Yếu tố kì ảo trong nghìn lẻ một đêm

Đúng như tác giả Trần Thị Hồng Vân đã nói trong Tạp chí văn học số 11 Về Nguồn gốc truyện kể Nghìn lẻ một đêm “Đứng đầu những tác phẩm văn học dân gian đó là kiệt tác Nghìn lẻ một đêm -

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

- -

LÊ THÚY QUỲNH

YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi

Hà Nội - 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

- -

LÊ THÚY QUỲNH

YẾU TỐ KÌ ẢO TRONG NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Văn học thiếu nhi

Người hướng dẫn khoa học:

TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG

Hà Nội - 2017

LỜI CÁM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận, em đã nhận được sự giúp đỡ hướng dẫn nhiệt tình các thầy cô giáo giảng dạy bộ môn văn học thiếu nhi, các thầy cô giáo trong khoa Giáo dục Tiểu học - Trường Đại học sư phạm

Hà Nội 2 Qua đây, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy, cô đặc biệt

là cô giáo TS Nguyễn Thị Bích Dung người đã định hướng, chọn đề tài và tận

tình chỉ bảo, giúp đỡ em hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp này

Do thời gian và kiến thức có hạn, khóa luận khó tránh khỏi có những hạn chế và thiếu sót nhất định Em kính mong được sự đóng góp ý kiến của quý thầy cô và các bạn sinh viên để khóa luận của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Lê Thúy Quỳnh

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan khóa luận này là kết quả nghiên cứu của riêng em dưới

sự chỉ bảo của giáo viên hướng dẫn và nó không trùng với kết quả của bất kì tác giả nào khác

Hà Nội, ngày 27 tháng 4 năm 2017

Sinh viên thực hiện

Lê Thúy Quỳnh

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Cấu trúc khóa luận 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 NHÂN VẬT KÌ ẢO TRONG NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM 6

1.1 Khái niệm 6

1.2.1 Khái niệm nhân vật 6

1.2.2 Khái niệm cái kì ảo 7

1.2 Nghìn lẻ một đêm - một trong những công trình sáng tạo nghệ thuật đồ sộ và hoàn mỹ của văn học thế giới 8

1.3 Nhân vật kì ảo và ý nghĩa của của nhân vật kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm 12

1.3.1 Bảng khảo sát và nhận xét 12

1.3.2 Nhân vật có yếu tố kì ảo 13

1.3.3 Nhân vật kì ảo 17

1.4 Tiểu kết 23

Chương 2 KHÔNG GIAN VÀ THỜI GIAN KÌ ẢO TRONG NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM 25

2.1 Không gian kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm 25

2.1.1 Khái niệm không gian nghệ thuật 25

2.1.2 Các loại không gian kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm 26

2.2 Thời gian kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm 36

2.2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật 36

2.2.2 Các loại thời gian kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm 38

2.3 Tiểu kết 42

KẾT LUẬN 43

TÀI LIỆU THAM KHẢO 46 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

1.1 Lí do khoa học

Ở Việt Nam, văn học nước ngoài được rất nhiều người yêu thích và dành

sự quan tâm đặc biệt Cũng giống như văn học dân gian Việt Nam, văn học dân gian người Ả rập bao gồm nhiều thể loại như: truyền thuyết, sử thi, thần thoại,

cổ tích,… Các thể loại ấy được quy tụ trong một bộ sưu tập đồ sộ - bộ truyện

Nghìn lẻ một đêm Đúng như tác giả Trần Thị Hồng Vân đã nói trong Tạp chí văn học số 11 Về Nguồn gốc truyện kể Nghìn lẻ một đêm “Đứng đầu những tác

phẩm văn học dân gian đó là kiệt tác Nghìn lẻ một đêm - bộ sưu tập đồ sộ các

thể loại truyện khác nhau, từ truyện cổ tích đến thần thoại, truyện ngụ ngôn, truyện ngắn, truyện vừa tâm lí xã hội đến sử thi anh hùng ca…”

Nghìn lẻ một đêm là một tác phẩm vĩ đại bậc nhất của nền văn học Ả rập,

được nhiều người kể chuyện trau chuốt, tuyển lựa những cốt truyện hấp dẫn

nhất truyền bá qua nhiều thế kỉ Nghìn lẻ một đêm lần đầu tiên được giới thiệu

với Châu Âu rồi từ đó phổ cập rộng khắp toàn thế giới là nhờ công lao của một học giả người Pháp, Atoan Galang

Sức lôi cuốn, hấp dẫn của Nghìn lẻ một đêm nằm ở cốt truyện li kì tình tiết

bất ngờ, thể hiện một sức tưởng tượng phong phú đến kinh ngạc với cái thực tại rộng lớn lạ thường, được đông đảo quần tầng lớp xã hội mọi lứa tuổi yêu thích: Thiếu nhi xem để biết câu chuyện rồi sẽ ra sao Người già tìm đọc không chỉ để sống lại tuổi thơ của mình mà còn để suy ngẫm về cuộc đời, về triết lí bao hàm trong truyện… Nói như vậy có nghĩa người đọc thuộc tầng lớp nào trong xã hội cũng thu thập được ít nhiều hiểu biết thông qua bộ truyện Điều này chứng tỏ rằng, đối tượng gây hứng thú của nó khá rộng

Những câu chuyện trong Nghìn lẻ một đêm phản ánh nguyện vọng và ước

mơ của quần chúng nhân dân trong xã hội bị áp bức, đè nén Họ luôn luôn mong

muốn được sống trong cảnh thái bình yên vui, gặp nhiều may mắn, hạnh phúc,

ấm no Nhiều truyện phản ánh bản chất tốt đẹp của nhân dân lao động cần cù, chăm chỉ, kiên cường, dũng cảm và thông minh tài trí, giàu lòng thương người đồng thời vạch trần bản chất tàn ác của bọn vua chúa, quan lại, phù thủy…thể hiện chân lí cái thiện thắng cái ác, chính thắng tà, ở hiền gặp lành và mang ý nghĩa giáo dục sâu sắc

Bên cạnh sự xuất hiện của những yếu tố thực, gần gũi với cuộc sống hàng ngày, trong những câu chuyện hấp dẫn của nàng Sehezarat còn có không ít yếu

tố kì ảo Ở đó, người đọc, người nghe được đưa tới một thế giới mới lạ, khám phá ra những điều thần kì, bất ngờ ngay cả trong những sự việc bình thường nhất

Đó những lí giải vì sao, chúng tôi quyết định chọn đề tài nghiên cứu Yếu

tố kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm cho khóa luận tốt nghiệp của mình

1.2 Lí do sư phạm

Là một sinh viên sư phạm khoa Giáo dục Tiểu học, được tìm hiểu về tâm

lí trẻ thơ, nhận thấy các em thường thích nghe kể những câu chuyện cổ tích, thần thoại, các câu chuyện mang tính thần kì, phiêu lưu Vì vậy, ngoài mong muốn cung cấp cho các em những tri thức sau mỗi tiết học, bài học, chúng tôi còn mong muốn giúp các em hoàn thiện nhân cách, khơi dậy ở các em tình yêu với cái đẹp, hướng tới giá trị chân - thiện - mỹ

