Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố của Nguyễn Hoàng Sơn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC MẦM NON ĐÀO THỊ LÝ GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT TẬP THƠ DẮT MÙA THU VÀO PHỐ CỦA NGUYỄN HOÀNG SƠN TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

ĐÀO THỊ LÝ

GIÁ TRỊ NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT

TẬP THƠ DẮT MÙA THU VÀO PHỐ

CỦA NGUYỄN HOÀNG SƠN

TÓM TẮT KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ NHÀN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, em xin gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc

tới TS Nguyễn Thị Nhàn - Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 đã tận tình

hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài

Nhân dịp này, em xin gửi lời cảm ơn đến các thầy cô giáo trong khoa

Mầm non - Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 đã quan tâm giúp đỡ em những

kiến thức chuyên môn cần thiết trong quá trình học tập tại trường

Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và bạn bè đã luôn

động viên, giúp đỡ cho em hoàn thành tốt khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày tháng 05 năm 2017

Người thực hiện Đào Thị Lý

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin khẳng định: Đề tài “Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố của Nguyễn Hoàng Sơn” là của riêng tôi, không trùng lặp

với bất kì công trình nào đã công bố Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Xuân Hòa, ngày tháng 05 năm 2017

Người thực hiện Đào Thị Lý

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Mục đính nghiên cứu 3

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Cấu trúc của khóa luận 4

NỘI DUNG 5

CHƯƠNG 1 GIÁ TRỊ NỘI DUNG TẬP THƠ DẮT MÙA THU VÀO PHỐ 5 1.1 Cảnh vật và thiên nhiên 5

1.2 Thế giới con người 11

1.2.1 Những con người lao động và sáng tạo 11

1.2.2 Cuộc sống sinh hoạt của trẻ em 16

1.2.3 Thế giới tuổi thơ đầy ắp yêu thương 21

Tiểu kết chương 1 26

CHƯƠNG 2 GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT TẬP THƠ DẮT MÙA THU VÀO PHỐ 27

2.1 Yếu tố truyện trong thơ 27

2.2 Thể thơ 28

2.2.1 Thể thơ bốn chữ 28

2.2.2 Thể thơ năm chữ 30

2.2.3 Thể thơ lục bát 32

2.3 Ngôn ngữ thơ 34

2.3.1 Ngôn ngữ thơ hóm hỉnh 34

2.3.2 Ngôn ngữ thơ bình dị 36

2.4 Một số biện pháp tu từ 38

2.4.1 Biện pháp nhân hóa 38

2.4.2 Biện pháp so sánh 41

Tiểu kết chương 2 45

KẾT LUẬN 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Nguyễn Hoàng Sơn viết truyện, làm thơ cho người lớn, viết phê bình, tranh luận văn học, nhưng thành tựu nổi bật hơn cả vẫn là viết thơ, truyện thơ cho các em Cho đến nay, ông đã xuất bản gần chục tập thơ, trong đó phần lớn

là thơ dành cho thiếu nhi Nhà thơ được giải thưởng về lĩnh vực này trong đó

có giải thưởng của hội nhà văn Việt Nam

1.2 Tập thơ Dắt mùa thu vào phố là tập thơ tiêu biểu của Nguyễn Hoàng

Sơn dành cho thiếu nhi Đó là tuyển tập các bài thơ và truyện thơ viết cho lứa

tuổi trẻ em Dắt mùa thu vào phố được giải thưởng của Hội nhà văn Việt Nam

năm 1993 Đến với tác phẩm này, độc giả nhỏ tuổi sẽ bắt gặp những hồn thơ tinh tế, hóm hỉnh, vui tươi mà không kém phần xúc động của tác giả Bên cạnh đó, tập thơ còn cho người đọc thấy được thiên nhiên tươi trẻ, những mối quan hệ thân ái gắn bó, nâng đỡ quan tâm lẫn nhau của con người Từ đó khơi gợi tình yêu thiên nhiên, tình yêu con người đối với các em

1.3 Việc nghiên cứu tập thơ Dắt mùa thu vào phố vẫn còn những

khoảng trống Điều đó đã gợi cho tác giả khóa luận tiếp tục tìm hiểu sâu hơn, tìm hiểu toàn diện hơn giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Hơn nữa, việc tìm hiểu tác phẩm văn học giúp bản thân tôi trau dồi kiến thức, bồi dưỡng năng lực văn chương Những bài thơ của Nguyễn Hoàng Sơn là những món quà đẹp dành cho trẻ thơ Qua các trang thơ ấy trẻ thêm yêu thế giới xung quanh, yêu bạn bè Bên cạnh đó thơ ca còn giúp giáo dục nhận thức, bồi

2

dưỡng lòng nhân ái, giáo dục thẩm mĩ, rèn luyện kĩ năng ngôn ngữ và phát triển nhân cách cho trẻ thơ

