Tìm hiểu thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên - xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

LỜI CẢM ƠN Lời đầu tiên của khóa luận, tôi xin bày tỏ sự lòng biết ơn sâu sắc tới Thạc sĩ Trịnh Thị Xinh đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, định hướng khoa học để tôi từng bước hoàn thành khó

MÔN TỰ NHIÊN - XÃ HỘI LỚP 1, 2, 3 Ở

TRƯỜNG TIỂU HỌC XUÂN HÒA - PHÚC YÊN -

VĨNH PHÖC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục học

HÀ NỘI, 2017

MÔN TỰ NHIÊN - XÃ HỘI LỚP 1, 2, 3 Ở

TRƯỜNG TIỂU HỌC XUÂN HÒA - PHÚC YÊN -

VĨNH PHÖC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục học

Người hướng dẫn khoa học ThS Trịnh Thị Xinh

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên của khóa luận, tôi xin bày tỏ sự lòng biết ơn sâu sắc tới Thạc sĩ Trịnh Thị Xinh đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ, định hướng khoa học để

tôi từng bước hoàn thành khóa luận với đề tài: “Tìm hiểu thực trạng giáo dục

kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên - xã hội lớp 1,

2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc”

Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Ban giám hiệu và các giáo viên khối lớp 1, 2, 3 ở trường Tiểu học Xuân Hòa cùng các thầy cô giáo trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện và giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận này

Đây là lần đầu tiên tôi làm quen với công tác nghiên cứu khoa học nên không tránh khỏi sự thiếu sót Tôi rất mong được sự góp ý của thầy cô và các bạn đọc để bài khóa luận của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 14 tháng 4 năm 2017 Sinh viên

Nguyễn Thị Việt Hà

LỜI CAM ĐOAN

Đề tài: “Tìm hiểu thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu

học thông qua môn Tự nhiên - xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc” là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự

hướng dẫn của Thạc sĩ Trịnh Thị Xinh

Các số liệu trong đề tài nghiên cứu này là trung thực, rõ ràng, chính xác

và chưa từng được công bố trong bất kì công trình nghiên cứu nào

Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 14 tháng 4 năm 2017 Sinh viên

Nguyễn Thị Việt Hà

DANH MỤC VIẾT TẮT

UNICEF Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc

UNESCO Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên Hợp

Quốc

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Khách thể nghiên cứu 4

6 Đối tượng nghiên cứu 4

7 Phạm vi nghiên cứu 4

8 Giả thuyết khoa học 5

9 Phương pháp nghiên cứu 5

10 Cấu trúc đề tài 5

NỘI DUNG 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1.1 Một số vấn đề về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 6

1.1.1 Khái niệm kỹ năng 6

1.1.2 Khái niệm kỹ năng sống 6

1.1.3 Khái niệm về học sinh tiểu học 7

1.2 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 7

1.2.1 Sự cần thiết phải giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 7

1.2.2 Các nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống 9

1.2.2.1 Thay đổi hành vi 9

1.2.2.2 Trải nghiệm 11

1.2.2.3 Tiến trình 11

1.2.2.4 Thời gian - môi trường học 11

1.2.2.5 Tương tác 12

1.2.3 Các con đường giáo dục kỹ năng sống 12

1.2.3.1 Giáo dục kỹ năng sống được thực hiện trước hết trong quá trình giáo

dục ở nhà trường 12

1.2.3.2 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua việc tiếp cận 4 trụ cột giáo dục 13

1.2.3.3 Học kỹ năng sống thông qua đào tạo chuyên biệt dưới hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp 14

1.2.3.4 Thông qua dịch vụ tham vấn 15

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục kỹ năng sống 15

1.2.4.1 Tương tác giữa người học và người dạy 15

1.2.4.2 Nội dung chương trình và tài liệu học tập 16

1.2.4.3 Quá trình và môi trường học tập 16

1.2.4.4 Các yếu tố quản lý 16

1.2.5 Nhà trường tiểu học với vấn đề giáo dục kỹ năng sống 17

1.2.5.1 Kỹ năng giao tiếp 17

1.2.5.2 Kỹ năng tự nhận thức 18

1.2.5.3 Kỹ năng tự bảo vệ 18

1.2.5.4 Kỹ năng kiên định và kỹ năng từ chối 18

1.2.5.5 Kỹ năng ứng phó với tình huống căng thẳng 18

1.2.5.6 Kỹ năng ra quyết định 18

1.3 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên và Xã hội 19

1.3.1 Quan niệm giáo kỹ năng sống 19

1.3.2 Môn Tự nhiên và Xã hội 19

1.3.3 Mục tiêu của chương trình môn Tự nhiên và Xã hội 19

1.3.4 Ý nghĩa thực tiễn của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua môn Tự nhiên và Xã hội 20

1.3.5 Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1, 2, 3 với việc giáo dục kỹ năng sống 21

1.3.5.1 Tự nhiên - Xã hội lớp 1 21

1.3.5.2 Tự nhiên - Xã hội lớp 2 21

1.3.5.3 Tự nhiên - Xã hội lớp 3 22

1.3.6 Các phương pháp thường sử dụng trong quá trình giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1, 2, 3 23

1.3.6.1 Phương pháp thảo luận nhóm 23

1.3.6.2 Phương pháp động não 23

1.3.6.3 Phương pháp đóng vai 24

1.3.6.4 Phương pháp trò chơi 25

Chương 2: THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA MÔN TỰ NHIÊN - XÃ HỘI LỚP 1, 2, 3 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC XUÂN HÒA - PHÚC YÊN - VĨNH PHÖC 27

2.1 Thực trạng đội ngũ giáo viên 28

2.2 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh các khối 1, 2, 3 về vấn đề giáo dục kỹ năng sống 29

2.2.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý về vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 29

2.2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 30

2.2.2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về bản chất của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 30

2.2.2.2 Thực trạng nhận thức của giáo viên về mức độ cần thiết của việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 31

2.2.3 Thực trạng nhận thức của học sinh về vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 32

2.3 Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học 33

2.3.1 Thực trạng về nội dung giáo dục KNS cho học sinh khối 1, 2, 3 thông qua môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc 33

2.3.2 Thực trạng của việc sử dụng các phương pháp dạy học trong giáo dục KNS cho học sinh khối 1, 2, 3 thông qua môn Tự nhiên và Xã hội ở trường

tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc 35

2.3.3 Thực trạng của việc sử dụng các phương tiện dạy học trong giáo dục KNS cho học sinh khối 1, 2, 3 thông qua môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc 37

2.3.4 Thực trạng của việc sử dụng các hình thức tổ chức dạy học trong giáo dục KNS cho học sinh khối 1, 2, 3 thông qua môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc 39

2.3.5 Thực trạng về kết quả giáo dục KNS cho học sinh khối 1, 2, 3 thông qua môn Tự nhiên và Xã hội ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc 41

Chương 3: NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC THÔNG QUA MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1, 2, 3 Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC XUÂN HÒA - PHÚC YÊN - VĨNH PHÖC 44

3.1 Nguyên nhân của thực trạng 44

3.2 Những biện pháp khắc phục thực trạng 46

3.2.1 Đổi mới công tác quản lý 47

3.2.2 Nâng cao nhận thức và năng lực của giáo viên 47

3.2.3 Đầu tư kinh phí cho hoạt động giáo dục 47

3.2.4 Tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục tiểu học 48

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 49

TÀI LIỆU THAM KHẢO 51

Giáo dục KNS là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng những hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học có kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng thích hợp

Học sinh tiểu học là những học sinh ở lứa tuổi nhi đồng, các em mới đang hình thành các giá trị nhân cách, thích khám phá, tìm tòi song còn thiếu hiểu biết, chưa có kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, kích động… Để giúp các

em tránh được những điều đó thì việc giáo dục KNS cho trẻ là vô cùng cần thiết Từ đó tạo nền tảng vững chắc để các em hoàn thiện nhân cách sau này

Môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học được tích hợp các kiến thức của các lĩnh vực khoa học như Vật lý, Hóa học, Sinh học… bao gồm các chủ đề

về con người và sức khỏe, tự nhiên, xã hội Vì vậy, có nhiều ưu thế trong việc giáo dục KNS cho học sinh tiểu học, nhất là chủ đề “con người và sức khỏe”

Giáo dục KNS cho học sinh tiểu học thông qua môn học cụ thể là việc làm cần thiết trong xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay Môn Tự nhiên và Xã hội là môn học chiếm ưu thế để tích hợp nội dung giáo dục KNS cho học sinh, nhằm giúp các em nâng cao tâm lý xã hội, đáp ứng được với những thay đổi của cuộc sống hàng ngày và chống lại những tác động xấu của môi trường xung quanh

Tuy nhiên không phải lúc nào việc giáo dục KNS cho học sinh thông qua môn học này cũng được quan tâm thực thiện theo đúng mục tiêu đã đặt

2

ra Nhận thấy tầm quan trọng của việc tích hợp giáo dục KNS cho học sinh thông qua môn Tự nhiên và Xã hội, chúng tôi chọn đề tài: “Tìm hiểu thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên -

xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc”

2 Lịch sử nghiên cứu

KNS và vấn đề giáo dục KNS cho con người đã xuất hiện và được nhiều quan tâm từ xa xưa như học ăn, học nói, học gói, học viết… Đó là những kỹ năng đơn giản nhất mang tính chất kinh nghiệm phù hợp với đời sống và giai cấp xã hội Nghiên cứu kỹ năng ở mức độ khái quát, đại diện cho hướng nghiên cứu này có P.Ia.Galperin, V.A.Crutexki… P.Ia.Galperin trong công trình nghiên cứu của mình đã đi sâu về vấn đề hình thành tri thức và kỹ năng theo lý thuyết hình thành hành động trí tuệ theo giai đoạn Nghiên cứu

kỹ năng ở mức độ cụ thể, các nhà nghiên cứu kỹ năng ở các lĩnh vực khác như kỹ năng lao động lao động gắm với những tên tuổi các nhà tâm lý - giáo dục như: V.V.Tseburseva, Trần Trọng Thủy; kỹ năng học tập gắn với G.X.Cochiuc, N.A.Menchinxcaia, Hà Thị Đức; kỹ năng hoạt động sư phạm gắn với tên tuổi X.I.Kixegops, Nguyễn Như An, Nguyễn Văn Hộ

KNS có chủ yếu trong các chương trình hành động của UNESCO (Tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục của Liên Hợp Quốc), WHO (Tố chức Y

tế thế giới), UNICEF (Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc) cũng như các chương trình hành động của các tổ chức xã hội trong và ngoài nước… ở hướng nghiên cứu này, các tác giả chủ yếu xây dựng hệ thống kỹ năng của từng loại hoạt động, mô tá chân dung các kỹ năng cụ thể và các điều kiện, quy trình hình thành và phát triển hệ thống các kỹ năng đó… trong chương trình này chỉ giới thiệu những kỹ năng cơ bản như: kỹ năng nhận thức, kỹ năng giao tiếp…

Năm 1996, thuật ngữ KNS được biết đến thông qua cách tiếp cận 4 trụ

cột trong giáo dục thế kỉ 21: “Học để biết, học để làm, học để chung sống,

3

học để tự khẳng định mình” Sau đó, thuật ngữ này được đề cập đến trong

chương trình của UNICEF tại Việt Nam: “Giáo dục KNS để bảo vệ sức khỏe

và phòng chống HIV/AIDS cho thanh thiếu niên trong và ngoài trường”

Khái niệm “Kỹ năng sống” thực sự được hiểu với nội hàm đa dạng sau hội thảo “Chất lượng giáo dục và kỹ năng sống” do UNICEF, Viện chiến lược

và phát triển chương trình giáo dục tổ chức ngày 23-25 tháng 10 năm 2003 tại

Hà Nội Từ đó người làm công tác giáo dục ở Việt Nam đã hiểu dầy đủ hơn

về KNS

Từ năm học 2002-2003 ở Việt Nam đã thực hiện đổi mới giáo dục phổ thông (Tiểu học và Trung học phổ thông) trong cả nước Trong chương trình Tiểu học đổi mới đã hướng đến giáo dục KNS thông qua lồng ghép một số môn học tiềm năng như: Đạo đức, Tự nhiên - xã hội (lớp 1, 2, 3) và Khoa học (lớp 4, 5) Đề tài cấp Bộ của TS Nguyễn Thanh Bình nghiên cứu về thực trạng kỹ năng sống cho học sinh và đề xuất một số giải pháp giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Năm 2005, nhóm tác giả của Viên Chiến lược và chương trình giáo dục

đã có công trình nghiên cứu đầu tiên: “Giáo dục kỹ năng sống ở Việt Nam” Nội

dung chương trình đã đề cập đến một số vấn đề cơ bản như: Các quan niệm về

kỹ năng sống; cơ sở pháp lý của giáo dục kỹ năng sống ở Việt Nam; đánh giá về giáo dục kỹ năng sống ở Việt Nam; giáo dục kỹ năng sống ở các bậc học; cách thức giáo dục kỹ năng sống; những thách thức và định hướng giáo dục kỹ năng sống trong tương lai Đây là công trình nghiên cứu quan trọng là cơ sở, nền tảng cho các công trình nghiên cứu tiếp theo về KNS ở Việt Nam

Như vậy vấn đề giáo dục KNS ở bậc Tiểu học cũng đã được quan tâm nhưng chủ yếu là tích hợp thông qua các môn học trong nhà trường, hay thông qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn

đề giáo dục KNS cho học sinh nói chung và cho học sinh Tiểu học nói riêng

3 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên - Xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc, đồng thời phát hiện ra nguyên nhân dẫn đến thực trạng, trên

cơ sở đó đề ra giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục KNS cho học sinh tiểu học

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về giáo dục KNS

- Tìm hiểu thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên - xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

- Tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục KNS cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1,

2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

5 Khách thể nghiên cứu

Vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

6 Đối tƣợng nghiên cứu

Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên - xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

7 Phạm vi nghiên cứu

- 812 học sinh lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

5

- 20 giáo viên chủ nhiệm và giảng dạy bộ môn Tự nhiên và Xã hội lớp

1, 2, 3 trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

8 Giả thuyết khoa học

Việc giáo dục KNS cho học sinh tiểu học đã được chú trọng thực hiện tuy nhiên hiệu quả của nó chưa cao Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng nói trên đó là: do nhận thức của giáo viên, do nội dung chương trình không phù hợp, do sử dụng phương pháp chưa hợp lý, hình thức tổ chức dạy học chưa phù hợp Nếu chúng ta phá hiên đúng thực trạng và tìm được nguyên nhân thì có thể đề xuất những biên pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả dạy học môn Tự nhiên và Xã hội nói riêng và giáo dục KNS cho học sinh nói chung

9 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp trò chuyện

- Phương pháp điều tra

- Phương pháp thống kê toán học

10 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận và tài liệu tham khảo nội dung chính của khóa luận gồm:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tế

Chương 2: Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên - xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

Chương 3: Nguyên nhân của thực trạng và một số biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên

và Xã hội lớp 1, 2, 3 ở trường tiểu học Xuân Hòa - Phúc Yên - Vĩnh Phúc

6

NỘI DUNG Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Một số vấn đề về kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

1.1.1 Khái niệm kỹ năng

Kỹ năng là năng lực thực hiện một hành động hay một hoạt động nào

đó bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, cách thức hành động đúng đắn để đạt được mục đích đề ra

1.1.2 Khái niệm kỹ năng sống

Hiện nay có rất nhiều quan niệm về kỹ năng sống Tùy từng góc nhìn khác nhau người ta có những quan niệm về kỹ năng sống khác nhau:

- Theo tổ chức Văn hóa, Khoa học và Giáo dục của Liên hợp quốc (UNESCO): Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày - đó là những kỹ năng cơ bản như: đọc, viết, làm tính,…

(UNESCO, Kỹ năng sống - Cầu nối tới khả năng con người Tiểu ban giáo dục UNESCO 2003)

- Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO): Kỹ năng sống là những kỹ năng thiết thực mà con người cần để có cuộc sống an toàn, khỏe mạnh Đó là những kỹ năng mang tâm lý xã hội và kỹ năng giao tiếp được vận dụng trong những tình huống hàng ngày để tương tác một cách hiệu quả với người khác

và giải quyết có hiệu quả những vấn đề, những tình huống của cuộc sống hàng ngày

(Chu Shiu Kee - Understanding Life Swkijlls, Báo cáo tại hội thảo

“Chất lượng giáo dục kỹ năng sống”, Hà Nội 23 - 25/10/2003)

- Theo thuyết hành vi: Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý xã hội liên quan đến những tri thức, những giá trị và những thái độ - đó là những

Như vậy, có nhiều cách tiếp cận về kỹ năng sống dựa vào các góc độ, các tiêu chí xem xét khác nhau có thể hình thành các khái niệm khác nhau về

kỹ năng sống

1.1.3 Khái niệm về học sinh tiểu học

Học sinh tiểu học là trẻ ở độ tuổi từ 6 - 11 tuổi, đang theo học chương trình tiểu học từ lớp 1 - lớp 5 tại các trường tiểu học trong hệ thống giáo dục Việt Nam

1.2 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

1.2.1 Sự cần thiết phải giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học

Thế kỉ XXI là thế kỉ của sự phát triển kinh tế xã hội, khoa học kĩ thuật

ở trình độ cao, do đó tri thức và giáo dục được đưa lên hàng đầu Yêu cầu của

xã hội đối với con người ngày càng cao Con người trong xã hội hiện đại không chỉ học để có tri thức, học để có giá trị đạo đức, thẩm mĩ, nhân văn đúng đắn, mà phải học để có những kỹ năng sống nhất định

Giáo dục kỹ năng sống là giáo dục cách sống tích cực trong xã hội hiện đại Người có kỹ năng sống là người luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách, biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp, họ thường thành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chính mình

- Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi đang hình thành về nhân cách, tâm sinh lý của trẻ đang phát triển rất nhanh chóng Bên cạnh sự phát triển nhanh chóng về thể chất thì trí tò mò, xu hướng thích cái mới lạ, thích được tự khẳng định mình, thích làm người lớn, dễ hành động bột phát, nhu cầu giao lưu với bạn bè cùng lứa tuổi… cũng phát triển

- Ngày nay sự phát triển nhanh chóng của các lĩnh vực xã hội cũng có tác động lớn đối với trẻ chưa thành niên Bên cạnh những mặt tích cực, thì những ảnh hưởng tiêu cực của cơ chế thị trường, của sự bùng nổ thông tin, của sự du nhập lối sống thực dụng… đã tác động mạnh mẽ đến các em Nếu không được trang bị các KNS cần thiết và có bản lĩnh vững vàng thì các em

dễ trở thành nạn nhân của tình trạng lạm dụng hay bạo lực, căng thẳng, mất lòng tin, mặc cảm Mất lòng tin, sự mặc cảm làm các em không muốn tìm kiếm sự giúp đỡ tích cực của bạn bè cùng lứa tuổi hay của người lớn mà hành động theo cảm tính của mình

- Những thay đổi nhanh chóng về kinh tế - xã hội cũng ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc sống gia đình - tế bào của xã hội Do đó cũng ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của các em Một gia đình mải mê với công việc của mình không có điều kiện quan tâm, chăm sóc con cái một cách đầy đủ, nhất là về mặt tinh thần, khiến nhiều trẻ rơi vào tình trạng bị xao nhãng, bị bỏ rơi Ở một số gia đình thiếu sự hiểu biết, chia sẻ lẫn nhau giữa cha mẹ và con cái dẫn đến những hiểu lầm, căng thẳng và trẻ tìm đến bạn bè mà chúng cho là có thể tìm lời

9

khuyên Một số trẻ em do gia đình khó khăn phải lang thang kiếm sống phụ giúp gia đình Tỷ lệ ly hôn gia tăng, bạo lực gia đình, bố mẹ vướng vào các tệ nạn xã hội… đã khiến nhiều trẻ bị bỏ rơi, bị khủng hoảng tinh thần một cách nặng nề

Do đó, việc giáo dục KNS là hết sức cần thiết và quan trọng để giúp trẻ rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và cộng đồng, có khả năng ứng phó tích cực trước sức ép của cuộc sống và sự lôi kéo thiếu lành mạnh của bạn bè cùng trang lứa, phòng ngừa những hành vi có hại cho sức khỏe thể chất và tinh thần của các em, giúp các em biết lựa chọn cách ứng xử phù hợp trong các tình huống của cuộc sống, nó giúp tăng cường khả năng tâm lý xã hội của các em, khả năng thích ứng và giúp các em có cách thức tích cực để đối phó với những thách thức trong cuộc sống

Như vậy, giáo dục KNS có tầm quan trọng đặc biệt trong công tác giáo dục đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh tiểu học Bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI mà UNESCO đưa ra thực chất cũng là tiếp cận KNS, nêu lên những vấn

đề chủ chốt mà mỗi cá nhân cần được trang bị để có cuộc sống tốt đẹp cả về

vật chất và tinh thần, đó là: “Học để biết, học để làm, học để làm người và

học để chung sống” Nhất là trong thời điểm hiện nay ngành giáo dục đang

gấp rút chuẩn bị cho đề án đổi mới giáo dục toàn diện Chương trình mới được tiếp cận theo hướng hình thành và phát triển năng lực cho người học, không chạy theo khối lượng tri thức mà chú ý khả năng vận dụng tổng hợp các kiến thức, kỹ năng, thái độ, tình cảm, động cơ… vào giải quyết các vấn

đề, các tình huống trong cuộc sống hàng ngày Lúc này việc giáo dục KNS cho trẻ được đặt lên hàng đầu để nhằm đáp ứng được mục tiêu giáo dục và nhu cầu xã hội

1.2.2 Các nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống

1.2.2.1 Thay đổi hành vi

Giáo dục KNS có thể vận dụng các nguyên tắc thay đổi hành vi, vì giáo dục KNS chủ yếu hướng vào thay đổi hành vi, thói quen tiêu cực của người học

10

Thay đổi hành vi luôn là một việc khó Viện Hàn lâm khoa học Mĩ (NAS) đã nghiên cứu và giới thiệu mô hình bảy nguyên tắc thay đổi hành vi của con người như sau:

- Cung cấp thông tin là thời điểm khởi đầu tất yếu của bất cứ sự cố gắng mong muốn thay đổi hành vi nào Thông tin cần dễ hiểu và phù hợp với người học, đối tượng mà chúng ta muốn họ thay đổi hành vi

- Tập trung vào những thông điệp tích cực, hình thành, duy trì và củng

cố hành vi lành mạnh và hướng tới cuộc sống tốt hơn cho mọi người trong cộng đồng, cần hạn chế sử dụng các thông điệp mang tính đe dọa để động viên sự thay đổi hành vi

- Giáo dục theo quy mô nhỏ và cần độ lâu về thời gian để động viên người tham gia chấp nhận những hành vi mới, để dạy mô hình các kỹ năng cần thiết nhằm đạt được những hành vi đó để tiếp tục củng cố những kỹ năng mới cho đến khi người tham gia cảm thấy có thể thực hiện được những hành

vi lành mạnh

- Khuyến khích tư duy phê phán trong các tình huống lựa chọn: Mỗi cá nhân thường thích chấp nhận những hành vi mới nếu họ được lựa chọn nó trong số các phương án có thể nêu trên cơ sở tự phân tích, phê phán và tìm ra phương án phù hợp với mình Cho nên phương pháp giáo dục KNS cần hướng tới phát triển kỹ năng tư duy phê phán giúp người tham gia học được rất nhiều lựa chọn khi giải quyết những tình huống khó khăn

- Tạo ra môi trường khuyến khích sự thay đổi hành vi vì sự thay đổi sẽ

dễ dàng hơn nếu môi trường cũng khuyến khích sự thay đổi đó đối với cá nhân, nên các chương trình giáo dục KNS cần chú trọng cộng tác với cộng đồng một cách toàn diện để tạo ra môi trường khuyến khích sự thay đổi

- Tăng cường sử dụng giáo dục đồng đẳng: người mang ảnh hưởng có thể làm thúc đẩy những thay đổi, nên phương pháo đồng đẳng có thể được bổ

11

sung vào các chương trình giáo dục KNS để tạo cơ hội thuận lợi cho sự thay đổi cũng như chấp nhận hành vi mẫu của người khác Tập huấn cho người có tác động ảnh hưởng đến họ có thể đóng vai trò mẫu trong nhóm của mình có thể giúp tăng đáng kể tác động của chương trình

- Phòng ngừa sự lặp lại thói quen cũ, vì sự tái phạm có thể xảy ra, do đó cần phải xây dựng theo con đường duy trì những hành vi lành mạnh và giúp người tham gia đi theo đúng hành lang của những hành vi tích cực sau khi họ

đã tái phạm

1.2.2.2 Trải nghiệm

KNS chỉ được hình thành khi con người được trải nghiệm qua các tình huống thực tế HS chỉ có kỹ năng khi các em tự làm việc đó, chứ không chỉ nói việc đó Kinh nghiệm có được khi HS được hành động trong các tình huống đa dạng giúp các em dễ dàng sử dụng và điều chỉnh các kỹ năng phù hợp với điều kiện thực tế

Giáo viên cần thiết kế và tổ chức thực hiện hoạt động trong và ngoài giờ học sao cho HS có cơ hội thể hiện ý tưởng cá nhân, tự trải nghiệm và biết phân tích kinh nghiệm sống của chính mình và người khác

1.2.2.3 Tiến trình

Giáo dục KNS không thể hình thành trong “ngày một, ngày hai” mà đòi hỏi phải có cả quá trình: nhận thức - hình thành thái độ - thay đổi hành vi Đây là một quá trình mà mỗi yếu tố có thể là khởi đầu của một chu trình mới

Do đó nhà giáo dục có thể tác động lên bất kì mắt xích nào trong chu trình trên: thay đổi thái độ dẫn đến mong muốn thay đổi nhận thức và hành vi hoặc hành vi thay đổi tạo nên sự thay đổi nhận thức và thái độ

1.2.2.4 Thời gian - môi trường học

Giáo dục KNS cần thực hiện ở mọi nợi, mọi lúc và thực hiện càng sớm càng tốt đối với trẻ em Môi trường giáo dục được tổ chức nhằm tạo cơ hội cho

HS áp dụng kiến thức và kỹ năng vào các tình huống “thực” trong cuộc sống

12

Giáo dục KNS được thực hiện trong gia đình, trong nhà trường và cộng đồng Người tổ chức giáo dục KNS có thể là bố mẹ, là thầy cô, là bạn bè cùng học hay các thành viên cộng đồng Trong nhà trường phổ thông, giáo dục KNS được thực hiện trên các giờ học, trong các hoạt động lao động, hoạt động đoàn thể - xã hội, hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và các hoạt động giáo dục khác

1.2.2.5 Tương tác

KNS không thể được hình thành chỉ qua việc nghe giảng và tự đọc tài liệu mà phải thông qua các hoạt động tương tác với người khác Việc nghe giảng và tự đọc tài liệu chỉ giúp HS thay đổi nhận thức về một vấn đề nào đó Nhiều KNS được hình thành trong quá trình HS tương tác với các bạn cùng học và những người xung quanh (kỹ năng thương lượng, kỹ năng giải quyết vấn đề…) thông qua hoạt động học tập hoặc các hoạt động xã hội trong nhà trường Trong khi tham gia các hoạt động có tính tương tác, học sinh có dịp thể hiện các ý tưởng của mình, xem xét ý tưởng của người khác, được đánh giá và xem xét lại những kinh nghiệm sống của mình trước đây theo một cách nhìn nhận khác Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động có tính chất tương tác cao trong nhà trường tạo cơ hội quan trọng để giáo dục KNS hiệu quả

1.2.3 Các con đường giáo dục kỹ năng sống

1.2.3.1 Giáo dục kỹ năng sống được thực hiện trước hết trong quá trình giáo dục ở nhà trường

Năng lực tâm lý xã hội là một quá trình học tập được thực hiện thông qua truyền thống, văn hóa, cộng đồng Quá trình học để có khả năng tâm lý xã

hộ được thực hiện trong cả nhà trường cũng như thông qua các kênh nguồn khác nhau Tuy nhiên, tốc độ phát triển kinh tế xã hội đã làm cho con người ngày càng biệt lập và mang tính cá nhân Gia đình trở nên nhỏ hơn và con người có ít cơ hội để học khả năng tâm lý xã hội qua truyền thống và văn hóa

13

cộng đồng trước đây Mọi người đều thiếu khả năng tâm lý xã hội và phát triển Vì vậy cần tăng cường năng lực tâm lý xã hội cho người học ngay trong đời sống nhà trường thông qua giáo dục KNS

Một số nghiên cứu nhấn mạnh KNS cần được dạy trong chương trình của nhà trường hơn là nhiệm vụ biệt lập tách khỏi chương trình bình thường của nhà trường

(Brolin & Dalozen 1979, Cioani 1988, Cronin, Lord & Wending 1991, Lewis & Taymens 1992)

Dạy KNS cần phải chứa đựng tong tất cả các môn khoa học thông qua nhấn mạnh mối quan hệ giữa học tập và các hoạt động sống hàng ngày Đồng thời cần coi việc dạy kỹ năng xã hội với tư cách là một khía cạnh của kỹ năng sống

1.2.3.2 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua việc tiếp cận 4 trụ cột giáo dục

Hội nghị Giáo dục thế giới đã làm sáng tỏ một quan điểm rằng: Giáo dục muốn bồi dưỡng năng khiếu và tiềm năng cá nhân, phát triển cá tính của người học giúp cải thiện cuộc sống của họ và làm thay đổi xã hooijthif cần phải chú trọng đến việc nắm được các KNS Bên cạnh các kỹ năng thực hành,

kỹ năng thể chất, chúng ta còn cần thêm các kỹ năng sống - những kỹ năng làm cho con người có thể học và sử dụng kiến thức để phát triển khả năng phân tích và phán đoán giúp làm chủ được xúc cảm, cuộc sống và có quan hệ phù hợp với người khác

(Nguyễn Thanh Bình, Giáo trình chuyên đề giáo dục kỹ năng sống, NXB Đại học Sư phạm, 2009, trang 40)

Chương trình hành động Dakar đã tuyên bố rằng: Tất cả thế hệ trẻ và những người lớn có quyền được hưởng một nền giáo dục đảm bảo cho người

học “học để biết, học để làm, học để tự khẳng định mình và học để chung

sống” Bốn trụ cột này chính là cách để tiếp cận KNS dựa trên sự kết hợp

14

giữa những khả năng tâm lý xã hội (học để biết, học để làm, học để chung sống với mọi người, học để tự khẳng định mình) với các kỹ năng thực hành,

kỹ năng tâm vận động

(Dakar Franmework for Action World Education Forum Senegan, 2000)

Do đó cần xác định rõ nội dung các vấn đề giáo dục theo tiếp cận bốn trụ cột giáo dục thế kỷ XXI, nghĩa là cần xác định rõ những yêu cầu cụ thể

như những chỉ báo trong từng nội dung “học để biết”, “học để chung sống

với mọi người”, “học để tự khẳng định mình”, “học để làm” là gì để có định

hướng hoạt động, đồng thời là cơ sở để đánh giá kết quả học giáo dục KNS

1.2.3.3 Học kỹ năng sống thông qua đào tạo chuyên biệt dưới hình thức hoạt động ngoài giờ lên lớp

Mục tiêu của KNS là giúp mọi người thay đổi cách ứng xử của mình theo cách tích cực, hiệu quả Chỉ có cách học dựa trên tự khám phá bản thân hoặc tự lĩnh hội thì mới giúp con người thay đổi căn bản hành vi của mình Bản chất của nó chính là sự trải nghiệm

Hoạt động ngoài giờ lên lớp có ưu thế là điều kiện thời gian thoải mái hơn giờ lên lớp, nên vận dụng giáo dục trải nghiệm thuận lợi hơn Chính vì vậy, khi thiết kế nội dung và tổ chức giáo dục KNS qua hoạt động ngoài giờ lên lớp cần quan tâm khai thác kiến thức, kinh nghiệm và kỹ năng đã có của học sinh

Những hoạt động ngoài giờ lên lớp thường thu hút và gây hưng phấn trong HS, tạo điều kiện để HS thực hành và tăng cường những KNS theo cách thức phù hợp với từng nhóm đối tượng và từng vùng Trên cơ sở đó HS tiếp thu nhanh chóng, vững chắc với những kiến thức được giáo dục

Hình thức tổ chức giáo dục KNS phải mang tính hấp dẫn và phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi tiểu học Yêu cầu trong hình thức tổ chức giáo dục phải đa dạng, phong phú, tránh gây nhàm trán, thiếu sức hấp dẫn đối với

15

người học, đồng thời phải phát huy tính tích cực sáng tạo của HS Tổ chức hoạt động ngoài giờ lên lớp là một trong những con đường cơ bản và quan trọng trong giáo dục KNS

1.2.3.4 Thông qua dịch vụ tham vấn

Đó là một quá trình trợ giúp trong đó người cán bộ được đào tạo về chuyên môn sử dụng các kỹ năng để giúp đỡ thân chủ khai thác tình huống, xác định và triển khai những giải pháp khả thi trong giới hạn cho phép để vượt qua những khó khăn mình gặp phải

Nhà giáo dục dù có thành công trong việc học sinh nhận ra cách họ suy nghĩ có thể làm ảnh hưởng đến hành vi, thành công của họ thì vẫn cần phải thử thách niềm tin và những suy nghĩ không lành mạnh và phát triển một triết

lý sống, niềm tin mới hiệu quả Chính triết lý và niềm tin đó làm điểm tựa và chi phối những thái độ, hành vi tích cực mang tính xây dựng làm cho họ có kỹ năng sống

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục kỹ năng sống

1.2.4.1 Tương tác giữa người học và người dạy

Nhìn chung, trung tâm của mọi việc trong giáo dục là tương tác giữa người dạy và người học Điều đó có nghĩa là chất lượng giáo dục được tạo ra trong quá trình tương tác này

(Life skills The brideg to human kapabilities, UNESCO education sector position paper, Draft 13 UNESCO 6/2003)

Chương trình Drakar về hành động giáo dục cho mọi người đã đưa ra nhu cầu đặc biệt về đào tạo giáo viên tốt và các kỹ thuật học tập tích cực để tác động đến giáo dục Điều này càng quan trọng tong lĩnh vực giáo dục KNS,

để cho việc thực hiện chương trình có hiệu quả giáo viên cần phải thay đổi cách dạy, phong cách học và xử dụng các dạng khác nhau của phương pháp tương tác để khích lệ sự tham gia

16

1.2.4.2 Nội dung chương trình và tài liệu học tập

Nội dung giáo dục cần phù hợp với kinh nghiệm, nhu cầu của cả học sinh nam và nữ, cũng như nhu cầu của xã hội Các chương trình KNS về bất

cứ chủ đề nào được coi là hiệu quả thì cần phải đưa ra mô hình thực hành về

kỹ năng tư duy phê phán, kỹ năng giải quyết vấn đề/ ra quyết định (học để biết) các kỹ năng tự kiểm soát bản thân, đương đầu với những cú sốc và tình cảm (học để tự khẳng định mình) và các kỹ năng giao tiếp liên nhân cách (học

để chung sống với mọi người) cũng như các kỹ năng thực hành (học để làm)

để thực hiện những hành vi mong muốn

Chương trình và tài liệu dạy/học là những thành tố cốt lõi của giáo dục,

là một phần bổ trợ cho giáo viên giỏi và người học mong muốn tìm tòi Do đó, điều quan trọng với người biên soạn chương trình là phải tính đến cả người dạy

và người học khi xây dựng tài liệu sử dụng cách tiếp cận KNS, gắn kết trực tiếp các ví dụ, hình ảnh minh họa với các kinh nghiệm và hứng thú của cả học sinh nam và nữ Ngoài các tài liệu thông thường như: tranh ảnh, tạp chí, sách vẫn cần những tài liệu dạy học như đĩa (CD - Rom) và các đa phương tiện biểu đạt khác (các phương tiện vô tuyến và truyền thanh học sinh)

1.2.4.3 Quá trình và môi trường học tập

Môi trường học tập cần phải lành mạnh, an toàn và có khả năng bảo vệ Tiếp cận KNS là cách tiếp cận dựa trên cá nhân và khả năng hành động của người đó Để tiếp cận đó có hiệu quả cần phải coi trọng môi trường giáo dục không chỉ trong nhà trường mà còn ở gia đình và cộng đồng Cần phải kết hợp đào tạo KNS với các điều kiện bổ sung như chính sách phát triển một môi trường tâm lý xã hội thuận lợi và gắn với các dịch vụ của cộng đồng

1.2.4.4 Các yếu tố quản lý

Để hoạt động giáo dục KNS có hiệu quả, trong tổ chức cần thực hiện và phải có hệ thống các văn bản có tính pháp chế trong việc hướng dẫn thực hiện

17

giáo dục KNS cho học sinh tiểu học Nhà quản lý cần quan tâm đến công tác lập kế hoach giáo dục KNS, công tác tổ chức hoạt động, huy động nguồn lực giáo dục KNS và công tác chỉ đạo thực hiện nội dung, chương trình giáo dục KNS cho học sinh, đồng thời đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục, dạy học theo hướng tích hợp với việc đánh giá KNS cho học sinh Đi đôi với việc nâng cao năng lực giáo dục KNS cho giáo viên, xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, thống nhất trong việc thực hiện mục tiêu, nội dung giáo dục KNS cho học sinh tiểu học Công tác quản lý giáo dục cần quan tâm đến việc chỉ đạo đổi mới trong xây dựng chương trình, nội dung giáo dục KNS, phương pháp dạy học, giáo dục theo hướng tăng cường giáo dục KNS cho học sinh Hoạt động giáo dục KNS phụ thuộc một phần nguồn tài chính, cơ sở vật chất vì vậy phải tăng cường nguồn tài chính cơ sở vật chất phục vụ cho công tác giáo dục KNS cho học tiểu học Như vậy, yếu tố quản lý có tác động quan trọng trong tổ chức các hoạt động giáo dục KNS cho học sinh đạt kết

quả cao

1.2.5 Nhà trường tiểu học với vấn đề giáo dục kỹ năng sống

Giáo dục KNS trong nhà trường tiểu học không được biên soạn thành môn học độc lập hay một lĩnh vực học tập cụ thể mà được tiếp cận thông qua việc tích hợp vào một số môn học như: Đạo đức, Tự nhiên - Xã hội (lớp 1, 2, 3), Khoa học (lớp 4, 5) và các hoạt động ngoài giờ lên lớp

Những KNS cụ thể được tích hợp qua các môn học đó là:

1.2.5.1 Kỹ năng giao tiếp

Hiểu được các quy tắc giao tiếp chung như: chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi, nói lời yêu cầu, đề nghị với một số đối tượng gần gũi, quen thuộc với các

em như: thầy cô giáo, bạn bè, người thân trong gia đình hoặc với những đối tượng đặc biệt như phụ nữ có thai, người già, người có hoàn cảnh khó khăn

18

1.2.5.2 Kỹ năng tự nhận thức

Tự nhìn nhận, đánh giá bản thân để xác định được mặt mạnh, mặt yếu của mình; nhận biết được về sự thay đổi tâm sinh lý của bản thân khi bước vào tuổi vị thành niên để có thái độ hành vi đúng đắn như: không hôt hoảng, không lo sợ khi có sự thay đổi về sinh lý, có ý thức vệ sinh ở tuổi dậy thì, có lối sống lành mạnh về thể chất và tinh thần, hiểu rõ vị trí của mình trong các mối quan hệ ở nhà, ở trường, ngoài xã hội thông qua các hoạt động giao tiếp

hàng ngày với các thầy cô, bạn bè người thân và những người xung quanh

1.2.5.4 Kỹ năng kiên định và kỹ năng từ chối

Kiên quyết giữ vững lập trường và nói lời từ chối trước những lời mời mọc sử dụng chất gây nghiện; rủ rê vào các hoạt động tiêu cực của người xấu hoặc sự lôi kéo chơi bời, bỏ học của bạn bè chưa ngoan, kiên quyết không tham gia vào việc làm, hành vi mang tính tiêu cực

1.2.5.5 Kỹ năng ứng phó với tình huống căng thẳng

Học tập, nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí phù hợp để có tâm trạng thoải mái, lành mạnh để tránh gặp những tình huống căng thẳng không cần thiết Đồng thời xác định rõ những mối quan hệ giữa bản thân với các đối tượng xung quanh để

có thể chia sẻ, tâm sự, tìm kiếm sự giúp đỡ của người đáng tin cậy và tìm ra các giải pháp tối ưu khi gặp các tình huống căng thẳng trong cuộc sống

1.2.5.6 Kỹ năng ra quyết định

Có khả năng quyết định đúng nên hay không nên làm gì để bảo vệ sức khỏe của bản thân, gia đình và cộng đồng; để bảo vệ môi trường; đề phòng tránh bị xâm hại

19

1.3 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học thông qua môn Tự nhiên

và Xã hội

1.3.1 Quan niệm giáo kỹ năng sống

Giáo dục kỹ năng sống là hình thành cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng hành vi lành mạnh và thay đổi những thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học có cả kiến thức, thái độ, kỹ năng thích hợp

1.3.2 Môn Tự nhiên và Xã hội

Tự nhiên và Xã hội là một trong những môn học trong chương trình giáo dục bắt buộc học sinh phải học ở bậc Tiểu học Môn học này được tích hợp các kiến thức của các lĩnh vực khoa học như Vật lý, Hóa học, Sinh học… bao gồm các chủ đề về con người và sức khỏe, tự nhiên, xã hội

1.3.3 Mục tiêu của chương trình môn Tự nhiên và Xã hội

Sau khi học xong môn Tự nhiên và xã hội ở Tiểu học, HS cần đạt được:

Về kiến thức:

- Học sinh có những hiểu biết cơ bản, ban đầu về cơ sở khoa học của vệ sinh

cá nhân,vệ sinh dinh dưỡng, vệ sinh môi trường, nếp sống khoa học, lành mạnh

- Biết một số bệnh tật liên quan đến các cơ quan trong cơ thể và cách phòng tránh

- Biết phát hiện và tự giải quyết những vấn đề liên quan đến sức khỏe của bản thân, gia đình, cộng đồng để khỏe mạnh

Về kĩ năng:

- Hình thành cho học sinh nếp sống khoa học, lành mạnh, các thói quen

và hành vi sức khỏe có lợi cho bản thân, gia đình, cộng đồng

- Biết ứng xử hợp lý trong cuộc sống phòng tránh một số bệnh thông thường, biết tự chăm sóc, giữ gìn sức khỏe cho bản thân

- Biết cách giao tiếp, ứng xử đúng đắn trong gia đình, trường học, cộng đồng

20

- Hình thành ở học sinh các giá trị và kỹ năng phân tích, đánh giá giải quyết các vấn đề trong cuộc sống để có một lời sống tích cực có trách nhiệm, lành mạnh

đề, biết cách diễn đạt những hiểu biết của mình về các hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội, đồng thời hình thành cho các em một số thói quen tự chăm sóc sức khỏe cho bản thân, giữ vệ sinh cá nhân, gia đình và cộng đồng, biết cách phòng một số bệnh đơn giản, những kiến thức kỹ năng, phương pháp học môn tự nhiên - xã hội là cơ sở để các em học tiếp các môn học Sinh học, Vật lý, Hóa học ở Trung học cơ sở

21

1.3.5 Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1, 2, 3 với việc giáo dục kỹ năng sống

1.3.5.1 Tự nhiên - Xã hội lớp 1

Bảng 1: Các chủ đề, các bài học trong môn Tự nhiên - Xã hội lớp 1 có thể

lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống

Chủ đề: Con người và sức khỏe

Bài 4: Bảo vệ mắt và tai

Bài 5: Vệ sinh thân thể

Bài 6: Chăm sóc và bảo vệ răng

Bài 7: Thực hành: Đánh răng và rửa

mặt

Bài 9: Hoạt động nghỉ ngơi

Bài 10: Ôn tập: Con người và sức

khỏe

Chủ đề: Xã hội

Bài 11: Gia đình

Bài 13: Công việc ở nhà

Bài 14: An toàn khi ở nhà

Bài 15: Lớp học

Bài 16: Hoạt động ở lớp Bài 17: Giữ gìn lớp học sách sẽ Bài 20: An toàn trên đường đi học

Chủ đề: Tự nhiên

Bài 27: Con mèo Bài 28: Con muỗi Bài 29: Nhận biết cây cối và con vật Bài 30: Trời nắng, trời mưa

Bài 33: Trời nóng, trời rét Bài 34: Thời tiết

1.3.5.2 Tự nhiên - Xã hội lớp 2

Bảng 2: Các chủ đề, các bài học trong môn Tự nhiên - Xã hội lớp 2 có thể

lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục kỹ năng sống

Chủ đề: Con người và sức khỏe

Bài 4: Làm gì để xương và cơ phát

triển tốt?

Bài 7: Ăn uống đầy đủ

Bài 8: Ăn uống sạch sẽ

Bài 9: Đề phòng bệnh giun

Bài 10: Ôn tập: Con người và sức

Bài 15: Trường học Bài 16: Các thành viên trong nhà trường

Bài 17: Phòng tránh ngã khi ở trường Bài 18: Thực hành: Giữ trường học sạch, đẹp

Bài 20: An toàn khi đi các phương