Ngày nay, kinh doanh là một trong những hình thức được nhiều người lựa chọn, song song, các nhà kinh doanh cũng phải đối mặt với nhiều mối lo âu trên sàn tranh đấu. Đặc biệt, khi một doanh nghiệp đi vào hoạt động thì không thể nào không cân nhắc đến môi trường kinh doanh xung quanh nó. Thực tế cho thấy rằng, gần như toàn bộ các tổ chức hay các hoạt động của doanh nghiệp luôn chịu sự tác động của các yếu tố từ môi trường. Để có thể phát triển bền vững, buộc doanh nghiệp phải nghiên cứu thật kĩ về các tác động của môi trường từ đó đưa ra những chiến lược, mục tiêu chính xác đồng thời cũng đề ra những giải pháp khắc phục, định hướng mới cho doanh nghiệp.Bài tiểu luận giúp chúng ta có thể hiểu rõ hơn về môi trường doanh nghiệp; các yếu tố bên ngoài và bên trong tác động đến môi trường, thực trạng môi trường của doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời đưa ra những giải pháp hiệu quả nhất cho doanh nghiệp.
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM
DOANH NGHIỆP Ở VIỆT NAM
GIẢNG ĐƯỜNG: CHIỀU THỨ 7 B307
Trang 3GV: BÙI DƯƠNG LÂM THÀNH VIÊN
Trang 4Bài tiểu luận giúp chúng ta có thể hiểu rõ hơn về môi trường doanhnghiệp; các yếu tố bên ngoài và bên trong tác động đến môi trường, thựctrạng môi trường của doanh nghiệp Việt Nam; đồng thời đưa ra nhữnggiải pháp hiệu quả nhất cho doanh nghiệp.
Trang 5quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đờisống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên.
2 Môi trường trong kinh doanh là gì?
-Môi trường kinh doanh là những yếu tố tác động đến tất cả các hoạtđộng kinh doanh, ảnh hưởng đến sự thành công hay thất bại của doanhnghiệp
-Là các yếu tố ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ các bước và quá trìnhcủa quản trị chiến lược
3 Phân loại môi trường và các yếu tố môi trường.
Tùy theo cách tiếp cận ở các góc độ khác nhau mà môi trường được chiathành nhiều loại Ở đây ta chia môi trường làm 2 loại : môi trường bênngoài và môi trường bên trong
3.1 Môi trường bên ngoài
Môi trường bên ngoài của tổ chức bao gồm tất cả những yếu tố tồn tạibên ngoài phạm vi của tổ chức và nó có tiềm năng tác động đến tổ chức.Môi trường bên ngoài có thể khái quát hóa thành hai bộ phận: môitrường tổng quát ( môi trường vĩ mô) và môi trường công việc ( môitrường vi mô)
* Môi trường vĩ mô: gồm các yếu tố nằm bên ngoài tổ chức, định
hình và có ảnh hưởng đến các môi trường tác nghiệp và môi trường nội
bộ, tạo ra các cơ hội và nguy cơ đối với tổ chức
Môi trường vĩ mô bao gồm:
a Môi trường kinh tế
Đây là một yếu tố rất quan trọng thu hút sự quan tâm của tất cả các nhàquản trị Sự tác động của các yếu tố của môi trường này có tính chất trựctiếp và năng động hơn so với một số các yếu tố khác của môi trường tổngquát Những diễn biến của môi trường kinh tế bao giờ cũng chứa đựngnhững cơ hội và đe doạ khác nhau đối với từng doanh nghiệp trong các
Trang 6ngành khác nhau và có ảnh hưởng tiềm tàng đến các chiến lược củadoanh nghiệp Có rất nhiều các yếu tố của môi trường vĩ mô nhưng có thểnói các yếu tố sau có ảnh hưởng lớn đến hoạt động kinh doanh củacác doanh nghiệp
Các nhân tố kinh tế có vai trò quan trọng hàng đầu và ảnh hưởng cótính chất quyết định đến hoạt động kinh doanh của mọi doanh nghiệp.Các nhân tố kinh tế ảnh hưởng mạnh nhất đến hoạt động kinh doanh củacác doanh nghiệp thường là trạng thái phát triển của nền kinh tế: tăngtrưởng, ổn định hay suy thoái
Nền kinh tế quốc dân tăng trưởng với tốc độ cao sẽ tác động đến cácdoanh nghiệp theo 2 hướng: Thứ nhất, do tăng trưởng làm cho thu nhậpcủa các tầng lớp dân cư dẫn đến khả năng thanh toán cho nhu cầu của họ.Điều này dẫn tới đa dạng hóa các loại nhu cầu và xu hướng phổ biến làtăng cầu Thứ hai, do tăng trưởng kinh tế làm cho khả năng tăng sảnlượng và mặt hàng của nhiều doanh nghiệp đã làm tăng hiệu quả kinhdoanh của các doanh nghiệp này Từ đó làm tăng khả năng tích lũy vốnnhiều hơn, tăng về đầu tư mở rộng sản xuất kinh doanh làm cho môitrường kinh doanh hấp dẫn hơn
Nền kinh tế quốc dân ổn định các hoạt động kinh doanh cũng giữ ởmức ổn định Khi nền kinh tế quốc dân suy thoái nó sẽ tác động theohướng tiêu cực đối với các doanh nghiệp
Tỷ lệ lạm phát, mức độ thất nghiệp cũng tác động đến cả mặt sản xuất
và tiêu dùng Khi tỷ lệ lạm phát cao nó sẽ tác động xấu đến tiêu dùng, sốcầu giảm, làm cho lượng hàng tiêu thụ giảm, không khuyến khích sảnxuất và đầu tư giảm
Trang 7Chất lượng hoạt động của ngành ngân hàng không chỉ tác động đếnkinh doanh của bản thân ngành này mà còn tác động nhiều mặt đến hoạtđộng sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, tác động đến công táckiểm tra, kiểm soát, giám sát của nhà nước Điều này thể hiện ở việc tácđộng đến huy động và sử dụng vốn kinh doanh, chi tiêu, tiết kiệm của dân
cư, cầu của người tiêu dùng từ đó ảnh hưởng đến doanh nghiệp
Ngoài ra tỷ giá hối đoái cũng tác động đến các doanh nghiệp thông quanguồn hàng nhập khẩu và xuất khẩu của các doanh nghiệp
b Môi trường chính trị- pháp luật
- Chính trị
Chính trị là yếu tố đầu tiên mà các nhà đầu tư, nhà quản trị các doanhnghiệp quan tâm phân tích để dự báo mức độ an toàn trong các hoạt độngtại các quốc gia, các khu vực nơi mà doanh nghiệp đang có mối quan hệmua bán hay đầu tư Các yếu tố như thể chế chính trị, sự ổn định hay biếnđộng về chính trị tại quốc gia hay một khu vực là những tín hiệu ban đầugiúp các nhà quản trị nhận diện đâu là cơ hội hoặc đâu là nguy cơ củadoanh nghiệp để đề ra các quyết định đầu tư, sản xuất kinh doanh trên cáckhu vực thị trường thuộc phạm vi quốc gia hay quốc tế Yếu tố chính trị
