Những cô bé đó, có tính cách hồn nhiên nhưng đanh đá, pha chút người lớn, thích được quan tâm Trước sự dụ dỗ

và thuyết phục của Thọ, các nàng thơ đã nhanh chóng tham gia vào nhóm Mặt Trời Khuya Chắc cả bọn đã nghĩ đến “quyền lợi” được ưu tiên: “Quyền lợi của báo chí là gì? Đó là thỉnh thoảng được nghỉ học để đi làm báo, tức là đi mua giấy, đi đánh máy, đi quay roneo - toàn truyện trọng đại” [2, tr 20]

Đầu tiên phải kể đến cô nàng Thỏ Con Thỏ Con vô cùng ngây thơ, song cũng pha chút ngang ngạnh Trước sự tức giận của nhân vật “Tôi”, khi thấy đám bạn đến chơi với Thỏ Con Thỏ Con cũng đáo để trả đũa bằng lời nói và thái độ không hề kém cạnh: “Lịch sự mà! Người ta nói thì kệ ngta” [2, tr 51] Đôi lúc nàng thơ còn trở nên rất đanh đá khi nhân vật “Tôi” hiểu sai về mình: “Tôi thấy quá đủ rồi đó” [2, tr 28] “Bạn nói bậy – Thỏ Con nhăn mặt – Tôi không thèm nói chuyện với bạn nữa” [2, tr 51]

Tiếp theo là nàng thơ Xí Muội Khác với các nàng thơ còn lại, Xí Muội nổi lên với tính cách quyết đoán và đanh đá có phần trội hơn Nàng đóng vai

23

là nhà văn Mã Phú nên cũng gặp mọi chuyện phức tạp hơn, phải trải qua nhiều rắc rối Xí Muội cũng tỏ ra bất cần khi biết được các chàng trai của mình đi chơi với các cô giáo Nó bộc lộ thái độ “ghen, tức” với lũ con trai, Trong đó có cậu bạn thân của mình Cách Xí Muội “đốp chát” vào lũ bạn thật đáo để: “Tùy mấy ông! Xí Muội chu mỏ, trông nó rất giống một con ngỗng đang nổi khùng - Nếu đi chơi với cô Hiền và cô Mười thì khỏi đi chơi với tụi tôi!” [2, tr 29] Khi phát hiện ảnh của em gái mình ở trong ví của Sơn, Xí Muội đã rất tức giận Nó tỏ ra quyết liệt với Sơn: “Có ma mới tin ông” [2, tr 60] Tính cách của Xí Muội còn được thể hiện khi nàng được các độc giả nhầm tưởng mình là Mã Phú “Tôi nhìn bọn học trò bu đen bu đỏ quanh Xí Muội, thấy lưng áo nó đẫm mồ hôi và nếu nó ngoái đầu lại có khi tôi sẽ thấy mặt nó cũng đang nhòe nước mắt Vì nó đang bấm bụng tặng chữ ký cho người hâm mộ” [2, tr 212] Xí Muội không vì thế mà lên mặt hay ra oai với mọi người Nó rất chân thực với bạn bè Tuy có chút đanh đá và ghê gớm song, nàng thơ vẫn rất nữ tính, đáng yêu

Còn đối với nàng thơ Hạt Dưa và Cúc Tần thì tính cách trầm hơn, nhưng cũng không hẳn là hiền Khi bị bắt nạt hay động đến lòng tự trọng, các nàng cũng sẵn sàng bùng nổ, khi bị bọn con trai chọc giận, những lời lẽ đanh thép cũng tuôn ra đúng lúc: “Đừng chọc tụi này! Chọc tụi này ngứa mắt, tụi này sẵn sàng rút khỏi ban bao chí!” [2, tr 29] Có khi là những câu nói nhẹ nhàng nhưng rất lạnh lẽo của Xí Muội: “Mấy ông đừng giả bộ ngây thơ”; những câu nói đầy thách thức của Hạt Dưa hay cái lạnh lùng của Cúc Tần, khiến cho các chàng thi sĩ phải sợ hãi Điều đó chứng tỏ hai nàng thơ không dễ để bị bắt nạt,

họ sẵn sàng đấu tranh bất cứ lúc nào

Nhỏ Duyên là cô bé được nhận xét có tính lạnh lùng và khó ưa ngay từ đầu: “Tôi không ở đây thì ở đâu Nó trả lời giọng chua như giấm, rồi sách giỏ

đi thẳng một mạch vô trong sân” [2, tr.148] Duyên là cô bé khó gần, khó sẻ chia, khó hiểu Vì thế, ban đầu mọi người đều không hiểu Duyên, Sơn cho

24

rằng, nhỏ Duyên là một người rất ghê gớm: “Con nhỏ dữ dằn lắm đó!” [2, tr.166] Nhưng khi hiểu được tính cách của Duyên, mọi người lại rất quý và cảm thông cho em Những biểu hiện của Duyên do hoàn cảnh tạo nên Em mồ côi mẹ từ nhỏ, phải sống với cha, cũng vì hiểu lầm Lợi nên Duyên mới tỏ ra như thế

Thế giới học trò, mỗi nhân vật một tính cách Nguyễn Nhật Ánh đã tài tình khắc họa những tính cách khác nhau khá thành công Những nhân vật học trò để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng bạn đọc

1.4.2 Nhân vật học trò - những rung động đầu đời

Nhà văn Nguyễn Nhật Ánh viết tác phẩm Lá nằm trong lá để ghi lại

“hành trình” thú vị của mình khi trở về miền kí ức học trò Ông chứng tỏ khả năng thấu cảm kì diệu đối với lứa tuổi mới lớn Nhà văn bắt “chuyến tàu tốc hành” trở bọn nhóc này đến ga “trưởng thành”

“Bước vào khoảng trời của tuổi biết buồn, Nguyễn Nhật Ánh đã ghi lại những bâng khuâng rung động đầu đời Trong tâm tưởng của các em bây giờ không chỉ nghĩ về cái gì mà còn nghĩ về ai, về một người khác giới cụ thể nào, và về cả bản thân, thế giới ấy tràn ngập những câu hỏi xôn xao về cái gọi

là tình yêu Truyện của Nguyễn Nhật Ánh đã đưa vào những câu hỏi lớn muôn thuở, quen thuộc - những câu hỏi mà dường như trong đời ai cũng từng đối diện ít nhất một lần Vì thế, trong khi độc giả thiếu niên phục lăn vì nhà văn đã đi guốc vào bụng họ, thì độc giả người lớn mỉm cười mơ màng nhớ về một thời thơ dại” [12]

Khoang tàu của Nguyễn Nhật Ánh có năm cậu nhóc ở lứa tuổi “ăn chưa

no, lo chưa tới” nhưng hoài bão thì cao đầy như núi Nhóm năm cậu học trò tập tành làm thơ bút danh nghe rất kêu: Cỏ Phong Sương, Lãnh Nguyệt Hàn, Trầm Mặc Tử, Hận Thế Nhân, Mã Phú Không phải thơ con cóc như lũ con nít nữa mà họ làm thơ tình hẳn hoi Nhưng sau đó lại rất hồn nhiên nhưng

25

cũng đủ tỉnh táo nhận ra “những chuyện tình đó chỉ toàn là hư ảo rằng thực ra chẳng đứa nào có tình ý gì với nàng thơ của mình” (và ngược lại các nàng thơ cũng chẳng có tình ý gì với đứa nào trong bọn) Nhưng có vẻ cả bọn cũng yêu thơ thật vì một đứa đã vỗ vai đứa kia bồm bộp mà bảo rằng “yêu hay không yêu mặc xác mày, nhưng thơ tình thì vẫn phải làm đấy nhé! Thế là cái vòng luẩn quẩn lại được nối Thích - giả bộ không thích, thích thật - không chịu nhận là thích … cái lũ nhỏ này rắc rối chết được nhưng mà thế mới là tuổi mới lớn chứ Mới lớn nên có quyền thiếu kinh nghiệm trong mọi vấn đề và tha hồ tưởng tượng ra những cách giải quyết”

Trở lại với tình yêu học trò của các nhân vật trong truyện ta thấy nó ngồ ngộ đúng như lứa tuổi Đó là cái cách bọn trẻ đứng ra thành lập nhóm “ Mặt Trời Khuya”; đó là cách thể hiện tình cảm của các cặp đôi giữa các nàng thơ

và các thi sĩ; đó là những tình cảm riêng riêng mỗi thi sĩ, mỗi nàng thơ dành cho nhau; đó là những dỗi hờn rất học trò; đó là những hò hẹn trong sáng; đó

là những suy nghĩ lãng mạn; đó là những hành động ngồ ngộ của tình bạn – tình yêu ban đầu

Tình yêu đầu đời đó bắt đầu từ việc nhóm thi sĩ viết thơ về tình yêu Theo Thọ, thì đã là nhà thơ thì phải có người yêu: “Văn thơ thực ra cả bốn đứa tôi đều làm thơ của bút nhóm Mặt Trời Khuya không chỉ có đề tài tình yêu Bọn tôi còn viết về đề tài tình bạn, tình thầy trò, tình quê hương nhưng

đã là nhà thơ thì dứt khoát phải có người yêu, nếu không chỉ làm được những bài thơ văn vứt đi, Thọ quả quyết thế” [2, tr.19] Thọ đã tuyển thêm bốn nàng thơ vào nhóm Cúc Tần, Xí Muội, Hạt Dưa,Thỏ Con “Không phải tự nhiên

mà các nàng Hạt Dưa,Thỏ Con, Cúc Tần, Xí Muội quấn quýt quanh bọn tôi Tất cả là do mưu kế và miệng lưỡi của Thọ” [2, tr.19] Chính vì thế mới xảy

ra cái sự việc dở khóc dở cười, yêu - không yêu của các cô cậu học trò