SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7

SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7 SKKN ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các tiết thực hành sinh học 7

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN

TRONG DẠY HỌC CÁC TIẾT THỰC HÀNH

SINH HỌC 7

-A MỞ ĐẦU:

I Đặt vấn đề:

1 Thực trạng của vấn đề đòi hỏi phải có giải pháp mới để giải quyết:

Sinh học là một bộ môn khoa học nghiên cứu về các cá thể sống Kiến thức của

bộ môn sinh học ở trường THCS rất gần gũi với HS và có nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống, đặc biệt là kiến thức của các tiết thực hành

Sinh học 7 lấy động vật là đối tượng để tìm hiểu Chương trình gồm 8 chương được tìm hiểu qua 70 tiết, trong đó có 13 tiết thực hành

Khi dạy và học các tiết thực hành, đặc biệt các tiết với nội dung “mổ và quan sát cấu tạo trong ” GV và HS gặp rất nhiều khó khăn Cụ thể là:

* Đối với GV:

- Do một số nguyên nhân khách quan nên kết quả thực hành của nhiều GV đôi khi chưa được chính xác

- GV còn phụ thuộc nhiều vào sự chuẩn bị mẫu vật của HS Vì vậy, GV rất bị động nếu HS chuẩn bị mẫu vật không đạt yêu cầu hoặc không chuẩn bị mẫu vật

- Gặp nhiều khó khăn trong việc chốt kiến thức cho HS ghi bài

- Thời gian của một tiết học thực hành không đủ để GV tổ chức HS thực hành tốt

* Đối với HS:

- Tuy mẫu vật thực hành hầu hết đều có ở địa phương nhưng việc thu thập mẫu vật của HS còn gặp nhiều khó khăn

- Mẫu vật HS chuẩn bị nhiều lúc chưa đạt yêu cầu

- Các thao tác thực hành của HS phần lớn là không chính xác

- HS rất khó xác định nội dung kiến thức cần nắm sau khi kết thúc bài thực hành

- Một số ít HS chưa có ý thức học tập bộ môn

Ví dụ: Tiết 16: Mổ và quan sát cấu tạo trong của Giun đất.

* Mục tiêu:

- Kiến thức:

Mô tả được đặc điểm cấu tạo trong của Giun đất

Biết được các thao tác mổ Giun đất

- Kĩ năng:

Rèn kĩ năng mổ động vật không xương sống

Rèn kĩ năng quan sát các nội quan bên trong và phân biệt các bộ phận của các cơ quan

Rèn kĩ năng thực hành theo nhóm

Rèn một số kĩ năng sống: tự tin trình bày ý kiến trước tập thể, kĩ năng quản lí thời gian,…

HS tích cực và nghiêm túc khi thực hành.

* Giun đất là một đại diện thuộc ngành Giun đốt Tại thời điểm học tiết 16 ở địa phương có thể thu thập rất nhiều giun đất có kích thước đảm bảo Tuy nhiên,

GV và HS gặp rất nhiều khó khăn khi thực hành, đặc biệt là HS Cụ thể: Vì Giun đất có kích thước nhỏ nên các thao tác mổ của HS nhiều nhóm làm không đạt yêu cầu, nếu mổ đạt yêu cầu thì khi xử lí mẫu trước khi quan sát ( rửa Giun đất) thao tác của HS thường không chính xác

2 Ý nghĩa và tác dụng của phương pháp mới:

Để khắc phục được những khó khăn trên, qua một thời gian tìm hiểu và thử nghiệm nhiều phương pháp tôi đã tìm ra giải pháp là ứng dụng CNTT vào các tiết thực hành Sinh học 7

Hiện nay, CNTT đã được ứng dụng phổ biến trong nhiều lĩnh vực như kinh tế,

y học,… Trong lĩnh vực giáo dục CNTT bước đầu đã được ứng dụng trong công tác quản lí, một số nơi còn ứng dụng trong quá trình giảng dạy và học tập CNTT

là một công cụ đắc lực nhất cho đổi mới phương pháp dạy học các môn và nâng cao chất lượng bộ môn

Với những lí do nêu trên tôi chọn đề tài cho sáng kiến kinh nghiệm là: “ỨNG

DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG CÁC TIẾT DẠY HỌC THỰC HÀNH SINH HỌC 7.”

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài:

dụng CNTT)

CNTT)

- Thời gian: Năm học 2014 - 2015

II Phương pháp tiến hành:

1 Cơ sở lí luận và thực tiễn:

Đề tài này được thực hiện dựa trên cơ sở:

- Nhà trường có phòng thực hành bộ môn đạt yêu cầu

- Trang thiết bị dạy học bằng công nghệ thông tin (CNTT) đầy đủ

- Gv đã học qua lớp CNTT và có chứng chỉ tin học A

2 Biện pháp tiến hành, thời gian tạo ra giải pháp:

- Biện pháp:

Các tiết thực hành với nội dung quan sát cấu tạo ngoài và cấu tạo trong: GV tổ chức dạy các tiết thực hành Sinh học 7 có ứng dụng CNTT đối với lớp thí nghiệm

và dạy các tiết thực hành Sinh học 7 không có ứng dụng CNTT đối với lớp đối chứng

Các tiết thực hành xem băng hình về tập tính: GV tổ chức dạy các tiết thực hành

76,7

- Thời gian: năm học 2014 – 2015

B NỘI DUNG:

I Mục tiêu:

Ứng dụng CNTT trong các tiết thực hành Sinh học 7 nhằm:

- Giúp HS hứng thú hơn khi học các tiết thực hành.

- GV và HS sẽ khắc phục được một số khó khăn nêu trên

- GV sẽ chủ động hơn trong tiết dạy

- HS sẽ không còn tâm lí lo sợ khi đến các tiết thực hành

- Giúp HS dễ dàng xác định kiến thức cần học của tiết thực hành

→ Nâng cao chất lượng dạy và học bộ môn.

II Mô tả giải pháp của đề tài:

1 Thuyết minh tính mới:

1.1 Tổng quát:

GV cần xác định nội dung của tiết thực hành để ứng dụng CNTT cho phù hợp Trong các tiết thực hành Sinh học 7, GV sẽ cho HS theo dõi thao tác thực hành, kết quả, nội dung cần ghi nhớ sau khi thực hành xong trên màng hình thông qua trình chiếu

1.2 Cụ thể:

 Các tiết thực hành có nội dung là quan sát cấu tạo trong.

a.Tiết 16: Mổ và quan sát cấu tạo trong của giun đất.

* Mục tiêu:

- Kiến thức:

Mô tả được đặc điểm cấu tạo trong của Giun đất

Biết được các thao tác mổ Giun đất

- Kĩ năng:

Rèn kĩ năng mổ động vật không xương sống

Rèn kĩ năng quan sát các nội quan bên trong và phân biệt các bộ phận của các cơ quan

Rèn kĩ năng thực hành theo nhóm

Rèn một số kĩ năng sống: tự tin trình bày ý kiến trước tập thể, kĩ năng quản lí thời gian,…

- Thái độ:

HS tích cực và nghiêm túc khi thực hành

HS hứng thú học tập bộ môn

* Gv chuẩn bị nội dung trình chiếu:

- Yêu cầu của bài thu hoạch theo nhóm:

Câu hỏi 1: Trình bày các bước mổ giun đất?

Câu hỏi 2: Khi mổ Giun đất chúng ta mổ mặt bụng hay mặt lưng?

Câu hỏi 3: Hoàn thành các chú thích hình vẽ cấu tạo trong (H 16.3 SGK trang 58)

- Hình ảnh hình dạng ngoài và cấu tạo trong của giun đất

Hình dạng ngoài của Giun đất

Cấu tạo trong của Giun đất

- Đoạn phim: các thao tác mổ giun đất.

- Nội dung ghi bài của HS được hệ thống hóa bằng sơ đồ tư duy

* Tiến trình tiết dạy:

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị

của các nhóm

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị

của các nhóm

Bước 2: GV giới thiệu về mục tiêu

cần đạt của tiết thực hành, cách tiến

hànhvà một số điểm cần lưu ý

Bước 2: GV giới thiệu về mục tiêu

cần đạt của tiết thực hành, cách tiến hànhvà một số điểm cần lưu ý

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài

thu hoạch theo nhóm

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài

thu hoạch theo nhóm (Trình chiếu)

Bước 4: GV thực hiện mẫu các

thao tác mổ Giun đât

Bước 4: GV cho HS quan sát đoạn

phim các thao tác mổ giun đất Sau

đó, GV thực hiện mẫu các thao tác

mổ Giun đât

Bước 5: GV yêu cầu HS thực hành

theo nhóm, GV quan sát và uốn nắn

sửa sai

Bước 5: GV yêu cầu HS thực hành

theo nhóm, GV quan sát và uốn nắn sửa sai

Bước 6: GV gọi HS trình bày kết

quả và đặt mẫu mổ của nhóm mình

lên bàn

Bước 6: GV gọi HS trình bày kết

quả và đặt mẫu mổ của nhóm mình lên bàn

Bước 7: GV nhận xét (thái độ học

tập của HS, kết quả thực hành của

các nhóm), đánh giá và ghi điểm

các nhóm thực hành tốt

Bước 7: GV nhận xét (thái độ học

tập của HS, kết quả thực hành của các nhóm), đánh giá và ghi điểm các nhóm thực hành tốt

Bước 8: GV yêu cầu các nhóm dọn

vệ sinh phòng thực hành

Bước 8: GV trình chiếu hình ảnh

cấu tạo trong của Giun đất Sau đó,

GV hệ thống hóa kiến thức bằng sơ

đồ tư duy cho HS ghi bài dưới dạng trình chiếu Trong quá trình trình chiếu GV sẽ củng cố kiến thức bài thực hành cho HS

Bước 9: GV yêu cầu các nhóm dọn

vệ sinh phòng thực hành

b.Tiết 24: Mổ và quan sát cấu tạo trong của tôm sông.

* Mục tiêu:

- Kiến thức:

Mô tả được đặc điểm cấu tạo trong của Tôm sông

Nắm được các bước mổ tôm sông

- Kĩ năng:

Rèn kĩ năng mổ động vật không xương sống

Rèn kĩ năng quan sát cấu tạo trong và vẽ hình

Rèn một số kĩ năng sống (kĩ năng hợp tác theo nhóm, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm được phân công, kĩ năng quản lí thời gian)

- Thái độ:

HS có trách nhiệm với công việc được giao

HS tích cực và nghiêm túc khi thực hành

* Gv chuẩn bị nội dung trình chiếu:

- Yêu cầu của bài thu hoạch theo nhóm:

Câu hỏi 1: Trình bày các bước mổ quan sát cấu tạo trong của tôm sông?

Câu hỏi 2: Hoàn thành các chú thích ở các hình 23.1B, 23.3B,C

- Hình ảnh cấu tạo của mang tôm, cấu tạo trong của Tôm sông

- Đoạn phim: Cách mổ để quan sát mang tôm và cấu tạo trong của tôm

* Tiến trình tiết dạy:

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị của

các nhóm

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị của

các nhóm

Bước 2: GV giới thiệu về mục tiêu cần

đạt của tiết thực hành, cách tiến hànhvà

một số điểm cần lưu ý

Bước 2: GV giới thiệu về mục tiêu

cần đạt của tiết thực hành, cách tiến hành và một số điểm cần lưu ý

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài thu

hoạch theo nhóm

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài

thu hoạch theo nhóm (Trình chiếu)

Bước 4: GV thực hiện mẫu các thao tác

mổ để quan sát mang và cấu tạo trong

của Tôm sông

Bước 4: GV cho HS quan sát đoạn

phim các thao tác mổ để quan sát mang và cấu tạo trong của Tôm sông Sau đó, GV thực hiện mẫu các thao tác một lần nữa

Bước 5: GV yêu cầu HS thực hành

theo nhóm, Gv quan sát và uốn nắn sửa

sai

Bước 5: GV yêu cầu HS thực hành

theo nhóm, Gv quan sát và uốn nắn sửa sai

Bước 6: GV gọi HS trình bày kết quả

và đặt mẫu mổ của nhóm mình lên bàn

để GV kiểm tra

Bước 6: GV gọi HS trình bày kết quả

và đặt mẫu mổ của nhóm mình lên bàn

Bước 7: GV nhận xét (thái độ học tập

của HS, kết quả thực hành của các

nhóm), đánh giá và ghi điểm các nhóm

Bước 7: GV nhận xét (thái độ học tập

của HS, kết quả thực hành của các nhóm), đánh giá và ghi điểm các

thực hành tốt nhóm thực hành tốt.

Bước 8: GV yêu cầu các nhóm dọn vệ

sinh phòng thực hành

Bước 8: GV trình chiếu hình ảnh

mang tôm và cấu tạo trong của Tôm sông Trong quá trình trình chiếu GV

sẽ củng cố kiến thức bài thực hành cho HS

Bước 9: GV yêu cầu các nhóm dọn

vệ sinh phòng thực hành

 Đối với các tiết thực hành có nội dung quan sát hình dạng ngoài.

Tiết 20: Quan sát một số Thân mềm.

* Mục tiêu:

- Kiến thức:

Nêu được tính đa dạng của ngành Thân mềm qua quan sát các đại diện khác như:

Ốc sên, hến, mực,…

Biết được một số tập tính của thân mềm

- Kĩ năng:

Kĩ năng quan sát, tìm kiếm, xử lí thông tin

Kĩ năng thực hành theo nhóm

- Thái độ:

Hứng thú học tập bộ môn

Thực hiện nghiêm túc qui định của phòng thực hành

* Gv chuẩn bị nội dung trình chiếu:

- Yêu cầu bài thu hoạch:

Câu hỏi 1: Hoàn thành nội dung bảng sau

St

t

Tên Thân

mềm

Đặc điểm cấu tạo ngoài

Môi trường sống

Lối sống

Có lợi hay có hại

2

3

…

Câu hỏi 2: Nêu một vài tập tính của Thân mềm?

- Hình ảnh một số đại diện thuộc ngành Thân mềm

Ốc sên Bạch tuộc

Sò Mực

- Đoạn phim thể hiện được tập tính của ốc sên và mực

- Sơ đồ tư duy

* Tiến trình tiết dạy:

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị của

các nhóm

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị của các

nhóm

Bước 2:GV giới thiệu về mục tiêu cần

đạt của tiết thực hành, cách tiến hành

và một số điểm cần lưu ý

Bước 2: GV giới thiệu về mục tiêu cần đạt

của tiết thực hành, cách tiến hànhvà một

số điểm cần lưu ý

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài

thu hoạch theo nhóm

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài thu

hoạch theo nhóm (Trình chiếu)

Bước 4: GV yêu cầu HS thực hành

theo nhóm theo nội dung đã hướng

dẫn

Bước 4:

- Trường hợp 1: GV yêu cầu HS thực hành theo nhóm theo nội dung đã hướng dẫn (Nếu chuẩn bị mẫu vật tốt)

- Trường hợp 2: GV sẽ trình chiếu hình ảnh và tập tính của một số đại diện Thân mềm, sau đó yêu cầu HS làm việc độc lập hoàn thành bài thu hoạch Trong quá trình trình chiếu GV sẽ đặt ra một số câu hỏi (Nếu HS chuẩn bị mẫu vật không đạt yêu cầu)

Bước 5: Gv yêu cầu HS thực hành Bước 5: GV yêu cầu HS thực hành theo

theo nhóm (hoặc cá nhân), Gv quan

sát và uốn nắn sửa sai

nhóm (hoặc cá nhân), Gv quan sát và uốn nắn sửa sai

Bước 6: GV gọi HS trình bày kết quả Bước 6: GV gọi HS trình bày kết quả Bước 7: GV nhận xét (thái độ học tập

của HS, kết quả thực hành của các

nhóm), đánh giá và ghi điểm các

nhóm thực hành tốt

Bước 7: GV nhận xét (thái độ học tập của

HS, kết quả thực hành của các nhóm), đánh giá và ghi điểm các nhóm (hoặc HS) thực hành tốt

Bước 8: GV yêu cầu các nhóm dọn vệ

sinh phòng thực hành

Bước 8: GV trình chiếu kết quả bài thu

hoạch Sau đó, GV hệ thống hóa kiến thức bằng sơ đồ tư duy cho HS ghi bài dưới dạng trình chiếu Trong quá trình trình chiếu GV sẽ củng cố kiến thức bài thực hành cho HS

Bước 9: GV yêu cầu các nhóm dọn vệ

sinh phòng thực hành

 Đối với các tiết thực hành xem băng hình về tập tính.

Tiết 29: Xem băng hình về tập tính của Sâu bọ.

* Mục tiêu:

- Kiến thức:

Biết được khái niệm tập tính, đặc điểm và cơ sở để hình thành tập tính của sâu bọ Nhận biết được một số tập tính của sâu bọ

- Kĩ năng:

Rèn cho HS một số kĩ năng sống (kĩ năng hợp tác theo nhóm, kĩ năng đảm nhận

trách nhiệm được phân công, kĩ năng quản lí thời gian)

Rèn kĩ năng ghi chép nhanh

- Thái độ:

Hứng thú và tích cực học tập bộ môn

Nghiên túc và tích cực trong thực hành

* GV chuẩn bị nội dung trình chiếu:

- Yêu cầu bài thu hoạch

Trả lời các câu hỏi sau:

1.Qua quan sát hình ảnh và các đoạn phim, em hãy cho biết sâu bọ có những loại tập tính nào?

2 Những tập tính đó có biểu hiện cụ thể là gì?

- Nội dung bài thực hành: hình ảnh và đoạn phim thể hiện tập tính Sâu bọ

Tập tính dinh dưỡng Kiến tha mồi Ve sầu hút nhựa cây

Muỗi hút máu Bọ ngựa bắt mồi

Tập tính sinh sản Chuồn chuồn ghép đôi Chấu chấu ghép đôi

Biến thái không hoàn toàn ở

Châu chấu

Tập tính thích nghi và tồn tại

Bọ que Châu chấu bay theo đàn

- Sơ đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức

* Tiến trình tiết day:

LỚP 7 1,2,3,5,6,7 :

Bước 1: GV kiểm tra sự chuẩn bị của các nhóm.

Bước 2: GV giới thiệu về mục tiêu cần đạt của tiết thực hành, cách tiến hành và

một số điểm cần lưu ý

Bước 3: GV đưa ra yêu cầu của bài thu hoạch theo nhóm (Trình chiếu)

Bước 4: GV trình chiếu nội dung bài thực hành.

Bước 5: GV yêu cầu HS thực hành theo nhóm, Gv quan sát và uốn nắn sửa sai Bước 6: GV gọi HS trình bày kết quả.

Bước 7: GV nhận xét (thái độ học tập của HS, kết quả thực hành của các nhóm),

đánh giá và ghi điểm các nhóm (hoặc HS) thực hành tốt

Bước 8: GV trình chiếu kết quả bài thu hoạch Sau đó, GV hệ thống hóa kiến thức

bằng sơ đồ tư duy cho HS ghi bài dưới dạng trình chiếu Trong quá trình trình chiếu GV sẽ củng cố kiến thức bài thực hành cho HS

Bước 9: GV yêu cầu các nhóm dọn vệ sinh phòng thực hành.

2 Khả năng áp dụng:

* Qua quá trình nghiên cứu và đã dạy thử nghiệm:

Các tiết thực hành có nội dung quan sát cấu tạo trong và quan sát cấu tạo

ngoài:

Tiết thực hành có nội dung xem băng hình về tập tính Sâu bọ:

* Kết quả như sau:

Tiết 16: Mổ và quan sát cấu tạo trong của giun đất.

Độ chính xác của

các thao tác thực

hành

4 nhóm / 12 nhóm 16 nhóm/ 24 nhóm.

HS xác định được

kiến thức cần ghi

nhớ

Hứng thú học tập

bộ môn.

Tiết 24: Mổ và quan sát cấu tạo trong của tôm sông.

Độ chính xác của

các thao tác thực

hành

2 nhóm / 12 nhóm 20 nhóm/ 24 nhóm.

HS xác định được

kiến thức cần ghi

Hứng thú học tập

bộ môn.

Tiết 29: Xem băng hình về tập tính của Sâu bọ.

Độ chính xác của

các thao tác thực

hành

12 nhóm / 12 nhóm 24 nhóm/ 24 nhóm.

HS xác định được

kiến thức cần ghi

nhớ

Hứng thú học tập

bộ môn.

* Qua kết quả trên tôi nhận thấy:

số lượng HS xác định được kiến thức cần ghi nhớ, số HS hứng thú học tập bộ môn thấp hơn so với lớp 71,2,3,5

Khi dạy tiết 29: Xem băng hình về tập tính của Sâu bọ (Có ứng dụng CNTT ở cả 6

→ Nội dung nghiên cứu của đề tài có thể áp dụng trong năm học 2015 – 2016 và những năm tiếp theo Phương pháp mới này có thể hỗ trợ hiệu quả cho phương pháp dạy học thực hành trước đây

3 Lợi ích kinh tế - xã hội:

- Khi ứng dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào giảng dạy sẽ nâng cao được chất lượng dạy và học bộ môn

- Giúp HS yêu thích bộ môn Sinh học 7 hơn, không còn cảm thấy khó khăn khi học các tiết thực hành

C KẾT LUẬN:

Qua quá trình áp dụng thử nghiệm sáng kiến kinh nghiệm này vào giảng dạy tôi nhận thấy chất lượng dạy và học các tiết thực hành Sinh học 7 thay đổi theo hướng tích cực Bên cạnh đó, Nhà trường đã có tương đối đầy đủ các điều kiện để

áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào giảng dạy Vì vậy, tôi xin đề xuất áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào giảng dạy các tiết thực hành Sinh học 7

Mục lục: