Nghiên cứu sử dụng tư liệu hình ảnh online nhằm đổi mới cách học chương IV và chuơng X môn giải phẫu học người

Tuy nhiên trong các tài liệu sách, giáo trình tham khảo thì hình ảnh thường là hình vẽ đen trắng nên người học khó hình dung được một cách toàn diện; các tư liệu trên Internet thường tồn

Trang 1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA SINH - KTNN

===o0o===

LƯƠNG THANH HUYỀN

NGHIÊN CỨU SỬ DỤNG TƯ LIỆU HÌNH ẢNH ONLINE NHẰM ĐỔI MỚI CÁCH HỌC CHƯƠNG IV VÀ CHƯƠNG X

MÔN GIẢI PHẪU HỌC NGƯỜI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Sinh lý học người và Động vật

Người hướng dẫn khoa học:

ThS PHẠM THỊ KIM DUNG

HÀ NỘI, 2017

Trang 2

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài và hoàn thành khóa luận tốt nghiệp, em luôn nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của các Thầy, Cô giáo khoa Sinh- KTNN Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cùng các tập thể, cá nhân và gia đình

Em xin được trân trọng cảm ơn cô giáo ThS Phạm Thị Kim Dung -

Giảng viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội người đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình chỉ bảo và tạo mọi điều kiện giúp tôi hoàn thành công trình nghiên cứu này

Em xin trân trọng cảm ơn: Ban Giám hiệu, Ban chủ nhiệm khoa Sinh - KTNN, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ và tạo điều kiện thuận lợi nhất để em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp

Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến người thân trong gia đình, bạn bè đã chia sẻ, giúp đỡ động viên, khích lệ em vượt qua khó khăn để hoàn thành khóa luận này

Em xin trân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu đó!

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan khóa luận tốt nghiệp với tên đề tài “Nghiên cứu sử dụng tư liệu hình ảnh nhằm đổi mới cách học chương IV và chương X môn Giải phẫu học người” là công trình nghiên cứu của riêng tôi Kết quả nghiên cứu của đề tài không trùng lặp với kết quả của các đề tài khác

Nếu có sai sót tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2017

Sinh viên

Trang 4

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Tổng quan về tư liệu hình ảnh online 4

1.1.1 Một số khái niệm 4

1.1.2 Vai trò 5

1.1.3 Phương pháp dạy học hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học 6

1.2 Tổng quan về nâng cao chất lượng câu hỏi 10

1.2.1 Khái niệm câu hỏi 10

1.2.2 Ý nghĩa của câu hỏi 10

1.2.3 Các dạng câu hỏi 10

1.3 Tổng quan tình hình nghiên cứu 11

1.3.1 Trên thế giới 11

1.3.2 Trong nước 11

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 13

2.1 Đối tượng nghiên cứu 13

2.2 Nội dung nghiên cứu 13

2.3 Phương pháp nghiên cứu 13

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết 13

2.3.2 Phương pháp điều tra cơ bản 13

Trang 5

2.3.3 Phương pháp chuyên gia 13

2.3.4 Phương pháp thống kê toán học 13

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 14

3.1 Cấu trúc nội dung môn Giải phẫu học người ở bậc Đại học 14

3.1.1 Mô tả môn học 14

3.1.2 Mục tiêu của môn học 14

3.1.3 Nội dung môn học 15

3.2 Thiết kế các câu hỏi hướng dẫn sử dụng hình ảnh online 29

3.2.1 Các nguyên tắc sử dụng hình ảnh 29

3.2.2 Các bước sử dụng tư liệu hình ảnh online trong việc thiết kế các câu hỏi 31

3.2.3 Nguyên tắc xây dựng câu hỏi nhằm tích cực hóa hoạt động quan sát của học sinh 31

3.2.3 Quy trình xây dựng câu hỏi theo hướng tích cực hóa hoạt động quan sát của học sinh 31

3.3 Kết quả của việc sử dụng hình ảnh online chương IV và chương X 32

3.1.1 Câu hỏi hướng dẫn sử dụng hình ảnh chương IV và X 32

3.1.2 Các câu hỏi trắc nghiệm khách quan 40

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45 PHỤ LỤC

Trang 6

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Do yêu cầu đổi mới cách học của sinh viên

Trong những năm gần đây, việc áp dụng hệ thống đào tạo theo tín chỉ trong các trường đại học phản ánh quan điểm lấy sinh viên làm trung tâm Đây là phương thức đưa giáo dục đại học về với đúng nghĩa của nó là coi trọng việc bồi dưỡng ý thức tự lực trong học tập, năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát triển tư duy sáng tạo, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo điều kiện cho sinh viên tham gia nghiên cứu, thực nghiệm, ứng dụng

