Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức hệ thống thông tin kế toán tại các trường đại học công lập ở việt nam (tt)

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay ở thế giới cũng như ở Việt Nam phần lớn các nghiên cứu đã được công bố tập trung vào khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán ở các đơn vị thuộc

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

TÔ HỒNG THIÊN

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN

TỔ CHỨC HỆ THỐNG THÔNG TIN KẾ TOÁN TẠI CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP Ở

Công trình được hoàn thành tại: Trường đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:

Vào hồi giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận án tại thư viện:

Phát huy hơn nữa khả năng tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các trường ĐHCL, ngày 24 tháng 10 năm 2014 Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị quyết số 77/NQ - CP, thí điểm đổi mới cơ chế hoạt động đối với các cơ sở giáo dục đại học công lập giai đoạn 2014 – 2017 Theo tinh thần của nghị quyết này, về mặt tài chính các trường ĐHCL ở Việt Nam phải chủ động cân đối nguồn thu, nguồn chi theo hướng từ một nguồn thu

có sự tài trợ của ngân sách Nhà nước sang cơ chế nguồn thu dựa hoàn toàn vào học phí cũng như nguồn thu từ các hoạt động dịch

vụ khác của nhà trường

Hệ thống thông tin (HTTT) kế toán là một trong những công cụ đắc lực cung cấp thông tin kế toán đầy đủ, kịp thời không chỉ phục vụ cho lãnh đạo nhà trường thực hiện chức năng quản lý kinh tế, tài chính tại đơn vị một cách hiệu quả, giúp cho việc đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ kế hoạch, tình hình chấp hành chế độ tài chính, sử dụng hiệu quả nguồn thu; mà còn cung cấp thông tin về tài chính cho các nhà tài trợ nhằm tiếp cận được nguồn vốn vay để đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất Tuy nhiên, do nhiều năm phụ thuộc vào nguồn tài trợ từ phía ngân sách Nhà nước (NSNN) nên mọi hoạt động của các trường ĐHCL phải tuân theo các quy định về sử dụng NSNN, không có tính chủ động và chính điều này đã làm cho HTTT kế

toán tại các trường ĐHCL kém linh hoạt, thông tin kế toán chủ yếu là phục vụ công tác báo cáo

Để có được thông tin kế toán đáp ứng nhu cầu sử dụng trong điều kiện tự chủ tài chính toàn diện, đòi hỏi các trường ĐHCL phải tổ chức được một HTTT với những nội dung cần thiết và điều quan trọng là phải xác định được những nhân tố tác động đến tổ chức HTTT kế toán, từ đó có những giải pháp

cụ thể cho việc tổ chức và hoàn thiện HTTT kế toán tại đơn vị Tuy nhiên, đến thời điểm hiện nay ở thế giới cũng như ở Việt Nam phần lớn các nghiên cứu đã được công bố tập trung vào khám phá các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán ở các đơn

vị thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, chưa tìm thấy công trình nào nghiên cứu sự tác động của các nhân tố đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL Từ thực tiễn trên cho thấy, nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các ĐHCL là việc làm cấp thiết và có giá trị thiết thực trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam, nhằm giúp các trường ĐHCL có được nguồn tài liệu về tổ chức HTTT kế toán cũng như nhận diện được các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán của đơn vị

2 Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

 Mục tiêu nghiên cứu

Nhận diện các nhân tố ảnh hưởng, đồng thời xác định mức độ ảnh hưởng của các nhân tố đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam, trên cơ sở đó đề xuất những kiến nghị có liên quan giúp các trường ĐHCL ở Việt Nam tổ chức và hoàn thiện HTTT của đơn vị mình, nhằm hướng tới việc cung cấp thông tin kế toán đáp ứng được yêu cầu thông tin trong điều kiện tự chủ toàn diện về tài chính theo định hướng chung của Nhà nước

 Câu hỏi nghiên cứu

Để thực hiện được mục tiêu nghiên cứu như đã nêu trên, luận án đặt ra hai câu hỏi nghiên cứu cần được giải quyết:

Câu hỏi 1: Những nhân tố nào ảnh hưởng đến tổ chức HTTT

kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam?