Việc nghiên cứu các yếu tố kì ảo trong truyện nói riêng, và bộ truyện nói chung là một hành trang quý báu cho tương lai giảng dạy sau này trong việc

giáo dục trẻ nhỏ Hơn nữa, Nghìn lẻ một đêm là bộ truyện rất hay, thú vị mà

bản thân tôi rất yêu thích và mong muốn tìm hiểu

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Khảo sát văn bản Nghìn lẻ một đêm

Trong kho tàng văn hóa nhân loại, Nghìn lẻ một đêm là tập truyện dân gian

đồ sộ và nổi tiếng của nhân dân Ả rập, có nguồn gốc lâu đời trên xứ sở của các hoàng đế Arap cổ đại và được bổ sung qua nhiều thế kỉ bằng kho tàng truyện

cổ dân gian các nước trong hệ ngôn ngữ Ấn- Âu, được lưu truyền rộng rãi ở Iran, Iraq, Ai Cập, Ethiopia… sau đó phổ biến khắp Trung Đông và không thể

xác định được chính xác ai là tác giả của những truyện được kể trong Nghìn lẻ

một đêm, vì đây chỉ là sự góp nhặt của những truyện tình, truyện phiêu lưu hay

thần thoại mà nhiều người truyền tụng Bộ truyện này là do nhà Đông phương học Antoan Galang dịch chuyển từ tiếng Ả rập sang tiếng Pháp và cho xuất bản gồm 36 phần của tập đầu tiên năm 1704, gửi tặng cho hầu tước phu nhân coi như là “một món quà nhỏ” Và trong 4 năm từ 1704 đến 1708, 12 tập lần lượt

ra đời

Nhắc đến Nghìn lẻ một đêm người ta không thể không nhắc đến sự thành

công của bộ truyện này, từ năm 1704- 1782, trong vòng bảy mươi tám năm, bản dịch của Antoan Galang được in lại hơn bảy mươi lần trong những điều kiện của thời bấy giờ, với phương tiện ấn loát thô sơ, tỉ lệ người biết đọc, biết viết chưa cao Từ bản dịch của Antoan Galang mà bộ truyện nhanh chóng được dịch ra rất nhiều thứ tiếng, làm say mê không biết bao nhiêu thế hệ độc giả như

ở Anh, ở Hà Lan, ở Đức, Italia,… Ngôn ngữ vô cùng phong phú, nhân vật rất thực mà cũng rất hư., vì thế đã có không ít các nhà văn nghiên cứu trong và

ngoài nước nghiên cứu về Nghìn lẻ một đêm

2.2 Tình hình nghiên cứu tác phẩm Nghìn lẻ một đêm

Nghìn lẻ một đêm thu hút rất nhiều các nhà văn, nhà lí luận, nhà phê bình

văn học trong và ngoài nước

Tác giả Trần Thị Hồng Vân đã có bài viết trong Tạp chí văn học số

11/1997: “Về nguồn gốc truyện kể Nghìn lẻ một đêm’’ Bài viết cho chúng ta

biết các nhà nghiên cứu đã đưa ra nhiều ý kiến về địa điểm và thời gian hình

thành bộ truyện Nghìn lẻ một đêm trong suốt gần hai thế kỉ

Phan Quang với bài báo mang tựa đề Chung quanh bộ truyện A-rập Nghìn

lẻ một đêm được đăng trên báo thời nay số 96, 97, 98, 99 (12/2010) đã nhắc

đến nhiều vấn đề như: Mấy bản Nghìn lẻ một đêm cổ nhất ở Việt Nam, hiện

tượng “ăn theo’’, đề tựa của J.Janin được in ở đầu truyện, tinh túy triết học phật

giáo…Trong mấy bản Nghìn lẻ một đêm cổ nhất ở Việt Nam, tác giả Phan Quang nói “Tôi đã tìm được ba bộ Nghìn lẻ một đêm nguyên bản Pháp văn, một

bộ in năm 1837 (3 tập), một bộ in năm 1838 - 1839 (4 tập), cùng bộ sách Mỹ Thuật khổ lớn, ấn hành năm 1895”

Trong cuốn Nghệ thuật kể chuyện Nghìn lẻ một đêm tác giả Gerkhart M

cũng đã đề cập và nghiên cứu sâu về nghệ thuật kể chuyên Nghìn lẻ một đêm

Trong Từ điển văn học, Tập 2, NXB Khoa học xã hội , 1984 có mục giới

thiệu khái quát Nghìn lẻ một đêm

Trong Thi pháp văn xuôi của tác giả Tzvetan Todorov (Đặng Anh Đào,

Lê Hồng Sâm dịch, NXB DDHSPHN, 2011) nói về những con người trong

Nghìn lẻ một đêm đưa ra cấu trúc của sự lồng ghép trong bộ truyện Nghìn lẻ một đêm

Các công trình nghiên cứu đã khẳng định giá trị to lớn về nghệ thuật và

nội dung của Nghìn lẻ một đêm Chúng tôi mong muốn tiếp thu kết quả nghiên cứu của những người đi trước, và tập trung vào vấn đề nghiên cứu cụ thể: Yếu

tố kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm

3 Mục đích nghiên cứu

Thông qua việc nghiên cứu các yếu tố kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm chúng tôi mong muốn khám phá ra cái hay cái đẹp sức hấp dẫn của thiên truyện Nghìn

lẻ một đêm

4 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát

Đối tượng nghiên cứu: Yếu tố kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm

Phạm vi khảo sát: Nghìn lẻ một đêm (bản dịch tiếng Việt của Angtoan

Galang, nxb Văn học, năm 2014), Giang Hà Vỵ - Vũ Liêm – Ngô Thức Long

– Nguyễn Hoai Giang (dịch)

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp thống kê

Phương pháp phân tích tổng hợp

Phương pháp so sánh đối chiếu

6 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận chia làm 2 chương:

Chương 1: Nhân vật kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm

Chương 2: Không gian và thời gian kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm

NỘI DUNG Chương 1 NHÂN VẬT KÌ ẢO TRONG NGHÌN LẺ MỘT ĐÊM 1.1 Khái niệm

1.2.1 Khái niệm nhân vật

Có rất nhiều quan niệm khác nhau về nhân vật trong tác phẩm văn chương Nhà văn Tô Hoài cho rằng: “Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy, giải quyết hết thảy trong một sáng tác.”

Nhân vật văn học “là một đơn vị nghệ thuật đầy tình ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống Nó có chức năng có bản là khái quát tính cách của con người và chức năng này mang tính lịch sử Nhân vật văn học còn có khả năng dẫn dắt độc giả vào các thế giới khác nhau của đời sống, thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng đời sống thể hiện quan niệm nghệ thuật và lí tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người…”[6]

Nhân vật văn học là “con người được mô tả thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học…Văn học không thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức

cơ bản để văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng…Nhân vật văn học là phương tiện để khái quát tính cách, số phận con người và các quan niệm về chúng.”[11]

Nhân vật văn học còn được xem là “hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong nghệ thuật ngôn từ Bên cạnh con người nhân vật văn học có thể là các con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường, được gán cho đặc điểm giống như con người…”[7]