là yếu tố rất phức tạp, tuỳ theo điều kiện cụ thể yếu tố này sẽ tác độngđến sự phát triển kinh tế trong phạm vi quốc gia hay quốc tế Các nhàquản trị chiến lược muốn phát triển thị trường cần phải nhạy cảm với tìnhhình chính trị ở mỗi khu vực địa lý, dự báo diễn biến chính trị trên phạm
vi quốc gia, khu vực, thế giới để có các quyết định chiến lược thích hợp
và kịp thời
- Luật pháp
Trang 8Việc tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh hay không lành mạnhhoàn toàn phụ thuộc vào yếu tố pháp luật và quản lý nhà nước về kinh tế.Việc ban hành hệ thống luật pháp có chất lượng là điều kiện đầu tiên đảmbảo môi trường kinh doanh bình đẳng cho các doanh nghiệp buộc cácdoanh nghiệp phải kinh doanh chân chính, có trách nhiệm Tuy nhiên nếu
hệ thống pháp luật không hoàn thiện cũng sẽ có ảnh hưởng không nhỏ tớimôi trường kinh doanh gây khó khăn trong hoạt động sản xuất kinhdoanh của các doanh nghiệp
Pháp luật đưa ra những quy định cho phép, không cho phép hoặc nhữngđòi hỏi buộc các doanh nghiệp phải tuân thủ Chỉ cần một sự thay đổi nhỏtrong hệ thống luật pháp như thuế, đầu tư sẽ ảnh hưởng đến hoạt độngsản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Ví dụ như Pháp lệnh Bưu chínhViễn thông ra đời cho phép mọi thành phần kinh tế được tham gia cungcấp các dịch vụ chuyển phát thư đã tạo cơ hội cho các doanh nghiệp xâmnhập vào lĩnh vực cung cấp các dịch vụ Bưu chính nhưng lại tạo nguy cơcho VNPT khi phải đối mặt với ngày càng nhiều đối thủ cạnh tranh, môitrường cạnh tranh ngày càng khốc liệt
Vấn đề đặt ra đối với các doanh nghiệp là phải hiểu rõ tinh thần củaluật pháp và chấp hành tốt những quy định của pháp luật, nghiên cứu đểtận dụng được các cơ hội từ các điều khoản của pháp lý mang lại và cónhững đối sách kịp thời trước những nguy cơ có thể đến từ những quyđịnh pháp luật tránh được các thiệt hại do sự thiếu hiểu biết về pháp lýtrong kinh doanh
- Chính phủ:
Chính phủ có vai trò to lớn trong việc điều tiết vĩ mô nền kinh tế thôngqua các chính sách kinh tế, tài chính, tiền tệ và các chương trình chi tiêu
Trang 9của mình Trong mối quan hệ với các doanh nghiệp chính phủ vừa đóngvai trò là người kiểm soát, khuyến khích, tài trợ, quy định, ngăn cấm, hạnchế vừa đóng vai trò khách hàng quan trọng đối với doanh nghiệp (trongchương trình chi tiêu của chính phủ) và sau cùng chính phủ đóng vai trò
là nhà cung cấp các dịch vụ cho doanh nghiệp như cung cấp thông tin vĩ
mô, các dịch vụ công cộng khác Để tận dụng được cơ hội, giảm thiểunguy cơ các doanh nghiệp phải nắm bắt cho được những quan điểm,những quy định, ưu tiên những chương trình chi tiêu của chính phủ vàcũng phải thiết lập một quan hệ tốt đẹp, thậm chí có thể thực hiện sự vậnđộng hành lang khi cần thiết nhằm tạo ra 1 môi trường thuận lợi cho hoạtđộng của doanh nghiệp
c Môi trường công nghệ