Câu hỏi 2: Mức độ ảnh hưởng của những nhân tố này đến tổ

chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam như thế nào?

3 Đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu

 Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam và mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này đến tổ chức HTTT kế toán

 Phạm vi nghiên cứu

Tổ chức HTTT kế toán là một phạm vi rộng lớn bao gồm nhiều công việc khác nhau, do vậy trong phạm vi nghiên cứu này, luận án chỉ tập trung vào nội dung tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL bao gồm tổ chức hệ thống dữ liệu đầu vào, tổ chức hệ thống xử lý dữ liệu, tổ chức hệ thống lưu trữ dữ liệu, tổ chức hệ thống thông tin đầu ra Riêng hệ thống thông tin đầu ra chỉ nghiên cứu về hệ thống báo cáo tài chính (BCTC) chứ không nghiên cứu các báo cáo kế toán quản trị

Về phạm vi khảo sát, luận án tiến hành khảo sát những người đang làm công tác kế toán tại các trường ĐHCL trên phạm vi cả nước Trong đó, tập trung nhiều nhất là các trường ĐHCL lớn ở thành phố Hồ Chí Minh, kế đến là một số trường ĐHCL đại diện ở khu vực miền Bắc, miền Trung, Tây Nguyên

và Đồng bằng sông Cửu Long

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận án được thực hiện thông qua hai giai đoạn: nghiên cứu tổng thể bằng phương pháp nghiên cứu định tính (để khám phá) và nghiên cứu kiểm định bằng phương pháp nghiên cứu

định lượng

5 Những đóng góp của luận án

Từ kết quả của công trình nghiên cứu trên, luận án đã mang lại những đóng góp có ý nghĩa khoa học và thực tiễn như sau:

Ý nghĩa về mặt lý luận:

- Hệ thống hóa lý luận về HTTT kế toán, về nội dung tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL và các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán

- Trình bày các tiêu chí đánh giá về tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL và các thang đo của các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL

- Xây dựng mô hình nghiên cứu của luận án gồm 7 nhân tố ảnh

hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL: (1)

nhân viên kế toán; (2) nhà quản lý kế toán (3) công nghệ thông tin; (4) môi trường làm việc; (5) hệ thống văn bản pháp quy; (6) chuyên gia tư vấn; (7) ban giám hiệu

- Kiểm định mô hình phản ánh mối liên hệ giữa các nhân tố đến

tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL, đồng thời xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam

Ý nghĩa thực tiễn:

Luận án góp phần giải quyết một số vấn đề sau:

- Đánh giá thực tế về tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL và các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán tại các đơn

vị này thông qua khảo sát ý kiến của những người đang trực tiếp điều hành và vận hành HTTT kế toán

- Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra 4 nhân tố có mức độ ảnh hưởng đáng kể đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL, ảnh hưởng mạnh nhất là nhà quản lý kế toán, kế đến là hệ thống văn bản pháp quy, tiếp theo là công nghệ thông tin, cuối cùng là nhân tố ban giám hiệu

6 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận án bao gồm 5 chương, cụ thể như sau:

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu đã công bố

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận

Chương 5: Kết luận và kiến nghị

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU ĐÃ CÔNG BỐ

1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu nước ngoài

1.1.1 Nội dung các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài luận án

Luận án trình bày tóm lược các công trình nghiên cứu ở

nước ngoài theo hai dòng nghiên cứu: (1) những nghiên cứu về

HTTT kế toán ở doanh nghiệp và (2) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường đại học Luận án đã trình bày các

nghiên cứu của Xu và cộng sự (2003), Noor & Molcolm (2007), Mahdi Saleh (2010), Komala (2012), Snežana Knežević, Aleksandra Stanković và Rajko Tepavac (2012), Ahmad Al-Hiyar và cộng sự (2013), Ahmad Adel Jamil Abdallah (2013), Meiryani (2014), Nabizadeh & Omrani (2014), Rapina (2014),