Tóm lại có thể hiểu nhân vật văn học chính là con người trong tác phẩm văn học, là đứa con tinh thần, là máu thịt của nhà văn, để qua đó, nghệ sỹ thể hiện quan niệm thẩm mý và lí tưởng thẩm mỹ của mình về cuộc đời và con người Tuy nhiên, các nhà lí luận cũng nhấn mạnh đến tính nghệ thuật, tính ước

lệ của nhân vật văn học Nhân vật văn học không hoàn toàn giống như con người thật ngoài đời vì chúng có những đặc trưng nghệ thuật và được thể hiện trong các tác phẩm văn học bằng các phương tiện văn học, thông qua lăng kính nhà văn, nhưng cũng không vì thế mà chúng kém phần chân thật Đã là tác phẩm văn học thì không thể thiếu nhân vật văn học, vì chúng là hạt nhân của tác phẩm

Các nhân vật trong các tác phẩm văn học cũng không nhất thiết phải là con người, nó có thể là các vị thần, cỏ cây, con vật,… giống như các câu chuyện

cổ tích

1.2.2 Khái niệm cái kì ảo

Yếu tố kì ảo đã xuất hiện từ rất lâu trong lịch sử văn học nhân loại Vì thế

đã có rất nhiều cách định nghĩa, cách hiểu về cái kì ảo Có thể nói, cái kì ảo với

tư cách là phương thức tư duy, là dòng mạch của văn học truyền thống đã trở thành vấn đề được quan tâm đặc biệt của văn học thế giới nói chung

Thuật ngữ “cái kì ảo” trong tiếng Việt tương đương với thuật ngữ Le Fantastique trong tiếng Pháp và The Fantastic trong tiếng Anh Hán ngữ từ điển giải thích “kì ảo” là cái lạ lùng, không có thật, không thể bắt gặp trên thế giới này, nó còn được hiểu là cái siêu nhiên không tồn tại trên đời

Nội hàm thuật ngữ “kỳ ảo” được xác định là sản phẩm của trí tưởng tượng tạo ra nhờ khả năng suy tưởng, ở đó cái siêu nhiên chiếm ưu thế Đó là cái không mang tính chân thực, và tuân theo quy luật tưởng tượng của tác giả Trong văn học “Cái kỳ ảo là phạm trù của tư duy nghệ thuật, nó được tạo

ra nhờ trí tưởng tượng và được biểu hiện bằng các yếu tố siêu nhiên khác lạ, phi thường độc đáo… nó có mặt trong văn học dân gian, văn học viết qua các thời đại Nó tồn tại trên trục thực - ảo, và tồn tại độc lập, không hòa tan vào các dạng thức khác của trí tưởng tượng”.[2]

Tóm lại, yếu tố kì ảo là sản phẩm của trí tưởng tượng của con người Nó

thường nằm ngoài tư duy lí tính của con người nhưng lại có mối quan hệ với bản chất của cái có thật trong đời sống Yếu tố kì ảo cùng với các yếu tố nghệ thuật khác góp phần xây dựng cốt truyện, nhân vật hướng tới bộc lộ chủ đề tư tưởng của tác phẩm

Yếu tố kì ảo trong văn học được thể hiện thông qua không gian, thời gian, qua nhân vật, tình tiết, cốt truyện,…

1.2 Nghìn lẻ một đêm - một trong những công trình sáng tạo nghệ thuật đồ

sộ và hoàn mỹ của văn học thế giới

Nghìn lẻ một đêm là một tác phẩm vĩ đại bậc nhất của văn học Ả rập, được

nhiều người kể chuyện trau chuốt, tuyển lựa những câu chuyện hấp dẫn nhất và

truyền bá qua nhiều thế kỉ Nghìn lẻ một đêm lần đầu được giới thiệu ở Châu

Âu rồi từ đó lan rộng ra toàn thế giới nhờ công lao của một học giả người Pháp, Antoan Galang

Đề tựa bản dịch tiếng Nga xuất bản năm 1929 ở Leningrad viết: “Trong

số các di tích tuyện diệu của sáng tác truyền khẩu dân gian, các truyện cổ tích của nàng Sehezarat là những di tích đồ sộ nhất Những truyện cổ tích này thể hiện với một mức hoàn hảo kì diệu, xu hướng của nhân dân lao động muốn buông mình theo “phép màu nhiệm của những ảo giác êm đẹp theo sự kết hợp phóng khoáng của từ ngữ, thể hiện sức mạnh vũ bão của trí tưởng tượng của các dân tộc phương Đông - người Ả rập, người Ba Tư, người Ấn Độ Công trình dệt gấm bằng từ ngữ này xuất hiện từ thời tối cổ, những sợi tơ muôn màu của nó lan khắp bốn phương, phủ lên trái đất một tấm thảm từ ngữ đẹp lạ lùng”.[5]

Truyện mở đầu, giải thích lí do ra đời của tất cả các truyện, cái khâu đầu tiên của sợi chuyền vàng xuyên qua mọi tình tiết, liên kết chúng lại thành một chuỗi ngọc tuyệt tác, muôn màu muôn vẻ rồi vòng trở lại làm thành đoạn kết thúc, là câu chuyện của một người con gái tài sắc vẹn toàn, thông minh rất mực,

đã không ngại hiểm nguy hi sinh tấm thân ngọc ngà của mình để cứu các bạn gái khỏi cảnh ô nhục và cái chết bi thương

Ngày xưa có hai anh em cùng làm vua Anh làm vua nước Đại Ba Tư choán một phần lớn Trái Đất Em làm vua nước Tactari chư hầu của anh Một hôm được lệnh anh triệu về, em vội vã lên đường Xa giá vừa ra khỏi kinh thành

đã nghỉ lại: nhà Vua liền tự mình trở lại cấm cung để tự tình với người vợ yêu quý một lần nữa; nhưng hỡi ôi, nhà Vua không gặp được Hoàng hậu vì nàng đang trong vòng tay của một người đàn ông khác ngay trên chiếc giường ngự của mình Nổi giận nhà Vua chém chết đôi gian phu dâm phụ, ném xác xuống hào rồi lặng lẽ trở về hoàng cung và ra lệnh khởi hành mà tuyệt nhiên không cho ai hay biết nỗi khổ riêng đang dày xé trong lòng mình

Song cũng từ buổi tối bất hạnh ấy, một nỗi buồn ghê gớm xâm chiếm nhà Vua nước Tactari, thường xuyên lộ ra trên nét mặt Việc Hoàng đế thân hành

ra đón từ ngoài kinh thành, rồi hội hè yến tiệc, nghi lễ linh đình cũng không xua bớt được nỗi muộn phiền trong tâm trí nhà Vua Nhà vua cho rằng mình là người đau khổ nhất thế gian Nhưng, một hôm, tình cờ nhà Vua bắt gặp Hoàng hậu, chị dâu mình, ngoại tình với một tên da đen trong khi Hoàng đế mải đi săn Vua em thấy nhẹ hẳn người rồi ngộ ra: “ À, ra không phải ta là người đau khổ nhất Vinh hiển, phú quý, quyền uy chấn động thiên hạ đến như Hoàng đế anh ta mà vẫn bị vợ lừa dối vậy thì ta việc gì phải giày vò cho khổ thân” Khi tự mình chứng kiên cảnh dâm ô của Hoàng hậu, vua anh cũng chán nản, rủ Vua em từ bỏ ngai vàng, từ bỏ vinh hoa trên trần thế, ra đi tìm một chốn

