Không gian và thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Yasunary Kawabata

Không gian và thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nhà văn qua đó thể hiện quan niệm nhất định về con người, cuộc sống.Vì vậy, việc tìm hiểu về không gian và thời gian nghệ thuậ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

CỦA YASUNARY KAWABATA

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

Người hướng dẫn khoa học

TS NGUYỄN THỊ BÍCH DUNG

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới quý thầy cô, những người đã tận tình giảng dạy, động viên, giúp đỡ, nhận xét và đóng góp ý kiến cho tôi trong quá trình học tập cũng như khi thực hiện khóa luận

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến TS Nguyễn Thị Bích Dung,

người đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành tốt khóa luận này

Xin chân thành cảm ơn tới gia đình, bạn bè đã tạo điều kiện giúp đỡ khuyến khích, động viên tôi trong quá trình thực hiện khóa luận này

Chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp, giúp đỡ của quý thầy cô và các bạn để khóa luận hoàn chỉnh hơn

Hà Nội, ngày 4 tháng 5 năm 2017

Tác giả

Đinh Thị Mai

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kì tài liệu nào và chưa công bố nội dung này ở bất kì đâu

Hà Nội, ngày 4 tháng 5 năm 2017

Tác giả

Đinh Thị Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát 5

6 Phương pháp nghiên cứu 6

7 Cấu trúc khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC 7

1.1 Khái niệm không gian nghệ thuật 7

1.2 Không gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y Kawabata 8

1.2.1 Không gian trà đạo 9

1.2.2 Không gian tâm lí 19

1.3 Tiểu kết 29

Chương 2: THỜI GIAN NGHỆ THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC 31

2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật 31

2.2 Thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y Kawabata 33

2.2.1 Thời gian tâm lí 33

2.2.2 Thời gian tự nhiên 37

2.2.3 Thời gian sinh mệnh 42

2.3 Tiểu kết 45

KẾT LUẬN 47 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU 1.Lí do chọnđề tài

1.1 Lí do khoa học

Yasunary Kawabata (1899-1972) một nhà văn lớn của văn học Nhật Bản

và văn học thế giới Người được đánh giá là một hiện tượng kì lạ của văn học Nhật Bản thế kỉ XX Những sáng tác của Yasunary Kawabata luôn phản ánh

và khẳng định những nét đẹp truyền thống của văn hóa Nhật Bản trong các thời kì khác nhau từ thời đại Heian (794-1185) cho đến khi Nhật Bản trở thành một trong những nước công nghiệp hiện đại trên thế giới thì những nét đẹp ấy vẫn luôn được phát hiện và gìn giữ trong các sáng tác của ông Chính

vì vậy ông được mệnh danh là “Người lữ khách muôn đời đi tìm cái đẹp” hành trình sáng tác của ông là “Hành trình đi tìm cái đẹp Nhật Bản”

Y Kawabata là nhà văn đầu tiên của Nhật Bản và thứ hai của Châu Á sau R.Tago vinh dự nhận giải thưởng Nobel văn học vào năm 1868 với bộ ba

tiểu thuyết: Xứ tuyết(1947), Ngàn cánh hạc(1951), Cố đô (1962).Với sự kiện

này ông được giới nghiên cứu tôn vinh như người “Mở cánh cửa tâm hồn Nhật Bản”

Ngàn cánh hạc là một trong ba tiểu thuyết làm nên tên tuổi của

Y.Kawabata Tác phẩm đi sâu vào phản ánh những nét đẹp văn hóa truyền thống của Nhật Bản đang dần mai một theo thời gian đó là vẻ đẹp của trà đạo trên cái nền là những câu chuyện về tình yêu Bằng bút pháp viết văn tài tình

sử dụng những thủ pháp nghệ thuật đặc sắc trong đó việc xây dựng không gian và thời gian nghệ thuật là một yếu tố quan trọng giúp Y Kawabatađưa người đọc đến với những rung động thầm kín nhất trong tâm hồn Nhật Bản Không gian và thời gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của nhà văn qua đó thể hiện quan niệm nhất định về con người, cuộc sống.Vì vậy, việc tìm hiểu về không gian và thời gian nghệ thuật là một điều cần thiết không chỉ

giúp chúng ta có thêm cách tiếp cận mới về tác phẩm mà còn hiểu được quan điểm, thái độ của nhà văn thể hiện trongmỗi tác phẩm

“Không gian và thời gian nghệ thuật” trong các sáng tác của Kwabata vẫn luôn là đề tài hấp dẫn với những người say mê nghiên cứu văn chương xứ Phù Tang Không gian và thời gian nghệ thuật là hiện tượng của thế giới khách quan đi vào nghệ thuật được soi rọi bằng tâm tư, tình cảm, được nhào nặn và tái tạo trở thành một hiện tượng độc đáo, thấm đẫm cá tính sáng tạo của nhà văn

Không gian và thời gian trong văn học tiêu biểu cho khả năng chiếm lĩnh đời sống rộng, sâu và nhiều mặt của ngôn từ Cảm quan thời gian gắn liền với cảm quan về con người và cuộc đời, gắn bó với ước mơ và lí tưởng của nhà văn Không gian và thời gian là những yếu tố quan trọng góp phần làm nên diện mạo và giá trị của các tác phẩm Mỗi nhà văn có cách tổ chức không gian

và thời gian riêng tùy thuộc vào khả năng và phong cách của mỗi người Nhưng nhìn chung đó là một phạm trù quan trọng giúp nhà văn tái hiện hiện thực đời sống qua đó phản ánh quan niệm nhân sinh của cá nhân mình

Tác phẩm văn học là sản phẩm của nhà văn mà trong đó không chỉ tái hiện những sự kiện, hiện tượng của thế giới khách quan qua mà còn bộc lộ quan điểm nghệ thuật và tư tưởng của mình thông qua việc xây dựng thế giới nhân vật đặt trong không gian và thời gian đã được xử lí theo ý muốn của mình Tìm hiểu không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học là điều thú vị và được nhiều người chú ý Trong các sáng tác của Y Kawabata

đề tài này hấp dẫn và rất được quan tâm

1.2 Lí do sư phạm

Việc đi sâu tìm hiểu các sáng tác của Y.Kawabata sẽ giúp người giáo viên tương lai có cái nhìn sâu sắc và toàn diện hơn về văn học nước ngoài đặc biệt là văn học Nhật Bản Từ đó tích lũy được những tư liệu cần thiết cung

cấp cho học sinh biết thêm về những sáng tác văn học trong nhà trường phổ thông như thơ Haikư của Basho Và đặc biệt giúp các em có cái nhìn đúng đắn trong học tập và cuộc sống Biết giữ gìn và trân trọng những nét đẹp truyền thống khi đất nước đang trên đà hội nhập

Điều làm nên thành công của tác phẩm văn học được thể hiện qua nhiều phương diện nghệ thuật khác nhau như cách xây dựng nhân vật, tạo dựng cốt truyện, nghệ thuật trần thuật, nhưng trong đó “Không gian và thời gian nghệ thuật” là một vấn đề độc đáo thể hiện tài năng của nhà văn Khi nghiên cứu đề tài này người viết không chỉ nắm được nội dung tư tưởng của tác phẩm mà còn thấy được phong cách sáng tác riêng của mỗi nhà văn

Từ những lí do trên, chúng tôi chọn “ Không gian và thời gian nghệ thuật

trong Ngàn cánh hạc của Yasunary Kawabata” làm đề tài cho khóa luận tốt

nghiệp của mình

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Y.Kawabata là một trong những tác giả tên tuổi của văn học Nhật Bản thế kỉ XX nói riêng và văn học nhân loại nói chung vì vậy các sáng tác của ông luôn thu hút được sự quan tâm của giới nghiên cứu trong và ngoài nước

Tạp chí văn học số 16 (Tháng 9 năm 1999) tác giả E.G.Sheidensticker

nhận xét: “Tôi cho rằng nên xếp Y.Kawabata vào dòng văn chương mà ta có thể dò đến tận bậc thầy Haiku của thế kỉ XVII.” Trong bài viết này tác giả tìm hiểu nghệ thuật Chân không trong sáng tác của Y.Kawabata

Tạp chí văn học số 9 năn 1999 tác giả Lưu Đức Trung có bài viết bàn:

“Thi pháp tiểu thuyết Y.Kawabata-nhà văn lớn của Nhật Bản.” Thể hiện thi

pháp đặc trưng trong sáng tác của Y.Kawabata là thi pháp Chân không (nói ít, gọi nhiều, ý được toát ra từ khoảng trống của câu chữ)

Tạp chí văn học số 15 (Tháng 6 năm 2010) có bài: Đọc Xứ tuyết suy nghĩ

về cái nhìn huyền ảo của Y.Kawabata của tác giả Đào Ngọc Chương Ở bài

viết này, người nghiên cứu không đề cập dến lý thuyết tiếp nhận như một cơ

sở để xây dựng các luận điểm mà chỉ dừng lại ở việc so sánh, hệ thống các yếu tố trong tác phẩm hướng tới lí giải cái nhìn huyền ảo của Y.Kawabata trong Xứ tuyết như một đặc trưng thi pháp của ông

Tạp chí văn học tháng 2 năm 2002, tác giả Nhật Chiêu có bài Thế giới Kawabata Yasunary trong tác phẩm của ông Bài viết tập trung nghiên cứu về

nội dung và phong cách nghệ thuật trong các sáng tác của ông

Tạp chí nghiên cứu văn học số 1 năm 2004 có bài Thủ pháp tương phản trong truyện Người đẹp say ngủ của Y.Kawabata của tác giả Khương Việt Hà,

bài viết tập chung đi sâu tìm hiểu về nghệ thuật của tác phẩm

Trong tạp chí văn học số 7 năm 2005 Đào Thị Thu Hằng, tác giả có bài viết Y.kwabata giữa dòng chảy Đông-Tây Bài viết nghiên cứu về sự ảnh

hưởng của văn hóa phương tây đối với Y.Kawabata và khẳng định văn hóa phương Đông là gốc rễ trong tư tưởng của nhà văn

Tạp chí văn học số 11 năm 2005 có bài viết Y.kawabata-lữ khách muôn đời đi tìm cái đẹp của tác giả Nguyễn Thị Mai Liên Bài viết nghiên cứu đi

sâu vào vẻ đẹp Nhật Bản trong sáng tác của Kawabata: Vẻ đẹp thiên nhiên, vẻ đẹp phong tục, vẻ đẹp của tâm hồn con người

Trong nghiên cứu văn học số 6 năm 2006, tác giả Khương Việt Hà có bài viết bàn về Mỹ học Y.Kawabata, bài viết này trình bày rõ quan điểm về cái

đẹp của Kawabata và nguồn gốc hình thành quan điểm đó

Tác giả Đào Thị Thu Hằng với cuốn chuyên luận Văn hóa Nhật Bản và

Yasunary Kawabatachuyên luận viết về những nét văn hóa đặc sắc của Nhật

Bản, về tác giả Y.Kawabata và nghệ thuật kể chuyện trong sáng tác của ông trong đó có nhắc đến phương diện không gian và thời gian Nhìn chung, bài viết đã có đề cập đến “không gian và thời gian nghệ thuật” trong sáng tác của

Y.Kawabata nhưng chưa được khai thác sâu mà chủ yếu tập chung làm nổi bật cái đẹp trong tác phẩm của ông

Không gian và thời gian và hai khía cạnh của sự vật, là kích thước của sự sống, là một hiện tượng của thế giới khách quan Nghệ thuật biểu hiện sự sống, tái hiện sự sống làm sao không dựng cái khung không gian và thời gian lên được để chứa đựng sự vât, để cho sự vật có cuộc sống, sinh sôi nảy nở (Huy Cận) Trong khóa luận này người viết muốn tìm hiểu khám phá sâu hơn

phương diện “Không gian và thời gian nghệ thuật trong Ngàn cách hạc của Y.Kawabata” Bởi Ngàn cánh hạc là một trong ba tiểu thuyết đạt giải thưởng

Nobel của Kawabata Trong đó, điều làm nên nét độc đáo, sinh động cho tác phẩm chính là không gian và thời gian nghệ thuật Người đọc cần chiêm nghiệm, suy ngẫm để thấy được những khoảng trống mà tác giả cố tình tạo ra trong tác phẩm Vì vậy để nắm bắt được ngay là một điều không hề dễ dàng

mà chúng ta cần đi sâu nghiên cứu bằng cả sự say mê, nhiệt huyết

3.Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, chúng tôi muốn đi sâu khám phá không gian và

thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y.Kawabata để chúng ta có thể

thấy được nghệ thuật viết văn và những đóng góp của ông với nền văn học Nhật Bản và văn học thế giới

4.Nhiệm vụ nghiên cứu

Với đề tài này, người nghiên cứu khảo sát các kiểu không gian và thời gian khác nhau trong tác phẩm để giúp người đọc thấy được nét độc đáo, sự sáng tạo trong nghệ thuật viết văn củaY.Kawabata

5.Đối tượng nghiên cứu và phạm vi khảo sát

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Không gian và thời gian nghệ thuật trong tác phẩm Ngàn cánh hạc

5.2 Phạm vi khảo sát

Với đề tài này, chúng tôi khảo sát chủ yếu trongtác phẩm Ngàn cánh

hạc Ngoài ra, chúng tôi còn mở rộng thêm một số tác phẩm khác của

Phương pháp tổng hợp nâng cao vấn đề

7 Cấu trúc khóa luận

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung khóa luận được triển khai làm hai chương:

Chương 1: Không gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc

Chương 2: Thời gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc

NỘI DUNG

Chương 1: KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG NGÀN CÁNH HẠC

1.1.Khái niệm không gian nghệ thuật

Không gian là hình thức cơ bản của thế giới,trong đó các vật thể có độ dài và độ lớn khác nhau nhưng đó chưa phải là không gian nghệ thuật Không gian nghệ thuật là hình thức tồn tại của thế giới nghệ thuật Không có hình tượng nghệ thuật nào không có không gian

Nếu thế giới của nghệ thuật là thế giới về cách nhìn và mang ý nghĩa khái quát thì không gian nghệ thuật là trường nhìn mở ra một điểm nhìn, cách nhìn Không gian ấy có thể rộng có thể rất hẹp Nó cũng có viễn cảnh, có giá trị tình cảm Tình cảm có thể làm cho không gian bao la thêm hay gò bó chật chội hơn Không gian nghệ thuật không đồng nhất với không gian hiên thực Đây là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong việc hình thành thế giới nghệ thuật, góp phần thể hiện thế giới quan tư tưởng của người nghệ sĩ trước hiện thực và xã hội, phụ thuộc vào cách phản ánh thế giới của nhà văn vì nó mang tính chủ quan

Trong Từ điển thuật ngữ văn học của tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi đã định nghĩa về không gian nghệ thuật như sau: “ Không gian nghệ thuật là hình thức bên trong của hình tượng nghệ thuật, thể hiện chỉnh thể của nó Sự miêu tả trần thuật trong nghệ thuật bao giờ cũng xuất phát từ một “ điểm nhìn” diễn ra trong trường nhìn nhất định Không gian nghệ thuật gắn với cảm thụ về không gian nên mang tính chủ quan, ngoài không gian nhân vật có thể có không gian tâm tưởng” [7;322] Do vậy không gian nghệ thuật có tính độc lập, tương đối, không quy được vào không gian địa lí

Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học có tác dụng mô hình hóa các mối quan hệ của bức tranh thế giới như: Thời gian, xã hội, đạo đức, tôn ti trật tự Không gian nghệ thuật có thể mang tính địa điểm, tính phân giới, tính cản trở Nó cung cấp cơ sở khách quan để khám phá sự độc đáo cũng như nghiên cứu các loại hình của hình tượng nghệ thuật Không gian nghệ thuật là một mô hình nghệ thuật về thế giới mà con người đang sống, đang cảm thấy

vị trí, số phận của mình trong đó Không gian nghệ thuật mang tính ước lệ, mang ý nghĩa cảm xúc, tâm tưởng của thế giới tinh thần Trong văn học không gian được biểu hiện bằng các không gian địa điểm mang tính ước lệ tượng trưng: làng quê, trong nhà, ngoài vườn, bến sông, thành phố, con đường,

Việc tìm hiểu không gian nghệ thuật của một tác giả, một tác phẩm có tầm quan trọng lớn, cho phép khám phá phong cách và các tính sáng tác của người nghệ sĩ một cách khoa học về đời sống

1.2.Không gian nghệ thuật trong Ngàn cánh hạc của Y.Kawabata

1 Không gian trà đạo

2 Không gian tâm lí

Không gian của những hồi ức, những

Trong tác phẩm Ngàn cánh hạc chúng tôi nhận thấy xuất hiện các kiểu không gian : không gian trà đạo và không gian tâm lí

1.2.1.Không gian trà đạo

Có lẽ một trong những nét văn hóa đặc sắc nhất của Nhật Bản là trà một loại nghệ thuật thưởng thức trà Gọi là “nghệ thuật” bởi lẽ việc uống trà của người Nhật thực sự mang tính nghệ thuật rất cao đồng thời cũng mang phong cách sống của người dân Nhật Bản Tinh thần của một buổi trà đạo thể hiện qua bốn chữ “ Hòa- Kính- Thanh- Tịch”.“Hòa” có nghĩa là sự hòa hợp giữa những người tham gia buổi trà, giữa con người và thiên nhiên “Kính”là lòng kính trọng của chủ nhân buổi trà với mọi sự vật và con người Lòng kính trọng được nảy sinh khi có sự hài hòa trong tâm hồn của những người tham

tấm lòng trở nên thanh thản yên tĩnh Đó là ý nghĩa của chữ “Thanh” Khi

lòng thanh thản yên tĩnh hoàn toàn thì toàn bộ thế giới trở nên tịch lặng dù sống giữa muôn người nhưng cũng như sống giữa nơi am thất vắng vẻ tịch liêu Lúc đó thế giới với con người không còn là hai mà cả hai đều vắng bặt

Đó là ý nghĩa của chữ “Tịch”

Để có thể tiến hành nghi thức trà đạo đúng nghĩa cần phải có một không gian thanh tịnh và hài hòa với cảnh sắc thiên nhiên Đáp ứng những tiêu chuẩn đó mà dần hình thành hai không gian thưởng trà là Trà Viên và Trà Thất Trà Viên là một khu vườn được thiết kế phù hợp với việc ngắm hoa và thưởng thức trà Trà Viên đòi hỏi bố cục khu vườn phải tinh tế làm cho khu vườn vẫn giữ được nét tự nhiên Bên cạnh đó Trà Thất là một căn phòng nhỏ dành riêng cho việc uống trà, nó còn được gọi là “nhà không” Đó là một căn nhà mỏng manh với một mái tranh đơn sơ ẩn sau một khu vườn.Cảnh sắc trong vườn không lòe loẹt mà chỉ có màu nhạt gợi lên sự tĩnh lặng cho không gian thưởng thức trà Đạo cụ cũng là một phần quan trọng trong Trà Đạo có

nguyên liệu chính là trà có thể là trà bột hoặc trà lá Một chiếc bình pha trà, chén trà dùng để đựng trà cho khách thưởng thức.Chúng thường được làm bằng men công phu tỉ mỉ, chén thường có những nét hoa văn độc đáo riêng vì vậy không có hai chiếc chén giống nhau trong một buổi trà đạo Ngoài ra còn

có hộp đựng trà, muỗng múc trà, gáo múc nước, cây đánh trà, Đó là những dụng cụ mà mọi gia đình Nhật Bản đều phải có và được coi như đồ dùng hàng ngày của gia đình Khi có khách có thể mang thêm một vài dụng cụ khác nữa

để tạo vẻ lịch sự và đẹp mắt

Có thể nói Trà đạo là chủ đề chính của tiểu thuyết Ngàn cánh hạc Tác

phẩm kể về câu chuyện tình yêu đời thường trên cái nền trà đạo trong buổi chiều hoàng hôn Tuy không biểu hiện một cách cụ thể hệ thống nhưng người đọc vẫn có thể lắp những mảnh ghép nhỏ về trà đạo để có được một cái nhìn hoàn chỉnh về nghệ thuật Trà đạo của Nhật Bản Không gian được miêu tả trong tác phẩm là không gian điển hình của trà đạo

1.2.1.1 Không gian trà thất

Không gian trà thất trong tác phẩm được Kawabata tái hiện chủ yếu thông qua hai không gian là căn phòng dùng cho các buổi trà đạo trong ngôi đền Engakuji và căn phòng trà đạo của gia đình Kikuji Kawabata đã cố gắng tái dựng những nét đẹp còn vương lại của trà đạo trong buổi giao thời qua việc miêu tả không gian, nghi thức uống trà và những vật dụng trong trà đạo Tác giả đã dựng lên bức tranh trà đạo trong buổi hoàng hôn nhưng không vì thế mà nét đẹp cuả trà đạo mất đi vẻ vốn cóc mặc dù trong tác phẩm Kawabata miêu tả rất ít những chi tiết về trà đạo Đọc tác phẩm của Kawabata cũng có nghĩa là đồng sáng tạo người đọc phải tìm ra những mật mã ẩn sâu con chữ

Không gian trà thất đầu tiên được Kawabata đề cập đến đó là căn phòng dùng cho các buổi trà đạo ở phía trong ngôi đền Engakuji Không gian này

xuất hiện ngay phần đầu tác phẩm, lần theo dấu chân của Kikuji tác giả đã tái hiện không gian đặc trưng cho các buổi trà đạo Trà thất hiện lên dưới con mắt của Kikuji “ Phòng chính khá rộng, khoảng độ tám thước vuông Dù vậy, khách đến quỳ xung quanh khá đông và chủ yếu là đàn bà mặc kimono màu sáng” Trà thất được thiết kế khá sang trọng và rộng điều này phù hợp với những buổi tiệc trà truyền thống Nhật Bản Trà thất khi ấy được bố trí đơn giản và nhỏ nhắn để không gian thanh tịnh và ấm cúng cho trà khách thưởng thức.Xung quanh trà thất thường được bố trí các khung cửa sổ để trà khách vừa thưởng thức trà vừa ngắm cảnh sắc thiên nhiên trong khu vườn “Bóng chùm lá non bên ngoài in hình lên tấm cửa có căng giây” Việc thưởng thức trà cùng với khung cảnh thiên nhiên giúp tâm hồn người thưởng trà thư thái hơn đúng với ỹ nghĩa của chữ “Hòa” trong nghệ thuật trà đạo Ngoài phòng chính thì còn xuất hiện thêm các không gian xung quanh như “ Phòng đối diện hàng hiên nơi Kikuji đứng chính là phòng đợi chứa đầy những hộp kẹo,

đồ sứ uống trà do Chikako mang lại và những gói đồ của khách” và ở cửa góc

phòng chính là phòng họp nơi gặp gỡ và tiếp khách của chủ nhân buổi trà đạo Các nghi thức uống trà trong không gian ấy được diễn ra lần lượt trình tự Mọi người tham gia đều chú ý đến cô gái nhà Inamura với chiếc chén Oribe trên tay- đây là chiếc chén “ màu đen, lấm trấm điểm trắng, vẽ cây non màu đen, hình cong cong”là vật dụng cổ đã có tới bốn trăm năm tuổi và được truyền lại qua rất nhiều thế hệ Nàng lần lượt mời trà các vị khách tham gia hôm nay hành động rất nề nếp và chỉnh tề “Nàng cử động nhịp nhàng với những động tác có tính chất thực tập” Không gian này chỉ xuất hiện trong chương một và ngay phần mở đầu của tác phẩm Kawabata như muốn giới thiệu với bạn đọc vềkhông gian đặc trưng của các buổi trà đạo trong những ngôi đền giúp người đọc dần hình dung ra nét đặc trưng nhất trong không gian sinh hoạt trà đạo của người dân Nhật Bản Tuy vậy ẩn sau không gian thanh

tịnh ấy, người đọc vẫn có thể nhận ra đây chỉ là một không gian trà thất ô uế bởi nó không có sự hài hòa giữa nhưng người tham gia buổi trà Ngay chủ nhân của buổi trà-Chikako tổ chức buổi trà này chỉ nhằm mục đích giới thiệu

cô gái nhà Inamura cho Kikuji Còn Kikuji đến như để tưởng nhớ đến cha chàng mà thôi Sự xuất hiện của hai vị khách không mời- mẹ con bà Ota thu hút sự chú ý của mọi người nhất là Kikuji Chàng cảm thấy ngạc nhiên trước

sự xuất hiện của bà Ota trong buổi trà đạo hôm nay.Vì vậy, mọi người thường

để ý, soi xét nhau hơn là thưởng thức trà “ Cậu bây giờ chững chạc quá”,

“Trông bà ta như sắp khóc”, Dường như tinh thần của một buổi trà đạo truyền thống không tồn tại trong không gian này bởi con người không đạt được sự hài hòa trong tâm hồn Viết về điều đó, Kawabata như muốn bày tỏ

sự nuối tiếc của mình trước vẻ đẹp truyền thống đang dần mất đi

Căn phòng dùng cho các buổi trà đạo tại nhà Kikuji cũng là một không gian nghệ thuật thu hút sự chú ý Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy căn phòng này xuất hiện rất nhiều lần trong tác phẩm Trong chương hai, căn phòng này hiện lên hai lần, lần đầu do Chikako tự ý tổ chức và mời thêm cô gái nhà Inamura, lần thứ hai túp lều là nơi gặp gỡ và chứng kiến câu chuyện tình yêu của Kikuji và bà Ota trong một đêm mưa Cho đến chương bốn không gian này lại xuất hiện và là nơi gặp gỡ, trò truyện của Kikuji và Fumiko cùng với

đó là sự có mặt của Chikako Và lần cuối cùng không gian trà thất này xuất hiện đó là vào chương cuối khi Fumiko tìm đến nhà Kikuji và yêu cầu về việc đập vỡ chiếc chén có in hình vết son môi của bà Ota Mặc dù không gian trà thất được tái hiện rất nhiều lần nhưng Kawabat không miêu tả không gian căn phòng một cách cụ thể, chi tiết mà ông chỉ miêu tả thoáng qua những chi tiết tiêu biểu mà theo đó người đọc có thể hình dung ra không gian đặc trưng của trà thất trong các gia đình Cũng giống như căn phòng dùng cho các buổi trà đạo trong ngôi đền Engakij thì không gian trà thất trong gia đình nhà Kikuji

cũng được thiết kế một cách đơn giản và nhẹ nhàng phù hợp dùng cho các buổi trà đạo Căn phòng này cũng có nhiều cửa sổ để nhìn ra khu vườn và khi đẩy rộng các cửa lều “ Hàng cây phong xanh rì nơi khung cửa sổ” Bên trong căn phòng, gia đình Kikuji có treo bức chân dung của danh họa nổi tiếng Sotatsu “được vẽ bằng màu nước rất nhẹ, rất mĩ thuật” nổi bật trên nền tường được quyét sơn màu dịu Trong không gian ấy ngự trị bầu không khí lặng lẽ,

cô tịch, không có màu sắc rực rỡ tạo cảm giác tĩnh lặng, ấm cúng cho người thưởng thức trà Đồ đạc, vật dụng trong căn phòng cũng được bố trí, sắp xếp hợp lí “bộ đồ trà nằm trong tủ cốc, tách trà bên cạnh cái chậu” để không chiếm diện tích của phòng trà, tạo sự cân bằng, hòa hợp theo phong thủy

Để làm nổi bật không gian của trà thất, Kawabata đã tái hiện trong không gian ấy những vật dụng quen thuộc được sử dụng trong trà đạo chiếc bình Shino được miêu tả vô cùng gợi cảm “Một màu đỏ nhạt nổi bật trên nền bằng men Kikuji đưa tay ra vuốt ve mặt bình nhẵn bóng và mát rượi” Nó “Thật là

mềm mại như một giấc mộng” Đó là một chiếc bình dùng để đựng nước pha

trà trong những buổi trà đạo đã có lịch sử lâu đời Cùng với chiếc bình Shino

là chiếc chén Shino với vết son môi người thiếu phụ đã ngấm vào miệng chén thành vệt son không bao giờ phai nhạt “Mặt ngoài chén vài nét thuần khiết vẽ một chiếc ống gầy trổ ra một cành mộc thảo với những cánh lá rộng bản màu

lam lục sẫm gần như đen tưởng như có những chấm hoen rỉ lỗ chỗ trên kẽ lá”

Vết son môi của bà Ôta trên miệng chén không làm thuyên giảm đi vẻ đẹp của chiếc chén mà càng làm cho nó ánh lên vẻ đẹp sống động hơn vì người Nhật thích hơn những cái có độ bóng chìm sâu chứ không phải là sự sáng sủa

bề ngoài Trong phần cuối của tác phẩm, chúng ta có thể bắt gặp chiếc chén Karatsu nhỏ, hình trụ có thể dùng để uống trà hàng ngày Chiếc chén “nền hơi xanh, không hoa, điểm lớp sơn màu vàng nghệ và cả lớp sơn màu đỏ tươi Đường nét từ miệng chén xuống đáy chén trông thật mạnh” Kawabata đã dày

công khi tô vẽ thật kĩ càng vẻ đẹp của những vật dụng này Những vật dụng

đó không chỉ đơn thuần là một tác phẩm nghệ thuật thuần khiết mà nó còn mang giá trị nhân học “Khi cô nhìn thấy chén cô quên đi những khuyết điểm của người chủ cũ Cuộc đời của con người chỉ là một phần rất nhỏ so với cuộc đời của một chiếc chén uống trà” Trước vẻ đẹp đáng trân trọng của chiếc chén uống trà dù người chủ cũ của nó có tội lỗi như thế nào nhưng ông ta đã gìn giữ nâng niu nó thì tội lỗi đó phai nhạt Và cuộc đời một con người chỉ là

thoáng chốc so với sự vĩnh cửu của một vẻ đẹp như thế Những bảo vật đó

chứng tỏ niềm đam mê tâm huyết nghệ thuật trà đạo của một thế hệ đi trước Kawabata đã đặt những vật dụng đó và trong không gian của trà thất như muốn nhấn mạnh thêm những nét đẹp truyền thống trong văn hóa trà đạo của người Nhật mà ông luôn gìn giữ và trân trọng Kwabata muốn giới thiệu với người đọc về bộ môn nghệ thuật mang đậm chất dân tộc, có thể thanh lọc tâm hồn khiến cho con người ta hướng tới cái Chân - Thiện - Mĩ

Trân trọng với những gì đã có thì nhà văn lại càng buồn bã khi trở về thực tại Không gian củatrà thất không còn thanh sạch tươi mát nữa mà thay vào đó là không gian cửa đóng then cài bởi từ lâu Kikuji đã không sử dụng đến túp lều “chàng đã đóng cửa túp lều từ ngày mẹ chàng mất” và dường như trà thất đang dần bị quên lãng Chính vì vậy, không gian trà thất bên trong

hiện lên bám đầy bụi và từ lâu đã không được lau chùi “Lần cuối cùng cậu

quét dọn túp lều là cách đây bao lâu rồi? Tôi không thể nào lau sạch những chỗ bị bụi đóng kịt lại, dù đã cố gắng hết mình” Không những vậy mùi ẩm mốc và mạng nhện bám đầy các đồ vật “Túp lều có vẻ hoang lạnh, mùi ẩm ướt vương vất trong lều,tấm thảm chải nơi chàng ngồi cũng thấm lạnh” Sự tồn tại của những dụng cụ pha trà như chiếu bình Shino chiếu chén uống trà Shino và cặp chén Raku là nhũng dụng cụ dùng trong các tiệc trà có lịch sử lâu đời gắn liền với tên tuổi của những vị trà sư nổi tiếng của Nhật Bản nhưng

tất cả xuất hiện trong tác phẩm ở không gian trà thất không tương xứng Một không gian trà thất bị lãng quên, tầm thường và xuất hiện trong bộ dạng đầy chua xót “chàng nâng bộ đồ uống trà lên và phủi bụi ra ngoài vườn”, “Trong chạn đầy những mọt, có một con ve sầu chết cứng trong tủ cốc tách” Kawabata đã tái hiện cho người đọc hiện thực trà thất trong một gia đình có truyền thống trà đạo buổi giao thời Phải chăng sự ẩm mốc của trà thất cũng là

sự mai một của trà đạo Đó là chàng Kikuji mà trong các buổi trà đạo của Chikako tổ chức chàng luôn nhận lời nhưng chưa một lần đến dự kể từ khi cha chàng mất đó chỉ như một sự hoài niệm “ Có ý nghĩa tưởng nhớ đến cha chàng vậy thôi” Vì vậy ngay cả trà thất trong gia đình chàng cũng không quan tâm, không biết bức tranh treo trên tường là của danh họa nào, không biết cất các vật dụng cất ở đâu bởi chàng chưa một lần sử dụng đến Trà thất vốn là nơi thanh tịnh để con người thưởng thức trà và ngắm cảnh cho tâm hồn thư giãn Nhưng trong tác phẩm không gian trà thất hiện lên là nơi trò chuyện, chứng kiến những câu chuyện tình yêu của Kikuji Đó là một tình yêu đam

mê tội lỗi với bà Ota, là sự rung động trước vẻ đẹp của Fumiko và sự trăn trở

đã để nhân vật của mình nói quá nhiều và qua những lời đối thoại giữa các nhân vật thì tính cách của từng người một đã dần lộ rõ Tất cả những điều đó

đã làm không gian trà thất trở nên tầm thường, mất đi vẻ sang trọng, tinh tế

mà trà thất vốn có

Phác họa bức tranh hiện thực về không gian trà thất mai một và sự thờ ơ của những con người được coi là có “ trà đạo chảy trong huyết quản” Kawabata bày tỏ sự buồn bã, nuối tiếc trước sự suy vi của truyền thống trà đạo và cho người đọc thấy được hiện thực của xã hội Nhật Bản thế kỉ XVI khi trà đạo bị thế quyền phong kiến sử dụng như một mụ mối trong chợ chính trị Những buổi thiết trà thường là mặt tiền che đậy những cuộc thương lượng bên

trong, và những vị trà sư khả kính chỉ là những quân cờ dưới trướng các lãnh chúa Những cái chết bí mật của các thủ lãnh trường phái trà đạo trong suốt bốn thế kỉ nằm trong những bí mật của nghệ thuật trà trị, và họ chết đi, mang

cả bí mật của trà trị sang thế giớ bên kia Kawabata đã phản ánh tất cả điều đó vào trong tác phẩm của mình khi miêu tả không gian trà thất ô uế, trở thành nơi mối lái kiếm chồng mặc dù không giống với trà trị thời trước nhưng trà mối thời nay cũng làm vấy bẩn không khí thanh tao của trà thất, làm hoen ố

vẻ đẹp thiêng của trà đạo, khiến cho hương trà phải “ hóa thành cánh hạc bay đi”

1.2.1.2 Không gian trà viên

Trà viên là không gian không thể thiếu trong văn hóa trà đạo của Nhật Bản Đó là những khu vườn được bố trí sắp xếp hợp lí để con người thưởng thức trà Không gian trà viên yêu cầu phải giữ được những nét tinh tế, tự nhiên cảnh Không gian trà viên truyền thống của người Nhật Bản thường được thiết kế theo hai phong cách chính là vườn phẳng và khu vườn với những ngọn đồi nhân tạo Hai kiểu vườn truyền thống này đều được Kawabata phản ánh vào trong sáng tác của mình như muốn giới thiệu cho người đọc về những khu vườn truyền thống của Nhật Bản với những đặc trưng và vẻ đẹp riêng

Trước tiên là không gian trà viên phía trong ngôi đền Engakuji Đây là không gian trà viên được thiết kế với những ngọn đồi nhân tạo trong các khuôn viên lớn như đền, chùa Không gian trà viên này mặc dù không được Kawabata miêu tả một cách kĩ lưỡng tỉ mỉ xong những nét đặc trưng nhất đều được ông phản ánh vào trong tác phẩm Tác giả đã tái hiện không gian trà viên với yếu tố chủ đạo là những ngọn núi nhân tạo hay còn được gọi là không gian theo kiểu “Vườn đồi” Hình ảnh những ngọn đồi này xuất hiện rất nhiều lần trong tác phẩm khi Kikuji đã nhìn thấy “cây đỗ quyên trên sườn núi

đã đâm nụ”, “họ đang tiến đến ngọn đồi đối diện Engakuji” hay “Họ đưa nhau vào một cái quán trên ngọn đồi đối diện Engakuji” gợi cho người đọc khung cảnh thiên nhiên rộng lớn, hùng vĩ Điểm xuyết trong không gian rộng lớn ấy là những bụi cây xanh tươi những chùm lá non “một cơn gió chiều thoảng qua mơn man những chiếc lá non”, hay những tán lá cây đang ở tuổi trưởng thành tạo nên “ bóng mát của chiếc cổng chính dẫn vào ngôi đền” Một đặc trưng không thể thiếu của kiểu không gian nàyđược tác giả miêu tả

đó là hình ảnh những con đường nhỏ quanh co “băng qua những con đường mòn” mà đan xen vào đó có thể là những bông hoa khoe sắc hay những con thác nhỏ Tất cả những chi tiết đó đã tạo nên bức tranh thu nhỏ của thiên nhiên rộng lớn Không gian trà viên theo kiểu “vườn đồi” được thiết kế theo thế giới thiên nhiên, bằng những yếu tố của tự nhiên Thông qua việc tái hiện không gian ấy, Kawabata không chỉ giúp người đọc về lại với thiên nhiên cây

cỏ, sống lại trong thế giới hoang sơ và tự nhiên nhất,cảm nhận được không khí trong lành, sức sống của thiên nhiên với những âm thanh nhẹ nhàng trong trẻo “ tiếng chim kêu chiêm chiếp” mà còn giúp cho nhân vật cảm giác thoải mái hơn “Kikuji để tránh khỏi độc dược chàng đã đứng lên đi ra ngoài” Không gian đó là nơi gặp gỡ, trò truyện, trong câu chuyện tình yêu của Kikuji

và bà Ota Không gian trà viên lúc này có tác dụng thanh lọc tâm hồn con người khỏi những toan tính, vụ lợi và sự đố kị

Một kiểu không gian trà viên nữa được tác giả đề cập đến trong tác phẩm

đó là không gian khu vườn trong những gia đình Khu vườn bao quanh căn phòng tổ chức trà đạo và có lối dẫn vào trà thất được gọi là kiểu “vườn phẳng” Không gian thiên nhiên trong khu vườn nhà Kikuji được tái hiện thông qua những hình ảnh gần gũi, quen thuộc những đóa hoa ngũ sắc Siberi leo lên cây gừng ở cuối vườn, hàng cây phong xanh rì nơi khung cửa sổ hay

“trước mặt ngôi lều, một cay trúc đào lớn nặng trĩu những bông” Không gian

ấy không gợi cho con người cảm giác về thiên nhiên, vũ trụ bao la mà gợi nên

sự thân quen, giản dị Điều làm nên sự khác biệt lớn giữa hai kiểu không gian trà viên này đó là lối đi Nếu như ở kiểu không gian “vườn đồi” tác giả nhấn mạnh đến những con đường mòn quanh co thì sang không gian “vườn phẳng” con đường xuyên qua khu vườn là một lối đi hẹp được làm một cách cẩn thận,

có lát những bậc đá để bước lên “chàng bước theo những phiến đá ra vườn”,dẫn đến trà thất Trong những bậc đá ấy có những hòn đá lớn nhô lên nhằm nhấn mạnh khung cảnh nổi bật của khu vườn “nàng ngồi dưới tảng đá lớn dưới bóng cây trúc đào” Trong khu vườn nhà Kikuji có lối đi ra trà thất

từ phòng khách và một lối đi từ cổng vào Có thể thấy lối dạo để bước vào trà thất là rất quan trọng trong không gian trà viên của gia đình Lối đi đó tạo cảm giác khu vườn như bị chia đôi, thậm chí chia ba Cách bố trí và sắp xếp những phiến đá cũng được chủ ý sao cho phù hợp với khung cảnh trong gia đình Một nét đặc trưng trong kiểu không gian trà viên này là ở phía cuối lối đi có

“cái bể nước bằng đá” để cho khách rửa tay trước khi bước vào trà thất Theo quan niệm của người Nhật Bản trước khi thưởng trà con người phải thanh tẩy

cơ thể chính vì vậy bể nước bằng đá thường được bố trí nơi cuối lối đi, trước cửa vào của trà thất Không gian trà viên trong gia đình thường gợi cho người xem chìm vào thế giới tâm tưởng đầy tĩnh lặng và suy tư Chính vì vậy Kawabata đã để cho kiểu không gian này xuất hiện nhiều lần trong tác phẩm

để cho các nhân vật bộc lộ những suy tư, tính cánh của bản thân mình

Kawabata là người luôn kiếm tìm những vẻ đẹp truyền thống của Nhật Bản và phản ánh vào trong tác phẩm của mình Ông đã mở ra trước mắt người đọc hai kiểu không gian tiêu biểu nhất của những khu vườn truyền thống Nhật Bản Mỗi kiểu không gian được bố trí khác nhau với dụng ý riêng tạo nên sự độc đáo Trong mỗi kiểu không gian thiên nhiên hiện lên một cách cụ thể,

sinh động góp phần làm nổi bật sự phức tạp, hỗn loạn trong suy nghĩ của các nhân vật

1.2.2.Không gian tâm lí

Không gian tâm lí hay có thể hiểu là không gian tâm tưởng của nhân vật Không gian tâm lí được tạo ra do dòng ý thức bên trong của nhân vật, thường gắn với hồi ức, tưởng tượng, giấc mơ Đây là không gian đặc biệt mang cảm quan đời sống của nhà văn Không gian này mang đậm dấu ấn trạng thái tinh thần, đạo đức, tính cách, số phận của từngnhân vật cụ thể, nhưng sắc thái biểu hiện của không gian ngoại cảnh thường được khúc xạ qua lăng kính chủ quan,

là một cái cớ để mở rộng suy tư, cảm xúc của nhân vật Không gian chật hẹp

có ảnh hưởng đến không gian tâm lí ( từ đó nhân vật sống với hồi ức về một quá khứ không bao giờ trở lại) Nhân vật tách mình khỏi không gian thực để trở về với không gian quá khứ, không gian tâm tưởng Không gian tâm lí mang tính hướng nội, có vai trò thức dậy tình cảm, cảm xúc của nhân vật Trong sáng tác của Kawabata vấn đề không gian được xây dựng hoàn toàn phụ thuộc vào tâm trạng của nhân vật, đây là một dạng không gian tâm lí- không gian tồn tại chủ yếu trong sáng tác của ông

Trong Tiếng rền của núi không gian tâm trạng của nhân vật cũng được

thể hiện rõ nét Ông Shingo thường hay nhớ về những khoảng không gian xưa

cũ nhưng nhiều kỉ niệm gắn với người chị gái vợ Đó là cảnh vườn nhà cha vợ với hình ảnh chị gái vợ sáng sáng thức dậy dọn dẹp tuyết trên các dãy chậu hoa Ông Shingo vốn nặng lòng với người chị gái vợ và sau này lại thấy con dâu phảng phất dáng nét của người xưa khiến cuộc sống của ông là một chuỗi suy tư, không gian sống của ông là không gian tâm lí do bản thân ông tạo ra

Trong tiểu thuyết Cố đô không gian tâm lí thường là không gian hẹp, là

những suy tư của nhân vật về những triết lí cuộc đời, về những đau buồn mất mát của số phận con người Sự chia lìa tình chị em giữa Chieko và Naeko (hai

chị em song sinh) do hoàn cảnh gia đình đã làm cho họ, đặc biệt là Chieko luôn trăn trở về tình máu mủ và gốc gác của mình Nỗi niềm day dứt của Chieko thể hiện rất rõ tâm trạng của nàng khi nhìn những sự vật xung quanh.Tất cả khiến người đọc đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật thông qua những hình ảnh thiên nhiên

Kawabata là một nhà văn luôn tinh tế và nhạy cảm trong từng biến đổi của thiên nhiên cũng như luôn đi sâu khám phá những rung động dù nhỏ bé trong tâm hồn con người Hầu hết các nhân vật của ông được thể hiện chủ yếu bằng không gian tâm tưởng của tiềm thức Người kể chuyện chỉ nhìn cảnh vật, thiên nhiên thông qua lăng kính của nhân vật,qua con mắt và tâm trạng của nhân vật Đó là không gian của những nỗi đau, niềm hạnh phúc, là sự hồi tưởng, là cảm xúc biến đổi của tâm trạng trải dài trong ý thức của nhân vật Ở mỗi hoàn cảnh, mỗi không gian khác nhau tâm lí nhân vật lại được thể hiện theo hướng khác nhau

1.2.2.1.Không gian của những hồi ức,những ám ảnh

Trong Ngàn cánh hạc không gian nghệ thuật nổi trội nhất là không gian

tâm tưởng Có rất nhiều không gian liên quan đến tâm trạng con người Trong tác phẩm, gia đình Kikuji bị Chikako “ám” ngay từ khi chàng còn là một cậu

bé và cứ mỗi khi Chikako xuất hiện, chàng thấy không gian xung quanh dường như cũng trở nên ảm đạm, xấu xí, dù đó là một không gian được miêu

tả qua người kể chuyện nhưng độc giả cũng nhận thấy rõ nó đã được soi chiếu bằng tâm tư của nhân vật Đó là nỗi ám ảnh từ trong tiềm thức của Kikuji khi mới tầm tám chín tuổi Chứng kiến cảnh tình nhân của cha mình-Chikakao với “ Cái bớt lớn bằng bàn tay che tới nửa ngực bên trái tuốt xuống chỗ trũng giữa hai vú Mớ lông mọc trên cái bớt màu tím than dường như khá rậm và cô

ta đang cắt bớt đi” Khung cảnh ấy diễn ra trong không gian căn phòng mà

“dù lúc bấy giờ là ban ngày, lũ chuột vẫn chạy loạn xạ trên nền nhà bị lõm

hẳn xuống” một căn phòng gợi nên cho người đọc cảm giác về sự tầm thường, xuống cấp và bẩn thỉu Vì vậy hình ảnh con người xuất hiện trong đó khiến Kikuji hết sức ngạc nhiên và nó trở thành nỗi ám ảnh trong suốt cuộc đời nhân vật kể từ đó Chàng luôn cảm thấy ghê tởm người phụ nữ có thể làm tất

cả mọi việc này cũng như ghê tởm cái bớt trên người cô ta Nỗi ám ảnh này

đã theo sát cuộc đời nhân vật “ Kikuji không bao giờ quên được cái bớt đó Đôi khi chàng tưởng tượng như chính cuộc sống của chàng cũng bị vướng mắc trong cái ấn tượng về nó” Chính vì vậy sau bao nhiêu năm khi nhận được lời mời tham gia buổi trà đạo thì những ý nghĩ về cái bớt- về mối quan

hệ giữa người đàn bà này với cha chàng lại xuất hiện trong tâm trí chàng Trên đường từ sở làm về,khi viết Kurimoto đã tự ý sắp xếp một buổi trà đạo nho nhỏ trong nhà mình, chàng đã thấy không gian xung quanh mình tù túng,

ảm đạm như mớ suy nghĩ trong đầu chàng “ Khách bộ hành qua lại thưa thớt một cách khác thường Con phố im lìm và hoang vắng Những chiếc xe lửa đông người, chàng cảm thấy con đường bên dưới như đang trôi nổi bồng bềnh trong cái khoảnh khắc chiều tà xa lạ, tựa hồ như lạc lõng về đây từ phương trời xa xôi nào” Vẫn không gian, cảnh vật quen thuộc ấy nhưng có lẽ mọi thứ

đã trở nên khác lạ,trầm uất, u buồn, khiến cho nhân vật cảm thấy lạc lõng ngay trong những điều quen thuộc

Kawabata đãmiêu tả thiên nhiên một cách tinh tế thông qua lăng kính của nhân vật Sự thay đổi của tâm trạng kéo theo sự thay đổi của không gian xung quanh “Khi chàng nhìn vào bóng tối dày đặc của cây thạch lựu, bỗng dưng chàng liên tưởng đến cái bớt của Chikako Chàng lắc đầu Tia nắng cuối cùng của buổi chiều tà hắt lên những phiến đá trong phòng cây dưới phòng khách” Bóng tối bao phủ căn phòng Nhân vật chìm sâu trong những dòng suy nghĩ với nỗi ám ảnh về một người đàn bà luôn hiện hữu trong tâm trí chàng bóng tối bủa vây cây thạch lựu phải chăng là dự đoán cho sự tàn phai

của bộ môn nghệ thuật truyền thống trước sự ảnh hưởng của xã hội mà không một chút hi vọng nào được thắp lên Tia nắng cuối cùng kia cũng không thể giúp tâm hồn Kikuji trở nên thanh thản Kawabata đã vẽ lên bức tranh trà đạo buổi giao thời với những mảng trầm xao xuyến gợi lên trong lòng người đọc nhiều liên tưởng và suy ngẫm

Chưa dừng lại ở đó khoảng một thời gian sau Kurimoto Chikako ghé thăm Kikuji để cho chàng biết Fumiko và cô con gái nhà Inamura đã lấy chồng Khi đó chàng đang giam mình trong bóng tối của căn phòng “Trong

bóng tối Kikuji không cần phải dấu diếm sự ngạc nhiên của mình” Bóng tối

một lần nữa lại xuất hiện bao trùm lên tất cả bao trùm lên cả tâm trạng con người Đó là sự ngạc nhiên khi biết tin người con gái mình yêu đã đi lấy chồng sau nhiều lần mất liên lạc Cùng với đó là nỗi u sầu chàng cảm thấy tim mình đau nhói và dậy lên trong lòng một niềm khao khát dữ dội khao khát được gặp lại người mình yêu Chàng chỉ có thể thực hiện khao khát đó của mình trong suy nghĩ bởi Kikuj nhận ra rằng gặp gỡ lại Yukiko lúc này là điều không thể Chính vì vậy “ Chàng đã cố vẽ lại trong trí nhớ khuôn mặt cuả người thiếu nữ” Phải chăng tâm trạng lúc này của chàng là sự hoài niệm, tiếc nuối Những hoài niệm đó như những vệt sáng trôi qua trong suy nghĩ của nhân vật Trái lại hoài niệm về cái bớt trên ngực Chikako lại trừu tượng như một con cóc dù bóng tối đã ngập tràn không gian chàng không thể nào nhìn thấy cái bớt của Chikako“ Song cái bớt vẫn hiện diện ở đó, ngay trước mắt chàng dù trong bóng tối” Nỗi ám ảnh về cái bớt về người đàn bà mang nhiều toan tính và những kế hoạch của cô ta luôn theo sát trong tâm trí Kikuji Đã nhiều lần chàng cố gắng thoát ra, cố gắng không để những suy nghĩ đó tồn tại trong đầu Những lần Chikako xuất hiện thì mọi thứ lại hiện ra rước mắt chàng một cách rõ ràng, cụ thể Với Kikuji “Chikako là loại đàn bà có thể làm tất cả, không trừ một việc gì” Mặc dù chìm trong bóng tối nhưng cô ta không

hề có ý định sẽ làm một cử chỉ gì khác như vặn đèn hay làm sáng không gian căn phòng Kikuji có thể nhận ra sự hăng hái trong việc hầu hạ chàng của cô

ta đã nhạt phai “Mục tiêu của cô ta quả là rõ ràng Thất bại trong việc thu xếp một cuộc hôn nhân giữa chàng và Yukiko, cố nhiên cô ta không còn lí do gì gặp lại Kikuji và để giữ chàng, cô ta đã tạo ra sự hợp tác với lão Oizumi để chiếm lấy bộ trà đạo do cha chàng sưu tầm được Cô ta bàn tính kĩ lưỡng về

vụ này khi ghé Kyoto” Kikuji cảm thấy nhẹ nhõm hơn là giận dữ bởi chàng hiểu được những dự đoán đó là hợp lí với bản chất con người Chikako-một người trà sư luôn mưu toan, vụ lợi, sẵn sàng toan tính mọi điều, là một người đàn bà từng qua lại với cha chàng Sau khi cha chàng mất, cô ta xuất hiện với

tư cách là trà sư nhưng ẩn sâu trong các buổi trà đạo là dự định mai mối và tiếp đó là ý định chiếm bộ đồ trà đạo mà cha Kikuji để lại Chàng đã nhận ra được bản chất của Chikako chính vì vậy trước những suy nghĩ và hành động của cô ta chàng không cảm thấy ngạc nhiên và coi đó như một lẽ tất yếu mà không hề giận dữ Suy nghĩ hoài nghi về tính toán của Chikako khiến Kikuji

cảm thấy cảnh vật xung quanh nặng trĩu “ Một cây trúc đào lớn nặng trĩu

những bông, dáng trắng toát mơ hồ Phần không gian còn lại,đêm tối quá dày đặc đến nỗi chàng khó lòng mà phân biệt được đường vạch giữa cây cối và bầu trời” Những suy tư trăn trở trong lòng nhân vật về con người, trà đạo cũng chính là sự nuối tiếc của Kawabata nuối tiếc về vẻ đẹp đã tàn phai của môn nghệ thuật dân tộc Những nét đẹp tinh túy đó trở nên mơ hồ xa vời trước hiện thực của xã hội Không gian bóng tối bủa vây cảnh vật hay cũng chính tâm trạng của nhân vật đang chìm sâu trong nỗi u sầu, không lối thoát

Sự tiếc nuối vẻ đẹp truyền thống một thời nay chìm dần vào quên lãng phải chăng do trà đạo rơi vào tay những vị trà sư như Chikako hay sự quay lưng thờ ơ của thế hệ trẻ như Kikuji nhà văn đã hướng điều đó vào sự suy ngẫm trong lòng người đọc

Không gian của những dòng hồi ức trong lòng nhân vật Kikuji còn xuất hiện khi Kikuji nghĩ về mối tình không tuổi tác giữa mình và bà Ota Tình yêu

đó không vượt qua được mặc cảm tội lỗi trong mỗi người Bà Ota luôn thấy hình bóng của ông Mitani(cha Kikuji) trong chàng Riêng về phần Kikuji, chàng luôn cảm giác dày vò trước sự phản đối của Fumiko và băn khoăn liệu tình cảm của mình có phải là “ bệnh hoạn” và bà Ota có thực sự yêu chàng hay chỉ tìm đến một hình bóng quen thuộc Những suy nghĩ đó như một mớ hỗn loạn mà chàng không thể tìm cách thoát ra được Bà Ota quyết định tìm đến Kikuji trong buổi đêm giữa những cơn mưa xối xả trong căn phòng trà đạo của gia đình Chàng phân vân liệu những giọt nước trên khuôn mặt của bà Ota là nước mắt hay chỉ là những giọt nước mưa Không gian căn phòng ở đây như là một chứng nhân gợi lại kỉ niệm về chồng bà Ota và cha Kikuji, bà Ota đã từng đến túp lều một lần và giờ túp lều chứng kiến tình yêu giữa bà Ota và Kikuji Không gian căn phòng kỉ niệm dưới cơn mưa rào thấm đẫm nỗi buồn và sự tiếc nuối Đó là sự tiếc nuối cho tình yêu, cho những vẻ đẹp thuộc về quá khứ Trước sự đau khổ và dằn vặt của bà Ota chàng không khỏi cảm giác đau nhói Vì vậy trong cái ngày chàng biết mình mất bà Ota vĩnh viễn, không gian gắn với tâm trạng ưu tư, ẩn uất, đau buồn của chàng “chàng trông thấy mặt trời về chiều như chàng đã từng trông thấy thế sau đêm trải qua với bà Ota Vầng mặt trời hiện lên sau dãy cửa sổ xe lửa, phía sau lùm cây ngôi đền Homonij Vầng mặt trời dường như sắp rơi xuống sau trên cành cây, lùm cây trở nên đen xạm” Cảnh lùm cây trờ nên tối màu cũng như hiện thực giữa chàng và bà Ota đã đi đến hồi kết, không còn chút hi vọng

Khi kết thúc tác phẩm “chỉ còn lại có Kurimoto” với tất cả các nọc độc tích tụ lại Đến cuối cùng chàng vẫn không thoát khỏi nỗi ám ảnh về cái bớt của Chikako Nỗi ám ảnh ấy đọng lại khi Kikuji băn khoăn liệu Fumiko có tìm đến cái chết như mẹ nàng Rốt cuộc chỉ còn lại chàng và người đàn bà rắn