Deni Iskandar (2015), Nunung Nurhayati (2014), Inta Budi Setya Nusa (2015), Reich & Abraham (2006), Ajayi & Omirin (2007), Ahmad A Rabaa’i (2009), Adeyeme (2011), Momoh & Abdulsalam (2014)

1.1.2 Nhận xét về những nghiên cứu đã được công bố ở nước ngoài về HTTT kế toán

Nhìn chung, các nghiên cứu trước ở nước ngoài có những đặc điểm như sau: (1) mục tiêu của các nghiên cứu là muốn nhấn mạnh vai trò quan trọng của HTTT kế toán trong một đơn vị và sự cần thiết của thông tin kế toán có chất lượng

sẽ góp phần cho việc ra các quyết định đúng đắn cho người sử dụng; (2) phần lớn các nghiên cứu trước tập trung vào nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán tại các doanh nghiệp Đối với các trường đại học, các nghiên cứu chỉ xoay quanh các vấn đề về việc sử dụng thông tin quản lý, thông tin

kế toán phục vụ cho việc ra các quyết định; (3) phương pháp nghiên cứu chủ yếu là phương pháp định lượng Bên cạnh đó, cũng có vài công trình sử dụng phương pháp định tính; (4) mặc

dù, trong các nghiên cứu đã trình bày trên đây chưa có nghiên cứu nào đề cập trực tiếp về các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT

kế toán ở các trường đại học, nhưng cũng cho thấy nhu cầu sử dụng HTTT kế toán đối với các trường đại học cũng không khác gì đối với các doanh nghiệp

1.2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong nước

1.2.1 Nội dung các nghiên cứu trước có liên quan đến đề tài luận án

Luận án trình bày các công trình nghiên cứu ở trong

nước theo ba dòng nghiên cứu: (1) những nghiên cứu về HTTT

kế toán ở các doanh nghiệp, (2) những nghiên cứu về HTTT kế

toán ở các đơn vị hành chính sự nghiệp (HCSN) và (3) những nghiên cứu về HTTT kế toán ở các trường ĐHCL Luận án đã

trình bày các nghiên cứu của Đinh Thị Mai (2010), Nguyễn Hữu Đồng (2012), Nguyễn Bích Liên (2012), Phan Thị Thu Mai (2012), Lê Thị Thanh Hương (2012), Hồ Mỹ Hạnh

(2013), Lê Thị Minh Huệ (2013), Võ Văn Nhị và cộng sự

(2014), Nguyễn Thị Hồng Nga (2014), Nguyễn Thị Minh

Phương (2014), Đậu Thị Kim Thoa (2015)

1.2.2 Nhận xét về những nghiên cứu đã được công bố ở trong nước về HTTT kế toán

Nhìn chung các nghiên cứu đã thực hiện có những đặc điểm như sau: (1) phần lớn các công trình sử dụng phương pháp nghiên cứu truyền thống và cách tiếp cận chủ yếu bằng phương pháp nghiên cứu định tính làm cơ sở phân tích, từ đó đưa ra các kiến nghị và giải pháp; (2) có một vài công trình nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán tại các công

ty, đơn vị HCSN và đã sử dụng phương pháp định lượng để phân tích Tuy nhiên, những nghiên cứu này lại đi sâu vào phân tích về những nhân tố tác động đến chất lượng thông tin kế toán

mà không đề cập gì đến HTTT kế toán, trong khi thông tin kế toán là sản phẩm được tạo ra từ HTTT kế toán; (3) các nghiên cứu về HTTT kế toán tại các trường ĐHCL còn rất ít, chủ yếu

sử dụng phương pháp định tính để phân tích và chưa đi sâu vào phân tích những nhân tố tác động đến HTTT kế toán

1.3 Khoảng trống nghiên cứu

Các nghiên cứu trước còn khoảng hở cần phải được thực hiện trong nghiên cứu này là:

 Đối với các nghiên cứu được công bố ở nước ngoài

(1) Chủ yếu tập trung vào nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đến HTTT kế toán tại các đơn vị thuộc lĩnh vực sản xuất kinh doanh, chưa đi sâu vào lĩnh vực giáo dục; (2) hầu như rất ít nghiên cứu thực hiện bước nghiên cứu tổng thể bằng phương pháp định tính để khám phá ra nhân tố mới cũng như thang đo mới mà chủ yếu kế thừa và vận dụng các kết quả của nghiên cứu trước; (3) các tác giả của nghiên cứu trước đã đưa ra những

lý luận về nội dung tổ chức của HTTT kế toán gồm 4 thành phần là: hệ thống đầu vào, hệ thống xử lý, hệ thống lưu trữ, hệ thống đầu ra, nhưng chỉ tập trung vào nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng thông tin kế toán (đầu ra) chưa đề cập đến các thành phần còn lại của hệ thống; (4) một số biến đo lường không phù hợp trong điều kiện áp dụng ở Việt Nam nhất

là đối với hoạt động đặc thù của các trường ĐHCL

 Đối với các nghiên cứu được công bố ở trong nước

(1) Một vài nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng để phân tích sự tác động của các nhân tố đến chất lượng thông tin

kế toán hoặc BCTC ở công ty và đơn vị HCSN nói chung, chưa phát hiện ra nghiên cứu nào về các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL; (2) các nghiên cứu

về HTTT kế toán tại các trường ĐHCL chỉ tiếp cận chủ yếu là

sử dụng phương pháp truyền thống (thống kê, phân tích và so sánh) để giải quyết vấn đề, từ đó đề xuất các giải pháp, vì vậy kết quả chưa được thuyết phục và nhất là chưa xác định được mức độ ảnh hưởng của những nhân tố tác động đến tổ chức

HTTT kế toán

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT

2.1 Lý thuyết nền vận dụng trong luận án

Luận án trình bày 5 lý thuyết nền: (1) lý thuyết về HTTT, (2) lý thuyết thông tin bất cân xứng, (3) lý thuyết hành

vi quản lý, (4) lý thuyết phụ thuộc nguồn lực, (5) lý thuyết ngẫu nhiên

2.2 Tổ chức hệ thống thông tin kế toán

Trình bày các cơ sở lý thuyết về tổ chức HTTT kế toán, các cơ sở pháp lý chi phối đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam, đồng thời dựa vào kết quả của các nghiên cứu trước đã được công bố trong và ngoài nước có liên quan đến HTTT kế toán làm nền tảng lý thuyết về HTTT kế toán, chất lượng thông tin kế toán, từ đó đề xuất 4 nội dung tổ

chức HTTT kế toán là tổ chức hệ thống dữ liệu đầu vào, tổ

chức hệ thống xử lý dữ liệu, tổ chức hệ thống lưu trữ dữ liệu

và tổ chức hệ thống BCTC Đồng thời xây dựng các tiêu chí

đánh giá tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL Việt Nam

2.3 Tổng quan về trường đại học công lập

Trình bày các quy định về cơ chế hoạt động của các trường ĐHCL trong điều kiện tự chủ tài chính, đồng thời chỉ ra điểm tương đồng về cơ chế hoạt động giữa trường ĐHCL và doanh nghiệp

ĐHCL nói riêng, các nhân tố gồm: (1) nhân lực và quản lý kế

toán; (2) công nghệ thông tin; (3) môi trường làm việc; (4) hệ

thống văn bản pháp quy; (5) chuyên gia tư vấn; (6) ban giám hiệu Luận án cũng đã trình bày các cơ sở lý thuyết để xây dựng

các tiêu chuẩn đo lường của 6 nhân tố trên

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Nội dung chính của chương này là thiết kế các thang

đo của tổ chức HTTT kế toán và các nhân tố ảnh hưởng, xây dựng mô hình nghiên cứu và đặt các giả thuyết nghiên cứu, đồng thời mô tả các phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án

3.1 Phương pháp định tính

3.1.1 Phương pháp suy diễn

Tìm hiểu các nghiên cứu trước của các tác giả trong và ngoài nước về các nhân tố ảnh hưởng đến HTTT kế toán, chọn lọc và điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện thực tế của các trường ĐHCL ở Việt Nam