ẩn thân đến trọn đời ở một nới chân trời góc bể nào đó cho khuây khỏa nỗi buồn, cho nguôi đi vết nhục Nhưng tình cờ - vẫn là sự tình cờ, hai vua bắt gặp một vị Thần linh dưới đáy biển ghé vào đất liền, trên đầu đội một hòm thủy tinh khoa chặt bằng bốn chiếc khóa; để phòng ngừa vợ có thể không chung thủy Thần đã nhốt ả trong đó và giấu tận dưới đáy đại dương, chỉ mở cho ra khi nào

mình cần tình tự Ấy thế mà người đàn bà đẹp này đã ngoại tình với chín mươi tám người đàn ông - sau khi ân ái mỗi người đàn ông phải để lại cho ả một chiếc nhẫn làm kỉ niệm Và mỉa mai làm sao, hai nhà Vua, hai ông chồng đang ngao ngán với cái thế sự này lại chính là những kẻ bị ả ép buộc làm tình nhân thứ chín mươi chín và thứ một trăm của ả

Vậy ra đàn bà ở đâu cũng vậy thôi, ai ai cũng như vậy! Không có một cách nào có đủ hiệu lực để họ giữ lòng thủy chung với chồng Chỉ còn một cách, Hoàng đế nước Đại Ba Tư rút ra kết luận - là giết chết người con gái vừa chung chăn gối, không để cho sống đến ngày hôm sau Đó chính là cách trả thù đời, trả thù người, trả thù vợ của những người chồng nắm trong tay quyền lực tối cao

Từ đó một luật lệ mới được ban hành ở nước Đai Ba Tư hết sức dã man, hết sức khắc nghiệt Vua truyền cho tể tướng mỗi đêm cho bắt một cô gái trinh vào cung để hầu hạ mình, rồi rạng sáng hôm sau khi màn đêm tan biến, hạ lệnh giết chết

Thế là cứ đêm đêm có người con gái đi lấy chồng, và rạng sáng có một người đàn bà thiệt mạng

Cảnh tang tóc tràn ngập khắp cung thành Cả cung đình tràn ngập mùi máu Nỗi đau đớn xé lòng người cha, người mẹ, người yêu, người chồng chưa cưới Giữa lúc ấy, xuất hiện một cứu tinh, nàng Sehezarat, con gái yêu của vị

tể tướng, khẩn khoản xin cha được hiến dâng thân mình cho Hoàng đế, thi hành mệnh lệnh tàn bạo của vua Dưới sự van xin tha thiết của nàng, Tể tướng nghẹn ngào đồng ý

Nàng Sehezarat vào hầu Hoàng đế chỉ xin một đặc ân - đem cô em gái nhỏ của nàng được ngủ cùng buồng với chị “một đêm cuối cùng” Vua đồng ý Từ đây, nàng Sehezarat đã khôn khéo đưa những câu chuyện thú vị của mình vào lúc trời gần rạng sáng để kể cho em gái nghe, và mục đích lớn hơn là gợi tò mò

ở nhà Vua Cứ thế, truyện này nối tiếp truyện kia, truyện sau lồng vào truyện trước, truyện này chưa hết truyện sau đã đến, dường như vô tận Trước mắt chúng ta hiện lên không biết bao nhiêu là nhân vật, yếu tố kì ảo lạ thường, cảnh vật thực, hư, mờ ảo, huyền diệu…

Câu chuyện hay đúng hơn là kho tàng, bộ sưu tập các câu chuyện, mở đầu bằng những tình tiết gây ấn tượng không mấy tốt đẹp về người phụ nữ, về đức hạnh của người phụ nữ; song cái nút vừa thắt lại thì được tháo ra ngay làm bật

rõ phẩm chất tốt đẹp của người con gái, trí tuệ sáng ngời của một người đàn bà, chứ không phải ai khác Sehezarat nói với cha: “ Nếu con có phải bỏ mình, cái chết của con sẽ quang vinh, nhưng nếu con thành công, con sẽ giúp đất nước một công việc quan trọng.” Toàn bộ tác phẩm mở đầu với một hành động cực

kì hung bạo, hơn cả súc vật của một tên vua và kết thúc là một hành động hoàn toàn hợp tính người: Sau đêm một nghìn lẻ một, bạo chúa tha chết cho nàng Sehezarat và hủy bộ luật dã man của mình, mà trên thực tế đã không có dịp thi hành trên suốt một nghìn ngày lẻ một ngày Gấp sách lại, là hiện lên trong tâm trí độc giả hay thính giả là nội dung đặc sắc của những câu chuyện, là sự hài lòng về cách kết thúc hợp tình hợp lí Không ai còn nhớ đến, những Hoàng hậu kém may mắn nữa, trong trí nhớ mỗi người chỉ còn lại một nàng Sehezarat cao quý, dũng cảm, thông minh, xinh đẹp, và chắc hẳn nàng có một giọng nói cực

kì êm ái

Những câu chuyện trong bộ truyện này thường là những câu chuyện dân gian truyền khẩu Ở đâu cũng vậy, các truyện kể dân gian không bao giờ là công trình sáng tạo của một người và có dạng hoàn chỉnh ngay từ đầu hay trong một thời gian ngắn Cho đến một lúc nào đấy nó được những tài năng kiệt xuất chỉnh lý, định hình lần cuối cùng, rồi được nhân dân chấp nhận coi như dạng bản cuối cùng Những người kể chuyện rong mang những chuyện đó kể khắp nơi Trong quá trình ấy họ gọt đẽo cách diễn tả cho thích hợp và hấp dẫn người

nghe Người ta cho rằng chính những người Ai Cập kể chuyện rong thế kỷ 12

và 13 đã làm cho các chuyện trong Nghìn lẻ một đêm thêm phong phú về nội

dung, linh hoạt về hình thức và sáng sủa về từ ngữ Ngôn ngữ dùng trong tập truyện này gắn với tiếng nói của các tầng lớp bình dân A Rập hơn là ngôn ngữ kinh viện thời bấy giờ

1.3 Nhân vật kì ảo và ý nghĩa của của nhân vật kì ảo trong Nghìn lẻ một

đêm

1.3.1 Bảng khảo sát và nhận xét

Tổng số truyện Truyện chỉ có nhân

Nghìn lẻ một đêm theo bản dịch của Antoan Galang xuất bản năm 2014 có

54 truyện thì có tới 23 truyện (chiếm gần một nửa) có sự xuất hiện của nhân vật kì ảo, chiếm 42, 59% Đây là một con số không hề nhỏ, chứng tỏ sự xuất

hiện của nhân vật kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm chiếm một vai trò khá quan

trọng

Trong Nghìn lẻ một đêm, bên cạnh sự xuất hiện của những nhân vật con

người thực, con vật, cỏ cây…ta thấy sự xuất hiện của nhân vật kì ảo (dựa vào

kết quả khảo sát) Nhân vật kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm có thể được chia ra

thành hai loại: Nhân vật có yếu tố kì ảo và nhân vật kì ảo Cũng từ kết quả khảo sát, ta thấy trong hai loại nhân vật kì ảo thì nhân vật kì ảo chiếm ưu thế hơn nhân vật mang yếu tố kì ảo

Thật vậy, các câu chuyện trong Nghìn lẻ một đêm đều là sản phẩm trí

tưởng tượng của người dân lao động Họ sáng tác ra các truyện để phần nào gửi gắm những ước mơ, khát vọng về một cuộc sống tươi đẹp, hạnh phúc, công bằng, viên mãn Và để truyền tải được những tư tưởng, tình cảm đẹp đẽ ấy, các tác giả buộc phải xây dựng nhân vật không chỉ dừng lại ở người trần mắt thịt

mà đó là những nhân vật phi thường như thần tiên, thần linh… để có thể thực hiện được các ước mong ấy Chính vì vậy, nhân vật bị ảo hóa hoàn toàn chiếm

ưu thế hơn là điều dễ hiểu

1.3.2 Nhân vật có yếu tố kì ảo

Nhân vật có yếu tố kì ảo trong Nghìn lẻ một đêm vốn là người, nhưng được

tác giả cài vào một số yếu tố kì lạ, khiến cho loại nhân vật này có khả năng kì diệu Ta dễ dàng nhận thấy đặc điểm đầu tiên của loại nhân vật này là có nguồn gốc lai lai lịch rõ ràng, và chỗ ở xác thực Mục đích của việc này là để khẳng định với người đọc những chuyện li kì sắp xảy ra là hoàn toàn có thực, từ đó củng cố thêm niềm tin ở người đọc ở tính xác thực của câu chuyện Đặc điểm thứ hai xuất hiện ở kiểu nhân vật này là họ mang trong mình một khả năng kì

lạ (khả năng khác người, biết tà phép ) Điều quan trọng là nhân vật này mới dừng lại ở chỗ được ảo hóa một phần

Kiểu nhân vật này xuất hiện tương đối nhiều trong Nghìn lẻ một đêm, đó

là trong câu chuyện Con lừa, con bò và người thợ cày; câu chuyện Cụ già thứ

nhất và con hươu cái; Chuyện nhà vua trẻ ở các đảo đen;…

Con lừa, con bò và người thợ cày kể về một thương gia giàu có, có nhiều

trang trại, ông cho nuôi ở đó đủ loại gia súc “Ông có tài nghe hiểu được tiếng nói của con vật, nhưng với một điều kiện là nghe xong không được nói với ai, nếu không sẽ bỏ mạng.” Chính vì thế, mà ông đã nghe được câu chuyện giữa

bò và lừa, nghe được mưu mô mà lừa bày ra cho bò để lừa không phải làm việc Tuy nhiên, khi bò không phải làm việc thì lừa lại là vật thế thân cho công việc của bò, do vậy, bò ta đã nghĩ ra kế để bò làm việc trở lại Khi nghe được toàn

bộ sự việc giữa bò và lừa, mặc dù đang ngồi với vợ, ông bất giác phá lên cười

làm cho bà vợ rất đỗi ngạc nhiên, và cố gắng gặng hỏi ông Nhưng vì việc ông nghe được tiếng động vật phải được giữ kín không ông sẽ mất mạng, nên ông không thể nói với vợ Bà vợ đâm giận dỗi, không ăn, không uống, không ai có thể khuyên ngăn ngay cả bố mẹ, con cái Lần này, khả năng nghe thấu được tiếng con vật đã đem đến tai họa cho ông, ông đã nghĩ tới chuyện “có lẽ phải hi sinh mạng sống của mình đi để cứu lấy mạng người vợ mà ông rất thương yêu” Nhưng ông đã tìm được lối thoát nhờ tình cờ nghe được câu chuyện của gà trống và chó, nghe được kế sách của gà trống “Ông hãy đi vào buồng có bà vợ, cài chặt then cửa lại rồi cầm gậy phang cho bà ấy đủ một nghìn gậy” Quả nhiên, bà vợ ngoan ngoan không dám ép ông chồng nói cho nghe cái điều ông không muốn lộ cho bà ấy biết…

Câu chuyện Con lừa, con bò và người thợ cày được tể tưởng kể cho con

gái nghe, nhằm khuyên con gái chớ có liều mình mà tự chuốc họa vào người Đây là một câu chuyện rất hay, ngụ nhiều ý nghĩa Đọc truyện, hẳn ai cũng chú

ý và khâm phục tài nghe thấu tiếng con vật của ông chủ trang trại - có thể hiểu hết được các tiếng con vật, quả là một điều lạ hiếm thấy Ở đây ta dễ dàng nhìn thấy ông chủ trang trại là một nhân vật điển hình của nhóm nhân vật có yếu tố

kì ảo Ông là người, là một thợ cày, và nhà ông là cả một trang trại rộng lớn Ông có nguồn gốc lại lịch rõ ràng, một chỗ ở cụ thể, điều đặc biệt ở đây là tài nghe thấu tiếng con vật của ông Chính vì yếu tố kì ảo - khả năng nghe thấu tiếng con vật đã tạo cho ông nhiều lợi thế, nhưng cũng để lại tai họa hết sức khôn lường mà thật may mắn ông đã thoát khỏi cũng nhờ tài nghe thấu này Câu chuyện ngụ ngôn trong trường hợp này trở nên hấp dẫn hơn, đậm tính giáo dục hơn khi có sự can thiệp khéo léo của con người Nhìn xa hơn, ta nhận thấy đây là một câu chuyện mở màn hết sức nhẹ nhàng mà sâu lắng cho toàn bộ

truyện Nghìn lẻ một đêm…

Lật những trang tiếp theo trong cuốn chuyện Nghìn lẻ một đêm, ta bắt gặp

Chuyện cụ già thứ nhất và con hươu cái cũng có sự có mặt của kiểu nhân vật

này Đọc nhan đề câu chuyện có lẽ ai cũng liên tưởng tới một người đàn ông

với con vật có thể là thú nuôi hoặc thú cưng Nhưng không, câu chuyện đi theo hướng hoàn toàn khác Con hươu ở đây thực ra trước đây là người em họ hơn nữa là người vợ của cụ già Trớ trêu thay người vợ của ông lão lại không thể sinh con nên ông buộc phải mua một nữ nô lệ về, nữ nô sinh cho ông một người con trai vô cùng triển vọng Người vợ của ông (con hươu cái) vì ghen tức đố kị với nữ nô đã học phép thuật phù phép biến người nô lệ thành con bò cái và người con trai thành con bê để người chồng (cụ già bây giờ) chính thức ra tay

giết hại hai mẹ con nữ nô

May mắn thay, người con trai (con bê) đã gặp được người tốt - người tá điền Người tá điền này có người con gái biết ma thuật, vì thế đã giúp ông lão

và con trai được đoàn tụ

Trong câu chuyện này ta thấy xuất hiện một nhân vật biết ma thuật, chính nhờ việc biết ma thuật này cô gái đã cứu giúp cho con trai cụ già, giúp cho anh được trở về cuộc sống của một con người Nhân vật cô gái ở đây ta có thể xếp vào nhóm nhân vật mang trong mình yếu tố kì ảo Cô gái là người thực, con gái bác tá điền, với nơi ở hoàn toàn xác thực, chỉ có điều khác ở người bình thường

là cô biết phép thuật Những nhân vật này luôn giữ vị trí không thể thiếu cho cái kết có hậu của câu chuyện, cho sự hấp dẫn lôi cuốn của câu chuyện của

nàng Sehezarat cũng như cho bộ truyện Nghìn lẻ một đêm nói chung Người

thực, việc thực, có pha chút kì ảo làm cho hành động của nhân vật trở nên thần

kì hơn huyền bí hơn, buộc người nghe phải liên tưởng, phải trôi theo mạch ngầm của sự huyền bí khó lí giải…

Nếu nhân vật trong chuyện Cụ già thứ nhất và con hươu cái, dùng phép thuật mà mình có trong việc cứu người thì nhân vật hoàng hậu trong Chuyện

nhà vua trẻ ở các đảo đen lại không dùng phép thuật theo các ấy Chuyện nhà

vua trẻ ở các đảo đen kể về vị vua trẻ ở vương quốc các Đảo đen, mang tên

bốn ngọn núi nhỏ trong vùng Vị vua trẻ này lấy cô em họ làm vợ Tuy nhiên, hoàng hậu lại không dành trọn tình cảm cho nhà vua, mà hằng đêm chờ lúc nhà vua ngủ say, nàng đứng lên và nói to: “Hãy ngủ đi, và mong mày mãi mãi chẳng tỉnh dậy nữa Rồi nàng nhanh nhẹn mặc quần áo và bước ra khỏi buồng…” Cái kim trong bọc lâu ngày rồi cũng lòi ra Tình cờ vua lại nghe được sự việc qua cuộc nói chuyện của hai nữ tì, nhà vua trẻ theo dõi hoàng hậu và bắt gặp cuộc gặp gỡ của vợ mình với tình nhân, “vua rút gươm ra sẵn và vì tên tình nhân ở ngay phía bên tôi, tôi chém một nhát vào cổ nó, quật nó ngã lăn ra đất…” Xong việc vua lặng lẽ rút về cung như chưa có chuyện gì Về phía hoàng hậu mụ ta đã dùng ma thuật chữa trị cho tình nhân, tuy nhiên hắn ta vẫn trong tình trạng sống dở chết dở Mụ ta tức lắm “ kêu gào rất to” Thời gian trôi qua

mụ sống trong đau khổ, và không ngừng nguyền rủa kẻ đã gây ra thảm cảnh cho tình nhân của mụ, mụ nguyền rủa hắn - nhà vua Bất bình trước lời nói của

mụ nhà vua vô tình đã làm lộ ra việc mình làm với tình nhân của ả Và lẽ dĩ nhiên nhà vua đã hứng chịu ma thuật ác quái của mụ - trở thành nửa đá, nửa người, “chết giữa những người sống và sống giữa những người chết”

Câu chuyện chỉ xoay quanh giữa 3 nhân vật Trong đó, nhân vật hoàng hậu, vợ của vua, ngày ngày chung sống với vua trong cung điện nguy nga, lộng lẫy; là nhân vật mang yếu tố kì ảo - mang trong mình phép thuật Cũng bởi thứ phép thuật kì quái ấy mà nhà vua trẻ ở các Đảo đen đã rơi vào thảm cảnh tưởng chừng không lối thoát, tưởng chừng như phải sống như thế đến hết đời Trong nội hàm câu chuyện, hoàng hậu là nhân vật độc ác, xấu xa, cần phải lên án Nhưng nếu trên góc độ văn học, ta không thể phủ nhận vai trò của nhân vật này, đặc biệt yếu tố kì ảo của nhân vật Chỉ một minh chứng nhỏ ta sẽ thấy rõ điều này Ví như, hoàng hậu không có phép thuật thì bà ta sẽ không thể biến nhà vua trẻ thành nửa đá, nửa người và không thể duy trì được mạng sống cho

tên tình nhân Lẽ tất nhiên, câu chuyện Nhà vua trẻ ở các Đảo đen sẽ kết trở nên nhàm chán Ta thấy rằng câu chuyện đã trở nên hay hơn, hấp dẫn hơn, gay cấn hơn, và cũng khiến cho người đọc cảm thấy phẫn nộ hơn khi có bàn tay phù phép của mụ hoàng hậu

Với một cốt truyện đơn giản, nhà vua trẻ lấy cô em họ làm vợ, hoàng hậu ngoại tình, nhà vua bắt được quả tang Câu chuyện đã được nêm thêm vào một thứ gia vị “yếu tố ma thuật”, bỏ vào chính nhân vật hoàng hậu, làm cho nhân vật trở nên độc ác hơn Cũng do vậy, câu chuyện trở nên mặn mà, làm nảy sinh vấn đề người tốt phải có quý nhân phù trợ Từ đó, nàng Seherazat có cớ để kể chuyện từ đó “mượn cớ” để kéo thời gian sinh tử dài thêm ra…

Ta thấy rằng nhân vật nằm trong nhóm nhân vật mang yếu tố kì ảo thường mang trong mình hai đặc điểm chính: họ đều là những người có nguồn gốc, lai lịch rõ ràng, chỗ ở xác thực; họ mang trong mình một khả năng kì lạ (khả năng khác người, biết tà phép…) Ta đã dễ dàng chứng minh được những đặc điểm này của các nhân vật thông qua việc tìm hiểu một số câu chuyện kể trên

1.3.3 Nhân vật kì ảo

Khác với nhân vật có yếu tố kì ảo, nhân vật kì ảo bị “ảo hóa” hoàn toàn từ xuất thân đến ngoại hình, hành động Yếu tố kì ảo có sẵn ngay trong bản chất của nhân vật, không phải do bên ngoài đem lại Đó là các nhân vật phi vật thể (phi người hay khác loài) có thể là ma quỷ hay thần tiên…Cuộc sống của nhân vật này thực đa dạng Nơi ở cũng rất đặc biệt, khi thì ở ngọn cây, khi thì nơi rừng rậm…

Loại nhân vật này xuất hiện rất nhiều trong tập truyện Nghìn lẻ một đêm Với kiểu nhân vật kì ảo là thần tiên, ta bắt gặp trong Chuyện hoàng tử Admed

và nàng tiên Pari - Banu Câu chuyện xoay quanh 5 nhân vật chính nhà vua, và

ba vị hoàng tử Hutxanh, Ali, Admed, và cháu gái là Nurunmila Ba vị hoàng tử đều rất tài giỏi nhưng trớ trêu thay, ba người đều thích Nurunmila xinh đẹp Tất

nhiên, công chúa Nurunmila không thể làm vợ ba người, nhà vua đành phải nghĩ cách tìm ra người xứng đáng nhất để làm chồng công chúa Nurunmila Sau rất nhiều khổ tâm, vua đã tìm được cách, cho gọi ba vị hoảng tử đến và nói với các vị hoàng tử “hãy đi du lịch riêng rẽ, đến những đất nước khác nhau để không gặp nhau Các con biết ta tò mò thích những vật hiếm và đặc biệt, ta hứa

sẽ cưới công chúa cho người nào trong các con mang về cho ta vật khác thường nhất và đặc biệt nhất.’’ Ba vị hoàng tử lên đường, mỗi người đến một đất nước

và đều đem về một vật hết sức kì lạ Hoàng tử Hutxanh tìm được một tấm thảm bay, trong phút chốc nó có thể đến địa điểm mà chủ yêu cầu; hoàng tử Ali với một chiếc ống bằng ngà voi có thể nhìn thấy bất kì thứ gì muốn thấy; vị hoàng

tử thứ ba Admed thì dâng vua bằng quả táo thần kì có thể chưa được mọi bệnh tật dù có nặng đến mức nào Ba vật mà ba vị hoàng tử tìm được đều rất qúy giá

và điều đáng nói, chúng đều được sử dụng trong việc giừ lại mạng sống cho công chúa Nurunmila Ống nhòm giúp ba vị hoàng tử thấy được công chúa đang bị bệnh rất nặng, thảm bay nhanh chóng trong chốc lát đưa ba vị hoàng tử gần bên công chúa, cuối cùng nhờ quả táo thần kì mà công chúa đã được cứu sống Vì thế, vua không biết phân xử vật nào quý hơn vật nào, bèn đề nghị cho

ba vị hoàng tử thi bắn tên, ai bắn xa hơn sẽ được cưới công chúa Kết quả là hoàng tử Ali đã cưới được công chúa Nurunmila làm vợ Hoàng tử Hutxanh buồn chán đến nỗi rời bỏ triểu đình, đi tu ở ẩn Khác với Hutxanh hoàng tử Admed không từ bỏ cuộc đời như người anh của mình mà đi tìm hiểu lí do tại sao mũi tên của chàng lại mất tích Chàng tìm thấy mũi tên, và tại đó bắt gặp nàng tiên Pari Banu Hai người kết duyên vợ chồng Thì ra tất cả các báu vật

mà ba vị hoàng tử tìm được là do nàng tiên sắp đặt, cả việc mũi tên bay đến tận nơi ở của nàng tiên Hoàng tử Admed rất hạnh phúc được sống bên cạnh nàng, tuy nhiên chàng vẫn không nguôi nhớ về vua cha, chàng xin phép vợ được về thăm vua cha mỗi tháng Vì rất yêu thương chàng, Pari Banu vui vẻ chấp thuận

Hoàng tử mong ngóng được gặp vua cha, mong được thể hiện phần nào lòng hiếu thảo, nhưng về phía nhà vua, vua lại sợ chàng trở về sẽ đoạt ngôi vua bèn nhờ một mụ phù thủy hiến kế ngăn không cho chàng có cơ hội quay lại triều đình nữa Dưới sự giúp đỡ của nàng tiên Pari Banu chàng đã có được “một lều vải nắm gọn trong tay mà che kín gió mưa toàn bộ triều đình và đoàn quân của người khi ra trận” và nước ở giếng sư tử có thể chữa được mọi bệnh tật để dâng vua Không chỉ vậy, mụ phù thủy còn bày cho nhà vua cách làm khó hoàng tử Admed đó là yêu cầu chàng mang đến một người đàn ông “biết nói cao không đến một bộ rưỡi, bộ râu dài ba mươi bộ, mang trên vai một thanh sắt nặng năm trăm li-vrơ mà ông ta dùng như một chiếc gậy hai đầu.” Với cách này, mụ phù thủy tin chắc phần thắng sẽ nằm trong tay mình, bởi người như thế khó mà có trên đời Tuy thế, việc này lại không thể làm khó nàng tiên, thậm chí nó còn dễ hơn việc yêu cầu Admed lấy nước giếng sư tử, bởi người mà nhà vua yêu cầu lại chính là anh trai của nàng tiên - Schaiba Khi gặp được người mình yêu cầu, nhà vua đáng lẽ phải mừng rỡ tiếp đón thì nhà vua lại “bịt mắt quay đầu về phía khác để không thấy một vật đáng sợ như vậy” Và tức thì vua bị người này giáng cho một gậy sắt chết ngay, làm hoàng tử không kịp can ngăn Và mụ phù thủy cũng nhận được cái chết giống nhà vua vì những lời khuyên nguy hại mụ đưa ra Hoàng tử Admed lên ngôi, nàng tiên Pari Banu trở thành hoàng hậu Ấn

độ

Có thể thấy câu chuyện Hàng tử Admed và nàng tiên Pari Banu là một trong những câu chuyện khá dài của nàng Sehezarat Câu chuyện rất hấp dẫn bởi những vật thần kì, những tình tiết kì lạ Mà những vật thần kì như thảm bay, ống nhòm hay quả táo thần lại chính do bàn tay của một nàng tiên tạo ra Nhân vật nàng tiên Pari Banu với vai trò là nhân vật kì ảo - nhân vật có phép lạ, đóng một vai trò hết sức quan trọng tạo nên một cốt truyện thú vị Nhân vật nàng tiên Pari Banu là nhân vật không có thực trong đời sống, do chính mong muốn của

con người muốn có một sống công bằng đã tạo một nhân vật thần tiên có thể can thiệp vào cuộc sống của con người để giúp hoàng tử Admed có được người

vợ đẹp, đáp ứng được các yêu cầu của vua cha Ngoài ra ta còn phát hiện thấy một nhân vật kì ảo khác đó là Schaiba – anh của Pari – Banu Nhân vật này cũng đóng một vai trò hết sức quan trọng cho cái kết của chuyện, nhân vật đã dừng mọi ham muốn, ý đồ độc ác của vua cha và mụ phù thủy Chứng tỏ rằng, các nhân vật kì ảo một khi đã có mặt trong truyện thì thường giữ một vị trí không hề nhỏ Rõ ràng, các nút thắt đã được gỡ bỏ khi có sự góp mặt của những nhân vật kì ảo này

Nhân vật trong Nghìn lẻ một đêm vô cùng phong phú, đa dạng đặc biệt

phải kể đến sự xuất hiện của nhân vật kì ảo, nó có thể là nhân vật thần tiên hay

nó có thể là nhân vật hung thần như trongChuyện người đánh cá Vị hung thần

này thực chất là một vị thần linh nổi loạn chống lại quyền uy của Thượng đế

Để trừng phạt hung thần này, Xalomong đã giam hung thần vào trong cái bình bằng đồng có nắp bằng chì được đóng dấu ấn, vì thế mà tên hung thần không thể nào thoát ra khỏi chiếc bình ấy Thật may mắn cho tên hung thần, sau nhiều thế kỉ bị giam giữ, ông đã được giải thoát bởi một ông lão đánh cá nghèo khổ Những lần kéo lưới của ông lại không có cá mà chỉ là “một bộ xương lừa”, “đá cuội và bùn”, vỏ sò rác rưởi…và một vị hung thần vô ơn Sau khi được ông lão đánh cá cứu thoát, khỏi chiếc bình chật hẹp tù túng, vị hung thần một mực đòi giết ông lão đánh cá thay vì sự cảm ơn hậu hĩnh, tên hung thần chỉ ban cho ông lão một ân huệ là lựa chọn cánh chết Mặc dù đối mặt với cái chết, lão rất sợ nhưng đã nghĩ ra kế sách là thách thức tên hung thần trở lại chiếc bình, nơi mà hắn đã bị nhốt Hung thần đã hoàn toàn bị đánh lừa, nhưng khi ngộ ra thì đã quá muộn Từ đây, ông lão đánh cá kể cho tên hung thần nghe câu chuyện con

người làm ơn mà bị mắc oán… đó là câu chuyện Nhà vua và thầy thuốc Đu

Băng

Quả thật ở đây, nếu xét trên góc độ văn học ta sẽ thấy nhân vật hung thần trong câu chuyện của người đánh cá nghèo khổ rất quan trọng, nó gợi hứng thú

ở người đọc, là mắt xích kết nối truyện này với truyện sau, kết nối đêm này với đêm khác, đưa đẩy “sự sống” đến hôm sau, hôm sau nữa

Nhân vật kì ảo không chỉ là những nàng tiên, những tên hung thần mà nó còn là những đồ vật hết sức kì lạ, có quyền năng hơn cả thần tiên Đó là những

chiếc đèn thần, những chiếc nhẫn trong chuyện Aladin hay cây đèn kì diệu

Chuyện kể về một chàng trai tên là Aladdin, con trai thợ may Mutxatapha rất nghèo, từ bé đã rất hung hăng, bướng bỉnh, bố mẹ cậu cũng không dạy được cậu Chính vì nỗi buồn không dạy được con, ông lâm bệnh nặng, sau mấy tháng thì qua đời Từ ấy, Aladdin càng lêu lổng hơn, vì chàng ít sợ mẹ Một lần khi chàng đang chơi với đám trẻ lang thang, chàng gặp môt người, người này cứ một mực nhận là chú chàng em trai của bố chàng Người này lại là lão phú thủy đến từ Châu Phi Aladdin và mẹ chàng ban đầu không tin, nhưng sau dần nhờ mánh khóe xảo quyệt và lời lẽ ngon ngọt của lão, hai mẹ con chàng đều tin theo Và mục đích mà lão phù thủy tiếp cận Aladdin là để thực hiện ước muốn giúp lão là lấy cây đèn thần trong một hang động cho lão Tuy nhiên, khi Aladdin lấy được cây đèn lại nhất quyết không đưa cho lão, mà một mực cứ muốn lên của hang mới đưa cho lão phù thủy Trong cơn tức giận, lão đã nhốt chàng luôn vào cái hang động ấy Cũng may thay, nhờ vào chiếc nhẫn của lão phù thủy trước đó lão phù thủy trao cho chàng, chàng mới thoát nạn, không những thế Aladdin còn sở hữu cây đèn thần Cây đèn thần đã giúp Aladdin làm rất nhiều việc, từ những việc nhỏ như mang lại bữa ăn cho hai mẹ con, đến việc giúp Aladdin cưới được công chúa làm vợ…

Câu chuyện xuất hiện rất nhiều tình tiết và khá nhiều nhân vật, nhưng ta chú ý tới nhân vật Aladdin người đã may mắn sơ hữu được sở hữu được chiếc nhẫn, được cây đèn thần kì Cây đèn hay chiếc nhẫn bình thường thì nó chỉ là

đồ vật, nhưng đặt trong câu chuyện này thì nó là một nhân vật, một nhân vật kì

ảo và giữ một vị trí vô cùng quan trọng Chiếc nhẫn hay nói cách khác là một

vị thần náu mình trong chiếc nhẫn đã cứu giúp Aladdin thoát khỏi cái hang mà lão phù thủy đã dùng ma thuật lấp mất cửa Cây đèn thần mà Aladdin mang về, không đơn thuần là một cây đèn bình thường, khi được chà xát, tức thì có thần đèn hiện ra Thần đèn giúp Aladdin rất nhiều việc chỉ trong phút chốc mà người thường khó hoặc có thể không bao giờ làm được Nếu quyền năng của chiếc nhẫn là cứu giúp chàng khỏi cái chết, thì cây đèn thần mang lại cho chàng có được cuộc sống hạnh phúc Nhờ vào đèn thần Aladdin đã cưới được công chúa làm vợ, cũng nhờ vào đèn thần mà chàng đã giải cứu được công chúa từ tay lão phù thủy độc ác, di chuyển được tòa lâu đài của mình từ Châu Phi xa xôi đến Trung Hoa nơi mà đáng lẽ ra nó nên ở đó chỉ trong tích tắc Trên tất thảy, chàng

đã được đèn thần cứu giúp khỏi cái chết, khi Fatimo em của lão phù thủy có ý định báo thù…

Rõ ràng nhân vật kì ảo không chỉ dừng lại là thần linh, thần tiên, ma quỷ…

mà nhân vật kì ảo còn có thể là những đồ vật, đồ dùng của chính con người Có vậy ta mới thấy sức tưởng tượng đáng kinh ngạc của con người, của những người dân lao động

Nếu như nhân vật mang trong mình yếu tố kì ảo có nguồn gốc và lai lịch

rõ ràng, thì nhân vật kì ảo lại không rõ nguồn gốc, không rõ lai lịch, nếu có thì nguồn gốc, lai lịch của họ cũng thật mơ hồ Ai biết nơi ở thực sự của nàng tiên

Pari - Banu (Chuyện Hoàng tử Admed và nàng tiên Pari - Banu) ở đâu? bố mẹ của nàng là ai? Hay vị thần đèn trong câu chuyện Aladdin hay cây đèn kì diệu

do đâu mà có, ở đâu mà đến?

Đa số các nhân vật kì ảo đều khác thường về ngoại hình Ví như, ngoại hình của một tên hung thần được miêu tả như sau: “…Luồng khói ấy bốc cao lên tận mây xanh, trải dài trên mặt biển và ven bờ biển, tạo thành một đám sương mù lớn: cảnh tượng đó như ta có thể tưởng tượng ra, làm lão vô cùng

ngạc nhiên Khi khói tuôn ra hết thì hợp lại và trở thành vật rắn tạo thành một

vị thần khổng lồ cao lớn nhất.” (Chuyện người đánh cá) Hay vị thần đèn được miêu tả trong câu chuyện Aladdin hay cây đèn kì diệu “một vị thần xấu xí, to

lớn đồ sộ, giọng oang oang” khiến cho bà mẹ Aladdin không còn sức để trả lời,

“Thấy khuôn mặt xấu xí, đáng sợ vừa nghe thần cất tiếng nói bà đã kinh hãi ngã lăn ra bất tỉnh”

Nhân vật kì ảo không chỉ mờ hồ về nguồn gốc lai lịch, hình dạng kì lạ mà hành động và phép màu của nhân vật cũng hết sức lạ, hết sức khác thường Nếu như nàng tiên Pari - Banu có thể tạo ra táo thần, thảm bay, ống nhòm kì diệu,

có thể đáp ứng được các yêu cầu hết sức vô lí của vua cha hoàng tử Admed thì

vị thần đèn trong câu chuyện của Aladdin lại có thể trong phút chốc xây dựng lâu đài, chuyển rời lâu đài trong khoảng thời gian tính bằng tích tắc…

Kiểu nhân vật này, thực chất không phải hoàn toàn là đẹp, là tốt, là thiện, chuyên giúp đỡ con người Cũng có nhân vật kì ảo chuyên làm việc tốt giúp đỡ con người, cũng có nhân vật kì ảo luôn tìm cách hãm hại con người Nhân vật

kì ảo xuất hiện ở đây, có thể nói là rất hợp lí, đúng lúc, đúng thời điểm Và để thực hiện được khát vọng, ước mơ của con người, tạo kết thúc có hậu cho các câu chuyện cổ tích tác giả đã mượn hình tượng những nhân vật kì ảo Nhờ việc

sử dụng cái cái kì ảo làm chất liệu nghệ thuật, các các tác giả đã phản ánh cuộc sống sâu sắc hơn, những câu chuyện lạ về các loài vật, về ma quỷ thần thánh trở nên quen thuộc hơn, những điều hư ảo mà thấy rất thực

1.4 Tiểu kết

Nghìn lẻ một đêm là truyện cổ tích thuộc dòng văn học dân gian truyền

miệng Các tác giả dân gian sáng tác và truyền miệng qua nhiều thế hệ khác nhau, các vùng khác nhau và mỗi vùng miền có thể sáng tạo lại cho phù hợp với phong tục tập quán của mình Đây là những sáng tác tập thể mang dấu ấn