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Bút danh của Nguyễn Hoàng Sơn được khẳng định qua những tập thơ

dành cho thiếu nhi Ông từng tâm sự: “Lứa chúng tôi là lứa tuổi sinh ra những

năm cuối thập niên bốn mươi của thế kỷ hai mươi, đến bây giờ là vắt qua hai thế kỷ với biết bao biến động, biết bao sự kiện mà nhiều khi nằm mơ cũng không thấy Chúng tôi là người trong cuộc, khóc, cười, khổ đau và vui sướng… để làm nên những câu thơ, những câu văn, những bài báo thấm đẫm hơi thở của cuộc sống, của cuộc đời, của chính tâm hồn mình” Qua quá trình tiếp cận, tìm hiểu, chúng tôi thấy giới nghiên cứu đã có những ý kiến nhận

xét, đánh giá về sáng tác thơ của Nguyễn Hoàng Sơn, về tác phẩm Dắt mùa

thu vào phố Sau đây, khóa luận xin nêu ra những ý kiến tiêu biểu:

- Nhà nghiên cứu Dương Kỳ Anh đã đánh giá: “Nguyễn Hoàng Sơn là một nhà báo biết tôn trọng sự thật và dám bày tỏ chính kiến của mình trước sự thật dù sự thật đó có phũ phàng cay đắng… Khi người thơ chân thật với bản thân mình, dám bày tỏ chính kiến, bày tỏ điều gan ruột thì những câu thơ những bài thơ như thế mới đến được với người đọc, mới thực sự lay động lòng

người Không màu mè, không uốn éo, Nguyễn Hoàng Sơn đến với người đọc một cách chân thực mà sâu lắng” (Văn Nghệ - Báo điện tử Tiền Phong -2015)

- Nhà thơ Trần Đăng Khoa chỉ ra rằng: “Nhưng cứ như mắt tôi đọc, thì “đặc sản” chính của anh vẫn là thơ viết cho thiếu nhi Và trong mảng thơ khá đặc biệt này, Nguyễn Hoàng Sơn bộc lộ rõ nhất tài năng của mình trong truyện thơ, một thể loại văn học mà ở ta hầu như còn rất ít người viết, cũng một phần vì khó viết, và nếu có viết được thì cũng rất khó hay Nguyễn Hoàng Sơn tỏ ra là một cây bút có sở trường trong cái thể loại rất hiểm hóc

này” (Văn học thiếu nhi Việt Nam -2003-NXB Kim Đồng)

3

- Nhà nghiên cứu Huỳnh Diệu nhận định: “Thơ Nguyễn Hoàng Sơn với

những phát hiện mới mẻ và liên tưởng thông minh Trong mảng thơ cho thiếu

nhi, ông bộc lộ tài năng của mình, đặc biệt qua các truyện thơ, ông găm vào

trí nhớ người đọc với nhiều hình ảnh thơ độc đáo, thi vị” (Trang báo sinh viên

Đại học An Giang - 20/06/2007)

- Nhà thơ Đặng Hấn đã khẳng định: “Đọc truyện thơ của Nguyễn Hoàng Sơn giống như đến rạp hát để xem diễn Kiều hoặc Quan Âm Thị Kính: không phải đến để xem diễn biến câu chuyện ra sao, kết cục ai sống ai chết, ai lấy ai… mà là để thưởng thức cái chất văn, chất đời tư trong từng câu ca, lời thoại …” (Văn học thiếu nhi Việt Nam-2003-NXB Kim Đồng)

- Các nhà nghiên cứu, phê bình đã có lời bình, đánh giá, nhận xét về thơ viết cho thiếu nhi của Nguyễn Hoàng Sơn, nhưng chưa có công trình nào đi sâu

nghiên cứu giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố của ông

một cách cụ thể, sâu sắc toàn diện Trên cơ sở tiếp thu những ý kiến đánh giá về thơ Nguyễn Hoàng Sơn, chúng tôi sẽ đi sâu tìm hiểu cụ thể, đầy đặn hơn, sâu sắc

hơn giá trị nội dung và nghệ thuật của tập thơ Dắt mùa thu vào phố

3 Mục đính nghiên cứu

- Tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố

của Nguyễn Hoàng Sơn

- Qua việc tìm hiểu tác phẩm để khẳng định giá trị của tập thơ đối với việc giáo dục nhân cách cho trẻ mầm non

- Nghiên cứu đề tài này giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về thơ Nguyễn Hoàng Sơn viết cho thiếu nhi và trau dồi kiến thức văn học cho bản thân

4 Đối tƣợng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

- Khảo sát giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố của Nguyễn Hoàng Sơn, (NXB Kim Đồng - 1992)

4

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố của Nguyễn Hoàng Sơn, (NXB Kim Đồng-1992)

- Khóa luận khảo sát 72 bài thơ trong tập thơ Dắt mùa thu vào phố

(Những sáng tác về thiên nhiên và con người) NXB Kim Đồng 1992

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Giá trị nội dung tập thơ Dắt mùa thu vào phố

- Giá trị nghệ thuật thể thơ, hình ảnh trong thơ, ngôn ngữ thơ, biện pháp

nghệ thuật trong tập thơ Dắt mùa thu vào phố

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp nghiên cứu tác phẩm theo thể loại

- Kết hợp các thao tác khoa học khác: Bình giảng, phân tích…

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Nội dung chính của khóa luận gồm 2 chương sau:

Chương 1: Giá trị nội dung tập thơ Dắt mùa thu vào phố

Chương 2: Giá trị nghệ thuật tập thơ Dắt mùa thu vào phố

5

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 GIÁ TRỊ NỘI DUNG

TẬP THƠ DẮT MÙA THU VÀO PHỐ

1.1 Cảnh vật và thiên nhiên

Thiên nhiên luôn là một thế giới kỳ diệu và có sức hấp dẫn bao đời nay Thiên nhiên luôn tỏa ra một sức cuốn hút khiến người ta mê say và muốn khám phá Đi vào thế giới thơ của Nguyễn Hoàng Sơn, ta bắt gặp tất cả những cảnh vật quen thuộc trong cuộc sống hàng ngày của các em Đó là bức tranh về làng quê,

về các sự vật hiện tượng tự nhiên, cảnh vật bốn mùa, tất cả hiện lên thật phong

phú, đa dạng Một số bài thơ tiêu biểu trong tập thơ Dắt mùa thu vào phố thuộc chủ đề này là: Hoa sen, Hoa dạ hương, Tiếng mõ trâu, Lập thu,…

Các bài thơ: Hoa sen, Hoa dạ hương, Hoa lục bình, Bài hát về quả sồi, Quất, Hoa giấy là những bài thơ viết vừa đẹp vừa gần gũi với cách nói, cách

nghĩ của các em

Trong bài thơ Hoa sen, sự tinh tế, nhẹ nhàng của hương vị hoa sen

được tác giả thể hiện thông qua những câu thơ sau:

“Đầu tiên là lá nổi Thả diều trên mặt ao Búp sen xuyên thủng nước

Nụ sen hồng nhô sau”

Đến khi sen nở: “Hẳn nhà sen rất giàu, bao nhiêu là áo đẹp”

Ở đây, người đọc thấy được rõ nét quá trình phát triển của hoa sen giống như sự lớn lên của một đứa trẻ, nhẹ nhàng, e dè từng bước:

“Nụ chưa nở ngay đâu Chừng như còn ngại rét”

Nhà thơ cũng quan sát mọi ngóc ngách của thế gian vào những khoảnh khắc trong đêm để cho độc giả thấy được vẻ đẹp của tạo hóa ban tặng, cũng

… Đẹp cho ai hoa ơi

Mà đêm về mới nở

… Năm cánh hoa nho nhỏ

Mà sao thơm lạ lùng Hương càng khuya càng rộ

Hoa yêu người học chăm”

Những màu sắc, hình dạng của đám mây được Nguyễn Hoàng Sơn

miêu tả rõ nét trong bài Mây: lúc trắng, lúc xanh, lúc xám,… Chúng thay dạng

đổi hình giống hệt tâm lí của một đứa trẻ nhỏ:

“Lúc mặc áo trắng Lúc mặc áo xanh Lúc choàng áo xám Thay dạng đổi hình

7

…

Là con của nước

Đi học trên trời Bỗng dưng nhớ mẹ Liền rơi… rơi… rơi”

(Mây) Trong bài Mưa, thông qua việc miêu tả cảnh trời mưa, tác giả đã khéo

léo chỉ ra lợi ích thiết thực mà thiên nhiên ban tặng:

“Này mưa ra cỏ Này mưa ra cá Này mưa ra quả”

Để rồi tình yêu với thiên nhiên đã khiến ông nhìn “mưa” như bạn hữu với con người:

“Mưa ơi mưa ơi Bạn của muôn người”

Một cái bờ ruộng tưởng chừng chỉ biết đứng im lặng, nhưng qua cái nhìn mới mẻ của Nguyễn Hoàng Sơn, cái bờ ruộng cũng trở nên có ích và có những nét đẹp riêng:

“Bờ là ruộng của bò Suốt bốn mùa trồng cỏ

Bờ là núi của cua Hang làm nhà cua ở

Trên cánh đồng trắng nước

Kẻ những lằn biếc xanh”

(Bờ) Bài thơ Tiếng thác tả âm thanh của tự nhiên đem về giữa đất trời

Những điều Thác gửi gắm là những ước nguyện muốn làm việc có ích, muốn được công nhận và trân trọng như những người bạn:

8

“Thác đổ ào ào Muốn nói lời gì thế

Đá chẳng hiểu nổi đâu Núi nhìn nhau ngẫm nghĩ

… Thác kêu trong núi vắng

Có tai em nghe rồi Thác muốn mình có ích Muốn hóa dòng điện vui”

Viết về thiên nhiên, thơ Nguyễn Hoàng Sơn còn cho thấy sự sống động, sắc nét với những lời ca nhẹ nhàng Cảnh vật không lạ nhưng mang màu sắc riêng

Cảnh sắc mùa thu trong thơ của ông mang đến một vẻ đẹp lãng mạn bởi những đặc trưng quen thuộc của nó, không cần tô vẽ màu mè Khung cảnh mùa thu vẫn hiện lên rõ nét và gần gũi, màu lá thay áo vàng, màu nắng vàng đẹp Đặc biệt là mùa cốm mới của thôn quê:

“Một chiếc lá chín rực Đậu nhẹ trước hiên nhà Nắng vàng như rót mật Người gánh cốm bước qua”

(Qua ngõ)

Đọc thơ của ông ta không chỉ thấy đơn thuần những sự vật thân thuộc hàng ngày mà còn tìm thấy tình yêu, sự thân thiết của nhà thơ giành cho thiên nhiên, đó là những cảm xúc, muốn níu giữ, tiếc nuối cho một mùa thu đẹp lại trôi qua quá nhanh Mùa thu đi qua mà hương vị như còn ở lại Đó là cái hương vị cốm thơm, hương quả cây còn vương vấn trong cõi ngẩn ngơ của đất trời:

“Riêng mùa thu đẹp thế Lại ngắn ngủi làm sao

9

Đến và đi đều khẽ Như là trong chiêm bao

Vị cốm đã tan đâu Hương thị còn quanh quất Thu đã đi qua khuất

Ngõ ngẩn ngơ tìm ai”

(Mùa thu ngắn)

Đối lập với sự nhẹ nhàng của mùa thu là một mùa hạ sống động, tươi

mát, một sức sống tràn trề của thiên nhiên ban tặng Vào hè, Cây mùa hè, Chuyện mùa hạ là những bài miêu tả về khung cảnh mùa hạ với nhựa sống

không bao giờ vơi cạn

Cây phượng khi vào hè lá mới chỉ xanh thắm, chưa có hoa, đột nhiên

có tiếng ve hoa phượng bắt đầu bùng lên như ngọn lửa, lan ra khắp nhành, cái sức sống mãnh liệt ấy lan tỏa ra cả một vùng trời mùa hạ:

“Mùa hạ cầm kim Thêu hoài không mỏi Dài mãi không cùng Vòm hoa rực đỏ Màu cờ mênh mông”

(Vào hè)

Hình ảnh làng quê khá quen thuộc trong thơ ca và truyện kể nhưng khi vào thơ của Nguyễn Hoàng Sơn nó lại mang một màu sắc mới, đó là những khung cảnh thiên nhiên bình dị mà thân thương người ta chỉ có thể nhìn thấy

ở đất làng Từ một tiếng mõ trâu, hồn thơ của ông đã mở rộng hướng tới một không gian làng quê rộng lớn:

“Nắng thoai thoải sườn đồi Lúa chín vàng thung vắng

10

… Nước dào qua bờ cỏ Tiếng mõ đầy thung sâu”

(Tiếng mõ trâu)

Không chỉ khám phá vẻ đẹp của miền quê nông thôn, tác giả còn cho các em thấy được nét đẹp trong cảnh sắc thiên nhiên miền núi Vẻ đẹp tinh khôi của hoa mận được nhà thơ thể hiện trong một khung cảnh tuyệt diệu:

“Sớm mai bỗng rộn tiếng chim Ngó qua cửa “vóng” hoa lên đầy cành Hoa dày cánh trắng vẫn thanh

Gió đông lay khẽ rung rinh như cười”

Thông qua vẻ đẹp của hoa mận, ông đã khéo léo tái hiện lại một miền

kí ức tuổi thơ đẹp đẽ:

“Nhà tôi tựa dốc núi nghiêng Ngọn cây ngang cửa mắt nhìn đã quen

Mùa Xuân rồi nhỉ hoa ơi Tôi đi xem hội, tôi chơi đánh cù”

(Hoa mận) Đọc bài Cây lúa trèo thang chúng ta sẽ thấy được cái nhìn vừa lãng

mạn, vừa nhân hóa tài tình của nhà thơ Cây lúa của người miền núi cũng thật khác miền xuôi:

“Núi chen nhau hóa chật Cây lúa phải trèo thang Đồi biến thành cô gái Mặc váy xanh ngấn chàm”

Bằng những vần thơ vừa đẹp, vừa gần gũi, Nguyễn Hoàng Sơn không chỉ vẽ lên một bức tranh thiên nhiên sống động muôn màu sắc mà qua đó còn

11

muốn các em nhận ra rằng, vạn vật đều có linh hồn và sự sống Vì vậy, các

em hãy xem chúng như những người quen, những người bạn, hãy biết nâng niu và chăm sóc chúng như chính bản thân mình

1.2 Thế giới con người

1.2.1 Những con người lao động và sáng tạo

Bên cạnh thiên nhiên thì con người cũng được Nguyễn Hoàng Sơn miêu tả một cách chân thực, sinh động Đó là những người nông dân với đời

sống nhọc nhằn vất vả mà tâm hồn lại trong trắng, mộc mạc Bài thơ Muối và Phép lạ như khúc ca về những người lao động bình dị Ai cũng biết rằng, hạt

muối quá quen thuộc trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày, nhưng để có được

nó thì người dân phải làm lụng vất vả:

“Ai yêu mặt trời Hơn người làm muối

Từ sáng tinh mơ

Ra đồng tất tưởi

Da người càng đen Hạt muối càng trắng”

(Muối)

Ta thấy được sự đối lập giữa hai hình ảnh “da người” và hạt muối đã thể hiện rõ cái khắc nghiệt mà người dân phải đối mặt mỗi lần ra đồng lao động Người đọc như được nhà thơ truyền sang nỗi thấm thía, xúc động, xen lẫn cảm thông, biết ơn những con người ngày đêm lao động, cống hiến thầm lặng cho cuộc sống

Đời sống tinh thần của người dân rất đơn giản, bình dị Niềm vui của

họ là được lao động, được làm việc, được thu hoạch sản phẩm sau những vụ mùa Dưới cái nắng của ánh mặt trời tháng sáu, họ vẫn say mê làm việc, ra

Ngoài những người dân vùng biển làm nghề muối, trong thơ ông còn

nói tới những người lính (Ông em, Kon Tum), cô y tá (Y tá), người nghệ sĩ (Nhà thơ đi dạo) Những con người ấy dù làm những ngành nghề khác nhau

nhưng luôn năng động, yêu đời, yêu nghề Họ sống và cống hiến hết mình

Trong bài Ông em, tác giả viết về một người lính đã giải ngũ Dù đã là

một người lính về nghỉ hưu nhưng ông luôn dậy sớm nhất nhà và hăng say lao động Kể cả những ngày rét buốt, ông vẫn miệt mài trồng cây, chăm chỉ làm việc như lúc còn trai trẻ:

“Ông em là bộ đội Chân đã đi trăm miền Nay tuổi già về nghỉ Ngày ngày gần bên em Ông dậy sớm nhất nhà

Cả những ngày rét buốt

Dù chỉ có tiếng gà Thay tiếng còi trực nhật Ông vẫn chăm thể dục Như lúc còn đương trai

Về nghỉ mà không nghỉ Ông miệt mài trồng cây”

13

Cô y tá ở bài Cô y tá cũng thế! Cô làm việc vất vả trong những năm

tháng ở Trường Sơn, cũng đào hầm, ngủ võng, chữa bệnh dưới bom đạn Tất

cả những khó khăn ấy vẫn không làm cô thôi yêu nghề Để rồi, khi đất nước hòa bình, cô vẫn tiếp tục công việc chăm sóc cho mọi người:

“Hòa bình mười năm hơn

Cô vẫn làm y tá Môi hồng búp tay thon Như chưa hề vất vả”

Ngay cả “một nhà thơ” (Nhà thơ đi dạo) khi đi tìm cảm hứng sáng tác

cho mình cũng gặp không ít khó khăn: xuống đường chân đi giày thấp, giày cao, đang đi đường bỗng lăn quay vì bị hai chú nhỏ giăng dây; bàn làm việc

bị cậu con trai cuộn pháo đốt Ở đây, tác giả viết về những con người mới Tuy gặp nhiều cản trở trong cuộc sống, nhưng họ vẫn kiên nhẫn, miệt mài theo đuổi đam mê của mình:

“Sợi dây chun quái ác

Ai chăng để hại người?

Nhà thơ còn ngơ ngác Chợt sững trong tiếng cười Reo mừng hai chú nhỏ Vừa bẫy được người-văn Nhà thơ thôi yêu phố Quay về mặt đăm đăm”

Viết về thế giới con người, nhà thi sĩ đã cho bạn đọc thấy rằng đằng sau lớp ngôn từ có phần vui tươi ngộ nghĩnh, hài hước kia là những bài học thiết thực mà ông muốn gửi gắm đến các em

Bài thơ Lời chào đi trước được nhà thơ viết để dành tặng cho cô con

gái đầu mới tròn bốn tuổi Theo tác giả, lời chào luôn gắn với con người, nó không chỉ là một biểu hiện xã giao, mà còn là sự cởi mở, là tấm chân tình Ấy

14

vậy mà nhiều khi người ta quên Nguyễn Hoàng Sơn đã làm thơ về điều đó như

để nhắc nhở chính đứa con của mình và cả những ai trót quên đi điều tốt đẹp đơn giản đó Hóm hỉnh nhất là khổ thơ cuối Những câu thơ như lời khuyên nhủ với con trẻ rằng, lời chào không nặng nên chớ có quên, hãy mang theo:

“Ai cũng có Chẳng nặng là bao Bạn ơi đi đâu Nhớ mang đi nhé’’

Ngoài việc nhấn mạnh sự cần thiết của lời chào hỏi trong giao tiếp, thì đức tính hòa thuận, đoàn kết cũng được ông đề cập đến thông qua bài thơ có ý

vị ngụ ngôn hóm hỉnh (Mỡ và hành cãi nhau) Đây là bài thơ không viết về

con người nhưng nó hàm nghĩa giáo dục cao Mượn cách nói ngụ ngôn, mượn thế giới hoa, trái, cỏ cây, tác giả khéo léo nhắc nhở tính thân ái, đoàn kết:

“Mỡ và Hành cãi nhau:

Mùi thơm là của tao!

Không của tao!

Củi cháy nổ lép bép Chúng chẳng nghe thấy gì Lát sau hành đen sì

Mỡ bay mùi khét lét”

(Mỡ và hành cãi nhau)

Độc giả có thể thấy một cuộc cãi vã giữa Mỡ và Hành tại đây Ai cũng cho rằng, mùi thơm là của riêng mình, không bên nào nhường nhịn để rồi tất

cả cùng bị cháy khét lẹt, cuộc cãi vã chỉ kết thúc khi mùi thơm tan biến Từ

đó cho ta thấy việc sống đoàn kết đùm bọc lẫn nhau, biết giúp đỡ chia sẻ trong cuộc sống hằng ngày là rất cần thiết

15

Ngay cả những loại trái cây tưởng chừng vô tri vô giác như Mít, Bí, Nhót cũng trở thành những người bạn chia sẻ cho nhau bài học để giúp nhau cùng tiến bộ thông qua cách ví von của nghệ sĩ:

“Quả nhót hay tót đi chơi Ngồi học không ngồi thích chạy loăng quăng Quả mít nó mới bảo rằng:

Đằng ấy coi chừng kẻo giống tớ đây Bởi xưa không chịu học bài

Mang tiếng suốt đời mít đặc khổ không Lại như quả bí ngoài đồng

Nằm lì ngủ kĩ nên không biết gì

Hỏi đâu cũng bí rì rì”

(Mít, Bí, Nhót) Truyện thơ Túi chín gang dựa theo truyện cổ tích Cây khế Nguyễn

Hoàng Sơn nhấn mạnh tới lòng tham của người anh trai để nhắc nhở các em nhỏ hãy tránh xa tính tham lam đó Các em hãy sống thật thà, lương thiện Truyện mở đầu bằng câu thơ mang tính cảnh báo:

“Chim trời cũng ghét đứa tham”

Sự tham lam của người anh thể hiện ở việc ra đảo nhét đầy vàng vào người và cả túi chín gang:

“Giữa vời trời bể mênh mang Chim bay mỗi lúc sức càng yếu hơn Dặn lòng cất tiếng van lơn:

Túi vàng đầy, bớt vài hòn là bao Cầm vàng mà vứt được sao Anh tham đút ngón tay vào lỗ tai”

16

Vẫn xoay quanh câu chuyện về bài học cuộc sống, nhà thơ tỏ ra lo lắng

trước thực trạng dạy văn cho các em Một bài tập làm văn là bài thơ kể về

việc tả cảnh nhà trường của học sinh Tuy vậy, các bạn nhỏ loay hoay mãi không biết tả làm sao cho hay cho đẹp Nếu tả thực thì ngôi trường xấu xí sẽ không được điểm cao:

“Viết bài tập làm văn

Kể chuyện trường ta nhé Này cửa gương nhà tầng

Tả sao cho văn vẻ

Đề ra nghe thật dễ Sao tôi bí thế này?

Viết, viết rồi lại xé Biết nói điều gì đây?”

Chính vì điều đó, Nguyễn Hoàng Sơn muốn truyền tải cho người đọc rằng, hãy dạy trẻ em nói những điều chân thật Nó cũng như khi ta dạy các em làm bài văn miêu tả ngôi trường của mình

1.2.2 Cuộc sống sinh hoạt của trẻ em

Trong mảng viết về cuộc sống của trẻ em nông thôn, Nguyễn Hoàng Sơn cho thấy cách tiếp cận đời sống sinh hoạt đa dạng, thể hiện được nhiều sắc thái của cuộc sống, áp sát đời sống thiết thực của trẻ thơ nông thôn Ngôn ngữ thơ được chọn lọc từ chính cách nói cách nghĩ của các em, không cầu kì

mà rất chân thật Cảnh sinh hoạt của các em được miêu tả và cảm nhận trong dáng vẻ của những phong tục, những thói quen của người Việt Nam Đó là những hoàn cảnh khó khăn, thiếu thốn mà trẻ em nông thôn vẫn thường đối mặt hàng ngày Hơn thế, cái khó khăn vất vả ấy dường như đã trở thành câu chuyện của nhiều năm:

“Trung thu năm nay Như bao năm khác

17

Dù đồng quê ta Mênh mông nước ngập Bụi chuối vườn nhà Bão lùa xơ xác

Mẹ cha áo bạc Vết bùn chưa khô”

(Trung thu năm nay)

Rõ ràng, bằng những vần thơ gần gũi, bài Trung thu năm nay đã đem

lại sự xúc động cho độc giả Bởi khi đọc lên, ta thấy một bức tranh về những mái nhà thiếu thốn vật chất, thiếu từng cái ăn cái mặc

Với Chú bé đánh giày, chúng ta lặng lẽ theo dõi số phận bất hạnh của

một cậu bé Em đã lấy những xó xỉnh của phố phường làm nơi cư trú hành nghề Chú bé lớn lên trong những năm tháng cơ cực Lời thơ chứa chất nỗi niềm thương cảm Chú bé tồn tại trong cuộc đời này như cái bóng vô hình, không ai nhớ, không có tên tuổi:

“Chúng quay đi ngay sau khi nhận được tiền Chiếc hòm gỗ khẽ kêu lạch xạch

Rồi mất hút cùng chú bé đánh giày Không số không tên”

Cuộc sống của hai chị em Hiền và Thảo trong truyện thơ Sự tích rước đèn trung thu cũng thế! Đây là một câu chuyện được diễn tả qua hình thức thơ

ca Trong truyện thơ này, hai chị em Hiền và Thảo khi đang thẩn thơ đi nhặt củi đã gặp một nàng tiên Giống như tâm lí bình thường của bao đứa trẻ, chúng bị cuốn hút bởi mùi hương ngọt ngào với những lời mời gọi hấp dẫn Nhưng bé Thảo đã dùng dằng không đi do nhớ mẹ, nhớ cha, nhớ rừng, nhớ suối Vì muốn thoát cảnh nghèo khổ, Hiền đã quyết định đi theo nàng tiên Hiền lên sống trên cung trăng sung túc nhưng lòng vẫn luôn hướng về nhà,

18

luôn đi tìm bóng mẹ, bóng em, tìm mái nhà thân thuộc, muốn trở về với gia đình nhưng không được Còn Thảo, sau nhiều đêm thương nhớ chị đã rủ bạn đan đèn, thúc trống, thổi kèn,… để gửi cho chị

Bên trong mái nhà nhỏ bé, đơn sơ lại là chốn nuôi dưỡng một thứ tình cảm thân thiết của hai chị em khiến người đọc rung động Lớn lên trong cảnh nghèo đói nhưng tâm hồn của hai đứa trẻ lại luôn giàu tình yêu thương, sự hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng:

“Vào một buổi sớm mai Thức dậy theo chim hót Cha lên nương tỉa hạt

Mẹ vào rừng tìm rau Hiền và Thảo rủ nhau Thẩn thơ đi nhặt củi Bước lần theo bờ suối Ngắm cá đùa tung tăng”

(Sự tích rước đèn trung thu)

Những câu thơ giản dị như lời bọn trẻ thường ngày Cách nghĩ của các

em ngây thơ nhưng không kém phần sâu sắc Thảo đã bỏ qua những cám dỗ hấp dẫn, quyết định ở lại bên mái ấm dẫu nghèo khó mà vui Khi hai chị em

bị chia cắt ở hai thế giới khác nhau, lòng Thảo luôn hướng đến chị:

“Ấy là bé Thảo ngoan Sau nhiều đêm thương chị

19

“Từ đó trên cung trời

Có nàng tiên hay khóc Nghìn lẻ một cuộc vui Không làm khô nước mắt”

Đằng sau những lời kể bình dị là muôn vàn sóng gió, khó khăn trong cuộc sống hàng ngày ảnh hướng đến những búp măng non Bên cạnh đó ta vẫn cảm nhận được tình chị em gắn bó thân thiết, ngây thơ mà chỉ có thể bắt gặp ở trẻ nhỏ

Đi hết mọi nẻo đường trong những cản trở, thiếu thốn của trẻ em miền nông thôn, người đọc luôn tìm thấy một thế giới đầy ắp những khát vọng, những mơ ước, những niềm vui trong sáng giản dị của các em

Niềm vui giản dị của trẻ thơ chỉ là được ăn tết cùng ông bà (Tết quê):

“Tết quê vui với ông bà Tuổi ngoài bảy chục tóc hoa trắng đầu”

(Múa rối)

Niềm hạnh phúc, vui sướng của trẻ nhỏ còn là nhìn thấy những ánh đèn

điện Trong bài thơ Giao thừa sáng, bóng tối luôn bao trùm làng xóm, ánh

sáng chỉ có khi trông chờ vào mặt trăng Vì thế, khi có điện về làng, lũ trẻ mừng vui đến lạ lùng:

20

“Đêm ba mươi năm nay Làng em bừng ánh điện Bóng tối thôi phủ dày

Tỏ lối giao thừa đến Bàn thờ không đốt nến Mắc đôi bóng nhỏ xinh Đài chẳng lo hết pin Suốt đêm i ơi hát!”

Đơn giản là, ngay cả khi chơi thả diều, lũ trẻ cũng nhăn nhó, buồn rầu khi không có gió Chợt gió về, chúng hò reo trong sung sướng, đến cả trong giấc ngủ cũng nằm mơ có gió nhiều để diều được bay cao:

“Trẻ làng quen ngủ sớm Đêm nay giấc chập chờn Lắng trong khuya dứt nối Sáo diều nào thanh hơn”

(Quả thị đi chơi)

Quả thị muốn vui chơi nhưng lại gặp phải bao nhiêu là cản trở, khó khăn Nó đành ấp ủ giấc mơ Và rồi, khi điều mong muốn đó thành hiện thực, quả thị bước ra thế giới bên ngoài với nụ cười hớn hở Quả thị ở đây như những đứa trẻ bị sống giới hạn trong lũy trẻ làng Chúng mong ước được

21

khám phá thế giới bên ngoài Nhà thơ đã khéo léo mượn hình ảnh trái thị để nói lên những ước mơ giản dị mà vô cùng trong sáng của trẻ thơ

1.2.3 Thế giới tuổi thơ đầy ắp yêu thương

Trong hành trình tìm về miền thơ ấu, Nguyễn Hoàng Sơn đã xây dựng một thế giới lung linh màu sắc Những trang thơ của ông làm sống dậy một thời kí ức xa xăm Xuất phát từ tình thương con trẻ, ông đem đến cho người đọc những ấn tượng sâu sắc về hình ảnh các em thiếu nhi Với các em, nhà

thơ đặc biệt quan tâm khai thác về đời sống tâm hồn

Thế giới trẻ con của nhà thơ là những câu chuyện sinh động, giàu hình ảnh, âm thanh, màu sắc và vô cùng đẹp đẽ đáng yêu

Một buổi chào đón năm học quen thuộc nhưng nó như là thế giới đầu tiên của bao đứa trẻ Chúng có tâm trạng vui mừng xen lẫn hồi hộp, háo hức:

“Bao nhiêu lần khai trường Vẫn chưa thôi hồi hộp

Cả chiếc cặp trên bàn Cũng như không ngủ được”

(Khai trường)

Tuổi thơ đẹp đẽ còn hiện lên trong những câu chuyện hài hước, ngộ

nghĩnh Ở Chuyện vui đêm rằm, ta bắt gặp một câu chuyện vô cùng thú vị

Đằng sau mỗi câu thơ là những tiếng cười vui nhộn Đó là cuộc vui chơi rước đèn trong đêm trung thu Những đứa trẻ đeo mặt nạ, khiến bạn mình vừa vui mừng vừa lo sợ Đến khi cùng nhau trò chuyện, thì tất cả đều ngỡ ngàng vì

toàn là bạn cũ:

“Trung thu Rước đèn

… Cũng gỡ Mặt nạ

22

Tất cả Nhìn quanh Thảo, Việt, Quỳnh, Oanh

Nói vui thôi mà Tôi đang đọc sách Trên trang cổ tích Cưỡi ngựa dạo chơi”

(Cưỡi ngựa dạo chơi)

Ngoài niềm vui trong những cuộc chơi, tình bạn gắn bó thân thiết cũng được nhà thơ đề cập đến Điều đó khiến đời sống tinh thần của các em trở nên

đẹp đẽ Ở bài Cái ngủ, một loạt hành động giống như người bạn tốt được liệt

kê: cái ngủ nó đến khi bé ngủ; đi khi bé vừa thức dậy; nó bước chân đi rón rén, không gây phiền cho ai; nó mang những giấc mơ tặng cho các bạn nhỏ:

“Cái ngủ không ở xa Tai hẳn là rất thính

Một tiếng gõ cửa (Gõ cửa) dường như chẳng mấy ai để ý đến, nhưng

dưới cái nhìn thi vị của Nguyễn Hoàng Sơn, nó cũng trở thành người bạn tốt:

“Cộc cộc Cộc cộc…

Thấy tiếng chưa thấy người Trong nhà đã rất vui

Hẳn đây là bạn tốt”

(Gõ cửa) Tình bạn của các em nhỏ trong bài Tuổi Tý cũng rất đáng quý, đáng trân

trọng Tất cả các bạn đều cùng tuổi với nhau, nhưng mỗi người lại có một tính cách riêng biệt: Mây thì nhút nhát, Thảo thì bặm trợn, nhưng vượt qua mọi sự khác biệt là tinh thần hỗ trợ, giúp đỡ nhau cùng học hành để ngày một tiến bộ

Đọc bài Thư, độc giả sẽ cảm nhận được rõ nhất tình bạn thân thiết, chân

thật, sâu sắc mà chỉ có những người thực sự yêu quý nhau mới có thể hiểu được Bài thơ nói về hai bạn nhỏ tên Quý và Thảo, Thảo bị ốm, Quý đã viết thư hỏi thăm, trong khi cả nhà đều không hiểu thì Thảo lại biết tường tận:

“Thế mà Thảo hiểu hết Đây là Quý hỏi thăm Nói Quý nhớ Thảo lắm Hỏi: Thảo nhớ Quý chăng?

… Những chữ A ở cuối