3.1.2 Phương pháp chuyên gia

Tác giả xây dựng bảng câu hỏi khảo sát để xin ý kiến chuyên gia về những vấn đề liên quan đến tổ chức HTTT kế toán và các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam, bảng câu hỏi này được chính tác giả mang đến gặp trực tiếp từng chuyên gia và tiến hành phỏng vấn Thời gian thực hiện khảo sát chuyên gia là 2 tháng,

từ tháng 09/2015 đến 10/2015

3.2 Phương pháp định lượng

3.2.1 Thiết kế thang đo

3.2.1.1 Thang đo tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL

ở Việt Nam

V - Hệ thống dữ liệu đầu vào gồm 4 biến: V1, V2, V3, V4

X - Hệ thống xử lý dữ liệu gồm 5 biến: X1, X2, X3, X4, X5

L - Hệ thống lưu trữ dữ liệu gồm 6 biến: L1, L2, L3, L4, L5, L6

R - Hệ thống BCTC gồm 11 biến: R1, R2, R3, R4, R5, R6, R7,

R8, R9, R10, R11

3.2.1.2 Thang đo các nhân tố ảnh hưởng đến tổ chức HTTT

kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam

NL - Nhân lực và quản lý kế toán gồm 10 biến: NL1, NL2,

VB - Hệ thống văn bản pháp quy gồm 3 biến: VB1, VB2, VB3

CG - Chuyên gia tư vấn gồm 4 biến: CG1, CG2, CG3, CG4

QL - Ban giám hiệu gồm 3 biến: QL1, QL2, QL3

3.2.2 Mô hình nghiên cứu của luận án

Hình 1 - Mô hình nghiên cứu của luận án

Nguồn: Tác giả tự xây dựng

Luận án đề xuất phương trình hồi quy dự kiến dưới dạng phương trình hồi quy tuyến tính bội như sau:

Ban giám hiệu

Nhân lực & quản lý kế toán

Công nghệ thông tin

Môi trường làm việc

Hệ thống văn bản pháp quy

Chuyên gia tư vấn

Tổ chức HTTT kế toán tại các trường ĐHCL ở Việt Nam

TCHTTT = 𝛃0 + 𝛃1 NL + 𝛃 2 CN + 𝛃3 MT + 𝛃4 VB + 𝛃5 CG +

𝛃6 QL + e i

3.2.3 Phương pháp thu thập dữ liệu

3.2.3.1 Phương pháp và đối tượng khảo sát

Dữ liệu của luận án thu thập bằng phương pháp khảo sát (Surveys) Đối tượng khảo sát là các trưởng, phó Phòng Kế hoạch - Tài chính, kế toán tổng hợp, chuyên viên kế toán có kinh nghiệm đang làm việc tại các trường ĐHCL trên phạm vi cả

nước

3.2.3.2 Phương pháp chọn mẫu và kích thước mẫu

 Phương pháp chọn mẫu

Luận án đã sử dụng 2 phương pháp chọn mẫu được xem

là thích hợp, đó là chọn mẫu theo phương pháp thuận tiện và phát triển mầm

 Kích thước mẫu

Kích thước mẫu được tính theo công thức là n ≥ 50 + 8*p (p: số biến độc lập trong mô hình), tức mẫu cần thiết đưa vào phân tích là tương đương 100 (50 + 8*6) Với cách tính trên, tác giả đã gửi 250 phiếu khảo sát đến những người đang làm công tác kế toán tại hơn 70 trường ĐHCL trên phạm vi cả nước Kết quả chỉ thu về 167 phiếu trả lời, sau khi kiểm tra loại bỏ các phiếu không hợp lệ, số còn lại là 157 phiếu hợp lệ đưa vào phân tích

3.2.4 Công cụ và quy trình phân tích dữ liệu

Công cụ phân tích dữ liệu sử dụng trong luận án là phần mềm SPSS 18 với các quy trình được thực hiện như sau:

đánh giá độ tin cậy của các thang đo, phân tích nhân tố khám

phá (EFA), phân tích tương quan và hồi quy đa biến

CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN