Ứng dụng một số mẫu âm khởi động giọng cho trẻ 5 -6 tuổi

Khởi động giọng trong hoạt động dạy hát cho trẻ gắn với sự phát triển sinh lý trẻ, giúp trẻ đẩy mạnh chức năng hoạt động của các cơ quan phát âm, hô hấp, làm cho giọng hát của trẻ tốt hơ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

TRẦN THỊ MAI

ỨNG DỤNG MỘT SỐ MẪU ÂM

KHỞI ĐỘNG GIỌNG CHO TRẺ 5 - 6 TUỔI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Âm nhạc

Người hướng dẫn khoa học

Th.S LẠI THẾ ANH

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Trước tiên, em xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Mầm non, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ em trong quá trình nghiên cứu, học tập tại trường và tạo điều kiện cho em thực hiện khóa luận tốt nghiệp

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới thầy giáo, Th.s Lại Thế Anh – người đã hướng dẫn, chỉ bảo, giúp đỡ em để em hoàn thành khóa luận này

Em xin gửi lời cảm ơn tới Ban giám hiệu và các cô giáo trường mầm non Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội cùng các bạn sinh viên trong khoa Giáo dục Mầm non

Qua đây em cũng xin cảm ơn sự quan tâm của gia đình và bạn bè đã động viên, giúp đỡ em hoàn thành khoá luận

Do thời gian có hạn nên đề tài không tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót Em rất mong tiếp tục nhận được sự đóng góp của thầy cô và các bạn để khóa luận em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Ứng dụng một số mẫu âm khởi động giọng cho trẻ 5 -6 tuổi” là kết quả mà tôi đã trực tiếp nghiên cứu, tìm hiểu được, thông qua quá trình học tập tại nhà trường và dưới sự hướng dẫn của Th.s Lại Thế Anh Đây là kết quả của riêng cá nhân tôi và tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

MỤC LỤC

PHẦN 1 MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 4

3 Phạm vi nghiên cứu 4

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phương pháp nghiên cứu 4

7 Những đóng góp của đề tài 4

8 Cấu trúc khóa luận 5

PHẦN 2 NỘI DUNG 6 CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CA HÁT TRONG HOẠT ĐỘNG ÂM NHẠC Ở TRƯỜNG MẦM NON 6

1.1 Vai trò của hoạt động âm nhạc trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách trẻ em 6

1.2 Khái quát về ca hát 10

1.2.1 Khái niệm chung về ca hát 10

1.2.2 Vai trò của ca hát đối với đời sống của trẻ 11

1.2.3 Ý nghĩa của hoạt động ca hát trong trường mầm non 11

1.3 Vai trò của khởi động giọng trong hoạt động ca hát cho trẻ ở trường mầm non 13

1.3.1 Quy trình dạy ca hát cho trẻ ở trường mầm non 13 1.3.2 Vai trò của khởi động giọng trong hoạt động ca hát cho trẻ ở trường mầm non 14

1.4 Đặc điểm cấu tạo bộ máy phát âm .15

1.5 Một số kĩ năng ca hát 22

1.5.1 Một số kĩ năng ca hát 22

1.5.2 Kĩ năng ca hát của trẻ 5 – 6 tuổi 26

1.6 Cách phát âm các nguyên âm 27

1.7 Một số phương pháp dạy học âm nhạc 28

1.7.1 Phương pháp trình bày tác phẩm 28

1.7.2 Phương pháp hướng dẫn thực hành luyện tập 29

1.7.3 Phương pháp dùng lời 30

1.7.4 Phương pháp trực quan 31

1.8 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 31

1.8.1 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 31

1.8.2 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non Cổ Loa 34

1.9 Thực trạng hoạt động dạy ca hát cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non Cổ Loa 37

1.9.1 Khái quát trường mầm non Cổ Loa 37

1.9.2 Khảo sát thực trạng trường mầm non Cổ Loa 38

1.9.3 Phân tích kết quả khảo sát thực trạng 39

CHƯƠNG 2 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ MẪU ÂM KHỞI ĐỘNG GIỌNG CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI 42

2.1 Mẫu 1 42

2.2 Mẫu 2 48

2.3 Mẫu 3 53

2.4 Mẫu 4 57

2.5 Mẫu 5 62

Tiểu kết chương 2 68

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 69

1 Kết luận 69

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC 1 73 PHỤ LỤC 2 75 PHỤ LỤC 3 84

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân,

có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của con người Giáo dục mầm non giúp trẻ phát triển toàn diện về: thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mĩ, bước đầu hình thành nhân cách cho trẻ, chuẩn bị những kiến thức kĩ năng cho trẻ chuẩn bị vào lớp một

Để thực hiện được mục tiêu đó cần phải kể đến sự đóng góp rất lớn của âm nhạc Bởi âm nhạc là nhu cầu của cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu, thông qua âm nhạc đã phản ánh được niềm vui, nỗi buồn, khát vọng, ước mơ của con người Đặc biệt, đối với trẻ thì những nốt nhạc trầm bổng, những giai điệu mượt mà, vui tươi, trong trẻo của các tác phẩm âm nhạc như

là dòng sữa ngọt ngào nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ thơ Như nhà sư phạm

Xukhômlin-Ski đã nói: “Tuổi ấu thơ không thể thiếu âm nhạc cũng như không thể thiếu được trò chơi và truyện cổ tích, thiếu những cái đó trẻ em chỉ còn là những bông hoa khô héo”.

Thực tế cho thấy, trẻ em ở tuổi mầm non rất nhạy cảm với âm nhạc, trẻ thích nghe nhạc và nhún nhảy theo giai điệu của bài hát Mục đích của giáo dục âm nhạc là giáo dục tình cảm đạo đức, thẩm mỹ cho trẻ, giáo dục âm nhạc hình thành cho trẻ lòng yêu thiên nhiên, Tổ quốc, tình yêu thương con người Bên canh đó, âm nhạc còn hình thành và phát triển ở trẻ những thói quen tốt trong sinh hoạt tập thể như: Tính tổ chức, tính hợp tác, mạnh dạn và

tự tin trước mọi người Giáo dục âm nhạc còn là phương tiện nhằm nâng cao khả năng phát triển trí tuệ, phát triển thể chất, giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng và củng cố kiến thức trẻ qua học tập, vui chơi Quá trình trẻ tiếp xúc và hoạt động âm nhạc như học hát, nghe hát, vận động theo nhạc, chơi trò chơi

âm nhạc sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố của một nhân cách phát triển toàn diện, hài hoà Chính vì vậy, giáo dục âm nhạc cho trẻ mầm non là một nhiệm

vụ vô cùng quan trọng

Sự phản ứng với âm thanh được thể hiện rõ nhất khi trẻ ra đời được 7 -

8 tuần tuổi Khi trẻ lên 3 tuổi thích nghe hát, sự hứng thú đó được thể hiện rõ qua nét mặt như vui sướng, chăm chú lắng nghe nhưng những cảm xúc ấy cũng chóng qua đi và ít để lại ấn tượng Trẻ ở độ tuổi này đã có biểu hiện nhớ

và nhận biết bài hát mà mình yêu thích Đến tuổi mẫu giáo nhỡ trẻ thường thích nghe những tác phẩm có giai điệu xúc tích dễ nhớ, tiết tấu nhịp nhàng, nhịp độ linh hoạt Nếu như ở mẫu giáo bé, sự tập trung chú ý chỉ là tạm thời không chủ định thì đến mẫu giáo lớn, khả năng chú ý của trẻ đã lâu hơn, trẻ cảm nhận trạng thái chung của âm nhạc, phân biệt được âm thanh cao - thấp, giai điệu đi lên - đi xuống, độ to - nhỏ của âm nhạc, thậm chí cả sự thay đổi cường độ âm nhạc mạnh dần hay nhẹ dần, phân biệt được âm sắc của một số nhạc cụ và âm sắc giọng hát Ngoài ra, trẻ mẫu giáo lớn đã hình thành thói quen nghe nhạc và đã biết lựa chọn bài hát mà mình yêu thích, trẻ hiểu được nội dung của tác phẩm âm nhạc thông qua lời ca, nhận xét được giọng hát đúng, giọng hát sai của bạn mình Trẻ cảm thụ âm nhạc có định hướng hơn, hứng thú tham gia các hoạt động âm nhạc và biết sáng tạo

Nội dung hoạt động âm nhạc âm nhạc ở trường mầm non bao gồm ca hát, vận động, nghe nhạc và trò chơi âm nhạc Hoạt động ca hát có ảnh hưởng trực tiếp đến con người bằng tác động của âm nhạc và lời ca Bài hát là phương tiện tốt nhất để truyền tải, phản ánh những hình tượng sống động, đa dạng của cuộc sống Nó khơi dậy ở trẻ những cảm xúc chân thực với cái đẹp, cái thiện và có lúc còn thuyết phục mạnh hơn bất kỳ các hình thức giáo dục khác Hầu hết trẻ yêu thích ca hát từ rất sớm Có thể nói, giọng hát là nhạc cụ đầu tiên Hoạt động hát luôn đồng hành cùng với trẻ (lúc múa, vận động, hoạt động góc, lúc dạo chơi) Trong khi hát, trẻ vừa thể hiện một cách tích cực những xúc động và tình cảm của mình đồng thời cũng cảm thụ âm nhạc được

dễ dàng hơn Vì vậy, hát đóng vai trò chủ yếu trong việc giải quyết các nhiệm

vụ giáo dục âm nhạc, tạo cơ sở phát triển toàn diện nhân cách trẻ Dạy hát cho trẻ là nội dung trọng tâm trong giáo dục âm nhạc

Khởi động giọng trong hoạt động dạy hát cho trẻ gắn với sự phát triển sinh lý trẻ, giúp trẻ đẩy mạnh chức năng hoạt động của các cơ quan phát âm,

hô hấp, làm cho giọng hát của trẻ tốt hơn, tạo điều kiện cho sự rèn luyện phối hợp giữa nghe và hát Khi khởi động giọng tốt sẽ giúp tạo điều kiện cho trẻ phát triển giọng hát, hơi thở tốt hơn và phát triển các kĩ năng ca hát tốt hơn, tạo cho trẻ có dáng dấp uyển chuyển, đẹp Bên cạnh đó, khởi động giọng trong hoạt động dạy ca hát cho trẻ còn giúp cho trẻ tự tin, mạnh dạn hơn khi hát cũng như tự tin hơn trong cuộc sống, học môn âm nhạc tốt hơn, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục âm nhạc cho trẻ

Trong những năm học vừa qua, mặc dù ngành học đã đổi mới hình thức giáo dục âm nhạc dạy cho trẻ mầm non, nhưng trên thực tế tôi thấy kỹ năng

ca hát và giọng hát của trẻ còn có phần hạn chế Đặc biệt khi trẻ tham gia vào các hoạt động âm nhạc, trẻ có thể dễ dàng học thuộc những bài hát mà cô giáo

đã dạy tuy nhiên giọng hát của trẻ còn yếu, trẻ hay bị hụt hơi, đuối hơi khi hát Trẻ không biết cách lấy hơi, giữ hơi và hát làm sao cho đúng cho hay Có nhiều trẻ thấy giọng mình yếu và nghĩ rằng mình không thể hát được dẫn tới việc tích cực tham gia trong hoạt động âm nhạc cũng như việc thể hiện của trẻ

bị hạn chế vì vậy mà giờ học của trẻ chưa thực sự sôi nổi và đạt hiệu quả nhất

Và việc cần xem xét ở đây là cần có giải pháp để giúp đỡ trẻ cải thiện vấn đề

Đó chính là việc tổ chức khởi động giọng cho trẻ trong các hoạt động âm nhạc trong trường mầm non Tuy nhiên vấn đề này hiện nay vẫn chưa được nhiều nhà giáo dục chuyên ngành mầm non quan tâm và để ý đến

Với đặc điểm đặc trưng của mầm non, của trẻ 5 - 6 tuổi và vai trò của hoạt động ca hát trong hoạt động âm nhạc ở mầm non, tôi đã quyết định đi vào nghiên cứu việc: “Ứng dụng một số mẫu âm khởi động giọng cho trẻ lứa tuổi 5-6 tuổi ở trường mầm non” nhằm nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc

nói riêng và chất lượng giáo dục bậc học mầm non nói chung

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất một số mẫu âm khởi động giọng cho trẻ giúp trẻ tự tin và nâng cao chất lượng dục âm nhạc ở trường mầm non Cổ Loa

3 Phạm vi nghiên cứu

Trường mầm non Cổ Loa – Đông Anh – Hà Nội

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu: Một số mẫu âm có thể ứng dụng khởi động giọng

cho trẻ 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Cổ Loa

4.2 Khách thể nghiên cứu: Quá trình tổ chức hoạt động dạy ca hát cho trẻ

mầm non

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát chung về dạy ca hát cho trẻ trong hoạt động âm nhạc ở trường mầm non

- Thực trạng hoạt động dạy ca hát cho trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non Cổ

Loa

- Đề xuất một số mẫu âm khởi động giọng cho trẻ 5 – 6 tuổi

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

trẻ theo các nguyên âm cơ bản để phát triển các kỹ năng ca hát cho trẻ Thông qua đó để minh chứng rằng đối với trẻ việc khởi động giọng cho trẻ có thể phát triển giọng hát, mở rộng âm vực giọng , phát triển tai nghe âm nhạc, thị hiếu âm nhạc cho trẻ

Ngoài ra luận án còn hỗ trợ cho các giáo viên trong hoạt động dạy ca hát cho trẻ nhằm nâng cao chất lƣợng giáo dục âm nhạc cho trẻ, trẻ đƣợc phát triển toàn diện trong học tập cũng nhƣ trong cuộc sống Góp phần nâng cao chất lƣợng giáo dục mầm non cũng nhƣ việc giáo dục toàn diện cả về Đức - Trí - Thể - Mĩ cho trẻ lứa tuổi mầm non

8 Cấu trúc khóa luận

Ở trường mầm non, tổ chức hoạt động âm nhạc bao gồm: Hát, vận động theo nhạc, nghe nhạc… Quá trình tham gia vào các hoạt động trên sẽ hình thành ở trẻ những yếu tố đầu tiên của nhân cách, phát triển về thẩm mĩ, trí tuệ, đạo đức, thể lực, phát triển các chức năng tâm lý cho trẻ

1.1.1 Âm nhạc là phương tiện giáo dục thẩm mĩ

Âm nhạc là một trong các bộ môn nghệ thuật giáo dục cái đẹp cho trẻ Lời ca, giai điệu của các bài hát, bản nhạc đã giúp trẻ tưởng tượng, tập nói lên cảm xúc của mình Trẻ thấy được mình có thể diễn tả những ý nghĩ, ước mơ, những cảm xúc mạnh mẽ

Trong giáo dục âm nhạc, điều quan trọng không phải là dạy trẻ hát chuẩn xác, rõ ràng một cách đơn giản mà trẻ phải được tham gia các hoạt động âm nhạc như nghe nhạc, vận động theo nhạc, múa, trò chơi âm nhạc Được tiếp xúc với âm nhạc, ở một chừng mực nào đó trẻ sẽ biết nhận xét, trao đổi… sự cảm nhận của ý nghĩa lời ca, âm điệu, tiết tấu Đó chính là ý nghĩa của giáo dục thẩm mĩ

Âm nhạc giúp trẻ hình thành ở trẻ thị hiếu âm nhạc lành mạnh, trong sáng, là cơ sở của tình cảm thẩm mĩ, đạo đức tốt đẹp Ví dụ: bài “Đàn gà con”

đã tạo dựng hình ảnh đàn gà con lông vàng đi theo mẹ kiếm mồi trong vườn Lời ca trên nhắn nhủ, nhắc nhở các em biết vâng lời mẹ, biết yêu thương mẹ

và cùng chăm chỉ làm việc Hay bài “Cháu yêu bà”…

Âm nhạc có sức lay động tâm hồn mạnh mẽ, không gì có thể đánh thức tâm hồn con người bằng âm nhạc Những hình ảnh mang biểu trưng về cái đẹp được thể hiện rõ trong các bài hát: Chị ong nâu và em bé, Cá vàng bơi, Màu hoa… Những hình ảnh đó đã nuôi dưỡng cho tâm hồn trẻ những nhận thức về cái đẹp

Âm nhạc giáo dục tình cảm thẩm mĩ cho trẻ, trong đó có cái đẹp về cách ứng xử, giao tiếp với ông bà, cha mẹ, bạn bè và những người trong cộng đồng

Vì vậy, giáo dục tình cảm thẩm mĩ cho trẻ thông qua hoạt động âm nhạc trong trường mầm non làm phong phú thêm đời sống tinh thần của trẻ, giúp trẻ cảm thụ cái đẹp, tạo niềm tin tưởng trong các cháu

1.1.2 Âm nhạc là phương tiện giáo dục đạo đức

M.Gorki nhận xét: “Âm nhạc tác động một cách kì diệu đến tận đáy lòng Nó khám phá ra cái phẩm chất cao quí nhất ở con người”

Lời ca của âm nhạc giàu tính biểu hiện và chất trữ tình Nội dung lời ca phong phú trong các bài hát giúp trẻ phát hiện vẻ đẹp trong thiên nhiên… từ

đó gợi mở cho trở về cách ứng xử hay nói cách khác là giáo dục trẻ đạo đức làm người Thí dụ bài Cháu yêu bà, Sắp đến tết rồi, Bàn tay mẹ…

Những bài dân ca, đồng dao khác nhau của các dân tộc Việt Nam sẽ cho trẻ hiểu biết về bản sắc âm nhạc dân tộc Việt Nam, cho các cháu cảm xúc trữ tình, lòng tự hào về văn hóa dân tộc

Đặc điểm của các hoạt động diễn xuất của trẻ là diễn ra trong tập thể trẻ, giúp các cháu vui tươi, hồn nhiên, tự tin hơn Các bài tập có mức độ phức tạp khác nhau tạo điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của từng trẻ

Các hoạt động âm nhạc có ảnh hưởng tốt đến hành vi văn hóa của trẻ

bởi cách diễn xuất các tác phẩm có tâm trạng khác nhau

Khi trẻ tham gia các hoạt động âm nhạc, mỗi trẻ đều phải chấp hành tính tổ chức, sự chú ý, phản ứng nhanh, biết kiềm chế, điều khiển vận động phù hợp với âm nhạc, biết nhường nhịn, giúp đỡ nhau Những cái đó giáo dục cho trẻ văn hóa giao tiếp, tạo điều kiện hình thành những phẩm chất đạo đức

ở trẻ

1.1.3 Âm nhạc góp phần phát triển trí tuệ

Âm nhạc không chỉ đơn thuần là để vui chơi, giải trí mà còn thúc đẩy

sự phát triển trí tuệ của trẻ

Hoạt động trí tuệ chịu sự khống chế của não, song não lại chia thành hai bán cầu là bán cầu não phải và bán cầu não trái và hai bán cầu này có ưu thế, chức năng khác nhau Để trẻ tham gia các hoạt động thực tiễn liên quan đến âm nhạc Những hoạt động như âm nhạc, hội họa, múa, thể dục… đều cần

sử dụng nhiều dụng cụ trực quan và hình tượng, để trẻ tiếp xúc nhiều với tự nhiên và xã hội, làm phong phú hình tượng cảm tính, kích thích làm bán cầu não trở nên linh hoạt hơn Khích lệ trí tưởng tượng đầy màu sắc của trẻ

Ở trẻ mẫu giáo, các hình thức tư duy trực quan hành động, trực quan hình tượng và tư duy trừu tượng được biểu hiện trong bất kì hoạt động nào, trong đó có âm nhạc Tiếp xúc với âm nhạc, đứa trẻ dần dần có khả năng tổng hợp cùng với tư duy logic

Âm nhạc giúp trẻ phát triển trí nhớ Trí nhớ âm nhạc là khả năng thu nhận và ghi nhớ lại Đặc điểm của trẻ mẫu giáo là ghi nhớ âm nhạc bằng tai nghe dựa vào nhạc cảm Vì vậy, khi tập hát, giáo viên nên gợi mở, giúp trẻ nhận thức và trên cơ sở ấy trí nhớ ngày càng phát triển

Tính tích cực và sự tập trung chú ý trong giờ học hát giữ vai trò quan trọng trong việc củng cố và phát triển trí nhớ Trẻ yêu thích ca hát bao nhiêu thì càng thuộc nhanh nhớ chính xác và nhớ lâu bài hát bấy nhiêu Điều này có tác dụng rèn luyện đôi tai nhạy bén của trẻ, đồng thời tăng cường sự nhận

thức của trẻ với thế giới xung quanh

Âm thanh là ngôn ngữ đặc thù của âm nhạc để tạo dựng hình tượng âm nhạc mang tính khái quát và ước lệ cao Chính vì điều này mà hình tượng âm nhạc không mang tính xác định cụ thể nhưng làm thức dậy ở trẻ mơ ước, tưởng tượng và sáng tạo Ví dụ: Khi cô cho trẻ tự vận động minh họa cho một bài hát trẻ sẽ phải suy nghĩ, tổng hợp những động tác đã biết và sáng tạo ra những chi tiết mới trong động tác Mặt khác, trong mọi hoạt động âm nhạc trẻ phải quan sát, tập trung chú ý, biết tổng hợp, so sánh… Vì vậy, trí tuệ phải hoạt động tích cực

Như vậy, giáo dục âm nhạc thực hiện được nhiều nhiệm vụ thúc đẩy hoạt động trí tuệ

1.1.4 Âm nhạc là phương tiện giúp trẻ phát triển về thể chất

Hoạt động âm nhạc ảnh hưởng đến hô hấp, đến tuần hoàn của máu và các quy trình sinh lí khác

Nghe, vận động theo nhạc giúp trẻ tập phối hợp các động tác đi, chạy nhảy chính xác, tác phong nhanh nhẹn Vận động toàn thân khi có nhạc kèm theo tạo cho trẻ sự mềm dẻo, nhịp nhàng, có ảnh hưởng tốt đến tim mạch và

sự phát triển cơ Nếu nghe nhạc đúng mức, phù hợp sẽ làm thư giãn thần kinh, kích thích óc sáng tạo

Hát cũng liên quan trực tiếp đến sự phát triển thể lực của trẻ, giúp trẻ củng cố cơ quan phát âm, thở sâu, tránh nói lắp, đẩy mạnh chức năng hoạt động của cơ quan phát thanh, hô hấp, hình thành giọng hát của trẻ… tạo sự liên hệ nhạy bén giữa các giác quan Hát còn ảnh hưởng đến tư thế của trẻ Khi học hát trẻ luôn được nhắc nhở đứng thẳng, ngồi thẳng, không gù tạo tư thế đúng

“Tai âm nhạc” phát triển cùng với sự nhạy cảm sẽ giúp trẻ hưởng ứng những tình cảm và hành vi tốt đẹp, hoàn thiện mọi vận động thế chất ở trẻ

Ca hát giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, mở rộng vốn từ, phát triển khả năng hoạt

động âm nhạc

Kết luận: Có thể nói giáo dục âm nhạc là một trong những con đường hoàn thiện giáo dục đạo đức, trí tuệ, thẩm mĩ và thể lực

1.2 Khái quát về ca hát

1.2.1 Khái niệm chung về ca hát

Ca hát là bộ môn nghệ thuật phối hợp giữa ngôn ngữ và âm nhạc, gọi

là thanh nhạc, nó khác với khí nhạc là loại âm nhạc viết riêng cho nhạc cụ diễn tấu Ai trong chúng ta cũng đã từng hát, hoặc ít nhất cũng đã từng nghe người khác hát Một người hát goi là đơn ca, hai ba người hát gọi là song ca, tam ca … nhiều người cùng hát một lời ca, một giai điệu là đồng ca Còn nếu hát theo nhiều bè, nhiều giai điệu khác nhau gọi là hợp ca (Hợp xướng)

Ca hát là một trong những nội dung của giáo dục âm nhạc, nó là loại hình nghệ thuật có giá trị biểu cảm cao vì nó tác động đến người nghe cả về

âm nhạc và lời ca, nó phản ánh cuộc sống sinh hoạt, tâm tư tình cảm của con người và nó gần gũi với con người, được đông đảo quần chúng yêu thích Trong trường mầm non ca hát là 1 hoạt động được thực hiện thường xuyên liên tục và được lồng ghép trong các hoạt động của trẻ, nó là cầu nối giữa hoạt động này với hoạt động khác và nó là nguồn tạo hứng thú mạnh mẽ nhất để trẻ tham gia vào các hoạt động

Kỹ năng là năng lực hay khả năng của chủ thể thực hiện thuần thục một hay một chuỗi hành động trên cơ sở hiểu biết (kiến thức hoặc kinh nghiệm) nhằm tạo ra kết quả mong đợi

Kỹ năng ca hát là năng lực hay khả năng của chủ thể điều khiển thuần thục giọng hát trên cơ sở những hiểu biết và kinh nghiệm về các kỹ thuật thanh nhạc cơ bản, cao độ và âm thanh nhằm để giọng hát của mình trong sáng, khỏe và hay hơn

1.2.2 Vai trò của ca hát đối với đời sống của trẻ

Âm nhạc là hơi thở của cuộc sống, chính vì nhu cầu lớn lao này mà chỗ nào, lúc nào âm nhạc cũng có mặt Không chỉ trên những hoạt động học trên lớp mà âm nhạc còn có ở mọi ngóc ngách trong những hoạt động sinh hoạt thường ngày của cuộc sống Âm nhạc là nhu cầu của cuộc sống, là món ăn tinh thần không thể thiếu được đối với con người

Ca hát là loại hình nghệ thuật có gía trị biểu hiện tình cảm cao vì nó tác động đến người nghe bằng âm nhạc và lời ca Ca hát phản ánh cuộc sống sinh động của con người và là hình thức nghệ thuật dễ tiếp thu, dễ thể hiện

Hát đóng vai trò đặc biệt trong cuộc sống hằng ngày của trẻ Trẻ mầm non hầu hết đều yêu thích việc ca hát và đặc biệt khả năng ngôn ngữ sẽ được phát triển khi bé trực tiếp tiếp cận với âm nhạc thông qua việc lắng nghe và hát những bài hát, vì khi đó có thể luyện âm thanh, thực hiện được những điệu

bộ có quy định sẵn hay sáng tạo ra những hành động đi kèm

Vai trò của việc ca hát đối với đời sống trẻ đó là hướng trẻ đến việc thể hiện cảm xúc, cảm nhận của mình và niềm vui của hoạt động học tập và cuộc sống Trong quá trình phát triển cơ thể, ca hát giúp cho trẻ thở sâu, phát triển giọng, củng cố thanh quản, phát triển ngôn ngữ, phát triển tư duy đặc biệt là

sự nhạy cảm và khả năng tái hiện chính xác âm điệu, nhịp điệu, trí nhớ, âm nhạc…

1.2.3 Ý nghĩa của hoạt động ca hát trong trường mầm non

Hát có vị trí quan trọng trong đời sống, có ảnh hưởng trực tiếp đến con người bằng tác động của âm nhạc và lời ca, bằng cả sự thể hiện tình cảm của người hát và khơi dậy ở người nghe những cảm xúc, hiểu biết nhất định

Ca hát đặc biệt gần gũi với trẻ mọi độ tuổi Đó là dạng hoạt động chủ yếu trong tất cả các chương trình giáo dục âm nhạc ở mọi cấp học

Bài hát là sự phản ánh một cách hình tượng những khái niệm sâu sắc về cuộc sống Sức diễn cảm của giọng hát cùng những cử chỉ, điệu bộ, nét mặt

phù hợp rất thu hút trẻ, khơi dậy ở trẻ những cảm xúc chân thực với cái đẹp, cải thiện và nhiều lúc có sức thuyết phục mạnh mẽ hơn những cách truyền đạt thông tin khác

Từ những tháng tuổi rất sớm, trẻ đã có những biểu hiện hưởng ứng xúc cảm với tiếng hát, trong khi còn chưa hiểu nội dung bài hát Giọng hát là một nhạc cụ tự nhiên mà trẻ có được từ rất sớm, từ khi còn chưa biết nói Vì thế

mà hoạt động hát là bạn đồng hành với trẻ lúc vui chơi, giúp trẻ tổ chức trò chơi, hoạt động sáng tạo, khi nghỉ ngơi, trong lúc dạo chơi, trên sân trường, trong tiết học, trên đường về nhà, khi tham giá các hoạt động âm nhạc trong ngày lễ, hội…

Khi hát, trẻ vừa thể hiện một cách tích cực những xúc động và tình cảm của mình, đồng thời cũng vừa cảm thụ âm nhạc được dễ dàng hơn

Qúa trình học hát đòi hỏi trẻ phải hoạt động tích cực, xem hình hát thế nào, các bạn hát thế nào, đồng thời lắng nghe giai điệu âm nhạc, sự thay đổi tiết tấu, đối chiếu sự khác nhau giữa các câu, các đoạn, đánh giá chất lượng hát…

Hoạt động hát góp phần củng cố và phát triển giọng hát, giúp trẻ thở sâu hơn, tư duy trừu tượng được huy động để nắm bắt dòng âm thanh vô hình

mà đầy màu sắc phong phú và biểu cảm, làm rung động lòng người Khi học hát, những khả năng âm nhạc cơ bản được phát triển mạnh như tai nghe âm nhạc, cảm giác tiết tấu, giai điệu, trí nhớ âm nhạc, khả năng khái quát để hiểu được tác phẩm…

Ca hát mang lại cho trẻ niềm vui đặc biệt ở sự giao lưu, thống nhất, gắn

bó với nhau trong cùng những cảm xúc, những hoạt động chung Ca hát là hoạt động được sử dụng ở mọi cấp học, đóng vai trò chủ yếu trong việc giải quyết những nhiệm vụ giáo dục âm nhạc, tạo cơ sở phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ

1.3 Vai trò của khởi động giọng trong hoạt động ca hát cho trẻ ở trường mầm non

1.3.1 Quy trình dạy ca hát cho trẻ ở trường mầm non

Từ tham khảo các bước dạy trẻ ca hát trong sách “Phương pháp dạy học

âm nhạc cho trẻ trước tuổi học” của TS Ngô Thị Nam và “Các hoạt động âm nhạc của trẻ mầm non” của Lê Thị Đức – Lý Thu Hiền – Phạm Thị Hòa tôi đưa ra quy trình dạy ca hát cho trẻ ở trường mầm non:

Thông thường hoạt động dạy trẻ ca hát được tiến hành theo 3 bước:

Bước 1: Giới thiệu bài hát, giáo viên nên giới thiệu gián tiếp rồi mới vào tên

bài hát, bản nhạc

Ví dụ: Dạy bài hát “Chú voi con ở Bản Đôn”

+ Trình chiếu mảnh đất, con người Tây Nguyên và các con vật gần gũi với cuộc sống con người Tây Nguyên

+ Thuyết trình về 1 số con vật tiêu biểu ở Tây Nguyên, trong đó có con Voi

Dẫn dắt trẻ vào tiêu đề bài hát hay là bản nhạc Giáo viên giới thiệu về nội dung bài , khái quát về tác giả

Bước 2: Dạy trẻ hát

- Hát mẫu lần 1:

+ Giáo viên đứng giữa lớp hát đúng cao độ , trường độ, làm sao hát, đàn chuẩn xác và hấp dẫn nhất có thể kết hợp với động tác, cử chỉ, điệu bộ Vì đây là lần đầu tiên trẻ được tiếp xúc với tác phẩm

+ Đàm thoại với trẻ về nội dung bài dạy theo thiết kế bài giảng của cô giáo sau đó giáo viên trả lời trẻ, khơi gợi hứng thú của trẻ

- Hát mẫu lần 2:

+ Cô hát có âm nhạc(đàn organ, nhạc beat)

+ Dẫn dắt trẻ sang phần dạy bài mới

- Dạy bài mới

+ Sắp xếp chỗ cho trẻ: chữ U, V, hàng ngang, hàng dọc (Phân loại theo năng lực: Giỏi – Khá – TB – Yếu)

+ Khởi động giọng cho trẻ bằng các mẫu âm đơn giản: i, ê, a, o, u và có thể thêm các phụ âm l, m, n…

Chú ý: Khởi động giọng cho trẻ nên dựa vào những giai điệu hay và dễ nhớ

để khởi động giọng

+ Cho trẻ đọc từng câu theo giáo viên (giáo viên sửa sai cho trẻ về phát âm)

+ Giáo viên đọc diễn cảm cho trẻ đọc theo

+ Cho trẻ đọc lời ca ghép với tiết tấu nếu có thể

- Dạy trẻ hát theo lối truyền khẩu từng câu nhưng phải vừa dạy hát vừa kết hợp với 1 hoạt động để dạy trẻ từng câu ẩn dưới đó

Ghi chú: Phần dạy hát càng dạy chậm thì càng nhớ lâu và dễ thuộc, dạy càng nhanh thì càng nhanh quên

+ Cho tổ/ nhóm/ cá nhân hát

+ Cả lớp hát lại 2 lần

Bước 3: Củng cố, ôn luyện

+ Giáo viên nên cho trẻ nghe hoặc hát lại toàn bộ bài hát

+ Giáo viên có thể cho trẻ vừa hát vừa kết hợp với các hoạt động khác: + Giáo viên giáo dục thông qua bài hát

1.3.2 Vai trò của khởi động giọng trong hoạt động ca hát cho trẻ ở trường mầm non

Luyện thanh đối với người lớn là hướng dẫn các kỹ thuật thanh nhạc từ đơn giản đến chuyên nghiệp nhằm giúp người học nâng cao giọng hát, cải thiện chất giọng cũng như mở âm vực rộng hơn giọng và rèn các kỹ năng ca hát Âm vực rộng hơn giúp chúng ta có nhiều “lựa chọn” hơn khi chọn bài hát

Khởi động giọng cho trẻ cũng là một hình thức luyện thanh nhưng yêu cầu đơn giản hơn so với người lớn Tức là hướng dẫn trẻ tập một số mẫu âm khởi động (luyện thanh) đơn giản nhằm rèn các kỹ năng ca hát cho trẻ để trẻ

có tư thế hát đẹp, giọng hát tự nhiên, âm thanh sáng sủa và nhẹ nhàng, biết cách điều chỉnh hơi thở cho phù hợp, hát chính xác rõ lời và đồng đều Từ đó giúp trẻ tự tin, mạnh dạn hơn trong việc thể hiện đồng thời cũng nâng cao chất lượng giáo dục âm nhạc cho trẻ

Việc khởi động giọng cho trẻ trước khi tập hát là rất cần thiết Mục đích của việc khởi động giọng giúp trẻ thông qua giai điệu âm nhạc phát âm

rõ ràng, mạch lạc các nguyên âm sáng có độ mở rộng, hơi rộng (a, ô, o); các nguyên âm tối có độ mở hẹp, hơi hẹp (e, u, ư, i…) Luyện giọng làm nhiệm

vụ cộng hưởng, tạo âm vang, âm sắc giúp cho thanh đới được khởi động trước khi hát bài hát Với trẻ 5 – 6 tuổi, các bài luyện giọng ghép 2 – 3 âm góp phần cho trẻ làm quen với việc học chữ chuẩn bị trước khi đến trường phổ thông

Để hoạt động ca hát có chất lượng đồng thời giúp trẻ phát triển cơ quan phát âm, tai nghe âm nhạc và kĩ năng ca hát trước khi hát cần tập cho trẻ các bài luyện âm cơ bản theo giai điệu Giúp trẻ rèn được các kĩ năng ca hát một cách có hệ thống và phát triển tiềm năng vốn có của trẻ

1.4 Đặc điểm cấu tạo bộ máy phát âm

Tiếng hát cũng như tiếng nói, được tạo ra do hoạt động phối hợp rất chặt chẽ và đồng bộ của nhiều bộ phận khác nhau làm thành bộ máy phát âm

Các bộ phận chính yếu của bộ máy phát âm gồm:

+ Chúng ta có thể ví hai lá phổi như một cái bễ cung cấp dưỡng khí cho

cơ thể và thải thán khí ra ngoài Mỗi lần thở bình thường, ta hít vào nửa lít không khí

Khi làn hơi từ phổi được đẩy ra ngoài, nếu tác động đúng cách lên thanh đới (dây tiếng), thì sẽ phát ra âm thanh Chất lượng của âm thanh phát

ra, một phần lớn phụ thuộc vào làn hơi từ phổi đưa lên tác động vào thanh đới Cần phải tập luyện hơi thở sao cho đầy đặn, và điều chế làn hơi sao cho nhuần nhuyễn phù hợp với nhu cầu trong ca hát

b Bộ phận phát thanh

Chỉ mới phát ra âm thanh chứ chưa phát ra tiếng, ra lời gồm 2 thanh đới nằm trong thanh quản (hình 3a):

+ Thanh quản là một ống nối tiếp với khí quản Phần giữa thanh quản thắt lại như cổ chai Chỗ thắt lại này là do các dây cơ và sụn chắn ngang hai bên tạo nên thanh đới Thanh đới là bộ phận chủ yếu tạo ra âm thanh: Do áp lực của làn hơi từ phổi đưa lên, thanh đới, với những độ căng khác nhau và hình dạng khác nhau, mở ra và đóng lại nhanh chậm khác nhau, cắt làn hơi thành những sóng âm có tần số khác nhau, tạo thành những âm thanh có cao

độ khác nhau Thanh đới mỏng/ngắn mở đóng nhanh hơn thanh đới dày/dài (thanh đới ở phụ nữ và trẻ em ngắn và mỏng hơn ở đàn ông, nên giọng nữ và trẻ em cao hơn giọng đàn ông 1 bát độ) Thanh đới mỏng hơn khi được căng

ra, hoặc thanh đới không mở đóng toàn phần, mà chỉ mở đóng trên một phần nào đó của mình, làm cho phần thanh đới tham gia cắt làn hơi ngắn đi, và như vậy tạo được những âm t hanh cao Độ căng, hình dạng, kích thước của thanh đới không chỉ ảnh hưởng đến cao độ, mà cả âm sắc nữa Còn cường độ âm thanh là do sức mạnh của làn hơi đưa lên

Như vậy âm thanh phát ra phù hợp hay không là do sự phối hợp nhuần nhuyễn giữa làn hơi và các cơ điều khiển thanh đới Do đó, cần bảo vệ thanh đới cho lành mạnh

+ Biện pháp bảo vệ thanh đới tốt nhất là hát cho đúng cách, nghĩa là hát làm sao để cho mọi hoạt động khác hỗ trợ cho thanh đới đều phải phù hợp, không bao giờ hát quá sức, tức là hát quá lớn và quá cao Hát quá lớn như gào thét, có thể dẫn đến chỗ “mất tiếng” do thanh đới bị tổn thương không có khả năng làm việc linh hoạt theo yêu cầu của nghệ thuật ca hát Hát quá cao không phù hợp với loại giọng của mình, làm cho thanh đới căng quá mức, nếu kéo dài và phối hợp với hát lớn, cũng gây tổn thương đến thanh đới

c Bộ phận truyền tăng âm:

Gồm chủ yếu là cuống họng (yết hầu) thông với đường miệng hoặc đường mũi

+ Các chấn động âm thanh do thanh đới tạo ra, được bộ phận truyền âm gom lại và dẫn ra ngoài theo hướng miêng hoặc mũi Cuống họng và miệng không

những truyền âm, mà còn góp phần khá quan trọng vào việc tăng âm (đóng vai trò như một hộp cộng hưởng)

+ Cuống họng được bao bọc bởi một hệ thống niêm mạc, dễ bị kích thích, do

đó cần phải giữ gìn để cuống họng không bị viêm nhiễm, ảnh hưởng xấu đến giọng hát (tránh dùng rượu, cà phê, thuốc lá và thức ăn thức uông quá nóng, quá lạnh, quá cay…)

d Bộ phận phát âm (nhả chữ)

Là miệng với các hoạt động của môi, răng, lưỡi, hàm dưới, vòm mềm (hàm ếch mềm, cúa mềm, ngạc mềm) Chúng ta nhận ra được lời ca, tiếng hát với ý nghĩa của nó, là nhờ vào hoạt động của các cơ năng trên Khi nói đến khẩu hình là nói đến hình thể, hình dáng, cả bên ngoài lẫn bên trong của miệng do hoạt động phối hợp của môi, lưỡi, hàm dưới, vòm mềm tạo ra khi phát âm Mở khẩu hình không đúng cách sẽ làm ảnh hưởng không chỉ đến chất lượng âm thanh, mà nhất là ảnh hưởng đến việc rõ lời, là một yêu cầu cơ bản trong thanh nhạc

e Bộ phận dội âm (cộng minh):

Gồm tất cả các khoảng trống trong thân thể, chủ yếu là các khoảng trống trên đầu, trên mặt, gọi là xoang cộng minh (cộng hưởng) Ngoài khoang họng và khoang miệng vừa tăng âm vừa dội âm, thì các xoang mũi, xoang vòm mặt, xoang trán v.v… chủ yếu có tính cách dội âm, tức là làm cho âm thanh được cộng hưởng, âm vang đầy đặn, giàu âm sắc nhờ các bội âm (họa âm) mà chúng tạo ra Vì thế, khi hát cần phải phóng âm thanh lên phía trước

để tạo được vị trí dội âm trước mặt Vị trí trước mặt mà làn hơi phải hướng tới không giống nhau đối với mọi người Mỗi người sẽ tìm từng vị trí cho từng cao độ, nhưng nói chung chúng nằm khoảng giữa hàm trên và trán (ngay cả khi nói, nếu ta biết nói âm thanh ra phía trước, thì họng ta sẽ đỡ mệt và tiếng nói ta vẫn rõ ràng mà không tốn sức (hình 4):

Trẻ học hát khi đã biết nói Hai tuổi có trẻ nói đúng những cũng có trẻ còn ngọng do vòm họng còn cứng chưa linh hoạt…

Âm thanh phát ra yếu do các dây thanh đới còn mảnh và ngắn, hơi thở ngắn, nông Trẻ chưa điều khiển được hệ cơ thanh quản và hơi thở, do đó giọng trẻ nói cao và yếu hơn người lớn, đồng thời sự phối hợp giữa tai và giọng chưa thật chủ động, khoang ngực chưa phát triển, tỉ lệ đầu to so với thân mình nên giọng trẻ vang, tiếng trong

Trong quá trình giáo dục âm nhạc, hát tạo sự phối hợp giữa tai nghe và giọng: tai nghe âm thanh – giọng bắt chước Bắt chước có chuẩn xác hay không là do tai nghe kiểm tra Sự hỗ trợ của người lớn giúp trẻ tái hiện chính

Đầu giữ thẳng, không căng cứng, không nghẹo cổ Miệng cần phải

mở tròn, không mở quá to Hàm dưới hơi tự do, môi linh hoạt, co dãn mềm mại

Sau khi thuộc bài hát, tốt nhất nên cho trẻ đứng hát Khi đó, hơi thở sâu hơn, vận động tự do hơn, âm thanh cũng vang lên rõ rệt Khi đứng hát trẻ cần giữ đầu cho thẳng, tay thả xuôi theo người một cách tự nhiên

Để trẻ biết hát ngân dài, cần phải bắt đầu dạy trẻ tập kéo dài âm thanh trong các trò chơi, khi kết thúc tiết nhạc, câu nhạc… ngay từ những nhóm trẻ nhỏ

Một số trẻ thở đứt đoạn không phải hơi thở của trẻ ngắn mà là vì không

biết điều chỉnh hơi thở

- Trẻ cần tập hát từ những tiết nhạc ngắn như bài Búp bê của Mông Lợi

Chung Giáo viên điều khiển cho trẻ hít hơi vào đầu các tiết nhạc và giữ hơi

để hát một cách chậm rãi với âm thanh vang sáng đều đặn rõ lời Cách lấy hơi

như vậy có thể tập với các bài hát Con chim non hót trên cành cây, Phi ngựa,

Là con mèo, Đi ngủ, Nu na nu nống, Lái ô tô…

- Để phát triển hơi thở, nên cho trẻ tập các bài hát có những tiết nhạc

ngắn hai nhịp và những tiết nhạc dài bốn nhịp, ví dụ bài Cùng múa vui

Như vậy, để hát được những tiết nhạc ngắn, trẻ chỉ cân hít hơi nhẹ; để hát được những tiết nhạc dài trẻ cần hít hơi sâu hơn và giữ hơi Cách điều

khiển hơi thở như vậy có thể tập cho các bài hát Tập tầm vông, Mùa hè đến,

Em tập lái ô tô

- Ở các nhóm trẻ nhỡ và lớn có thể cho trẻ tập giữ hơi với các bài hát

có tiết nhạc, câu nhạc dài như Rước đèn, Chim mẹ chim non, Cháu đi mẫu giáo, Trường chúng cháu đây là trường mầm non…

Ở các độ tuổi này, trẻ có thể tập sử dụng hơi thở cho linh hoạt, phù hợp với các thể loại bài hát khác nhau:

- Đẩy mạnh hơi khi hát các bài hành khúc, nhảy múa

- Hít vào nhẹ nhàng, yên tĩnh và đẩy hơi ra chậm rãi, từ từ khi hát các bài hát ru, trữ tình

- Ngắt hơi gọn khi hát nảy ở các bài hát hài hước, dí dỏm, vui hoạt

● Hát rõ lời

Hát rõ lời góp phần truyền đạt bài hát một cách diễn cảm Trẻ hát các từ cần phải rõ, đúng, tiến tới rành mạch Những nguyên tắc phát âm lời hát có liên quan chặt chẽ tới sự vận động của 6 thanh điệu trong ngữ âm Tiếng Việt

là thanh không, sắc, huyền, hỏi, ngã, nặng

Trẻ các nhóm 2 – 3 tuổi, 3 – 4 tuổi còn đang tập nói, điều khiển lưỡi

còn chưa thành thạo, nên thường tự thay đổi các từ như: Anh thành ăn, cánh

hát thành cắn, xinh hát thành xin, mình hát thành mìn, nhanh hát thành nhăn…

Các từ có dấu ngã thường được hát bằng các từ có dấu sắc như Ngựa gỗ hát thành ngựa gố, Cũng hát thành cúng, Giữa hát thành giứa…

Tập cho trẻ hát rõ lời nhưng vẫn giữ được độ mềm mại duyên dáng trong khi hát là rất cần thiết Có thể sử dụng một số biện pháp sau:

- Giáo viên đọc lời bài hát một cách diễn cảm và chậm rãi

- Khi thuộc bài hát, ở các nhóm nhỏ, giáo viên cho cả lớp đọc lời bài hát một cách nhẹ nhàng, không đọc to; đọc chậm cho các từu vang lên rõ rệt

- Đối với trẻ mẫu giáo lớn 5 – 6 tuổi, có thể cho trẻ tập đọc lời ca theo tiết tấu bài hát, trẻ sẽ hát rõ lời hơn vào những bài có nhịp độ nhanh

- Có thể mời một trẻ hoặc một vài trẻ đọc lời bài hát, đọc chậm, còn các trẻ khác thì nghe

Tất cả các biện pháp trên phải được sử dụng một cách thận trọng để giúp trẻ hát rõ lời, tăng cường độ xúc cảm với bài hát, làm sâu sắc thêm hình tượng âm nhạc chứ không phải là một cuộc luyện tập hình thức và khô khan

● Hát chính xác

Hát chính xác đối với trẻ trước tuổi học là sự nhắc lại đúng âm điệu và nhịp điệu bài hát Hát chính xác phụ thuộc vào mức độ phát triển tai nghe nhạc và khả năng linh hoạt của các cơ quan phát thanh

Nếu phân biệt được rõ độ cao thấp, to nhỏ của âm thanh, ghi nhớ được giai điệu thì trẻ dễ dàng hát được chính xá Để phát triển ở trẻ kĩ năng hát chính xác, cần phải lựa chọn bài hát phù hợp với âm vực giọng, hơi thở vừa sức với trẻ từng nhóm Các biện pháp hỗ trợ cho trẻ hát chính xác là:

- Trẻ được nghe cô hay các bạn hát chính xác

- Nghe phần nhạc của bài hát qua diễn tấu của nhạc cụ

- Cho trẻ ôn tập có hệ thống các bài đã học

- Cho trẻ hát theo từng nhóm nhỏ, hát đơn Trẻ sẽ thấy mình hát rõ hơn, biết được mức độ hát chính xác của bản thân

- Có những trẻ hay hát sai có thể do rụt rè hoặc thiếu chú ý Khi tập hát, cần nhớ động viên, khen ngợi mỗi thành tích của mỗi trẻ này Nên xếp những trẻ hay hát sai rồi gần giáo viên hoặc xen lẫn với những trẻ hát chính xác

Rèn luyện kĩ năng hát chính xác còn phụ thuộc vào môi trường âm nhạc quanh trẻ Nếu như ở gia đình, cha mẹ cùng chơi đàn và hát, nghe đài, xem vô tuyến thì trẻ cũng cố gắng hát theo và những khả năng âm nhạc cũng phát triển theo

● Hát đồng đều

` Khi hát tập thể, trẻ biết hòa giọng mình trong giọng chung, hát nhịp nhàng Để dạy trẻ có kỹ năng hát đồng đều, có thể sử dụng một số biện pháp sau:

- Trước khi hát cần thu hút sự tập trung chú ý của trẻ

- Giáo viên hát hoặc đàn câu dạo đầu rồi đưa tay theo động tác chỉ huy hoặc gật đầu để trẻ cùng hát Thông thường giáo viên hát lại câu nhạc đầu tiên, đôi khi hát lại cả bài, rồi làm động tác dẫn vào Trẻ theo động tác của giáo viên có thể bắt đầu và kết thúc bài hát một cách chính xác, có thể hát mạnh lên hoặc nhẹ đi, có thể tháy đổi tiết tấu, nhịp độ… Các động tác chỉ huy

là phương tiện để giáo viên giúp trẻ nắm được kĩ năng hát đồng đều

Trẻ học được các kĩ năng ca hát nói trên trong quá trình học hát Các bài hát có phong cách, tính chất khác nhau là phương tiện căn bản để rèn luyện các kỹ năng ca hát, được tiến hành đồng bộ và phát triển dần từ đơn giản đến phức tạp theo từng độ tuổi của trẻ

1.5.2 Kĩ năng ca hát của trẻ 5 – 6 tuổi

Trẻ 5 – 6 tuổi có kĩ năng: Biết giữ tư thế hát đẹp duyên dáng, biết cách lấy hơi đúng và rõ lời, hát hòa hợp diễn cảm đúng giai điệu, đúng nhịp điệu các bài hát có phong cách, tính chất khác nhau

Muốn cho trẻ phát triển giọng tốt cần rèn luyện thường xuyên đảm bảo vừa sức và vệ sinh

1.6 Cách phát âm các nguyên âm

Trong các nguyên âm, có 5 nguyên âm đơn quan trọng mà chúng ta thường sử dụng đó là: A, Ê, I, O, U Ngoài ra còn có các nguyên âm ghép đôi, nguyên âm ghép ba: ai, oi, ui, ưi, ao, au, âu, ua, ưa, ay, ây… iêu, oai, uôi, ươi Những nguyên âm đơn chính được phân chia theo vị trí của lưỡi và độ mở của miệng như sau:

Nguyên âm Cách phát âm

A Được coi như nguyên âm mẹ, khẩu hình mở rộng vừa

chiều cao vừa chiều ngang, cằm hạ xuống, mép hơi bành

ra, tạo thành hình dáng bên ngoài hơi tròn hơn là bẹt Răng dưới được môi che khuất, còn răng cửa phía trên có thể lộ

ra ít nhiều tuỳ người Mặt lưỡi bằng, đầu lưỡi tiếp giáp nhẹ với răng dưới Khi đọc chữ A nét mặt vui như muốn cười (như tiếng reo vui A !, khi con tháy mẹ đi chợ về) Tập mở rộng cả khẩu hình phía trong bằng cách nâng hàm ếch mềm và hạ cuống lưỡi : tiếng vang tốt khi làn hơi phóng

lên giữa vòm miệng

I Khẩu hình hẹp nhất trong hàng, 2 mép hơi giành ra như

khi cười, răng lộ ra đôi chút, lưỡi nâng lên phía trước gần vòm miệng nhưng không đụng vào, răng sát nhau mà không chạm nhau

O Khẩu hình khá tròn, tuy không rộng bằng A, phần giữa

của môi hơi nhô ra trước Lưỡi rụt vào phía sau, mặt lưỡi cong lên gần che lấp lưỡi gà

U Môi chúm lại, nhô ra như khi ta muốn huýt sáo : Khẩu

hình thu nhỏ nhất so với O

1.7 Một số phương pháp dạy học âm nhạc

1.7.1 Phương pháp trình bày tác phẩm

Có hai phương pháp trình bày tác phẩm âm nhạc

- Trình bày, thể hiện diễn cảm toàn bộ nội dung, sắc thái, tư tưởng, tình cảm trong tác phẩm

+ Đó là điều kiện để trẻ làm quen với âm nhạc, cảm thụ âm nhạc ngay trong lúc nghe nhạc Bài hát, điệu múa dù đơn giản đến đâu cũng cần được trình bày rõ ràng, say sưa, diễn cảm

+ Giáo viên cần hiểu sâu sắc nội dung, tư tưởng, mọi sắc thái tình cảm trong tác phẩm

+ Trình bày, biểu diễn tác phẩm diễn cảm một cách trân thực, sâu sắc

sẽ tác động mạnh đến trẻ, kích thích ở trẻ những tình cảm khác nhau, làm

phong phú ấn tượng của trẻ

+ Cái khó trong trình bày diễn cảm, xúc động à ở chỗ, giáo viên phải lặp lại thường xuyên các tiết mục quen thuộc, nhưng những tiết mục đó lại là mới đối với trẻ Giáo viên cần phải hiểu được bản chất cái đẹp, ý tưởng của tác giả, giữ được nỗi xúc động tự nhiên, chân thực của mình với tác phẩm

+ Đó là trình bày rõ nét những chỗ cần lấy hơi, nhấn mạnh, hát to lên hay nhỏ đi, ngân dài hoặc thay đổi âm sắc giọng khi thể hiện sự thay đổi của

âm nhạc giữa các đoạn nhanh, chậm, trữ tình và hành khúc trong tác phẩm

+ Trình bày kỹ năng biểu diễn có khi để làm rõ cách thể hiện một câu nhạc, một âm ngân dài, một âm hình tiết tấu, một phần của tác phẩm…

+ Trình bày các kĩ năng biểu diễn rất quan trọng trong dạy trẻ phối hợp các động tác múa với âm nhạc, với hát, diễn tả âm nhạc trong động tác của toàn điệu múa hoặc từng động tác múa riêng lẻ

+ Đây là phương pháp sư phạm điển hình, thu hút sự chú ý của trẻ đến các phương tiện diễn tả âm nhạc, tạo điều kiện cho trẻ lĩnh hội, tái tạo tác phẩm, sáng tạo âm nhạc

1.7.2 Phương pháp hướng dẫn thực hành luyện tập

Trong thực hành nghe nhạc, giáo viên cần sắp xếp chỗ cho trẻ, sao cho mọi em đều nghe rõ, nhìn thấy mọi biểu hiện trên nét mặt và các động tác của giáo viên

Trong thực hành các hoạt động hát, múa, vận động theo nhạc cho trẻ ở trường mầm non và các lớp đầu cấp tiểu học, giáo viên phải hát, múa là chủ yếu, trẻ làm theo từ chậm đến nhanh dần cho đúng nhịp độ Giáo viên phải kiên nhẫn trình bày nhiều lần để trẻ có chỗ dựa, làm theo cho đến khi được

Trong thực hành ca hát, gặp các bài hát khó, dài, giáo viên chia thành các đoạn, các câu, thậm chí các tiết nhạc, tập cho trẻ nắm được rồi nối tiếp các tiết nhạc, câu, đoạn nhạc sau

Với múa, hoặc vận động theo nhạc, các động tác ban đầu có thể chỉ

theo được hướng chung, có thể còn chưa đúng, chưa chính xác Được thực hành nhiều lần trong tiết học, trẻ sẽ dần điều chỉnh bản thân để hát, múa cho đều, cho đúng Những yêu cầu còn chưa đạt, giáo viên nên tiếp tục sửa chữa, luyện tập ở các tiết học sau

Phát hiện được chỗ khó, chỗ sai trẻ hay mắc phải, cần bố trí thay đổi các dạng thực hành và có sự điều chỉnh, luân phiên hợp lý sao cho trẻ không chán và mệt mỏi

1.7.3 Phương pháp dùng lời

Dùng lời trong giáo dục và dạy học âm nhạc khá phong phú như: trình bày, giới thiệu tác phẩm, giới thiệu cách thể hiện; giải thích nội dung, phương tiện diễn tả âm nhạc, trò chuyện về nôi dung âm nhạc; kể chuyện về âm nhạc; đặt câu hỏi gợi mở; nhắc nhở những chỗ trẻ quên; khích lệ, động viên trẻ…

Dùng lời trong dạy học, là phương pháp được sử dụng phổ biến nhất từ trước đến nay Giáo viên sử dụng lời nói để hướng dẫn đến ý thức của trẻ Đối với trẻ, lời nói cụ thể, mạch lạc, thong thả và có hình ảnh của giáo viên là một trong những phương tiện nhận thức đặc biệt gần gũi, dễ hiểu Nhạc sĩ thiên tài

người Nga Trai–cop–xky đã từng nói “Khi nào lời nói bất lực thì ở đó xuất hiện một tiếng nói hùng hồn hơn, đó là âm nhạc” hoặc “âm nhạc bắt đầu chỗ ngôn từ kết thúc”

Các biện pháp dùng lời phải được lựa chọn để dùng vào các hoạt động

âm nhạc khác nhau, phục vụ cho yêu cầu, mục đích của từng tiết học, từng độ tuổi học sinh

+ Lời nói của giáo viên phải ngắn gọn, rõ ràng, hình ảnh phải hướng tới tính chất, nội dung của tác phẩm, đến các phương tiện diễn tả âm nhạc… để gợi mở những cảm xúc, tâm trạng thể hiện trong tác phẩm âm nhạc

+ Dùng lời để giới thiệu tác phẩm phải ngắn gọn, sinh động, gây được hứng thú, gợi nhu cầu muốn nghe, muốn học tác phẩm đó

+ Đối với trẻ mẫu giáo lớn, trong thực hành luyện tập, giáo viên có thể

đặt câu hỏi để các em trả lời theo nội dung, tính chất âm nhạc

1.7.4 Phương pháp trực quan

Sử dụng phương tiện dạy học âm nhạc được coi là phương pháp, phương tiện tích cực, hỗ trợ cho phương pháp trình bày tác phẩm, thực hành luyện tập và phối hợp với các biện pháp dùng lời và các biện pháp khác làm cho quá trình dạy học, giáo dục âm nhạc trở nên dễ dàng, hấp dẫn và sinh động

Trong mọi hoạt động âm nhạc như hát, vận động – múa, nghe nhạc, trò chơi âm nhạc để sử dụng đồ dùng trực quan Với trẻ mẫu giáo, đồ chơi, đồ dùng dạy học là phương tiện hữu hiệu giúp trẻ nhận thức và thể hiện cảm xúc Bên cạnh đó, giáo viên nên tự tạo nhiều đồ chơi, đồ dùng dạy học phù hợp, tích hợp giáo dục âm nhạc với các hoạt động trong cuộc sống hằng ngày ở trường mầm non một cách logic, có hiệu quả

Bên cạnh đó, giáo viên cần thu hút sự chú ý của trẻ Giáo viên cần thiết

kế phần trò chuyện một cách sinh động nhằm thu hút sự chú ý của trẻ sau đó dẫn dắt một cách khéo léo để vào bài một cách nhẹ nhàng tạo cảm giác thoải mái, gần gũi, thân thiện

Giáo viên chú ý theo dõi một cách thường xuyên cảm giác, nhịp điệu, các khả năng thẩm âm, phát âm của trẻ để có sự điều chỉnh, sửa sai cho trẻ kịp thời Ví dụ: Giáo viên bật nhạc và quan sát sự hứng thú của trẻ: trẻ nhún nhảy theo nhịp bài hát, vỗ tay theo bài hát, hoặc hát theo bài hát đó Bố trí những trẻ yếu hơn ngồi gần giáo viên hoặc các bạn có năng khiếu để trẻ có cơ hội tiếp xúc, học tập Muốn thế, cô nên gọi nhiều cá nhân trẻ lên hát để kiểm tra khả năng của trẻ Nên gọi những trẻ hát tốt lên trước để trẻ nghe và học theo Giáo viên cũng cần thay đổi hình thức để trẻ không bị nhàm chán

1.8 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ

1.8.1 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ

- Trẻ dưới 12 tháng tuổi

Trẻ em có phản ứng nhanh với âm thanh Trẻ 2 tháng tuổi đã có biểu hiện lắng nghe âm thanh Trẻ từ 4 – 5 tháng tuổi hướng theo nơi phát ra âm thanh Trẻ ở những tháng tuổi này đã có biểu hiện hưởng ứng với tính chất âm thanh âm nhạc bằng thái độ: vui sướng khi nghe tiếng nhạc; nín khóc khi nghe tiếng ru à ơi Cuối năm thứ nhất, trẻ biết u ơ theo tiếng hát của người lớn Tuy nhiên, khả năng chú ý đến âm thanh của trẻ rất ngắn Trẻ cũng rất thích hóng chuyện, thích nghe cô hát những bài hát ru, dân ca, những bài hát có giai điệu

êm dịu và vuốt ve tay chân trẻ hoặc bế trẻ đung đưa theo nhịp bài hát

- Trẻ 13 – 24 tháng

Trẻ ở độ tuổi này, những bài hát vui tươi, nhộn nhịp dễ tạo cho trẻ những cảm xúc, sự chú ý Trẻ có thể hát theo người lớn những từ cuối, câu hát đơn giản Thích nghe hát ru, những bài hát có giai điệu mềm mại, êm dịu… Trẻ biết hưởng ứng cảm xúc với âm nhạc bằng các động tác đơn giản như: vẫy tay, nhún nhảy, đung đưa… tuy nhiên chưa khớp với nhịp điệu âm nhạc

- Trẻ 25 – 36 tháng

Trẻ có những biểu hiện hưởng ứng âm nhạc cụ thể , rõ ràng như tươi cười hoặc yên lặng, vui vẻ, thích thú hoặc chăm chú, ngạc nhiên Trẻ có khả năng chú ý nghe hơn và có thể phân biệt độ cao, thấp, to nhỏ của âm thanh

Trẻ có thể hát theo người lớn, những bài hát ngắn, đơn giản Biết thể hiện cảm xúc âm nhạc bằng những vận động cơ bản như vỗ tay, giậm chân, vẫy tay, nhún nhảy theo nhịp điệu âm nhạc, chạy vòng quanh theo tiếng nhạc

- Trẻ 3 – 4 tuổi

Đây là giai đoạn chuyển từ nhà trẻ lên mẫu giáo Về ngôn ngữ, trẻ đã nói được các câu ngắn, câu đơn và bước đầu sử dụng câu ghép Những biểu hiện rõ rệt hơn Đồng thời, trẻ biết vận động: giậm chân, vỗ tay, vẫy tay… theo âm nhạc

Ở trẻ xuất hiện hứng thú với âm nhạc, đôi khi trẻ hứng thú với một dạng âm nhạc hoặc với một tác phẩm âm nhạc nào đó Tuy nhiên, cảm xúc và

hứng thú âm nhạc chưa ổn định, nhanh chóng xuất hiện và cũng mất ngay

Trẻ có thể tự hát hoặc có sự hỗ trợ chút ít của người lớn để hát bài hát ngắn, đơn giản

Trẻ độ tuổi này có thể làm quen với một số nhạc cụ, tập sử dụng các dụng cụ gõ đệm theo nhịp bài hát

- Trẻ 4 – 5 tuổi

Trẻ ở tuổi này đã thể hiện tính độc lập Trẻ đặt ra các câu hỏi như: Vì sao? Thế nào? Trong tư duy trẻ bắt đầu nắm được mối quan hệ giữa các sự vật, hiện tượng Trẻ có thể xác định được các âm thanh cao – thấp, to – nhỏ,

âm sắc ( tiếng hát của bạn hoặc tiếng đàn) Biết phân biệt tính chất âm nhạc: vui vẻ, sôi nổi, êm dịu, nhịp độ nhanh hay chậm…

Trẻ hiểu được yêu cầu của bài hát, sự phối hợp động tác trong khi múa

Ở độ tuổi này, giọng trẻ đã có âm vang (tuy chưa lớn) và đã linh hoạt hơn Âm vực giọng đã ổn định trong quãng 6 (Rê – Xi) Khả năng phối hợp giữa nghe và hát cũng ổn định hơn

Hứng thú với từng dạng hoạt động âm nhạc ở từng trẻ, khả năng thể hiện sự phân hóa rõ rệt, trẻ thích hát, trẻ thích múa, trẻ thích chơi các dụng cụ

âm nhạc…

- Trẻ 5 – 6 tuổi

Đây là giai đoạn chuẩn bị cho trẻ vào trường tiểu học Trẻ có khả năng tri giác toàn vẹn hình tượng âm nhạc Cảm giác tai nghe và kinh nghiệm nghe nhạc của tre cũng tích lũy được nhiều hơn Trẻ có thể phân biệt độ cao, thấp của âm thanh, giai điệu đi lên hay đi xuống, độ to, nhỏ, thậm chí cả sự thay đổi cường độ âm thanh (mạnh hay yếu), âm sắc của một số nhạc cụ, giọng hát

Giọng hát đã vang hơn, âm sắc ổn định, tầm cữ giọng cũng mở rộng, trong khoảng quãng 8 (Đô 1 – Đô 2) Sự phối hợp giữa tai nghe và giọng hát cũng tốt hơn

Trẻ có thể vận động theo nhạc một cách nhịp nhàng, uyển chuyển, có thể di chuyển ở các đội hình khác nhau, động tác truyền cảm, đôi khi có sự sáng tạo ở một mức độ nhất định

Như vậy, khả năng và sự phát triển âm nhạc theo từng độ tuổi của trẻ ở trường mầm non có những nét chung:

1 Mức độ phát triển âm nhạc tùy thuộc vào sự phát triển chung của trẻ,

ở mỗi độ tuổi

2 Mức độ phát triển âm nhạc của trẻ ở cùng một nhóm tuổi không giống nhau, có độ chênh lệch rất rõ rệt Có những trẻ rất năng khiếu ở mặt này – có giọng hát tốt hoặc khả năng vận động nhanh nhẹn, nhưng lại yếu ở mặt khác – tai nghe Hoặc ngược lại, có những trẻ biểu hiện giọng hát và máu một cách khó khăn, nhưng lại có khả năng chú ý nghe và nghe rất tốt…

Điều đó cho thấy rằng, trong quá trình giáo dục âm nhạc, không những phải tìm hiểu những đặc điểm lứa tuổi nói chung, mà còn phải chú ý đến những đặc điểm cá biệt ở từng trẻ

1.8.2 Đặc điểm khả năng âm nhạc của trẻ 5 – 6 tuổi ở trường mầm non Cổ Loa

Trong quá trình thực tập ở trường mầm non Cổ Loa, đã nghiên cứu và lập phiếu điều tra khả năng âm nhạc của trẻ 5 - 6 tuổi trường mầm non Cổ Loa và thu được kết quả như sau: