Hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh

Như vậy qua khảo sát các bài viết và công trình nghiên cứu trên đây, có thể thấy các nhà nghiên cứu mới chỉ gợi hoặc nêu ra được một vài nhận xét sơ bộ về hình tượng tác giả nữ trong văn

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Lý Luận văn học

Người hướng dẫn khoa học

ThS NGUYỄN THỊ VÂN ANH

LỜI CẢM ƠN

Em xin gửi lời cảm ơn chân thành và sự tri ân sâu sắc đối với các thầy

cô giáo của khoa Ngữ văn nói chung và các thầy cô trong tổ Lý luận Văn học nói riêng đã tận tình dạy dỗ tạo điều kiện thuận lợi cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu đề tài

Em cũng xin chân thành cảm ơn ThS Nguyễn Thị Vân Anh, người đã

tận tình hướng giúp dẫn em hoàn thành khoá luận tốt nghiệp này

Xin cảm ơn gia đình và bạn bè luôn đồng hành, tạo điều kiện giúp đỡ

để em hoàn thành nhiệm vụ học tập

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 26 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Kim Oanh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các dẫn chứng và kết quả trong khóa luận đều chính xác, trung thực, chƣa

công bố trong bất kỳ một công trình khoa học nào

Hà Nội, ngày 26 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Lê Thị Kim Oanh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Mục đích nghiên cứu 5

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Đóng góp của khóa luận 6

8 Cấu trúc của khóa luận 6

Chương 1.KHÁI QUÁT VỀ HÌNH TƯỢNG TÁC GIẢ NỮ TRONG THƠ TRỮ TÌNH 8

1.1 Khái niệm hình tượng tác giả 8

1.2 Đặc điểm của hình tượng tác giả 9

1.2.1 Tự biểu hiện của chính tác giả 9

1.2.2 Cái nhìn nghệ thuật 11

1.2.3 Giọng điệu nghệ thuật 12

1.3 Hình tượng tác giả nữ và một số biểu hiện đặc thù 13

1.3.1 Khái niệm hình tượng tác giả nữ 13

1.3.2 Đặc tính của hình tượng tác giả nữ 13

Chương 2 VAI GIAO TIẾP CỦA HÌNH TƯỢNG TÁC GIẢ NỮ TRONG THƠVI THÙY LINH 17

2.1 Hình tượng tác giả nữ trong vai giao tiếp “ta” – nhân danh giới nữ 17

2.2 Hình tượng tác giả nữ trong vai người mẹ 22

2.3 Hình tượng tác giả nữ trong vai người yêu 25

2.4 Hình tượng tác giả nữ trong vai người con 28

2.5 Hình tượng tác giả nữ và ý thức về nét đẹp bản thể giới 30

2.5.1 Vẻ đẹp ngoại hình 30

2.5.2 Vẻ đẹp phẩm chất 33

Chương 3 PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN HÌNH TƯỢNG TÁC GIẢ NỮ TRONG THƠ VI THÙY LINH 37

3.1 Tự biểu hiện của hình tượng tác giả nữ 37

3.2 Những biểu tượng thể hiện cái nhìn nữ tính 39

3.2.1 Biểu tượng “cái tôi” 40

3.2.1 Biểu tượng tình yêu 43

3.1.2 Biểu tượng thời gian 48

3.3 Giọng điệu 51

3.3.1 Giọng điệu trầm tư, sâu lắng 51

3.3.2 Giọng điệu cuồng nhiệt 53

KẾT LUẬN 56 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Tác giả có vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình văn học Tác

giả là người sáng tạo ra tác phẩm Trong quá trình tồn tại, tác phẩm có ý nghĩa khách quan Song, chúng ta không thể không thừa nhận vai trò của chủ thể sáng tạo Dù cố ý hay vô ý thì trong tác phẩm, tác giả bao giờ cũng sẽ lưu lại dấu ấn nhân cách, quan điểm thẩm mỹ, ở nội dung và hình thức của tác phẩm Hình tượng tác giả có vai trò, vị trí, đặc điểm riêng trong hệ thống hình tượng của tác phẩm Hình tượng tác giả liên quan đến vai giao tiếp nghệ thuật được nghệ sĩ chọn để tác động đến độc giả qua tác phẩm

Đặc điểm giới tính có ảnh hưởng không nhỏ đến hành trình sáng tạo của nghệ sĩ Cùng tìm hiểu hình tượng tác giả nữ trong thơ là giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn những đóng góp của thơ nữ trong nền văn học

1.2 Vi Thùy Linh là một những cây bút trẻ thuộc thế hệ 8X, chịu ảnh hưởng của nhiều luồng văn học trên thế giới, có những nét phá cách và có nhiều thể nghiệm mới mẻ Cùng với hành trình tìm cho mình phong cách thơ mới định hình, thơ của tác giả đang có những bứt phá mới Vi Thùy Linh đã

trở thành “một hiện tượng của thơ ca Việt Nam hiện đại” với sức sáng tạo khá

sung mãn Đọc thơ Vi Thùy Linh, người đọc trở về với những gì chân thật nhất, đời thường nhất: đó là tình yêu trần thế, bản chất giới tính, sự tồn tại mang giá trị nhân văn… Bằng cá tính thơ của mình, cây bút trẻ này đã bộc lộ cái tôi, thổi vào văn đàn một luồng gió mới Cũng từ đó, một phong cách thơ

nữ hình thành với gương mặt riêng, không trộn lẫn trong nền thơ ca đương đại Nhờ không ngừng nỗ lực phương diện sáng tạo nội dung lẫn thi pháp, Vi Thùy Linh được coi là một trong những nhà thơ trẻ góp phần tạo ra diện mạo mới của thơ đương đại

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh” Tiếp cận thơ Vi Thùy Linh theo hướng

này, chúng tôi hi vọng có cái nhìn sâu sắc hơn đối với thế giới nghệ thuật của một nhà thơ Đây cũng là một đề tài nghiên cứu chứa nhiều tư liệu hữu ích, đáp ứng ham muốn tìm hiểu thơ của sinh viên Văn và những ai quan tâm đến thơ nữ trẻ Việt Nam thời kỳ đổi mới

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

2.1 Từ góc độ lý luận phê bình

Đầu thế kỷ XX, các nhà phê bình chưa có những nghiên cứu tập trung

về hình tượng tác giả nữ Tuy nhiên, đâu đó vẫn xuất hiện những bài nhận xét chung về mối quan hệ giữa văn chương gắn liền với tài năng của các nữ thi sĩ

Năm 1987, trong bài viết: Một vài suy nghĩ về thơ tình trong những năm gần đây, Hà Minh Đức nhận xét: “Thơ chị là tiếng nói của trái tim xúc

động, da diết, chân thực Nếu xem tình cảm sâu lắng chân thực như một phẩm chất quan trọng của thơ tình thì chính thơ tình của các tác giả nữ sẽ ưu trôi hơn về phương diện này” [8;528]

Năm 1993, trong bài Văn chương nữ giới – một cách thể hiện ở đời

Huỳnh Như Phương đã nhận xét: “Người phụ nữ đem tính nữ của mình phả lên mặt giấy thì cũng chính là họ tìm cách đưa tính nữ đó vào cuộc sống Do vậy văn chương nữ giới là văn chương của sự quân bình và hài hòa - quân bình và hài hòa giữa động và tĩnh, giữa dương và âm, giữa lý trí và tình cảm” [28;137]