Đào tạo theo hệ thống tín chỉ (TC) là phương thức đào tạo trong đó người học được cấp bằng sau khi tích lũy đủ các kiến thức cần thiết Các hình thức tích lũy tín chỉ là: Học trên lớp; Thực hành, Thực tập và Tự học

Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP[2], năm 2005 của Chính phủ đã xác định mục tiêu đến 2020 là đổi mới phương pháp giảng dạy đại học theo các tiêu chí: phát huy tính chủ động của người học, sử dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong hoạt động dạy và học, khai thác các nguồn học liệu giáo dục

mở và nguồn học liệu trên mạng Internet nhằm đưa giáo dục đại học đạt trình

độ tiên tiến trong khu vực và tiếp cận trình độ thế giới Nghị quyết số CP[3], năm 2014 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động nhằm tạo chuyển biến căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, phấn đấu đến năm 2030 nền giáo dục Việt Nam đạt trình độ tiên tiến trong khu vực

44/NQ-Mục tiêu nêu trên chính là sự cụ thể hóa các quan điểm của lý luận dạy học hiện đại là: biến quá trình đào tạo thành tự đào tạo, chú trọng bồi dưỡng năng lực tự học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo của người học

Tư liệu dạy - học là tư liệu được sử dụng trong quá trình dạy - học bao gồm những tài liệu chứa đựng nội dung học tập được thể hiện dưới dạng phương tiện trực quan (tranh ảnh, mẫu vật, phim video, ) hoặc dưới dạng

Trang 7

ngôn ngữ chữ viết (các đoạn trích) Người dạy có thể sử dụng tư liệu để tổ chức quá trình dạy - học, để hiểu rõ, hiểu sâu kiến thức chuyên ngành Người học có thể sử dụng những tư liệu đó để tự tìm tòi phát hiện tri thức mới Như vậy, tư liệu dạy - học là nguồn tri thức làm sáng tỏ nội dung trong bài giảng

và giáo trình, gây hứng thú học tập cho người học, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng ứng dụng CNTT

Để quá trình dạy - học đạt hiệu quả, ngoài bài giảng và giáo trình, người dạy và người học đều cần có nguồn tư liệu dạy - học phong phú Đặc biệt là các tư liệu hình ảnh về cơ chế của các quá trình sinh học

1.2 Do thực tiễn bộ môn

Giải phẫu học người là môn học nghiên cứu và mô tả về hình dạng, cấu tạo, vị trí, vai trò của các mô, cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể, sự phù hợp giữa cấu tạo với chức năng của chúng và các quy luật phát triển của cơ thể người Môn học cung cấp kiến thức nền tảng cho các ngành chuyên môn khác nhau như Y học, Thể dục thể thao, Tâm lý học, Giáo dục học [4] Giải phẫu học người có liên quan trực tiếp tới kiến thức về cơ thể người trong môn Sinh học 8, Sinh học 11 trong chương trình sinh học phổ thông

Tư liệu hình ảnh về hình dạng, cấu tạo, vị trí của các cơ quan trong cơ thể là vô cùng cần thiết để có thể học tập tốt môn học này Tuy nhiên trong các tài liệu sách, giáo trình tham khảo thì hình ảnh thường là hình vẽ đen trắng nên người học khó hình dung được một cách toàn diện; các tư liệu trên Internet thường tồn tại tản mạn ở nhiều nguồn khác nhau chưa được sắp xếp một cách khoa học, phù hợp với nội dung học ở trường đại học nên không tiện dụng cho sinh viên (SV) trong quá trình tra cứu, học tập

Hiện nay, ThS Phạm Thị Kim Dung giảng viên bộ môn Giải phẫu học người đã đã sưu tầm, biên tập tư liệu hình ảnh online môn Giải phẫu học người trên website https://sites.google.com/site/giaiphaunguoisp2/ Để nâng

Trang 8

cao hiệu quả sử dụng tư liệu hình ảnh trên trang web trong việc tự học bộ môn Giải phẫu học người ở sinh viên Chúng tôi đã chọn đề tài “Sử dụng tư liệu hình ảnh online nhằm đổi mới cách học chương IVvà chương X môn Giải phẫu học người.”

2 Mục đích nghiên cứu

Lựa chọn hình ảnh và sử dụng tư liệu hình ảnh online trên trang web

cao khả năng tự học môn Giải phẫu học người bậc đại học nhằm đáp ứng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Đại học Việt Nam

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Các hình ảnh online chương IV, X trên website

https://sites.google.com/site/giaiphaunguoisp2/

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nội dung kiến thức trong chương IV, X môn Giải phẫu người ở bậc đại học

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

1 Phân tích mục tiêu nội dung kiến thức chương IV, X môn Giải phẫu người

2 Đánh giá kênh hình trên website

https://sites.google.com/site/giaiphaunguoisp2/

3 Sử dụng các tư liệu hình ảnh để thiết kế các hoạt động tự học

5 Phương pháp nghiên cứu

1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

2 Phương pháp điều tra cơ bản

3 Phương pháp chuyên gia

4 Phương pháp thống kê toán học

Trang 9

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan về tư liệu hình ảnh online

1.1.1 Một số khái niệm

Một trong những công cụ không thể thiếu để phục vụ cho quá trình tự học đó chính là tài liệu học tập Việc sử dụng tài liệu học tập giữ một vị trí đáng kể trong việc nắm vững kiến thức nói chung và phát huy tính tích cực hoạt động trí tuệ của học sinh nói riêng

Tài liệu học tập được chia ra thành nhiều loại tuỳ theo tính chất hay chức năng riêng biệt của nó Thông thường, đối với sinh viên, có những loại tài liệu học tập sau đây:

1 Giáo trình: Là những tài liệu học tập cơ bản, chung, chính thống, bắt

buộc đối với mọi sinh viên khi học tập môn đó

2 Tài liệu tham khảo, đọc thêm: Là những tài liệu cần thiết để bổ xung,

đào sâu, mở rộng tri thức cho từng bài học, từng chương hay từng học phần trong mỗi môn học nhất định như các sách chuyên khảo Có những tài liệu tham khảo là bắt buộc sinh viên phải có, nhưng cũng có những tài liệu tham khảo chỉ cần khi sinh viên có nhu cầu Thông thường, những tài liệu tham khảo này được cán bộ giảng dạy giới thiệu, yêu cầu

3 Tài liệu hướng dẫn học tập: Là những tài liệu có chức năng hướng dẫn

học tập, ôn tập hay rèn luyện kỹ năng, tự học, tự thực hành, như đề cương bài giảng, đáp án ngân hàng câu hỏi của các môn học, sổ tay sinh viên …

4 Sách tra cứu: Là những tài liệu dùng để tra cứu khi cần thiết như Từ

điển, danh mục, các bảng thống kê

5 Tạp chí chuyên ngành: Là những tài liệu khoa học dùng để tham khảo

hay nghiên cứu, như thông tin khoa học kỹ thuật TDTT của viện KHTDTT

Trang 10

6 Sách nghiên cứu: Là những công trình khoa học hay chuyên khảo dùng

cho sinh viên khi nghiên cứu khoa học, bản tin khoa học đào tạo huấn luyện TT của Trường Đại học TTBN, Tạp chí TT của Bộ văn hóa TT & du lịch

7 Tài liệu điện tử: Là những thông tin, kiến thức về mọi mặt thường

xuyên được cập nhật trên mạng dành cho mọi đối tượng trong mọi lĩnh vực

8.Tư liệu hình ảnh online: là các tài liệu chứa đựng nội dung học tập

được thể hiện dưới dạng hình ảnh từ các website trên internet Dựa vào đó, người học có thể tìm tòi, suy luận để đi đến kết luận tri thức

Tuỳ theo từng đối tượng, mục tiêu và nội dung mà xác định loại tài liệu học tập cần thiết cho quá trình học tập Giáo trình là tài liệu quan trọng nhất nhằm cụ thể hoá nội dung chương trình môn học thông qua hệ thống các bài học Đối với sinh viên, giáo trình không những cung cấp những kiến thức chuẩn mực, cơ bản và cần thiết, mà còn góp phần hướng dẫn phương pháp học tập, củng cố những kiến thức đã học, tạo điều kiện phát triển các kĩ năng

đã được hình thành, đồng thời cũng là cơ sở, nền tảng để cho sinh viên ôn tập

và thi cử Đối với giáo viên, giáo trình là tài liệu thể hiện khối lượng và mức

độ nội dung kiến thức cần giảng dạy, nó là cơ sở và hành lang pháp lý để giáo viên trong quá trình dạy học không đi chệch hướng với nội dung và mục tiêu

đề ra, đồng thời góp phần hướng dẫn nghiệp vụ sư phạm cho giáo viên Ngoài

ra, trong quá trình học tập, giáo viên có thể hướng dẫn sinh viên tìm đọc thêm tài liệu tham khảo hay tài liệu hướng dẫn học tập khi các em làm tiểu luận, xemina, luận văn hay thi tốt nghiệp

Trang 11

Hình ảnh có vai trò kích thích, gợi mở tư duy giúp người học thông qua hình ảnh đó để ghi nhớ được một khái niệm, một quan điểm, một hệ thống lý thuyết nào đó Do vậy khi nhớ lại hình ảnh nào đó là nhớ cái đã thấu đạt đằng sau hình ảnh

Hình ảnh được in dấu trong quá trình tư duy về một lý luận nào đó, nhằm nắm bắt và ghi nhớ khái quát nhất, sâu sắc nhất về vấn đề mà tư duy

đã thấu đạt

Thông qua quan sát hình ảnh, người học phân tích, so sánh, rút ra sự giống và khác nhau, những kết luận khái quát, qua đó giúp người học tìm ra các đặc điểm cấu tạo phù hợp với chức năng sinh lí của chúng

Việc đưa hình ảnh lên website giúp người học có thể chủ động tiếp cận với kiến thức, từ đó hình thành khả năng tự học và rèn luyện kỹ năng sử dụng công nghệ thong tin

1.1.3 Phương pháp dạy học hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học

Căn cứ vào lý luận dạy học đại học, có thể khẳng định hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học là một trong những phương pháp dạy học vì nó mang đầy

đủ những đặc điểm cơ bản của một phương pháp dạy học như:

- Thứ nhất, phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học, học tập gắn liền với mục đích đào tạo nghề nghiệp cho sinh viên ở các trường Thông qua quá trình tìm tòi, đọc và nghiên cứu những tài liệu chuyên ngành mà sinh viên

có thể hình dung được công việc mà mình làm sau này như thế nào Trên cơ

sở đó các em có cách tiếp cận dần với công việc chuyên môn của mình dưới nhiều góc độ như: làm thêm, thu thập thông tin, tài liệu đề cập đến chuyên môn của mình, qua đó sẽ tìm hiểu được xu hướng phát triển của lĩnh vực đó trong xã hội ra sao.Như vậy, với phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học học tập, bên cạnh việc góp phần trang bị cho sinh viên có một trình độ chuyên môn nhất định, còn rèn luyện cho sinh viên có kỹ năng, kỹ xảo nghề

Trang 12

nghiệp để họ có thể thích ứng với mọi điều kiện công việc sau này nhằm hoàn thành mục tiêu đào tạo của nhà trường

- Thứ hai, phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học là một phương pháp dạy học gắn liền với thực tiễn cuộc sống xã hội và sự phát triển của khoa học - công nghệ Để có thể thực hiện được yêu cầu của phuơng pháp này, sinh viên phải thường xuyên tìm kiếm thông tin tri thức chuẩn bị cho bài học: thông tin này có thể ở trên thư viện, ở trong sách báo tạp chí chuyên ngành hay có thể trong thực tiễn đời sống xã hội, mà cũng có thể sinh viên lên mạng tìm kiếm thông tin, trao đổi với nhau trên mạng Mục đích của các trường Đại học là đào tạo nghề, cho nên bao giờ cũng có mối liên hệ biện chứng giữa nhà trường với thực tế cuộc sống Mục tiêu của nhà trường không thể tách rời với đời sống xã hội và sự phát triển của khoa học - công nghệ, nếu không sản phẩm của nhà trương sẽ bị lạc hậu, không đáp ứng được yêu cầu của sự phát triển Cho nên, trong quá trình áp dụng phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học để dạy học, ngươi giáo viên phải luôn bám sát yêu cầu của thực tiễn hoạt động TDTT để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo ở Đại học

- Thứ ba, phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học là một phương pháp dạy học có tác dụng phát huy cao độ tính tích cực, độc lập, sáng tạo của sinh viên.Với phương pháp hướng dẫn sử dụng tư liệu tự học, sinh viên được phát huy hết năng lực nhận thức, kích thích được tính khát khao tìm tòi, sáng tạo những cái mới, độc lập, tự chủ trong việc lĩnh hội tri thức thông qua giáo trình tài liệu học tập Còn giáo viên đóng vai trò là người dẫn dắt, chỉ đường cho sinh viên biết tìm kiếm tri thức đó ở trong sách nào, tài liệu nào, trên thư viện hay lên mạng, sau đó tổ chức và điều khiển để sinh viên tự mình khám phá và chiếm lĩnh tri thức khoa học đó từ trong giáo trình tài liệu

Trang 13

- Thứ tư, phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học là một phương pháp dạy học linh hoạt, đa dạng Phương pháp này có thể áp dụng và phù hợp cho tất cả các trường Đại học, nó cũng có thể phù hợp với đặc điểm tri thức của tất cả các môn khoa học khác nhau nhất là đối với các môn xã hội Bất cứ giáo viên nào cũng có thể vận dụng một cách linh hoạt phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học trong quá trình dạy học của mình

- Thứ năm, phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học là một phương pháp dạy học ngày càng gắn liền với các thiết bị và các phương tiện dạy học hiện đại Đặc điểm này biểu hiện mối quan hệ hữu cơ giữa phương pháp và phương tiện dạy học Trong quá trình vận dụng phương pháp này, người giáo viên có thể sử dụng linh hoạt các phương tiện dạy học hiện đại nh-ư: thiết kế giáo án điện tử Powerpoint theo phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học học tập; hướng dẫn sinh viên khai thác tài liệu học tập, thông tin tri thức liên quan đến nội dung bài học ở trên mạng…

Trong quá trình dạy học, các đặc điểm này được thể hiện một cách linh hoạt, sáng tạo tuỳ vào đặc điểm, nhiệm vụ, mục đích và đối tượng đào tạo của từng trường Người học phải sử dụng tài liệu học tập thường xuyên để phục

vụ cho quá trình học tập với nhiều nhiệm vụ nhận thức khác nhau qua nhiều giai đoạn nhận thức khác nhau Việc sử dụng tài liệu tự học có thể thực hiện trước, trong và sau mỗi bài học có sự hướng dẫn, dẫn dắt của người thầy Trên

cơ sở xác định mục tiêu, nội dung, đối tượng và phương pháp dạy học mà người thầy có kế hoạch cụ thể trong việc yêu cầu người học sử dụng tài liệu học tập phục vụ cho quá trình dạy học

Mặc dù bản thân việc hướng dẫn sử dụng tài liệu học tập đã mang đầy đủ đặc điểm của một phương pháp dạy học, nhưng nếu nhiều giáo viên không biết cách phát huy những ưu điểm của phương pháp này thì cũng không đạt

Trang 14

được hiệu quả dạy học Cho nên, để sử dụng tài liệu học tập đạt kết quả cao, người thầy cần phải đề ra những nhiệm vụ học tập cho sinh viên:

- Nhiệm vụ trước mỗi bài giảng: giáo viên cần phải chỉ rõ những tài liệu

mà người học cần tìm đọc là những tài liệu nào? ở đâu? trong tài liệu đó thì cần phải đọc chỗ nào và ghi chép ra sao? Đồng thời, giáo viên cũng phải nêu

ra vấn đề mà sinh viên cần chuẩn bị trước thông qua những câu hỏi gợi mở, hay những bài tập… để yêu cầu người học phải chuẩn bị trước khi buổi học diễn ra Chính nhờ có quá trình chuẩn bị tài liệu trước cho nên người học hoàn toàn chủ động thực hiện nhiệm vụ của mình trong suốt buổi học

- Trong mỗi bài học: lúc này, người học phải thể hiện những gì mà mình

đã đọc, đã nghiên cứu những tài liệu đó như thế nào thông qua hình thức trình bày hiểu biết của mình về vấn đề đó trước tập thể lớp, rồi trao đổi, tranh luận với nhau để cùng giải quyết vấn đề Và như vậy, người học hoàn toàn được chủ động trong suốt buổi học

- Sau mỗi bài giảng: giáo viên yêu cầu sinh viên về nhà tiếp tục đọc phần nào mà trên lớp chưa thực hiện xong, giáo viên giới thiệu thêm một vài tài liệu tham khảo yêu cầu sinh viên nghiên cứu đọc thêm để mở rộng kiến thức đồng thời cũng phải đưa ra những câu hỏi để kiểm tra khả năng tự đọc, tự nghiên cứu của sinh viên ở nhà như thế nào

Việc sử dụng tài liệu học tập của sinh viên nhằm mục tiêu lĩnh hội tri thức một cách đầy đủ nhất, nhanh nhất Tuy nhiên, khi áp dụng phương pháp hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học đối với từng nội dung tri thức đòi hỏi giáo viên lại phải có cách hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học khác nhau cho phù hợp với việc học tập một khái niệm, một vấn đề, liên kết các vấn đề hay trong

mở rộng một vấn đề để có hiệu quả nhất Người thầy có thể hướng dẫn cho sinh viên những thao tác cần thiết trong việc đọc tài liệu như thế nào, rồi trong quá trình đọc cách ghi chép tri thức lĩnh hội được nh thế nào cho có hiệu quả

Trang 15

nhất và khoa học nhất, hay hướng dẫn cho sinh viên kỹ năng tư duy nhận thức trong suốt quá trình nghiên cứu tài liệu…

1.2 Tổng quan về nâng cao chất lượng câu hỏi

1.2.1 Khái niệm câu hỏi

Câu hỏi là mệnh đề chứa đựng cái đã biết và cái chưa biết Khi chủ thể giải quyết tốt mối quan hệ giữa cái đã biết và cái chưa biết trong câu hỏi thì lúc đó câu hỏi mới trở thành sản phẩm của quá trình nhận thức

1.2.2 Ý nghĩa của câu hỏi

Từ trước Công nguyên, nhà triết học Hi Lạp Xôcrat đã đề ra phương pháp vấn đáp gợi mở, trong đó giáo viên đặt câu hỏi và khéo léo dẫn dắt học sinh rút ra những tri thức mới Chính Xôcrat đã sử dụng phương pháp này để giảng dạy triết học Ông gọi đây là “thuật đỡ đẻ” vì những câu hỏi ông kích thích người đối thoại tự tìm ra câu trả lời, phát hiện chân lí Ở đầu thế kỷ này, John DeWay (1993) cũng đã biết “Biết đặt ra câu hỏi tốt là điều kiện rất cốt lõi để dạy tốt”

1.2.3 Các dạng câu hỏi

Căn cứ vào mức độ tư duy có thể chia làm 2 loại mức độ câu hỏi:

Câu hỏi tái hiện thông báo: Câu hỏi chỉ đòi hỏi tái hiện các kiến thức,

sự kiện, nhớ, trình bày một cách có hệ thống, có chọn lọc

Câu hỏi phát hiện: là phương pháp đang cần được phát triển rộng rãi để đổi mới PPDH theo mục tiêu đào tạo, những con người tích cực, năng động, sáng tạo

Căn cứ vào mục đích sử dụng và tính tích cực chủ động của HS thì có thể phân thành 5 loại câu hỏi:

Câu hỏi kích thích sự quan sát, chú ý

Câu hỏi yêu cầu phân tích, so sánh

Câu hỏi yêu cầu tổng hợp, khái quát hoá, hệ thống hoá

Câu hỏi liên hệ thực tiễn

Câu hỏi kích thích tư duy sáng tạo

Trang 16

1.3 Tổng quan tình hình nghiên cứu

1.3.1 Trên thế giới

Trên thế giới, vấn đề sử dụng sách giáo khoa và tài liệu học tập được đặt

ra từ rất lâu J.A> Comenxki (1952- 1967)- Nhà giáo dục khiệt xuất người Tiệp Khắc là người đầu tiên coi trọng việc sử dụng tư liệu dạy học

Ở Liên Xô cũ, ngay từ những năm 1920, công tác tổ chức hoạt động độc lập của học sinh với sách giáo khoa trong giảng dạy bực đại học được đề cập đến Đến năm 1956 - 1957, quyết định dùng sách giáo khoa đã xâm nhập vào

lý luận dạy học đại cương và lý luận dạy học bộ môn nhưng khi sử dụng vẫn còn hạn chế

Theo nhà khoa học Liên Xô (cũ) E I Gô - Lan thì ông cho rằng: “Việc

nghiên cứu sách giáo khoa một cách cơ bản ở các lớp đựơc tiến hành không phải trong giờ lên lớp mà trong quá trình chuẩn bị các bài tập ở nhà”

I A Cai - rôp chỉ mới đề cập đến một số hình thức sử dụng sách giáo khoa trong giờ lên lớp mà chưa phải là một hình thức cơ bản, ông cho rằng nếu tài liệu và sách giáo khoa quá khó hiểu thì giáo viên cùng học sinh tìm ra dàn ý của đoạn đó và nên tiến hành dùng sách giáo khoa ở những phần nào khó tiếp thu của bài học;

B P Exipop đã lưu ý giáo viên sử dụng sách giáo khoa để phát huy tính tích cực tự lực của học sinh Tác giả cũng đề cập đến yêu cầu để làm việc với sách giáo khoa “Đòi hỏi một sự kết hợp đúng đắn giữa sự chỉ đạo của giáo viên và tính tự lập của học sinh”

1.3.2 Trong nước

Ở Việt Nam, vấn đề sử dụng tài liệu như một phương pháp tự học rất ít được đề cập đến Nhưng để nói về vai trò, vị trí quan trọng của sách, tài liệu trong giáo dục nhận thức thì cũng đã được bàn đến nhiều

Trong cuốn “Giáo dục học tập 1”, tác giả Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt đã

trình bày ý nghĩa của việc dùng sách: “Nếu được sử dụng đúng phương pháp,

Trang 17

sách sẽ có tác dụng lớn như: mở rộng, đào sâu vốn hiểu biết của mình một cách có hệ thống và sinh động; rèn luyện kỹ năng, thói quen sử dụng sách, bồi dưỡng ngữ pháp, kinh nghiệm viết văn, óc nhận xét, phê phán; bồi dưỡng hứng thú học tập, tình cảm và tư tưởng trong sáng” Hai tác giả cũng đã hư-

ớng dẫn việc dùng sách ở trên lớp, việc dùng sách ở nhà và một số yêu cầu cơ bản về phương pháp sử dụng sách giáo khoa

Trong nghị quyết của Bộ chính trị về cải cách giáo dục ngày 11-1-1979

đã bàn đến vấn đề hướng dẫn sử dụng tài liệu học tập cho học sinh trong dạy

học: “Cần coi trọng việc bồi dưỡng hứng thú, thói quen và phương pháp tự

học cho học sinh, hướng dẫn học sinh biết cách nghiên cứu sách giáo khoa, thảo luận chuyên đề, ghi chép tư liệu, tập làm thực nghiệm khoa học”

Hiện nay, đã có một số tác giả sưu tầm, biên tập tư liệu phục vụ dạy - học bộ môn Tuy nhiên, các nghiên cứu chỉ tập trung cho giáo dục phổ thông còn đối với sinh viên các trường Đại học, Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp, việc hướng dẫn sử dụng tài liệu tự học trong nhà trường vẫn bị lãng quên còn dừng lại từng mảng nhỏ lẻ, chưa toàn diện, chưa tương xứng với tốc

độ phát triển nhanh của hệ thống các trường đại học Việt Nam hiện nay

[1],[4],[5].

Trang 18

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Đối tượng nghiên cứu

Các hình ảnh online chương IV, X môn Giải phẫu học người trên

website https://sites.google.com/site/giaiphaunguoisp2/

2.2 Nội dung nghiên cứu

- Tìm hiểu cơ sở lý luận về tư liệu dạy học và phân tích nội dung chương trình môn Giải phẫu học người

- Tìm hiểu về tư liệu hình ảnh online chương IV, X môn Giải phẫu học người từ địa chỉ trang web: https://sites.google.com/site/giaiphaunguoisp2

- Thiết kế câu hỏi tự luận khai thác hiệu quả tư liệu hình ảnh online chương IV, X

- Biên soạn hệ thống các câu hỏi trắc nghiệm đánh giá việc sử dụng hiệu quả thư viện hình ảnh online chương IV và chương X môn Giải phẫu người

- Nghiên cứu, tìm hiểu việc sử dụng thư viện hình ảnh online môn Giải phẫu người dựa trên việc nghiên cứu tại 3 lớp K41

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Nghiên cứu các tài liệu liên quan (Giải phẫu người, tin học, cách đặt câu hỏi, bài báo khoa học, ) để làm cơ sở lý luận và thực tiễn cho đề tài

2.3.2 Phương pháp điều tra cơ bản

Thực hiện chủ yếu trao đổi trực tiếp bằng cách trao đổi trực tiếp và phiếu điều tra

2.3.3 Phương pháp chuyên gia

Lấy ý kiến nhận xét, đánh giá của các giảng viên bộ môn Giải phẫu người; Sinh lý học người và động vật về chất lượng, số lượng các câu hỏi

2.3.4 Phương pháp thống kê toán học

Sau khi điều tra, xử lý số liệu để rút ra những đánh giá về hiệu quả của các câu hỏi

Trang 19

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 3.1 Cấu trúc nội dung môn Giải phẫu học người ở bậc Đại học

3.1.1 Mô tả môn học

Giải phẫu học người thuộc thuộc khối kiến thức nền tảng chuyên ngành Môn học có liên quan chặt chẽ tới các môn học thuộc khối kiến thức nền tảng chuyên ngành khác như Lý sinh học, Hoá sinh học, Tế bào học Đồng thời môn học cũng cung cấp kiến thức cơ sở cho các môn Sinh lý người và động vật, Sinh lý nội tiết và ứng dụng, Sinh lý học thần kinh cấp cao và cho quá trình nghiên cứu khoa học, hoàn thành khoá luận

3.1.2 Mục tiêu của môn học

 Mục tiêu kiến thức

Sau khi kết thúc môn học, người học sẽ phải đạt những mục tiêu sau:

- Nắm được các khái niệm cơ bản của khoa học Giải phẫu người

- Nắm vững hình thái, cấu tạo của các tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể người

- Nắm vững sự phù hợp giữa hình thái, cấu tạo với chức năng

- Nắm vững và vận dụng linh hoạt các kiến thức Sinh học có liên quan ở phổ thông trong giảng dạy

 Mục tiêu kỹ năng

- Kỹ năng đọc tài liệu và khái quát hóa kiến thức

- Kỹ năng so sánh, phân tích về mối quan hệ giữa hình thái cấu tạo và chức năng của tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan trong cơ thể

- Kỹ năng thực hành và nghiên cứu các đặc điểm hình thái cấu tạo tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan trong phòng thí nghiệm và ngoài phòng thí nghiệm

- Kỹ năng phát hiện và giải quyết vấn đề trong quá trình thực hành

- Kỹ năng vận dụng kiến thức để giải thích các hiện tượng thực tiễn

Trang 20

- Kỹ năng xác định nội dung kiến thức và giảng dạy kiến thức có liên quan trong chương trình phổ thông

- Năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề

- Năng lực tổ chức và làm việc theo nhóm

- Năng lực nghiên cứu khoa học

- Năng lực vận dụng phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học bộ môn

- Năng lực tự đánh giá

- Năng lực tự học

3.1.3 Nội dung môn học

Chương Kết quả cần đạt Nội dung Hình thức,

PP, PT DH

Thời lượng trên lớp

- Hiểu cấu tạo của

các loại mô trong

cơ thể người

Lý thuyết 1.1 Mục đích, tầm quan trọng của môn học 1.2 Phương pháp nghiên cứu

1.3 Khái quát các loại

- Phương pháp:

thuyết trình có minh hoạ, vấn đáp, thảo luận nhóm

- Phương tiện:

máy chiếu

1

Trang 21

mô

- Phương pháp: thực hành theo nhóm

- Phương tiện: máy chiếu, tiêu bản, tranh ảnh các loại mô trong cơ thể

2

Thảo luận

Sự phù hợp giữa cấu tạo của các loại

mô với chức năng của chúng

- Phương pháp: + Sinh viên làm bài ở nhà + Lên lớp thảo luận nhóm

- Phương tiện: máy chiếu

2.2.Thành phần, tính chất của xương

2.3 Hình

- Phương pháp: thuyết trình có minh hoạ, vấn đáp, thảo luận nhóm

2

Trang 22

2.4 Hình thái, cấu tạo

bộ xương người

Thực hành:

Thực hành Quan sát, phân tích hình thái cấu tạo hệ xương

- Phương tiện: máy chiếu, mô hình, tranh ảnh

hệ xương người

2

Thảo luận

- Sự tiến hoá của bộ xương người

so với động vật

- Nguyên

1

Trang 23

nhân, hậu quả và biện pháp phòng ngừa sự sai lệch tư thế

cơ 3.3 Các tổ chức hỗ trợ cho cơ

3.4 Hình thái, cấu tạo các nhóm cơ trong cơ thể người

1

Thực hành Quan sát, phân tích hình thái cấu tạo hệ cơ

- Phương tiện: máy chiếu, mô hình, tranh ảnh

hệ cơ ở người

2

Trang 24

Thảo luận

- Sự phù hợp giữa hình thái cấu tạo các cơ với chức năng của chúng

Thảo luận

- Biết được vai trò,

hình thái cấu tạo

của hệ tiêu hoá ở

4.2 Hình thái, cấu tạo ống tiêu hóa 4.3 Hình thái, cấu tạo tuyến tiêu hóa

1

Thực hành Quan sát, phân tích hình thái cấu tạo hệ tiêu hoá

- Phương tiện: + Máy chiếu,

mô hình, tranh ảnh hệ tiêu hoá

ở người

2

Trang 25

+ Mẫu vật: hệ tiêu hoá ở động vật

Thảo luận

- Chứng minh hình thái, cấu tạo

hệ tiêu hoá phù hợp với chức năng

- Giải phẫu một số bệnh của hệ tiêu hóa

hình thái, cấu tạo

của hệ hô hấp ở

người

- Hiểu, phân tích

được sự phù hợp

giữa hình thái, cấu

tạo với chức năng

của hệ hô hấp

- Vận dụng kiến

thức để giải thích

Lý thuyết 5.1 Vai trò của hệ hô hấp

5.2 Hình thái, cấu tạo đường hô hấp

5.3 Hình thái, cấu tạo phổi

1

Thực hành Quan sát,

- Phương pháp: thực hành theo

2

Trang 26

một số hiện tượng

thường gặp trong

thực tiễn

phân tích hình thái cấu tạo hệ hô hấp

nhóm

mô hình, tranh ảnh hệ hô hấp

ở người

+ Mẫu vật: hệ

hô hấp ở động vật

Thảo luận

- Sự phù hợp giữa hình thái cấu tạo với chức năng của hệ

hô hấp

- Giải phẫu một số bệnh của hệ hô hấp

hình thái cấu tạo hệ

tuần hoàn máu và

hệ bạch huyết

- Phân tích, so sánh

Lý thuyết 6.1 Vai trò của hệ tuần hoàn

6.2 Hình thái, cấu tạo của tim

2

Trang 27

giữa tuần hoàn

phôi và tuần hoàn

sau khi sinh

hệ bạch huyết

6.5 Hình thái, cấu tạo tuần hoàn phôi

Thực hành Quan sát, phân tích hình thái cấu tạo hệ tuần hoàn

mô hình, tranh ảnh hệ tuần hoàn ở người + Mẫu vật: hệ tuần hoàn ở động vật

2

Thảo luận

- Phân tích

sự phù hợp giữa cấu tạo của tim và

1

Định dạng
Số trang	55
Dung lượng	1,51 MB