Trong phạm vi môi trường kinh tế quốc dân, yếu tố kỹ thuật – côngnghệ cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng, mang tính chất quyết địnhđối với khả năng cạnh tranh, và hiệu quả kinh doanh của các doanhnghiệp
Trong xu thế toàn cầu hóa nền kinh tế hiện nay, sự phát triển nhanhchóng của khoa học, kỹ thuật – công nghệ ở mọi lĩnh vực đều tác độngtrực tiếp đến hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp có liên quan.Với trình độ khoa học công nghệ như hiện nay ở nước ta thì hiệu quả củacác hoạt động ứng dụng, chuyển giao công nghệ đã, đang và sẽ ảnhhưởng trực tiếp và mạnh mẽ tới các doanh nghiệp Xu thế hội nhập buộccác doanh nghiệp ở nước ta phải tìm mọi biện pháp để tăng khả năngcạnh tranh là giá cả, doanh nghiệp đạt được điều này nhờ việc giảm chiphí trong đó yếu tố công nghệ đóng vai trò rất quan trọng Vì vậy, cácdoanh nghiệp phải chú ý nâng cao nhanh chóng khả năng nghiên cứu và
Trang 10phát triển, không chỉ chuyên giao, làm chủ công nghệ ngoai nhập mà phải
có khả năng sáng tạo được kỹ thuật công nghệ tiên tiến
Sự phát triển của công nghệ hiện nay gắn chặt với sự phát triển củacông nghệ thông tin Việc ứng dụng công nghệ thông tin vào lĩnh vựcquản lý sẽ góp phần nâng cao khả năng tiếp cận và cập nhật thông tin, đặcbiệt là những thông tin về thị trường Xóa bỏ các hạn chế về không gian,tăng năng suất lao động
d Môi trường tự nhiên
Các nhân tố tự nhiên bao gồm nguồn lực tài nguyên thiên nhiên có thểkhai thác, các điều kiện về địa lý như địa hình, đất đai, thời tiết, khí hậu,
… ở trong nước cũng như ở từng khu vực Các điều kiện tự nhiên có thểảnh hưởng đến hoạt động của từng loại doanh nghiệp khác nhau: tàinguyên thiên nhiên tác động rất lớn đến doanh nghiệp thuộc lĩnh vực khaithác; đất đai, thời tiết, khí hậu ảnh hưởng đến doanh nghiệp trong ngànhnông, lâm, thủy, hải sản từ đó tác động đến các doanh nghiệp chế biến.Địa hình và sự phát triển cơ sở hạ tầng tác động đến việc lựa chọn địađiểm của mọi doanh nghiệp, khí hậu, độ ẩm sẽ ảnh hưởng đến việc bảoquản, nguyên vật liệu, thành phẩm và điều kiện sản xuất của doanhnghiệp
Điều này tác động đến các doanh nghiệp theo hướng làm cho doanhnghiệp phải chú ý tới các điều kiện tự nhiên Điều kiện tự nhiên ảnhhưởng ở mức độ khác nhau, cường độ khác nhau đối với từng loại doanhnghiệp ở các địa điểm khác nhau và nó cũng tác động theo cả hai xuhướng cả tiêu cực và tích cực
e Môi trường văn hóa – xã hội
Trang 11Bao gồm những chuẩn mực và giá trị mà những chuẩn mực và giá trịnày được chấp nhận và tôn trọng, bởi một xã hội hoặc một nền văn hoá
cụ thể Sự thay đổi của các yếu tố văn hoá xã hội một phần là hệ quả của
sự tác động lâu đài của các yếu tố vĩ mô khác, do vậy nó thường xảy rachậm hơn so với các yếu tố khác Một số những đặc điểm mà các nhàquản trị cần chú ý là sự tác động của các yếu tố văn hoá xã hội thường cótính dài hạn và tinh tế hơn so với các yếu tố khác, thậm chí nhiều lúc khó
mà nhận biết được Mặt khác, phạm vi tác động của các yếu tố văn hoá xãhội thường rất rộng: "nó xác định cách thức người ta sống làm việc, sảnxuất, và tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ" Như vậy những hiểu biết vềmặt văn hoá - xã hội sẽ là những cơ sở rất quan trọng cho các nhà quản trịtrong quá trình quản trị chiến lược ở các doanh nghiệp Các khía cạnhhình thành môi trường văn hoá xã hội có ảnh hưởng mạnh mẽ tới các hoạtđộng kinh doanh như: (1) Những quan niệm về đạo đức, thẩm mỹ, về lốisống, về nghề nghiệp; (2) Những phong tục, tập quán, truyền thống (3)Những quan tâm và ưu tiên của xã hội; Trình độ nhận thức, học vấnchung của xã hội
Văn hóa xã hội ảnh hưởng một cách chậm chạp hơn song cũng rất sâusắc đến hoạt động quản trị và kinh doanh của mọi doanh nghiệp Các vấn
đề về phong tục tập quán, lối sống, trình độ dân trí, tôn giáo, tín ngưỡng,
… có ảnh hưởng sâu sắc đến cơ cấu của cầu trên thị trường Nhân tố nàytác động trực tiếp và rất mạnh mẽ đến hoạt động của các doanh nghiệp dulịch, doanh nghiệp dệt may, các sản phẩm tiêu dùng truyền thống
Văn hóa xã hội còn tác động trực tiếp đến việc hình thành môi trườngvăn hóa của doanh nghiệp, văn hóa nhóm cũng như thái độ cư xử, ứng xửcủa các nhà quản trị, nhân viên tiếp xúc với đối tác kinh doanh cũng nhưkhách hàng
Trang 12*Môi trường vi mô :
Môi trường vi mô gồm các yếu tố, lực lượng, thể chế… nằm bên ngoài
tổ chức mà nhà quản trị khó kiểm soát được, nhưng chúng có ảnhhưởngtrực tiếp đến hoạt động và kết quả hoạt động của tổ chức
Đặc điểm:
+ Các yếu tố thuộc môi trường vi mô thường tác động trực tiếp đến hoạtđộng và kết qủa hoạt động của tổ chức
+ Các yếu tố thuộc môi trường vi mô tác động độc lập lên tổ chức
+ Mỗi tổ chức dường như chỉ có một môi trường vi mô đặc thù
Các yếu tố cơ bản:
Môi trường vi mô bao gồm các yếu tố trong ngành và là các yếu tốngoại cảnh của một doanh nghiệp, nó quyết định tính chất và mức độcạnh tranh của doanh nghiệp trong ngành sản xuất kinh doanh đó Môitrường vi mô bao gồm các yếu tố cơ bản sau: Đối thủ cạnh tranh hiện tại,đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn, khách hàng, nhà cung cấp và sản phẩm thaythế
Đối thủ cạnh tranh hiện tại:
Tìm hiểu và phân tích về các đối thủ cạnh tranh hiện tại có một ý nghĩaquan trọng đối với các doanh nghiệp, bởi vì sự hoạt động của các đối thủcạnh tranh có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động và kết quả của doanh
Trang 13nghiệp Thường phân tích đối thủ qua các nội dung sau: Mục tiêu của đốithủ? Nhận định của đối thủ về doanh nghiệp chúng ta? Chiến lược củađối thủ đang thực hiện? Những tiềm năng của đối thủ? Các biện phápphản ứng của đối thủ? … Ngoài ra cần xác định số lượng đối thủ tham giacạnh tranh là bao nhiêu? Đặc biệt cần xác định rõ các đối thủ lớn là ai và
tỷ suất lợi nhuận của ngành là bao nhiêu?
Đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn:
Đối thủ cạnh tranh tiềm ẩn bao gồm các đối thủ tiềm ẩn (sẽ xuất hiệntrong tương lai) và các đối thủ mới tham gia thị trường, đây cũng lànhững đối thủ gây nguy cơ đối với doanh nghiệp Để đối phó với nhữngđối thủ này, doanh nghiệp cần nâng cao vị thế cạnh tranh của mình, đồngthời sử dụng những hàng rào hợp pháp ngăn cản sự xâm nhập từ bênngòai như : duy trì lợi thế do sản xuất trên quy mô lớn, đa dạng hóa sảnphẩm, tạo ra nguồn tài chính lớn, khả năng chuyển đổi mặt hàng cao, khảnăng hạn chế trong việc xâm nhập các kênh tiêu thụ, ưu thế về giá thành
mà đối thủ không tạo ra được và sự chống trả mạnh mẽ của các đối thủ đãđứng vững
Khách hàng :
Doanh nghiệp cần tạo được sự tín nhiệm của khách hàng, đây có thểxem là tài sản quý giá của doanh nghiệp Muốn vậy, phải xem “kháchhàng là thượng đế”, phải thỏa mãn nhu cầu và thị hiếu của khách hànghơn các đối thủ cạnh tranh Muốn đạt được điều này doanh nghiệp phảixác định rõ các vấn đề sau:
+ Xác định rõ khách hàng mục tiêu, khách hàng tiềm năng của doanhnghiệp
Trang 14+ Xác định nhu cầu và hành vi mua hàng của khách hàng bằng cách phântích các đặc tính của khách hàng thông qua các yếu tố như : yếu tố mangtính điạ lý (vùng, miền…), yếu tố mang tính xã hội, dân số (lứa tuổi, nghềnghiệp, trình độ, thu nhập, tín ngưỡng….); Hoặc phân tích thái độ củakhách hàng qua các yếu tố như : yếu tố thuộc về tâm lý (động cơ, thóiquen, sở thích, phong cách, cá tính, văn hoá…), yếu tố mang tính hành vitiêu dùng (tìm kiếm lợi ích, mức độ sử dụng, tính trung thành trong tiêuthụ…).
Sản phẩm thay thế :
Sức ép do có sản phẩm thay thế sẽ làm hạn chế tiềm năng lợi nhuậncủa ngành do mức giá cao nhất bị khống chế Phần lớn các sản phẩm thaythế là kết quả của cuộc cách mạng công nghệ Do đó doanh nghiệp cầnchú ý và phân tích đến các sản phẩm thay thể để có các biện pháp dựphòng
3.2 Môi trường bên trong
-Môi trường bên trong bao gồm các nguồn lực về con người, tài chính,công nghệ, sản phẩm, giá, kênh phân phối, xúc tiến quảng cáo của
Trang 15doanh nghiệp Ngoài ra còn có văn hóa doanh nghiệp.
-Môi trường bên trong bao gồm toàn bộ các quan hệ kinh tế, tổ chức kĩthuật nhằm đảm bảo cho doanh nghiệp kết hợp các yếu tố sản xuất để chosản phẩm đạt hiệu quả cao Môi trường bên trong bao gồm các yếu tố nộitại trong một doanh nghiệp nhất định, trong thực tế doanh nghiệp là tổnghợp các yếu tố hoàn cảnh nội bộ của nó.
+Nhân lực : tổng số nhân lực hiện có, cơ cấu nhân lực, trình độ chuyênmôn, vấn đề phân phối thu nhập, các chính sách động viên nhân viên ,mức độ thuyên chuyển ,bỏ việc
+ Tài chính : Khả năng về vốn của Doanh nghiệp, khả năng huy độngvốn , phân bổ và sử dụng nguồn vốn , kiểm soát các chi phí
+Nghiên cứu phát triển: khả năng phát triển sản phẩm mới , cải tiến kỹthuật , đổi mới công nghệ…
+Sản xuất : năng lực SX của DN , mức độ khai thác công suất MMTB ,năng suất…
+Marketing : Nghiên cứu thị trường, khách hàng, phân phối sản phẩm,quảng cáo …
+Văn hóa tổ chức : Đặc tính của văn hóa, dạng văn hoá, mức độ phùhợp của văn hóa tổ chức với giai đoạn phát triển của doanh nghiệp
II Thực trạng môi trường doanh nghiệp ở Việt Nam
1 Thực trạng môi trường ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam
Như đã trình bày ở phần trước, các đặc trưng của môi trường, gây ảnhhưởng đến sự bất ổn, bao gồm hàng loạt các yếu tố tác động đến doanhnghiệp và mức độ mà chúng tác động khi chúng thay đổi
Chẳng hạn, khi một tổ chức chỉ xử lý một vài yếu tố bên ngoài vànhững yếu tố này tương đối ổn định, như chúng gây vấn đề cho các chainước giải khát có ga, hay bộ phận xử lý thực phẩm, thì các nhà quản trị