Tạp chí văn học số 6/1996 đăng tải nhiều ý kiến đóng góp của các nhà phê bình: Lại Nguyên Ân, Phạm Xuân Nguyên, Vương Trí Nhàn, Văn Tâm,

Đặng Anh Đào,… về Phụ nữ và văn chương các tác giả đã đề cấp đến nhiều

vấn đề về nữ giới trong đó nhà nghiên cứu Đặng Anh Đào cho rằng: “Phụ nữ thường mạnh ở chỗ họ đưa tất cả tâm hôn và cuộc đời vào trong sách” [27;129]

Sách Nữ văn sỹ Việt Nam nửa đầu thế kỷ XX do Mai Hương biên soạn

và tuyển chọn (1997) đã giới thiệu 16 gương mặt nữ nghệ sĩ tiêu biểu và khẳng định “Các tác giả nữ đã tạo thành một mảng riêng, hài hòa trong bức tranh văn học Việt Nam nửa đầu thế kỷ”

Gần đây nhất trong công trình Lý Luận phê bình văn học Việt Nạm đầu thế kỷ XX, nhà nghiên cứu Trần Mạnh Tiến khẳng định: “cái nhìn mới mẻ về

tiềm năng của người phụ nữ” trong văn học đầu thế kỷ XX

2.2 Những nghiên cứu về thơ Vi Thùy Linh

Ngay từ tập thơ đầu tiên, Vi Thùy Linh đã tạo nên sự chú ý từ công chúng Chỉ riêng ở khía cạnh tiếp nhận thơ, có thể thấy hai hướng phân lập rất rõ: khen ngợi, tôn vinh khẳng định và phủ nhận, phê phán, tẩy chay Vi Thùy Linh trở thành “Một hiện tượng của thơ ca Việt Nam hiện đại” [39]

Nhà văn Nguyễn Huy Thiệp đã thấy một “Hiện tượng Vi Thùy Linh” (in trong báo Sinh viên Việt Nam, 9.2003) “Nhiều người nói với tôi rằng Vi Thùy Linh là biểu tượng sex trong thơ Tôi không thấy thế Vi Thùy Linh là một biểu tượng trong trắng đấy chứ Vi Thùy Linh là một hiện tượng trong thơ Việt Nam Một tiếng thơ lạ” [45]

Nhà phê bình văn học Phạm Xuân Nguyên khi đọc tập Đồng tử thấy

Linh là “Người “tận lực tham ô tuổi trẻ” để sống thơ” [24] “Vẫn một niềm khao khát của Linh như ngày nào, khao khát vừa ngây thơ vừa đau đớn mà hạnh phúc Tôi (và ta) gặp lại ở đây những khát vọng cháy bỏng và thăng hoa trong thơ Linh về tình yêu “Chân lý” bị khước từ ở đây là những con mắt đạo đức giả, những rao giảng tới điều nhàm chán cũ rích, những sự bất lực, những chân lý lỗi thời Mặc tất! - vì tình yêu mạnh hơn và sinh tạo ra những chân lý đẹp nhất, đó là phát minh vĩ đại nhất của mọi thời đại… Thế là đủ cho Linh hát ca và hoan lạc Một niềm hoan lạc sống đời thơ” [4]

Nguyễn Việt Chiến khi đọc tập thơ này đã viết bài Thơ Vi Thùy Linh cơn cuồng lưu từ những mê - lộ - chữ và nhận thấy “Vi Thùy Linh có một đời

sống nồng cháy đam mê và nhiều nỗi đau mờ, nhiều nỗi đau Trong những bài thơ định mệnh của mình, Vi Thùy Linh như một người dệt tầm gai nhẫn nại đan dệt những cảm xúc của mình với nỗi đau vô hình trong tay - ngôn - ngữ luôn bị trầy xước, rớm máu bởi những nỗi đau vô hình trong thi ca và hữu hình trong tình yêu, đời sống con người” [46]

Nhà thơ, dịch giả Dương Tường khẳng định: “Vi Thùy Linh là một cơn lốc - lốc ý tưởng, lốc chữ (chứa chất nổ), lốc tình (đôi khi là khoái cảm) Cơn lốc không kiềm chế đó đương nhiên gây sốc, khiến nhiều người ngộ nhận những cố gắng trong thơ cô và lầm lẫn cho sự bất chấp những ước lệ và kiêng

kị và phạm húy Với tôi, Vi Thùy Linh là một biểu tượng giải phóng phụ nữ trong thơ” [49]

Trần Đăng Khoa trong bài viết Đọc lại thơ Vi Thùy Linh đã đưa ra một

cái nhìn tổng thể, khẳng định cá tính, sức sống của thơ Vi Thuỳ Linh: “Thơ

Vi Thùy Linh là thế Ngổn ngang và rậm rạp trong những suy nghĩ trăn trở của ngày hôm nay… Phải nói Vi Thùy Linh là người dũng cảm, tự tin Thơ chị có nội lực Chị vin vào nội lực ấy mà đứng dậy trên hai chân của mình và sáng bằng nước mắt Đọc chị, ta luôn có cảm giác rợn ngợp như đang đứng trước một ngọn núi lửa mới tuôn trào với một sức mạnh không thể ngăn cản nổi Lẫn trong ngổn ngang đất đỏ, nham thạch là không ít những thỏi quặng quý” [2]

Đài AFI, chương trình tết Đinh Hợi (2007) có nhận xét: “Vi Thùy Linh

là nhà thơ trẻ Việt Nam có nội lực mạnh nhất hiện nay Cô sở trường nhất trong đề tài tình yêu Nói đến Vi Thùy Linh, là nói đến những bài thơ tình yêu không thể trộn lẫn của cô” [7]

Như vậy qua khảo sát các bài viết và công trình nghiên cứu trên đây, có thể thấy các nhà nghiên cứu mới chỉ gợi hoặc nêu ra được một vài nhận xét sơ

bộ về hình tượng tác giả nữ trong văn học hay trong thơ Vi Thùy Linh mà chưa có công trình nào tập trung nghiên cứu về vấn đề này Đây là một khoảng trống thôi thúc để chúng tôi thực hiện đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của khóa luận được chúng tôi xác định ở đây là: Sự biểu hiện cụ thể của hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh

3.2 Phạm vi khảo sát của khóa luận

Thực hiện đề tài nghiên, chúng tôi tập trung khảo sát ba tập thơ tiêu

biểu của Vi Thùy Linh: Khát (Nxb Hội nhà văn, 1999), Linh (Nxb Thanh Niên, 2000) và Đồng tử (Nxb Văn nghệ, 2005)

4 Mục đích nghiên cứu

Đi sâu tìm hiểu là lý giải nét riêng về hình tượng tác giả nữ trong thơ

Vi Thùy Linh như: Cái nhìn nghệ thuật, giọng điệu nghệ thuật, sự thể hiện vai giao tiếp của hình tượng tác giả Trên cơ sở đó, chúng tôi muốn tham góp một hướng tiếp cận mới về thơ Vi Thùy Linh, đồng thời nêu lên những đóng góp của chị trong nền văn học Việt Nam đương đại

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Chỉ ra các biểu hiện, những đặc điểm của hình tượng tác giả nữ trong

thơ Vi Thùy Linh đặc biệt qua ba tập thơ Khát, Linh và Đồng tử

- Chỉ ra những biểu hiện, những đặc điểm của hình tượng tác giả qua

các phương diện nghệ thuật

- Nêu lên ý nghĩa của việc nghiên cứu hình tượng tác giả trong văn

học đồng thời chỉ ra những đóng góp của Vi Thùy Linh trong nền văn học Việt Nam đương đại

6 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện đề tài nghiên cứu, chúng tôi đã vận dụng một số phương

pháp nghiên cứu cơ bản như sau:

- Phương pháp khảo sát văn bản

Đề tài nghiên cứu “Hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh”

phạm vị nghiên cứu là ba tập thơ Khát, Linh, Đồng Tử với ba tập thơ gồm rất

nhiều bài như vậy, tôi cần phải sử dụng phương pháp này để phát hiện bài thơ thực sự cần để phục vụ cho đề tài nghiên cứu được tác giả thể hiện trong tập thơ

7 Đóng góp của khóa luận

- Xác định những quan niệm về hình tượng tác giả Từ đó, lập một cách

hiểu thống nhất về hình tượng tác giả; chỉ ra các dấu hiệu nhận diện hình tượng tác giả trong thơ, làm cơ sở cho việc khảo sát các hiện tượng văn học cụ thể

- Lần đầu tiên hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh được

nghiên cứu một cách hệ thống Theo đó, một số yếu tố căn cốt liên quan đến hình tượng tác giả cũng sẽ được làm sáng tỏ như: Cái nhìn nghệ thuật, giọng điệu, vai giao tiếp nghệ thuật, hệ thống các biểu tượng,…

- Cung cấp thêm một số tài liệu tham khảo cho người đọc, người dạy, và

những độc giả quan tâm thơ ca đương đại nói chung thơ Vi Thùy Linh nói riêng

8 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Thư mục tham khảo, Nội dung của khóa luận được triển khai thành 3 chương:

Chương 1: Khái quát về hình tượng tác giả nữ trong thơ trữ tình

Chương 2: Vai giao tiếp của hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh Chương 3: Phương thức thể hiện hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi

Thùy Linh

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HÌNH TƯỢNG TÁC GIẢ NỮ

TRONG THƠ TRỮ TÌNH 1.1 Khái niệm hình tượng tác giả

Văn học cũng như mọi loại hình nghệ thuật khác là hình ảnh chủ quan của thế giới quan Tác phẩm văn học là sản phẩm sáng tạo của nhà văn, là đối tượng tiếp nhận của bạn đọc, là yếu tố trung tâm của hoạt động văn học Tác phẩm là quá trình tư duy nghệ thuật của tác giả Do vậy, vai trò của sáng tạo

cá nhân được đề cao hơn bao giờ hết Thuật ngữ “hình tượng tác giả” ra đời

để chứng minh điều đó

Khái niệm “hình tượng tác giả” cho tới nay vẫn chưa có sự thống nhất cao trong giới nghiên cứu Có nhiều ý kiến khác nhau về thuật ngữ này từ các nhà nghiên cứu văn học nước ngoài như M.Bakhtin, V.Viongradov, Ivan Franko,…

Thuật ngữ “hình tượng tác giả” được M Bakhtin sử dụng lần đầu tiên

trong bài viết Mỹ học sáng tạo ngôn ngữ (viết từ những năm 1920 – 1940

nhưng phải đến năm 1986 mới xuất bản), khi lý giải “tác giả và nhân vật trong hoạt động thẩm mỹ” Sau M Bakhtin, nhiều nhà nghiên cứu đã chú ý đến

“hình tượng tác giả”, V Viongradov cho rằng: “Việc nghiên cứu tính đặc thù của hình tượng tác giả, vai trò của hình tượng tác giả trong văn học là vấn đề

trung tâm của tu từ học và thi pháp học” [28;326]

Ở Việt Nam, khái niệm “hình tượng tác giả” cũng đã được nhiều nhà nghiên cứu quan tâm Tuy nhiên, một trong số những quan niệm được xem là tiêu biểu nhất là quan niệm của Trần Đình Sử Khái niệm này xuất hiện trong

mục từ của Từ điển thuật ngữ văn học (1922) do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi làm chủ biên Trong đó, Trần Đình Sử khẳng định: “Nhà văn xây dựng một văn bản đồng thời với việc xây dựng ra một hình tượng

người phát ngôn văn bản ấy với một giọng điệu nhất định” [9;149] Trong

cuốn 150 thuật ngữ văn học (1995), Lại Nguyên Ân cũng cho rằng: “Hình

tượng tác giả - người trần thuật với tư cách là hình thức có mặt gián tiếp của tác giả ngay bên trong tác phẩm của mình Nói hình tượng tác giả là nói đến dấu ấn cá nhân của những lớp ngôn từ nghệ thuật mà người ta không thể nào gán cho các nhân vật chính hoặc người kể chuyện hư cấu Có thể coi hình

tượng tác giả là hình tượng lời nói” [1;146] Trong công trình Dẫn luận thi pháp học, nhà nghiên cứu Trần Đình Sử đã nêu rõ “Hình tượng tác giả cũng

là một hình tượng được sáng tạo trong tác phẩm, hình tượng nhân vật theo một quy tắc khác Nếu hình tượng nhân vật xây dựng theo nguyên tắc hư cấu, được miêu tả theo một quan niệm nghệ thuật về con người và theo tính cách nhân vật, thì hình tượng tác giả được thể hiện theo nguyên tắc tự biểu hiện sự cảm nhận và thái độ thẩm mỹ đối với thế giới xung quanh” [34;137]

Khái niệm “hình tượng tác giả” vẫn đang là vấn đề nghiên cứu còn gây nhiều tranh luận Kế thừa những nghiên cứu trên chúng tôi muốn xác lập rõ nội hàm của khái niệm này nhằm tránh những sự nhầm lẫn đáng tiếc trong quá trình nghiên cứu

1.2 Đặc điểm của hình tượng tác giả

Hình tượng tác giả là một phạm trù của thi pháp học, đặc điểm của hình tượng tác giả trong những sáng tác văn học cụ thể cũng là vấn đề đang cần được nghiên cứu Có nhiều ý kiến về những đặc điểm của hình tượng tác giả trong tác phẩm văn học cụ thể Tuy nhiên theo nhà nghiên cứu Trần Đình Sử thì hình tượng tác giả được biểu hiện qua ba góc cạnh: Sự tự thể hiện của tác giả, cái nhìn nghệ thuật, giọng điệu tạo thành hình tượng

1.2.1 Tự biểu hiện của chính tác giả

Hình tượng tác giả cũng là một hình tượng được sáng tạo trong tác phẩm

và nó được biểu hiện một cách đặc biệt Có rất nhiều trường hợp tác giả tự

hình dung về mình, tự biểu hiện chính mình thành hình tượng trong tác phẩm Hình tượng tác giả được biểu hiện tùy thuộc vào thể loại tác phẩm Sự tự biểu hiện của tác giả cũng phụ thuộc vào thể loại tác phẩm Với những tác phẩm trữ tình, hình tượng tác giả được bộc lộ rõ hơn, đầy đủ hơn Nhà thơ Đức I.W.Gớt nhận xét: “Mỗi nhà văn bất kể muốn hay không muốn đều miêu tả chính mình trong tác phẩm của mình một cách đặc biệt” [50;14] Như vậy, sự

tự thể hiện của tác giả thành hình tượng luôn có trong tác phẩm nhưng ở mức

độ đậm nhạt của hình tượng tác giả trong mỗi thể loại văn là khác nhau

Nhà nghiên cứu L.Ghindơnbua nghiên cứu tác giả trong thơ trữ tình và nhận thấy: “Nhà thơ thường xuyên hình dung về mình, tự giới thiệu về mình”[50;15]

Chẳng hạn khi Thế Lữ viết:

“Tôi là kẻ bộ hành phiêu lãng Đường trần gian xuôi ngược để vui chơi”

(Cây đàn muôn điệu)

Hay khi Xuân Diệu viết:

“Tôi muốn tắt nắng đi Cho màu đừng nhạt mất Tôi muốn buộc gió lại Cho hương đường bay đi”

(Vội Vàng)

thì hình tượng nhà thơ được thể hiện ra trong tác phẩm Các tác giả tùy bút,

bút ký, ký sự, tiểu thuyết,… cũng không ít những trường hợp miêu tả mình

trong tác phẩm Chẳng hạn, trong truyện ngắn Lão Hạc, Nam Cao đã miêu tả

chính mình thông qua nhân vật “ông Giáo” - đóng vai trò vừa là người dẫn chuyện, đối thoại với bạn đọc vừa là một nhân vật sống thực, có số phận, tâm

tư, nỗi niềm Ông Giáo làm độc giả liên tưởng đến chính tác giả là Nam Cao

Điều đáng lưu ý là không nên đồng nhất hình tượng tác giả với bản thân tác giả ngoài đời Có thể hình tượng tác giả phản ánh một đặc điểm nào đó của bản thân tác giả ngoài đời, nhưng không phải bất cứ cái gì ngoài đời đều được thể hiện trong hình tượng tác giả trong sáng tác

Có thể khẳng định rằng: khi đặt bút sáng tác, chủ thể sáng tạo dù vô tình hay cố ý đều sẽ để lại dấu ấn riêng của chính mình trong tác phẩm Như vậy, vấn đề tự biểu hiện của tác giả thành hình tượng cũng là một biểu hiện của hình tượng tác giả trong tác phẩm

1.2.2 Cái nhìn nghệ thuật

Cái nhìn của tác giả về con người về cuộc sống là một phương diện quan trọng hơn cả Nó quy định phong cách nghệ thuật của nhà văn đồng thời chi phối toàn bộ hành trình sáng tạo của tác giả Mỗi một tác phẩm văn học đều thể hiện cách nhìn, thái độ của chính tác giả đối với cuộc sống Khi nghiên cứu cá tính sáng tạo của nhà văn, M.B Khrapchenco đã chỉ ra: “chân

lý của cuộc sống trong sáng tác nghệ thuật không tồn tại bên ngoài cái nhìn nghệ thuật có tính cá nhân đối với thế giới, vốn có ở từng nghệ sĩ” [34;66]

Trong cuốn Dẫn luận thi pháp học, Trần Đình Sử khẳng định: “cái nhìn là

một năng lực tinh thần đặc biệt của con người, nó có thể thâm nhập vào sự vật, phát hiện đặc điểm của nó mà vẫn ở ngoài sự vật, bảo lưu toàn vẹn thẩm

mỹ của sự vật, do đó cái nhìn được vận dụng muôn vẻ trong nghệ thuật”

Cái nhìn nghệ thuật không chỉ biểu hiện cá tính sáng tạo mà còn thể hiện chiều sâu tư tưởng và sự nhạy bén của nghệ sĩ Cái nhìn nghệ thuật là sự khám phá tìm tòi của nhà văn đối với những hiện tượng của đời sống Cùng với một sự việc nhưng nhà văn khác nhau thì cho ra cái nhìn khác nhau Cái nhìn thể hiện sự nhận thức của tác giả, mà đã là nhận thức thì sẽ có nhận thức đúng đắn và nhận thức sai lệch, có cái nhìn sâu sắc thì cũng có cái nhìn hời hợt Cái nhìn nghệ thuật biểu hiện rõ tư tưởng của nhà văn Điều này M.B

Khrapchenco đã nhận xét: “Cái nhìn của nhà văn càng tinh bao nhiêu thì anh

ta càng thâm nhập sâu vào thực chất của sự vật, những khái quát nghệ thuật

của anh ta, những khám phá sáng tạo của anh ta càng lớn bấy nhiêu” [22]

Như vậy, cái nhìn nghệ thuật của tác giả không phải là biểu hiện cá tính sáng tạo của người nghệ sĩ mà nó là thước đo để đánh giá chiều sâu tư tưởng

và khả năng nhạy bén trong nhận thức của nhà văn đối với vấn đề cuộc sống

Trong nghệ thuật, tác giả thường đem cách nhìn, sự quan sát của mình ra giao

tiếp, tác động đến độc giả Vì vậy mà toàn bộ thế giới nghệ thuật trong tác phẩm đều thấm đượm cái nhìn cảm quan của tác giả

1.2.3 Giọng điệu nghệ thuật

Giọng điệu là một yếu tố vô cùng quan trọng để tạo lập vị thế và phong cách riêng cho tác giả Do đó, giọng điệu trong tác phẩm văn học cũng là một phương tiện quan trọng biểu hiện hình tượng của tác giả

Theo Từ điển tiếng Việt: “Giọng điệu là giọng nói, lối nói biểu thì một

thái độ nhất định” [52] Trong văn chương “giọng điệu được xem là nơi biểu thị thái độ cảm xúc, tư thế của chủ thể phát ngôn qua lời văn nghệ thuật”

Theo Trần Đình Sử: “Giọng điệu là một yếu tố đặc trưng của hình tượng tác giả trong tác phẩm mang nội dung tình cảm, thái độ, ứng xử trước các hiện tượng đời sống không chỉ biểu hiện bằng cách xưng hô, trường từ vựng mà còn hệ thống tư thế, cử chỉ biểu cảm trong tác phẩm Giọng điệu có cấu trúc của nó Xét lời văn trong quan hệ với người đọc ngoài văn bản thì có ngữ điệu Sự thống nhất hai yếu tố này tạo nên giọng điệu” [33;132] Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân cũng khẳng định khả năng của giọng điệu bộc lộ được “thái độ, lập trường, tư tưởng, đạo đức của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả Nó thể hiện trong lời văn quy định cách xưng hô, gọi tên, dùng

từ, sắc diện tình cảm, cảm thụ xa, gần, thân xơ, thành kính, suồng sã, ngợi ca hay châm biếm” [1;152]

Mỗi nhà văn cần tạo ra cho mình một giọng điệu riêng, không hòa lẫn, trộn lẫn với ai, nếu như trong đời sống có thể nhận ra ai đó qua lời nói thì trong văn học có thể nhận ra nhà văn qua giọng điệu

Mỗi giai đoạn, mỗi thời đại văn học lại có giọng điệu khác nhau Giọng điệu chịu sự tác động chi phối bởi các chủ thể sáng tạo Tuy nhiên, chính chủ thế sáng tạo cũng bị chi phối ngược trở lại tùy vào bối cảnh thời đại Mặt khác, đặc điểm của thể loại văn học cũng có ảnh hưởng, chi phối đến giọng điệu Từ đây, có thể khẳng định rằng: giọng điệu là một trong những yếu tố quan trọng làm nên đặc điểm của hình tượng tác giả trong tác phẩm

1.3 Hình tượng tác giả nữ và một số biểu hiện đặc thù

Thuật ngữ “hình tượng tác giả nữ” được sử dụng trong khóa luận phần nào để chỉ những chủ thể sáng tác là người nữ Hình tượng tác giả nữ mang những đặc trưng phái tính mà chỉ người nữ mới có qua cái nhìn, giọng điệu,… Điều này làm nên sự độc đáo của văn chương

1.3.1 Khái niệm hình tượng tác giả nữ

Khái niệm “hình tượng tác giả nữ” cho đến nay vẫn chưa xác lập một cách hiểu thống nhất Tuy nhiên, mỗi tác phẩm ra đời đều ít nhiều mang dấu

ấn riêng của chính chủ thể sáng tạo, đặc biệt là dấu ấn về giới Vì vậy: “Hình

tượng tác giả nữ là một bộ phận của hình tượng tác giả nói chung, hình tượng tác giả nữ là một kiểu hình tượng văn học đặc thù, thể hiện được ý thức về vị

thế của chủ thể sáng tạo đối với thế giới nghệ thuật” [23;50]

1.3.2 Đặc tính của hình tượng tác giả nữ

1.3.2.1 Dấu ấn giới tính

Dấu ấn giới tính trong sáng tạo cũng được rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm, đặc biệt là giới nữ So với các nhà văn nam, nữ văn sĩ bao giờ cũng mang những nét đặc trưng cả về mặt sinh học lẫn các biểu hiện về tâm lý, xã hội và văn hóa:

Về mặt sinh học, người phụ nữ khi sinh ra đã mang hình thể bẩm sinh phù hợp với thiên chức làm mẹ, duy trì thế hệ nối tiếp cho xã hội Bộ ngực người phụ nữ được thiết dựng để nuôi dưỡng trẻ sơ sinh và tạo mối giao cảm gia đình Các cấu tố gen và hóc-môn cũng gắn liền với cấu trúc cơ thể học người phụ nữ tạo nên giới tính nữ chuyên biệt Vì vậy, phụ nữ ý thức về diện mạo bản thân từ đó, đề cao vẻ đẹp hình thể Từ ý thức sâu sắc này, các nhà thơ nữ đã không ngần ngại phô diễn vẻ đẹp của mình và phái mình trong văn chương

Do đặc trưng về giới mà phụ nữ “nhanh già” hơn nam giới, vì vậy phụ

nữ đặc biệt nhạy cảm với thời gian với họ thời gian làm phai nhạt đi nét xuân,

sợ những đôi chân chim in hằn lên khóe mắt, sợ mái tóc điểm trắng trên mái tóc, sợ làn da sạm đi… Những điều đó chỉ có tâm hồn phụ nữ ý thức sâu sắc

vẻ đẹp cơ thể mới cảm nhận được thay đổi nhỏ như vậy Điều đó khó có thể thấy được trong các sáng tác của nam giới

Do tố chất bẩm sinh “bé gái ít nói lắp, giọng nhẹ nhàng, trong trẻo” [25;450] đây là yếu tố tác động đến giọng điệu, cách nói của giới nữ cũng mang nét riêng khác với nam giới Khi là một người mẹ thì nhẹ nhàng, điềm đạm qua những lời ru con ngọt ngào, thủ thỉ Khi là người vợ thì ân cần, sâu sắc, khi là một người tình thì thỏ thẻ, dịu dàng, khi là một người con thì nũng nịu để được nuông chiều Điều này dẫn đến trong văn chương “Giọng đặc trưng của nữ giới thường là giọng trữ tình đằm thắm hay các cung bậc của lời

ru con cũng đã đi vào thơ như một biểu hiện của tâm hồn đằm thắm trữ tình của giới nữ” [23;53]

Về mặt xã hội, là phụ nữ họ phải buộc mình vào nhiều mối quan hệ: quan hệ trong gia đình (vợ - chồng, bố mẹ chồng – nàng dâu, họ hàng nội – ngoại) mối quan hệ với làng xóm, láng giềng… Điều đó buộc người phụ nữ phải khéo léo, mềm mỏng để chu toàn mọi việc Ngày nay, phụ nữ có nhiều

mối quan hệ hơn thế, tuy nhiên cái nhìn của xã hội có phần thoáng hơn trước Người đàn ông có thể san sẻ gánh lo bớt cho người phụ nữ, người phụ nữ có quyền “chủ động” hơn trong mọi việc cả trong chuyện gia đình lẫn công việc

cả trong những vấn đề xã hội Nhưng như một “lối mòn” trong suy nghĩ và trách nhiệm họ sẵn sàng nhận phần thiệt thòi về mình để có thể bảo vệ, giữ gìn tình yêu đôi lứa, hạnh phúc gia đình Do vậy, nữ giới thường rất nhạy cảm, dễ xúc động trước sóng gió cuộc đời để rồi trong những trang thơ họ lại cất lên tiếng nói tỏ bày với những vất vả, lo toan bộn bề của cuộc sống

Những đặc điểm giới tính như một phần bản chất của chủ thể sáng tạo

đã để lại dấu vết trong hình tượng tác giả nữ, nghệ sĩ sống trong cùng một thời đại, tồn tại bên cạnh những đặc điểm chung của giới

1.3.2.2 Vai giao tiếp nghệ thuật

Bên cạnh nhập vai tư cách công dân, tư cách chủ thể giao tiếp, các tư tưởng, quan niệm xã hội thẩm mỹ của hình tượng tác giả còn hóa thân vào những nhân vật trữ tình đầy nữ tính

Dấu ấn nữ tính còn được biểu hiện trong cách xưng hô của vai giao tiếp trong tác phẩm Nhân vật trữ tình trong sáng tác còn dựa vào vị thế của chủ thể để đưa ra cách xưng hô phù hợp Những đại từ nhân xưng thường được sử dụng là “chị”, “mẹ”, “con”…

Có thể thấy trong thơ trữ tình nữ, rất ít khi nhà văn nữ hóa thân vào vai khác giới Khác với các nhà văn nữ, nhà văn nam thường sử dụng nhân vật trữ tình nhập vai người nữ để đồng cảm, sẻ chia những tình cảm, tư tưởng với giới nữ Hình tượng tác giả nữ thường chọn vai giao tiếp cùng giới để qua đó bộc bạch những nỗi lòng, có đôi khi là tâm trạng của chính nhà thơ gửi gắm vào nhân vật, có khi là đồng cảm, xót thương cho chính giới mình Chính vì lẽ

đó mà người nữ khi đọc thơ do chính các tác giả nữ sáng tác sẽ cảm thấy như tác phẩm viết về số phận của chính mình

Các vai giao tiếp trong thơ nữ có sự đan xen, hòa quyện với phẩm chất của con người gia đình, con người xã hội, hình tượng tác giả nhập vai vào người mẹ, người vợ, người con, người tình,…

Dựa trên dấu ấn giới tính và vai giao tiếp nghệ thuật của hình tượng tác giả nữ có thể nói rằng: “Hình tượng tác giả trong thơ nữ là một kiểu loại thuộc hình tượng tác giả của thơ trữ tình nói chung” [23;57] Vì thế nó hội tụ đầy đủ những đặc trưng của loại hình thể loại của hình tượng tác giả nói chung và những đặc điểm về giới Đây là nét riêng cho thấy ở hình tượng tác giả nữ

Chương 2 VAI GIAO TIẾP CỦA HÌNH TƯỢNG TÁC GIẢ NỮ

TRONG THƠ VI THÙY LINH

2.1 Hình tượng tác giả nữ trong vai giao tiếp “ta” – nhân danh giới nữ

Hình tượng tác giả nữ trong vai giao tiếp “ta”- nhân danh giới nữ là biến thể độc đáo của hình tượng tác giả trong thơ Vi Thùy Linh Tiếp cận thơ

Vi Thùy Linh, ta thấy ý thức giới thể hiện rõ ở phương thức “kể chuyện” từ ngôi thứ nhất, nhân vật tôi kể chuyện mình, chuyện giới mình,… qua cái nhìn của phụ nữ Họ tự đứng lên, nói lên tiếng nói của chính giới mình:

“Em giải phóng chính em trong thế giới tâm hồn

Hỡi người phụ nữ, hãy yêu và sống đến cùng như mình muốn

Đừng mặc cảm đừng che giấu! Nín đi! Bắt đầu cuộc sống không cần

chịu đựng chờ chiếu cố”

(Yêu cùng George Sand)

Vi Thùy Linh tha thiết mong muốn phụ nữ hãy tận hưởng cuộc sống của mình, tận hưởng mọi khoảnh khắc ta có được trên cõi đời này Hãy để tiếng cười tràn ngập mỗi ngày và đừng cố kìm nén những cảm xúc, hãy thể hiện chúng bằng cách“em giải phóng chính em trong thế giới tâm hồn” Phụ

nữ phải học cách yêu chính mình, dành thời gian chăm chút cho bản thân, bởi phụ nữ khi biết cách yêu mình mới biết cách yêu người xung quanh, biết lo cho mình mới là người biết làm cho gia đình mình hạnh phúc Phụ nữ hãy tập

rũ bỏ những lo toan, bộn bề, biết nâng niu cảm xúc của bản thân thì mới có đủ năng lượng và tình cảm dành yêu thương cho gia đình và người thân yêu quanh mình “hãy yêu và sống đến cùng như mình muốn”, tin vào cảm xúc của chính bản thân mình, và nâng niu mỗi cảm nhận của đời sống này và đừng quan tâm quá nhiều đến cảm nhận của người khác Không sống dựa dẫm và

trông chờ vào người khác “bắt đầu cuộc sống không cần chịu đựng chờ chiếu cố” Để bản thân để trở thành người phụ nữ tự lập, vui vẻ

Vi Thuỳ Linh muốn thay đổi suy nghĩ của giới mình bằng những câu thơ dữ dội, cái dữ dội khác xa với hình ảnh quen thuộc của người con gái Việt Nam vốn dịu dàng, e ấp Phụ nữ hãy khẳng định, trực tiếp bày tỏ tình yêu, trực tiếp nhìn nhận, trực tiếp đối diện với cuộc sống, hướng tới khát khao về

tự do bình đẳng trong cuộc sống, hòa hợp khoáng đạt trong tình yêu:

“Khi yêu nhau chúng mình đã thoát khỏi thế giới hỗn mang này,

kiến tạo một thế giới khác, chỉ có anh và em, chỉ có anh và em

Một thế giới hòa hợp và hứng khởi, bởi sự khám phá không ngừng Bắt đầu từ khi mình biết vượt qua những bức tường rêu kiên cố

Đó là ý nghĩa của ngày mai được đón đợi”

mơ, khám phá, phiêu lưu, trái tim không ngừng cảm nhận những vẻ đẹp từ cuộc sống mang lại Nhất là trong tình yêu phụ nữ càng cần mạnh bạo hơn, dám yêu dám đánh đổi, biết làm chủ trái tim mình Thơ Vi Thùy Linh đã xây dựng nên khu vườn địa đàng mà nơi đó có cả người nữ và người nam cùng ngự trị, cùng vun đắp nên tình yêu ấy:

“Hãy vĩnh biệt cuộc đời tĩnh mịch đơn điệu

Chịu đựng nô lệ giới tính bằng bị động

Hãy yêu nhau đừng chần chừ nữa

Đừng giam đời trong hèn yếu, sợ đàm tiếu tiếng lên án từ

Ngoài tình yêu thơ Vi Thùy Linh còn viết rất nhiều về tình dục Đọc thơ chị, ta bắt gặp ở đó bản năng phụ nữ của người làm thơ bùng nổ qua những câu chữ ào ạt, say sưa giãi bày, không tiết chế cảm xúc, muốn nói thật lớn, thật to những đam mê, khao khát của mình, yêu hết mình và sẵn sàng chết khi không được yêu:

“Khỏa thân trong chăn

Thèm chồng Thèm có chồng ở bên

Chỉ cần anh gối lên đùi Mình ôm lấy Anh ôm mình Biết sự bình yên của mặt đất”

(Chân dung)

Với Linh “Khỏa thân” để trở về sự bình yên, sự nguyên thủy nhất của người phụ nữ Và “Biết sự bình y n của mặt đất” tình yêu sẽ làm lắng lại tất

cả mọi bạo động của mặt đất này Người nữ trong thơ Vi Thùy Linh dồi dào cảm hứng lãng mạn Khát vọng đó chính là khát vọng của tình yêu và tự do Yêu hết mình Đốt cháy mình giải phóng

Nhìn từ một góc độ nào đó, những yếu tố tình dục trong thơ Vi Thuỳ Linh như một sự khẳng định nhu cầu bản năng của con người là điều mà trước đây ít nữ thi sĩ nào “dám” nói ra Bởi lẽ với phụ nữ điều đó cần giữ kín, và điều chỉ đàn ông được nói Nhưng “tình dục” là nhu cầu tự nhiên mà con người (không riêng đàn ông) phải có, đó là điều hết sức bình thường Vi Thùy Linh đã từng ước ao: “Tôi ước ao chứng kiến một nụ hôn đẹp giữa một trời không gian rộng lớn Tại sao khi hôn nhau người ta cứ phải lén lút Tôi rất hãnh diện khi đi bên người yêu và được âu yếm bằng những cử chỉ văn hóa chứ không phải cố gắng kìm nén để tìm một bụi dậm nào đó” [19] Vì là phụ

nữ nên mong mỏi đó phải giấu kín, vì là phụ nữ nên điều đó không được nói

ra Chính vì vậy mà thơ chị không ít lần xuất hiện những câu thơ như:

“Em công khai tình yêu Như hôn anh bất cứ nơi nào em muốn”

(Pari đang y u)

Shakespeare từng nói: “Người ta không yêu kẻ chẳng thể hiện tình yêu” với Linh yêu là nói là thể hiện bằng chính lời nói bằng chính hành động Hãy bày tỏ tình yêu bằng cách thể hiện hay chứng tỏ tình yêu ấy Có nghĩa là ta để cho hành động của ta nói lên lời yêu “hôn anh bất cứ nơi nào em muốn” hôn

là một hành động đẹp, cử chỉ thân mật của hai người yêu nhau Cớ sao lại phải giấu nhẹm khi hôn người yêu của mình Hành động dám công khai tình yêu cho

cả thế giới còn cho thấy rằng người phụ nữ ấy cảm thấy tự hào vì đang có một người đàn ông xứng đáng để yêu, xứng đáng để thể hiện tình yêu ấy

“Anh ơi! Hãy ghì chặt em Hôn đi! Môi Anh ủ lửa ( )

Chỉ Anh Hừng lên Từng mạch máu Hoang vào loang vào em”

(Ở lại)

Vi Thùy Linh thường sử dụng những động từ mạnh: “xiết chặt”; “răng

“va” vào nhau”; “cởi mình”; “Ghì chặt em”… để bộc bạch những khao khát bản năng Với Linh tình dục là một phần của tình yêu Với người phụ nữ, thông qua cách người yêu của mình người phụ nữ cảm nhận được bộ mặt của mối quan hệ đó Tình yêu không riêng người phụ nữ hay đàn ông đều là khát khao gắn với hành động, dữ dội gắn với tận hưởng, chiếm đoạt Điều này cho thấy rằng nhục cảm là một phần câu chuyện tình yêu khát khao nhục cảm là biểu hiện của người đàn bà đã “chín đủ” Khát khao nhục cảm không phải là điều đáng xấu hổ

Hình tượng tác giả nữ vai “ta” – nhân danh giới nữ trong thơ của Vi Thùy Linh đã thể hiện rất rõ ý thức vềsức mạnh nội lực trong suy nghĩ và độc lập hành động của chính giới mình Linh không ngần ngại phô bày khao khát mãnh liệt – tự do được sống và được yêu Thơ chị cũng như con người chị, là một cái tôi mạnh mẽ muốn truyền những ngọn lửa nhiệt huyết cho nhưng người nữ như chị, với Linh phụ nữ cần đủ quyết liệt nhưng cũng rất đỗi chín chắn bằng những chiêm nghiệm suy tư về thời gian, về lẽ sống, về cuộc đời

Vi Thùy Linh muốn khẳng định vị thế của người phụ nữ trong tình yêu, hôn nhân hòa chung tiếng nói nam giới

2.2 Hình tượng tác giả nữ trong vai người mẹ

Thiên chức làm mẹ của người phụ nữ trở thành nguồn cảm hứng không bao giờ vơi cạn trong văn chương Thiên tính nữ biểu hiện rõ nhất ở thiên chức làm mẹ của người phụ nữ Đối với người mẹ, đứa con là món quà

vô giá mà tạo hóa đã ban tặng

Đọc thơ Vi Thùy Linh, ta thấy ý thức phái tính như một tư cách hiện diện của người phụ nữ hiện đại và bản năng làm mẹ Dù rằng, khi viết những vần thơ kia Linh mới mười tám, đôi mươi Linh từng bộc bạch chị khao khát được làm mẹ từ rất sớm Có lẽ vì vậy mà hình tượng tác giả nữ trong thơ chị thường thể hiện khao khát được làm mẹ rất mãnh liệt:

“Con ơi… con ơi!

Không biết bao lần, mẹ đặt tay lên bụng, gọi con

Mẹ khao khát mang con, mặt trời đang phôi thai trong mẹ

Mẹ muốn có thật nhiều mặt trời…

Con ơi! Con ơi!

Con đang bay ở đâu Con đang bay ở đâu

Hãy theo tình yêu của Cha đậu vào lòng mẹ

Khi con vẫn đang bay (Ở tận nơi nào mẹ không biết được)

Mẹ cứ áp tay sốt ruột được nghe con phập phồng thành hình, giãy đạp trong mẹ

Sẽ đến lúc, nhìn con, mẹ lại thấy hình ảnh chồng của mẹ…”

( hững mặt trời đang phôi thai)

Hôn nhân là kết quả của hành trình yêu, thật kỳ diệu là từ hai người xa

lạ đến từ hai nơi khác biệt, kết hôn với nhau, song hành bên nhau suốt cuộc đời, nhưng cũng chỉ như hai bờ của một con sông dài, con sông ấy cần lắm một nhịp cầu bắc ngang Mà con chính là nhịp cầu bắc ngang là gửi gắm niềm tin, tình yêu nơi cha mẹ Niềm háo hức, mong mỏi được nhìn ngắm sinh linh

bé nhỏ “Không biết bao lần, mẹ đặt tay lên bụng, gọi con” Rồi một ngày khi con chào đời rồi lớn lên, mẹ sẽ thấy ở con “hình ảnh chồng của mẹ” Đó là cái đích của một tình yêu trọn vẹn

Người mẹ nào chẳng yêu con hơn bản thân mình, chẳng mong cho con những điều tốt lành nhất Với con cái, cha mẹ luôn là chỗ dựa, là vòng tay chở che, yêu thương, bao bọc suốt cuộc đời Tình yêu thương của mẹ là tình yêu thương không điều kiện Mẹ sẵn sàng hy sinh của cải, tính mạng của mình cho con bởi mẹ biết con là thứ tài sản lớn nhất, là niềm hạnh phúc nhất của đời mẹ Mẹ chắp cánh cho những ước mơ của con bay cao, là bờ bến bình yên

dù thành công hay thất bại con đều khao khát quay về Tình mẫu tử thiêng liêng chính là cội nguồn của mọi tình cảm Thiên chức làm mẹ mà tạo hóa ban cho người phụ nữ chính là giá trị cao quí và thiêng liêng nhất trong đời sống nhân loại:

“Con

Ước mơ vĩ đại, dẫu cho ngày tuyệt diệt

Giữa ước mơ hỗn độn và giả tạo đầy rẫy vây quanh

Cánh tay mệt lả của mẹ vẫn là đôi cánh bền vững

Hãy bay cao từ khi đôi bàn chân bé nhỏ của con bấm vào ngực mẹ”

bày, tâm sự của mẹ và được nghe tiếng con bi bô đáp lại Cùng con, cùng người yêu của mẹ tháng ngày trải qua những buồn vui cuộc sống:

“Con trai yêu thương của mẹ ơi!

Hãy dỗ mẹ: “Đừng khóc!”

Vì mặt trời thiêu đốt nắng rồi

Tất cả các loài chim đều được sống để dậy thì tiếng

hót hợp xướng cùng con bi bô

Những cánh sao măng tơ vươn vai vào ngày mai

ngọt lịm

Vòng tay cha làm gối cho mẹ và chúng con

Một đời thường đẹp hơn nhưng giấc mơ thiên đường

Không gì chia cắt, đe dọa được chúng ta

Khi những nơi cằn cỗi lụi tàn nảy lên mầm xanh hăm hở

Khi cha mẹ nhìn bằng con - Đồng Tử

và những điều kì diệu của hai tiếng “gia đình” mà mẹ luôn khao khát cùng với

người cha của con, gia đình nhỏ ba người chúng ta

Đối với người mẹ, đứa con là kết tinh của tình yêu ngọt ngào, hạnh phúc và cũng đầy lãng mạn Người mẹ rạo rực, thổn thức ngắm nhìn thiên thần nhỏ và càng tự hào hơn nữa khi được làm trọn vẹn thiên chức của một người phụ nữ:

“Những đứa bé tóc quăn đòi bú dưới quang hợp mặt trời diệp lục

căng cơ thể chúng ta

Bầu vú như mũi tên ánh sáng

Thế rồi bầy con đòi chăn những cánh đồng bạt ngàn của đất, rực

rỡ của trời

Các con lớn lên và chúng ta chỉ muốn cuồng nộ trong yên lặng

Hoa đậu biếc nở lan

đó là biểu trưng cho quá trình sinh thành, phát triển “Hoa đậu biếc nở lan/ lan/ lan” của sự sống, của vạn vật trên trái đất này

Vi Thuỳ Linh đã viết về phái của mình với tâm thế, nội lực của một nhà thơ nữ trẻ; khẳng định thiên tính nữ một cách đầy tự hào, hãnh diện của phụ

nữ hiện đại trong xã hội hiện nay

2.3 Hình tượng tác giả nữ trong vai người yêu

Cõi yêu trong thơ Vi Thùy Linh đã được dựng nên từ khát vọng được yêu và được sống xuất phát từ khao khát hạnh phúc đời thường bình dị nhất, một tình yêu vừa thiêng liêng vừa trần thế Người phụ nữ khi yêu, có khi chỉ

là những điều nhỏ nhặt, bình thường như cuộc sống hằng ngày, có khi lại dữ dội, nồng nhiệt cháy bỏng:

“Giá như chúng mình mãi mãi bên nhau

Anh chớp mắt đổ một trời ánh sáng Những ước vọng thành cỏ đời xanh mướt

Đi hết ánh sáng mình hóa đá trong nhau…”

(Tự tình)

Linh mang đến cho độc giả những cảm xúc tha thiết nhưng không kém phần mãnh liệt, mạnh mẽ như những cơn sóng sục sôi Người con gái mạnh

mẽ, thẳng thắn bộc lộ xúc cảm, niềm đam mê trước người mình yêu tâm hồn

và thể xác sát lại gần nhau hơn Đó là tình yêu xuất phát từ trái tim chân thành, không hề tính toán nên khi tỏ bày lời yêu với anh chẳng có gì để phải xấu hổ hay ngại khi nói lên cảm giác, suy nghĩ của chính mình về anh:

“Anh là suy nghĩ của em khi mỗi ngày thức dậy

Anh là niềm vui nỗi buồn, là những gì trong em đang có

Anh là đỉnh cao khát vọng dâng hiến là hơi thở của em

Dẫu có lúc tim khóc, dẫu biết phải phiêu linh đánh que tình yêu vào bao diêm cuộc đời - em đốt”

(Sóng)

Người đọc có thể vừa say mê, vừa thiết tha, mạnh mẽ rạo rực trước những cung bậc cảm xúc của tình yêu mà thơ Linh đem lại Với Linh hạnh phúc không tự nhiên mà đến, phải tranh đấu, đánh đổi, thậm chí là hy sinh mới có thể được chạm tay vào hạnh phúc Tình yêu của cô gái trong thơ Linh cũng vậy không chỉ toàn lãng mạn mà còn “có lúc tim khóc, dẫu biết phải phiêu linh đánh que tình yêu vào bao diêm cuộc đời - em đốt” ẩn chứa trong

đó cả sự âu lo, thấp thỏm, chua chát và lạnh lùng

Người nữ trong thơ Linh thường bộc lộ khát khao yêu đương cuồng nhiệt của mình một cách không giấu diếm:

“Anh yêu của em

Em yêu anh cuồng điên

“Em là người dệt tầm gai

Em nhẫn nại chắt chiu từng niềm vui Những lại gặp rất nhiều nỗi khổ Truân chuyên đè lên thanh thản

Ôi sự trái ngược – những sợi tầm gai!

… Dệt tầm gai đến bao giờ Mỗi ngày dài hơn một mùa Dệt tầm gai đến bao giờ…”

( gười dệt tầm gai)

Hình ảnh “dệt tầm gai” được tác giả dựa trên một câu truyện cổ của nhà văn Andersen, cô em gái vì muốn cứu người anh của mình đã đổi hạnh phúc bằng niềm đau, đổi nụ cười bằng nước mắt ngày đêm tước vỏ cây tầm gai trong câm lặng để sợi bông đan thành áo cho những người anh bị biến thành thiên nga của mình Vi Thùy Linh đã mượn hình ảnh đó để nói lên tình yêu của người con gái luôn âm thầm chịu đựng những nỗi cô đơn, sự mong mỏi từ chính người mình yêu đem lại Cô gái cùng người yêu không chỉ xa cách về mặt địa lý mà dường như chính trong sâu thẳm tình cảm của hai người yêu

nhau nhưng lại cảm thấy xa cách, để rồi bật ra câu hỏi thản nhiên mà đau xót:

“Dệt tầm gai đến bao giờ?”

Người con gái đang yêu trong thơ Linh luôn thể hiện sự cuồng nhiệt yêu đương và luôn đòi hỏi được đáp đền xứng đáng Tình yêu đích thực phải

có hai mặt trao và nhận, tận hiến và tận hưởng Nhân vật trữ tình trong thơ Vi Thùy Linh yêu nồng nàn bao nhiêu thì cũng đòi hỏi được đáp đền lại bấy nhiêu là con gái ai mà chẳng muốn được yêu thương, là con gái ai mà chẳng muốn có được một vị trí nhất định trong trái tim người mình yêu Lúc nào cũng chỉ mong có một bờ vai vững chãi bên cạnh để khi mệt mỏi tựa vào, để khi vấp ngã có người bên cạnh vực dậy:

“Em mãi mãi muốn anh xiết chặt

Đừng đánh thức em như trong truyện cổ

Em không thể mở mắt bởi tiếng khô khốc từ những hàm răng va nhau qua cái hôn quá vội”

(Anh và thời gian)

Nhưng anh ơi! Em không thể thức giấc nếu như tình yêu anh gửi lại em không đủ đáp đền những mong mỏi trong em thì sao em có thể trọn vẹn yêu anh như nàng công chúa kia trao trọn trái tim cho chàng hoàng tử mà nàng ấy chờ đợi sau giấc ngủ trăm năm “Em không thể mở mắt bởi tiếng khô khốc từ những hàm răng va nhau, qua cái hôn quá vội” Không đủ làm em thức giấc

sau ngần ấy những mong mỏi về anh

2.4 Hình tượng tác giả nữ trong vai người con

Hình tượng tác giả nữ trong thơ Vi Thùy Linh cũng hóa thân trong vai giao tiếp là vai người con Trong thơ Vi Thùy Linh, tình cảm này có được đề cập đến nhưng không nhiều Tuy vậy, nó cũng trở thành một điểm nhấn, cho thấy sự biểu hiện phong phú của hình tượng tác giả ở phương diện vai giao tiếp