Khả năng nhận diện và phân biệt động từ và tính từ của học sinh lớp 4, 5 ở nhà trường tiểu học

Khả năng chuyển loại của tính từ………..17 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC ---***--- TRẦN THẠCH THẢO KHẢ NĂNG NHẬN DIỆN VÀ PHÂN BIỆT ĐỘNG TỪ VÀ TÍNH TỪ CỦA HỌC SINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Phương pháp dạy học Tiếng Việt

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ THÙY VINH

HÀ NỘI, 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong thời gian nghiên cứu và hoàn thành khóa luận em đã được sự quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ của các thầy cô trong khoa Giáo dục Tiểu học, các thầy cô trong khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Em

xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ quý báu này

Đặc biệt em xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến cô giáo Tiến sĩ Lê Thị Thùy Vinh giảng viên trường ĐHSP Hà Nội 2, người đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình để em thực hiện và hoàn thành khoá luận này

Cũng qua đây em xin chân thành cảm ơn sự hợp tác và giúp đỡ nhiệt tình của tập thể giáo viên, học sinh trường Tiểu học Bình Hòa - Bình Hòa - Giao Thủy - Nam Định đã giúp đỡ em trong suốt thời gian nghiên cứu, khảo sát thực tế thu nhập số liệu để hoàn thành đề tài

Lần đầu tiên bước vào nghiên cứu khoa học, hơn nữa thời gian nghiên cứu còn hạn hẹp nên khóa luận không tránh khỏi những sai sót Em rất mong nhận được sự góp ý và chỉ bảo của các thầy cô giáo và sự đóng góp ý kiến của các bạn để đề tài hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội ngày 10 tháng 4 năm 2017

Trần Thạch Thảo

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Khả năng nhận diện và phân biệt động từ

và tính từ của học sinh lớp 4, 5 ở nhà trường Tiểu học” (Khảo sát ở học

sinh lớp 4, 5 trường Tiểu học Bình Hòa - Bình Hòa - Giao Thủy - Nam Định)

là kết quả mà tôi đã trực tiếp nghiên cứu từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 4 năm 2017 tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 Đây là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi, hoàn toàn không trùng lặp với kết quả của các tác giả khác

Hà nội ngày 10 tháng 4 năm 2017

Sinh Viên

Trần Thạch Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 4

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Cấu trúc của khóa luận 5

NỘI DUNG 6

Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1.1 Khái quát về từ loại tiếng Việt 6

1.1.1 Khái niệm về từ loại 6

1.1.2 Tiêu chí phân định từ loại 6

1.1.3 Hệ thống từ loại tiếng Việt 8

1.2 Động từ 10

1.2.1 Khái niệm động từ 10

1.2.2 Đặc điểm của động từ 11

1.2.3 Phân loại động từ 11

1.2.4 Chức năng của động từ……… 12

1.2.5 Khả năng chuyển hóa từ loại của động từ 13

1.3 Tính từ 14

1.3.1 Khái niệm tính từ 14

1.3.2 Đặc điểm của tính từ 14

1.3.3 Phân loại tính từ 15

1.3.4 Khả năng chuyển loại của tính từ……… 17

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC -*** -

TRẦN THẠCH THẢO

KHẢ NĂNG NHẬN DIỆN VÀ PHÂN BIỆT ĐỘNG TỪ VÀ TÍNH TỪ CỦA HỌC SINH LỚP 4,5 Ở NHÀ TRƯỜNG TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Phương pháp dạy học Tiếng Việt

Người hướng dẫn khoa học

TS LÊ THỊ THÙY VINH

HÀ NỘI, 2017

1.4 Cơ sở tâm lí học 18

1.4.1 Đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học 18

1.4.2 Khả năng tiếp nhận của học sinh Tiểu học trong hoạt động giao tiếp bằng tiếng Việt 19

1.5 Việc dạy và học động từ, tính từ trong nhà trường Tiểu học 19

1.5.1 Nội dung dạy học động từ, tính từ ở Tiểu học 19

1.5.2 Thực trạng dạy và học từ loại động từ, tính từ ở trường Tiểu học……22

Chương 2: KHẢ NĂNG NHẬN DIỆN VÀ PHÂN BIỆT ĐỘNG TỪ, TÍNH TỪ CỦA HỌC SINH TIỂU HỌC 24

2.1 Khả năng nhận diện động từ của học sinh Tiểu học 24

2.1.1 Tình hình khảo sát, thống kê 24

2.1.2.Đánh giá chung và một số biện pháp đặt ra 27

2.2 Khả năng nhận diện tính từ của học sinh Tiểu học 32

2.2.1 Tình hình khảo sát, thống kê 32

2.2.2.Đánh giá chung và một số biện pháp đặt ra 35

2.3 Khả năng phân biệt động từ và tính từ cuả học sinh Tiểu học………….37

2.3.1.Tình hình khảo sát, thống kê……… 37

2.3.2 Đánh giá chung và một số biện pháp đặt ra 40

KẾT LUẬN 51

TÀI LIỆU THAM KHẢO 53

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Tiếng Việt là ngôn ngữ mẹ đẻ của đại đa số người Việt Nam, là công cụ giao tiếp quan trọng bậc nhất trong một cộng đồng dân cư rộng lớn Tiếng Việt có lịch sử hình thành và phát triển rất đáng tự hào, trong đó đáng kể nhất

là khả năng tiếp nhận vốn từ vựng từ bên ngoài, tự điều chỉnh chúng một cách chủ động, biến thành cái riêng, cái đặc biệt của người Việt Vì vậy, môn Tiếng Việt, cụ thể hơn là việc dạy học Tiếng Việt đóng vai trò hết sức quan trọng trong chương trình đào tạo bậc Tiểu học - bậc học được xem là bậc học nền tảng, là bước đệm đầu tiên đặt nền móng vững chắc cho giáo dục phổ thông và toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân Việc học tốt môn Tiếng Việt không chỉ cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về tiếng Việt, hình thành một số kĩ năng đơn giản và quan trọng như: nghe, nói, đọc, viết,… mà còn bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt từ đó góp phần hình thành nên nhân cách con người Việt Nam

Luyện từ và câu là một trong những phân môn có vai trò đặc biệt quan trọng trong môn học Tiếng Việt Phân môn luyện từ và câu nhằm mở rộng, hệ thống hóa, làm phong phú vốn từ của học sinh, cung cấp cho học sinh những hiểu biết sơ giản về từ, câu, r n luyện cho học sinh kĩ năng dùng từ đặt câu và

sử dụng các kiểu câu để thể hiện tư tưởng, tình cảm của mình, đồng thời có khả năng hiểu và sử dụng các kiểu câu của người khác nói ra trong hoàn cảnh giao tiếp nhất định Chính vì vậy, việc dạy tốt phân môn luyện từ và câu không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là phương tiện r n kĩ năng nói, viết, cách hành văn cho học sinh

Nói đến luyện từ và câu, chúng ta không thể bỏ qua hệ thống từ loại tiếng Việt Cách nhận diện và phân biệt từ loại là vấn đề rất quan trọng được đưa vào giảng dạy ở mọi cấp học cũng như được nhấn mạnh trong chương

trình Tiểu học Tuy vậy, trên thực tế, thời gian dạy học các từ loại trong chương trình Tiểu học còn chưa nhiều Điều này khiến học sinh gặp không ít khó khăn, vướng mắc trong việc xác định từ loại, nhất là các từ loại quan trọng và dễ lẫn như động từ và tính từ Việc nhận diện và phân biệt động từ và tính từ là một trong những loại bài chiếm số lượng khá lớn trong hệ thống bài tập về từ loại và đặc biệt là trong các bài tập ở lớp 4 và lớp 5 Do vậy, việc nghiên cứu để tìm hiểu về khả năng nhận diện và phân biệt động từ và tính từ của học sinh lớp 4,5 để từ đó tìm ra phương pháp và nội dung bồi dưỡng Tiếng Việt cho các em sao cho hiệu quả là một việc làm hữu ích

Với ý nghĩa đó, chúng tôi mạnh dạn chọn đề tài : “Khả năng nhận diện

và phân biệt động từ và tính từ của học sinh lớp 4,5 ở nhà trường Tiểu học”

với mong muốn nghiên cứu một cách thấu đáo hơn về động từ, tính từ, hai từ loại quan trọng trong hệ thống từ loại tiếng Việt cũng như đề xuất các giải pháp giúp học sinh có khả năng nhận diện và phân biệt một cách chính xác hai từ loại này

2 Lịch sử vấn đề

Vấn đề từ loại tiếng Việt nói chung và từ loại động từ, tính từ nói riêng là vấn đề đã được các nhà ngữ pháp học đề cập trong các công trình nghiên cứu về ngữ pháp

Diệp Quang Ban trong “Ngữ pháp tiếng Việt” Ban đã đưa ra ba tiêu chuẩn để phân định từ loại Tiếng Việt là ý nghĩa khái quát, khả năng kết hợp và chức vụ cú pháp Từ đó, tác giả phân thành hai lớp từ loại lớn là thực

từ và hư từ Trong đó tác giả tập trung nghiên cứu ba từ loại thuộc lớp thực từ: danh từ, động từ và tính từ Về động từ và tính từ, tác giả đã trình bày về đặc trưng, phân loại và miêu tả cũng như nêu lên những tính chất đặc trưng hai từ loại này

Cuốn “Giáo trình Tiếng Việt 3” - Lê A (chủ biên) tập trung bàn về khái niệm, tiêu chí phân định từ loại Tiếng Việt, hệ thống từ loại Tiếng Việt, sự

chuyển loại của từ và vấn đề từ loại trong chương trình Tiếng Việt tiểu học.Ở đây, tác giả đã nêu lên nghiên cứu về một số khía cạnh về hai từ loại động từ

và tính từ như: đặc điểm cơ bản (ý nghĩa khái quát, khả năng kết hợp, chức năng ngữ pháp) và các tiểu loại cơ bản của chúng

Tài liệu “Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học” (tài liệu đào tạo giáo viên,2007) của Lê Phương Nga - Đặng Kim Nga đã phân tích mục tiêu, nhiệm vụ; các nguyên tắc dạy học; nội dung dạy học (ở các khối lớp) và việc

tổ chức dạy học phân môn luyện từ và câu Cụ thể, trong việc tổ chức dạy học phân môn luyện từ và câu, tác giả đã đưa ra hệ thống bài tập về từ loại điển hình như: bài tập làm giàu vốn từ (bài tập dạy nghĩa từ, bài tập hệ thống hóa vốn từ, bài tập sử dụng từ), bài tập theo các mạch kiến thức, kĩ năng về từ và câu (bài tập nhận diện, phân loại, phân tích; bài tập xây dựng, tổng hợp) và một số điều giáo viên cần lưu ý khi thực hành dạy học, tổ chức thực hiện các loại bài tập này

Một số giáo trình Phương pháp dạy học Tiếng Việt ở Tiểu học cũng có

đề cập tới việc dạy học từ loại cho học sinh nhưng tất cả chỉ ở mức độ khái lược, sơ bộ

Trong các luận án, luận văn, khóa luận tốt nghiệp cũng có một số công trình bàn đến việc dạy học từ loại nói chung và dạy học động từ, tính từ nói riêng

Luận văn thạc sĩ “Từ loại Tiếng Việt và việc dạy từ loại cho học sinh Tiểu học”của Lê Thị Lan Anh (Đại học Sư phạm Hà Nội 2-2006) đã đề cập đến các đặc điểm của từ loại tiếng Việt và đưa ra những biện pháp nhằm giải quyết một số vấn đề về phương pháp dạy học Tiếng Việt

Khóa luận tốt nghiệp “Tìm hiểu khả năng xác định từ loại cơ bản của học sinh tiểu học lớp 4 trên cơ sở các bài Tập đọc” (sinh viên Trần Thị Hoa - k30B- GDTH - Đại học Sư phạm Hà Nội 2), khóa luận tốt nghiệp “Tìm hiểu khả năng nhận diện và phân biệt các từ loại cơ bản của học sinh Tiểu học”

(sinh viên Nguyễn Thị Cẩm Vân - GDTH - Đại học Sư phạm Hà Nội 2) đều trình bày về một số đặc điểm của ba từ loại cơ bản trong đó có động từ và tính

từ, đồng thời tìm hiểu khả năng xác định từ loại của học sinh tiểu học qua một

số bài tập

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu về từ loại, liên quan đến từ loại Tiếng Việt đã trình bày hết sức chi tiết về đặc điểm của từ loại Tiếng Việt Tuy nhiên xem xét về việc dạy học từ loại động từ, tính từ cho học sinh ở nhà trường Tiểu học thì chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống và có sự ứng dụng cao Với ý nghĩa đó, chúng tôi đặt vấn đề nghiên cứu

đề tài “Khả năng nhận diện và phân biệt động từ và tính từ cảu học sinh lớp 4,5

ở nhà trường Tiểu học” với mong muốn giúp giáo viên và học sinh Tiểu học có những giải pháp tích cực trong việc nhận diện và phân biệt hai từ loại này

3 Mục đích vànhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài tìm hiểu khả năng nhận diện và phân biệt động từ, tính từ cuả học sinh lớp 4 và lớp 5 ở nhà trường Tiểu học Trên cơ sở đó đưa ra một số ý kiến đề xuất và giải pháp để nâng cao khả năng nhận diện và phân biệt hai từ loại dễ lẫn này đồng thời hướng tới khả năng sử dụng động từ, tính từ trong hoạt động giao tiếp

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tìm hiểu lí thuyết về động từ và tính từ

- Trên cơ sở lí luận đã có, tiến hành khảo sát thực tế đối tượng học sinh lớp 4 và lớp 5, đồng thời đưa ra một số đề xuất nhằm giải quyết thực trạng trên

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là khả năng nhận diện và phân biệt động từ, tính từ của học sinh lớp 4,5 ở nhà trường Tiểu học

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Tìm hiểu về từ loại là một đề tài rộng Vì vậy, Trong khóa luận này, chúng tôi chỉ đề cập, tìm hiểu, nghiên cứu một khía cạnh nhỏ là: khả năng nhận diện và phân biệt động từ, tính từ của học sinh lớp 4,5 ở trường Tiểu học Bình Hòa - xã Bình Hòa - huyện Giao Thủy - tỉnh Nam Định

5 Phương pháp nghiên cứu

Để tiến hành nghiên cứu đề tài này, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

+ Thống kê tư liệu điều tra được

+Xử lí tư liệu điều tra bằng các biện pháp: phân tích, phân loại, so sánh + Viết khóa luận và tóm tắt

6 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của khóa luận được chia thành 2 chương:

Chương 1: Cơ sở lí luận

Chương 2: Khả năng nhận diện và phân biệt các động từ, tính từ của học sinh Tiểu học

NỘI DUNG Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Khái quát về từ loại tiếng Việt

1.1.1 Khái niệm về từ loại

Vấn đề từ loại là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu về ngữ pháp quan tâm Diệp Quang Ban, Hoàng Văn Thung trong “Ngữ pháp tiếng Việt” quan niệm “Từ loại là kết quả nghiên cứu vốn từ trên bình diện ngữ pháp Đó là những lớp từ có chung bản chất ngữ pháp, được biểu hiện trong đặc trưng thống nhất làm tập hợp tiêu chuẩn tập hợp và quy loại”

Đinh Văn Đức trong “Ngữ pháp tiếng Việt - Từ loại” cho rằng “Từ loại

là những lớp từ có cùng bản chất ngữ pháp được phân chia theo ý nghĩa khái quát, theo khả năng kết hợp với các từ ngữ khác và thực hiện những chức năng ngữ pháp nhất định ở trong câu”

Lê Biên trong “Từ loại tiếng Việt hiện đại” cũng chỉ ra khái niệm về từ loại như sau “Từ loại là khái niệm chỉ sự phân loại từ nhằm mục đích ngữ pháp theo bản chất ngữ pháp của từ”

Lê A trong “Giáo trình tiếng Việt 3” cũng khẳng định “Từ loại là lớp các từ có sự giống nhau về đặc điểm ngữ pháp Muốn phân định được từ loại thì cần xác định được đặc điểm ngữ pháp (bao gồm cả ý nghĩa ngữ pháp khái quát của từ”

1.1.2 Tiêu chí phân định từ loại

Để phân định từ loại tiếng Việt, người ta dựa vào 3 tiêu chí phân loại là

ý nghĩa khái quát, khả năng kết hợp và chức vụ cú pháp

a Ý nghĩa khái quát

Ý nghĩa ngữ pháp khái quát là loại ý nghĩa phạm trù có mức độ khái quát cao, do đó là ý nghĩa chung cho các từ thuộc cùng từ loại

Ví dụ: Các từ: ăn, chạy, múa,… có ý nghĩa khái quát chung là chỉ hoạt động Các từ: tốt, đẹp, cao, nhỏ,… có ý nghĩa khái quát chung là chỉ tính chất, đặc điểm

“Ý nghĩa từ loại là ý nghĩa khái quát của từng lớp từ, trên cơ sở khái quát hóa từ vựng thành khái quát hóa phạm trù ngữ pháp chung (phạm trù từ vựng - ngữ pháp)”

b, Khả năng kết hợp

Với ý nghĩa khái quát, các từ có khả năng tham gia vào một kết hợp có nghĩa: ở mỗi vị trí của kết hợp có thể xuất hiện những từ có khả năng lần lượt thay thế nhau, trong khi đó, ở các vị trí khác trong kết hợp, các từ còn lại tạo

ra bối cảnh cho sự xuất hiện khả năng thay thế của những từ nói trên

Khả năng kết hợp của từ là sự phân bố vị trí của từ trong những hoàn cảnh giống nhau hoặc khác nhau khi chúng kết hợp với từ khác Các từ được phân bố cùng một vị trí, trong một hoàn cảnh giống nhau có thể được tập hợp thành một từ loại

Khả năng kết hợp ở vị trí phân bố giống nhau là tiêu chuẩn tích cực đối với từ loại này và là tiêu chuẩn tiêu cực đối với từ loại khác (tiêu chuẩn đối lập các từ loại)

c, Chức vụ cú pháp

Khả năng đảm nhận các chức vụ cú pháp của từ trong câu không giống nhau Hoạt động cấu tạo câu chủ yếu được xem xét ở năng lực đảm nhiệm của hai thành phần chính (chủ ngữ và vị ngữ) trong nòng cốt của câu đơn bình thường Có thể phân biệt những từ có thể đảm nhiệm vai trò các thành phần chính (danh từ, động từ, tính từ, số từ, đại từ) và các từ chỉ đảm nhiệm được vai trò các thành phần phụ (phụ từ), hoặc chỉ đảm nhận vai trò kết nối các thành phần câu (quan hệ từ) Ngoài ra, còn có những từ không đảm nhiệm vai trò cấu tạo một phần nào trong cấu trúc ngữ pháp của câu mà chỉ thể hiện ý

nghĩa tình thái của câu (tình thái từ) Các từ có chức năng điển hình giống nhau có thể được xếp vào cùng một từ loại Những từ thuộc các từ loại khác nhau (thường) có chức năng ngữ pháp điển hình không giống nhau

Khả năng giữ chức vụ cú pháp trong câu thường được sử dụng như một tiêu chuẩn hỗ trợ Các từ thuộc một lớp nào đó có thể đảm đương không phải một mà là một số chức vụ cú pháp ở trong câu Trong số các chức vụ cú pháp

đó thường có một hoặc vài chức vụ nổi lên rõ hơn có tính chất tiêu biểu cho lớp từ đó

+ Danh từ thường làm chủ ngữ: khi làm vị ngữ danh từ thường phải kết hợp với từ “là” ( ví dụ: tôi là sinh viên)

+Động từ thường làm vị ngữ Khi đóng vai trò chủ ngữ, động từ mất khả năng kết hợp với đã, sẽ, đang, hãy, đừng, chớ,…

+ Tính từ thường làm vị ngữ Khi đóng vai trò chủ ngữ, tính từ mất khả năng kết hợp với đã, đang, sẽ, cũng, rất, lắm, quá,…

1.1.3 Hệ thống từ loại tiếng Việt

Nhìn một cách tổng quát, các từ của tiếng Việt trước hết được phân biệt theo các đặc điểm về ý nghĩa ngữ pháp và các đặc điểm về hình thức trong hoạt động ngữ pháp thành hai phạm trù lớn là thực từ và hư từ

Diệp Quang Ban, Hoàng Văn Thung trong “Ngữ pháp tiếng Việt” cho rằng: Hệ thống từ loại Tiếng Việt có thể sắp xếp thành hai nhóm bao gồm những từ loại sau đây:

Ta có sơ đồ biểu hiện hệ thống từ loại tiếng Việt:

từ

a, Thực từ

Thực từ có những đặc điểm cơ bản sau:

Có ý nghĩa từ vựng thực Thực từ thường gắn với chức năng tri nhận và định danh các đối tượng của hiện thực: có thể dùng thực từ để gọi tên các sự vật, hoạt động, trạng thái, tính chất,…Ví dụ: bàn, ghế, hùng vĩ, cao thượng, nhiều,…

Có khả năng đảm nhiệm vai trò của thành tố chính và cả vai trò của thành tố phụ trong cấu tạo của cụm từ và của câu Ví dụ: xem xét hai thực từ

Hư từ chỉ có ý nghĩa ngữ pháp hoặc ý nghĩa tình thái Ví dụ:

+ Nó lại đi (“ lại” biểu hiện ý nghĩa tái diễn tương tự của hành động đi)

+ Tôi được thưởng những năm triệu (“những” bổ sung ý nghĩa tình thái: nhiều, khác với: tôi được thưởng năm triệu; hoặc tôi được thưởng có năm triệu.)

Hư từ không thể đảm nhiệm vai trò thành tố chính trong cấu tạo của cụm từ và của câu Hư từ chỉ có vai trò:

+ Hoặc đi k m với thực từ để làm thành tố phụ bổ sung ý nghĩa nào đó

cho thực từ Ví dụ: mỗi ngày, đã đi, rất hiểu, biết rồi, tốt quá,…

+ Hoặc dùng biểu thị quan hệ giữa các từ, các cụm từ, các câu Ví dụ:

mẹ và con, đi rồi về,…

+ Hoặc dùng làm dấu hiệu cho các ý nghĩa tình thái Ví dụ: nóng quá!

Nhận xét: cả thực từ và hư từ đều cần thiết và không thể thiếu với hoạt

động ngôn ngữ, nhất là đối với ngôn ngữ dùng hư từ là một trong những phương thức ngữ pháp chủ yếu như tiếng Việt

Số lượng hư từ thường ít hơn thực từ nhưng hư từ lại có tần suất sử dụng cao hơn

Trong khóa luận này chúng tôi chỉ nghiên cứu trên hai từ loại cơ bản trong lớp thực từ là động từ và tính từ

1.2 Động từ

1.2.1 Khái niệm động từ

Theo Vũ Đức Nghiệu - Nguyễn Văn Hiệp, động từ được hiểu đơn giản

là “những từ biểu hiện hành động, trạng thái của người, vật”

Đinh Văn Đức đã nêu ra định nghĩa cụ thể hơn như sau: “động từ chỉ các hành động, trạng thái, các quan hệ dưới dạng tiến trình có mối quan hệ với chủ thể và diễn ra trong thời gian”

Giáo trình Ngữ pháp Tiếng Việt - Diệp Quang Ban đã chỉ ra rất rõ các đặc trưng của động từ trên các phương diện: ý nghĩa khái quát, khả năng kết hợp và chức vụ cú pháp

1.2.2 Đặc điểm của động từ

Về ý nghĩa khái quát, động từ là những từ biểu thị ý nghĩa khái quát về quá trình Ý nghĩa quá trình thể hiện trực tiếp đặc trưng vận động của thực thể Đó là ý nghĩa hành động Ý nghĩa trạng thái được khái quát hóa trong mối liên hệ với vận động của thực thể trong thời gian và không gian

Về khả năng kết hợp, động từ thường có các phụ từ đi k m, để biểu thị các ý nghĩa quan hệ có tính tình thái giữa quá trình với cách thức và với các đặc trưng vận động của quá trình trong không gian, trong thời gian và trong hiện thực Động từ còn kết hợp được với thực từ (danh từ) nhằm phản ánh các quan hệ trong nội bộ động từ Khả năng kết hợp với “hãy”, “đừng”, “chớ” có tác dụng quy loại động từ (tính từ và danh từ chẳng hạn, không có khả năng kết hợp với “ hãy”, “đừng”, “ chớ”)

Về chức vụ cú pháp, cũng như danh từ, động từ có khả năng đảm nhiệm nhiều chức năng cú pháp khác nhau Nhưng chức năng phổ biến và quan trọng nhất là làm vị ngữ trong cấu tạo câu, có vị trí trực tiếp đứng sau chủ ngữ Do đó, chức năng vị ngữ của động từ làm thành một tiêu chuẩn đối lập động từ và danh từ trong Tiếng Việt

+ Bắt đầu, tiếp tục,…

+ Gần, xa, gần gụi,…

+ Giống, khác, hơn, kém,…

+ Chỉ đồng nhất + Chỉ tồn tại + Chỉ sở hữu +Chỉ biến hóa + Diễn trình thời gian + Diễn trình không gian + So sánh, đối chiếu Động

+ Hành động (không tác động - không đòi hỏi thực

từ đi k m) Đánh, trồng, học…

Cho, tặng, gửi, lấy…

Sai, bảo, khiến…

Ra, vào, lên, xuống…

Đi, chạy, bò, lăn…

Kéo, đẩy, xô,…

+ Hành động (tác động hoặc bị tác động, hoặc chuyển động - thường có thực từ đi k m)

1.2.4 Chức năng của động từ

a, Chức năng biểu thị ý nghĩa ngữ pháp của động từ

Về ý nghĩa ngữ pháp, cũng như danh từ, động từ có khả năng đảm nhiệm nhiều chức năng cú pháp khác nhau nhưng chức năng phổ biến và quan

trọng nhất là làm vị ngữ trong cấu tạo câu, có vị trí trực tiếp đứng sau chủ ngữ Do đó, chức năng vị ngữ của động từ làm thành một tiêu chuẩn đối lập động từ và danh từ trong Tiếng Việt Ngoài ra, động từ có thể làm bổ ngữ, định ngữ, đôi khi động từ đảm nhiệm chức năng chủ ngữ, trạng ngữ

b, Chức năng biểu thị ý nghĩa từ vựng của động từ

Động từ có khả năng biểu thị ý nghĩa từ vựng (ý nghĩa biểu vật, ý nghĩa biểu niệm, ý nghĩa biểu thái)

Ví dụ: đi có ý nghĩa biểu thị hoạt động di chuyển bằng chân của người

ở tốc độ bình thường…

Mạo hiểm biểu thị hoạt động bất chấp tất cả để làm liều một việc dù

biết việc đó nguy hiểm

1.2.5 Khả năng chuyển hóa từ loại của động từ

a, Chuyển loại danh từ sang động từ:

Ví dụ: Cái cuốc, cái cày, cái bừa,… (danh từ)

Chồng cày, vợ cấy, con trâu đi bừa (động từ)

b, Chuyển loại động từ sang danh từ

Ví dụ: Chúng ta chiến thắng (động từ)

Chiến thắng của chúng ta thật vẻ vang (danh từ)

c, Chuyển loại động từ sang tính từ

Ví dụ: Cô ấy vui vẻ (động từ)

Cô ấy trông thật vui vẻ (tính từ)

d, Chuyển loại trong nội bộ động từ

Ví dụ: Tớ cho cậu cái bút đó đấy (Động từ trao nhận)

Chi ấy cho rằng tôi là người sai (Động từ chỉ cảm nghĩ, nói năng)

e, Chuyển loại động từ thành phụ từ chỉ hướng

Ví dụ: Tôi ra chợ đây (Động từ)

Tôi đi ra chợ đây (Phụ từ chỉ hướng)

f, Chuyển loại động từ thành quan hệ từ

Ví dụ: Phía trên cao kia là một bầu trời xanh thẳm (Động từ)

Trên bàn có đặt một lọ hoa (Quan hệ từ)

1.3 Tính từ

1.3.1 Khái niệm tính từ

Theo tác giả Lê Biên trong cuốn “Từ loại Tiếng Việt hiện đại” thì tính

từ là những thực từ gọi tên tính chất, đặc trưng của sự vật, thực thể hoặc của vận động, quá trình, hoạt động

Diệp Quang Ban, Hoàng Văn Thung cho rằng: tính từ là lớp từ chỉ ý nghĩa, đặc trưng của thực thể hay đặc trưng của quá trình

Mỗi tác giả đều có những cách định nghĩa khác nhau về tính từ Nhưng tựu chung chúng đều thống nhất Tổng kết lại các quan niệm ở trên chúng tôi

đi đến cách hiểu: “tính từ là những từ chỉ tính chất, đặc điểm của sự vật, hoạt động, trạng thái”

1.3.2 Đặc điểm của tính từ

Theo Diệp Quang Ban - trong cuốn ngữ pháp Tiếng Việt, tính từ có các đặc điểm chính sau đây:

Về ý nghĩa khái quát, lớp từ chỉ ý nghĩa đặc trưng (đặc trưng của thực thể hay đặc trưng của quá trình) là tính từ ý nghĩa đặc trưng được biểu hiện trong tính từ thường có tính chất đối lập phân cực (thành cặp trái nghĩa) hoặc

có tính chất mức độ (so sánh và miêu tả theo thang độ)

Về khả năng kết hợp, tính từ có khả năng kết hợp với phụ từ, nhưng không kết hợp được với “hãy”, “đừng”, “chớ” (đối lập với động từ) Tính từ cũng có thể kết hợp với thực từ đi k m (để bổ nghĩa cho tính từ)

Về chức năng cú pháp, trong tính từ, có bộ phận không thể dùng k m phụ từ, đó là những tính từ chỉ ý nghĩa đặc trưng ở thang độ tuyệt đối Làm vị ngữ trong câu được coi là chức năng chính của tính từ, nhưng tính từ cũng được dùng k m với danh từ hoặc động từ để bổ nghĩa cho danh từ hay động từ

1.3.3 Phân loại tính từ

Tính từ là một lớp từ đa dạng về ý nghĩa, khả năng kết hợp, nên có thể được phân thành nhiều lớp nhỏ theo các tiêu chí khác nhau Các nhà nghiên cứu đều có cách phân loại trong các công trình của họ, song giữa các nhà nghiên cứu vẫn có nhận định chung về sự phân loại tính từ:

+ Chỉ màu sắc: đỏ, tím, vàng,…

+ Chỉ đặc trưng tâm lí - tình cảm: hiểu, ác, dữ, lành,…

+ Chỉ tính chất vật lí: cứng, mềm, dẻo,…

Tính từ quan hệ: là tính từ mà ý nghĩa chỉ tính chất của chúng được vay mượn từ ý nghĩa thực tế của danh từ Tính từ chỉ quan hệ có thể có gốc là danh từ chung cũng có thể có gốc là danh từ riêng

Ví dụ:

+ Tính từ có quan hệ với danh từ riêng: (rất) Việt Nam, (rất) Chí

Ph o,…

+ Tính từ có quan hệ với danh từ chung: (rất) nông dân, (rất) nghệ sĩ,…

b, Tính từ chỉ đặc trưng xác định thang độ và tính từ chỉ đặc trưng không xác định thang độ

Loại

Tiêu chí

Tính từ chỉ đặc trưng không xác định thang độ

Tính từ chỉ đặc trưng xác định thang độ

đặc trưng không biểu thị ý nghĩa thang độ tự thân

+ Lớp từ này chỉ đặc trưng đồng thời biểu thị thang độ của đặc trưng trong ý nghĩa tự thân, thường là ở mức tuyệt đối

từ chỉ ý nghĩa thang độ:

rất, hơi, quá, lắm, cực kì,… hoặc kết hợp với thực từ hàm chỉ ý nghĩa thang độ

+ Thường không kết hợp với phụ từ chỉ trình độ:rất, hơi, quá,… và cũng không đòi hỏi thực

từ đi k m để bổ nghĩa

Nhóm tiểu loại tiêu

biểu

+ Những từ chỉ phẩm chất: tốt, đẹp, xấu,…

+ Những từ chỉ đặc trưng

+ Chỉ đặc trưng tuyệt đối: riêng, chung, công, tư,… (số lượng hạn chế, thường bổ nghĩa cho

rậm,…

+ Những từ chỉ đặc trưng cường độ: mạnh, yếu, nóng, lạnh,…

+ Những từ chỉ đặc trưng hình thể: vuông, tròn,…

+ Những từ chỉ đặc trưng màu sắc: xanh, đỏ, vàng,…

+ Những từ chỉ đặc trưng

âm thanh: ồn, im, vắng,

im lìm,…

+ Những từ chỉ đặc trưng mùi vị: thơm, đắng, cay,…

danh từ, động từ) + Chỉ đặc trưng tuyệt đối không làm thành cặp đối lập: đỏ lòm, Đen sì,… (thường là từ láy hoặc từ ghép, không kết hợp với phụ từ chỉ trình độ)

+ Chỉ đặc trưng mô phỏng: ào ào, l t ,…mô phỏng gián tiếp đặc trưng hình thể của sự vật, hành động hoặc tính chất Có thể kết hợp hạn chế với phụ từ hơi

1.3.4 Khả năng chuyển loại của tính từ

- Chuyển loại từ từ ghép gốc Hán-Việt sang tính từ:

Ví dụ: Công chúa là con gái của vua (Danh từ)

Bạn A trông như công chúa (Tính từ)

- Chuyển loại từ từ tính từ sang danh từ:

Ví dụ: Nhà bạn A rất khó khăn (Tính từ)

Mọi khó khăn đều sẽ qua (Danh từ)

- Chuyển loại từ từ danh từ sang tính từ:

Ví dụ: Việt Nam là một đất nước giàu tài nguyên (Danh từ)

Một con người rất Việt Nam (Tính từ)

1.4 Cơ sở tâm lí học

1.4.1 Đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học

Học sinh Tiểu học có độ tuổi từ 6 đến 11 tuổi Khi vào học lớp một, các

em rất bỡ ngỡ khi chuyển hoạt động chủ đạo từ hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập Ở các lớp sau, các em quen dần với hoạt động học tập, chính những thay đổi trong cuộc sống đã tác động đến sự phát triển tư duy của các

em Ở đây, chúng ta sẽ tìm hiểu một số đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học

1.4.2.1 Tư duy

a, Khái niệm

Tư duy theo Nguyễn Thiện Thuật là quá trình nhận thức và phản ánh nhận thức của con người về tự nhiên, xã hội

b, Hai quá trình tư duy của con người

Tư duy cảm tính: đó là quá trình nhận thức, phản ánh nhận thức của con người bằng trực quan sinh động

Tư duy lí tính (tư duy trừu tượng): là quá trình nhận thức, phản ánh nhận thức của con người bằng khái niệm, phán đoán, suy luận

c, Quá trình tư duy của học sinh Tiểu học

Do đặc điểm tâm lí, lứa tuổi, sự phát triển tư duy của các em diễn ra theo con đường: từ cụ thể, trực quan đến trừu tượng

Sự nhận thức về hiện thực khách quan của học sinh Tiểu học bắt đầu từ cảm giác, tri giác Dần dần, khả năng liên tưởng, tưởng tượng, các biểu tượng

ở những lớp cuối bậc Tiểu học, khả năng dùng khái niệm, phán đoán với các thao tác phân tích, so sánh, tổng hợp ngày càng phong phú

1.4.1.3 Tưởng tượng

Tưởng tượng là tạo ra trong trí nhớ hình ảnh về những cái không có ở trước mắt hoặc chưa hề có Tưởng tượng của học sinh Tiểu học phân chia làm hai loại:

Tưởng tượng sáng tạo: quá trình học sinh tạo ra biểu tượng mới Học sinh có thể tưởng tượng ra hình ảnh các sự vật, hiện tượng, các nhân vật trong các bài tập đọc, các cảnh quan địa lí, các sự kiện lịch sử,…

Tưởng tượng tái tạo: học sinh hình dung ra những gì đã thấy, đã cảm nhận được

1.4.2 Khả năng tiếp nhận của học sinh Tiểu học trong hoạt động giao tiếp bằng tiếng Việt

Thông qua hoạt động giao tiếp mà phương tiện là tiếng mẹ đẻ, học sinh trao đổi tâm tư, tình cảm của mình với người xung quanh Đúng như N.K.A.Usinxki đã nhận định: “trẻ em đi vào trong đời sống tinh thần của mọi người xung quanh nó duy nhất thông qua phương tiện tiếng mẹ đẻ và ngược lại, thế giới bao quanh đứa trẻ được phản ánh trong nó thông qua chính công

cụ này”

Dựa vào những đặc điểm tâm lí của học sinh Tiểu học mà chương trình Tiếng Việt ở Tiểu học mới đưa ra mục tiêu giao tiếp bằng Tiếng Việt là hình thành các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết lên hàng ưu tiên Hoạt động giao tiếp vừa là mục đích số một, vừa là phương tiện dạy học Tiếng Việt

1.5 Việc dạy và học động từ, tính từ trong nhà trường Tiểu học

1.5.1 Nội dung dạy học động từ, tính từ ở Tiểu học

Ở Tiểu học, học sinh chỉ học các khái niệm động từ, tính từ, tính từ chỉ tính chất chung không có mức độ, tính từ chỉ tính chất có xác định mức độ Nội dung kiến thức về từ loại được giới thiệu tới học sinh bắt đầu từ lớp 2 Tuy nhiên, theo sự tăng dần độ khó của kiến thức, ở học kì I (lớp 4) học sinh mới chính thức được học các khái niệm động từ và tính từ Cụ thể:

Lớp 2: các em có thể nhận biết các từ chỉ hành động

Lớp 3: các em có thể nhận biết các từ chỉ tính chất

Lớp 4: hình thành khái niệm ban đầu về động từ, tính từ

Lớp 5: có khả năng nhận diện, phân biệt và sử dụng động từ và tính từ trong văn nói và văn viết

Do có sự gần gũi giữa động từ và tính từ, có ý kiến cho rằng trong Tiếng Việt hai từ loại này nằm trong một phạm trù từ loại chung là vị từ (hoặc thuật từ)

Tuy vậy,giữa động từ và tính từ vẫn có sự khác biệt Thông thường, các nhà nghiên cứu phân loại hai từ loại này dựa theo 3 tiêu chí như sau:

Tiêu chí

Từ loại

Ý nghĩa khái quát

lí, sinh lí

Động từ có khả năng kết hợp với các phụ từ ở phía trước nó: phụ từ cầu khiến, phụ từ

định,…

Chức năng tiêu biểu nhất của động từ là làm vị ngữ Ngoài ra, động từ có thể làm bổ ngữ, định ngữ, đôi khi động

từ đảm nhiệm chức năng chủ ngữ, trạng ngữ

chất, đặc điểm của sự vật, hoạt động, trạng thái

Tính từ có khả năng kết hợp với các phụ từ tương

tự như động từ

Giống như động

từ, tính từ có thể làm vị ngữ trực tiếp

Tuy nhiên, tính

từ ít kết hợp với phụ từ cầu khiến, phần lớn tính từ

dễ kết hợp với phụ từ chỉ mức

độ

Ngoài ra, tính từ còn có thể đảm nhiệm các chức năng ngữ pháp khác trong câu:

ngữ, chủ ngữ, trạng ngữ

Tuy nhiên, ở Tiểu học, sách giáo khoa Tiếng Việt 4 mới chỉ giới thiệu một tiêu chí trong cách phân loại nêu trên - tiêu chí về ý nghĩa khái quát Theo tiêu chí này:

Động từ là những từ chỉ hành động, trạng thái của sự vật ví dụ: ăn, uống, nghỉ ngơi,…

Tính từ là những từ miêu tả đặc điểm hoặc tính chất của sự vật, hoạt động, trạng thái Ví dụ: cao, thấp,…

Sách giáo khoa giới thiệu một số cách thể hiện mức độ tính từ như sau:

- Tạo ra các từ ghép hoặc từ láy tiếng đã cho Ví dụ: xanh xanh, đo chót,

- Thêm các từ lắm, quá, rất,… vào trước hoặc sau tính từ Ví dụ: cao lắm,

Ví dụ: Tìm từ trong ngoặc đơn thích hợp với chỗ trống

( giơ, đuổi, chạy, nhe, luồn) Con m o, con m o

… theo con chuột

… vuốt… nanh Con chuột…quanh Luồn hang… hốc (Từ chỉ hoạt động, trạng thái- Tiếng Việt 2- tập 1- tr.66) Nội dung khái niệm động từ được trình bày trong SGK Tiếng Việt 4 Việc ôn tập để củng cố hiểu biết cho học sinh về từ loại này được thực hiện trong SGK Tiếng Việt 5

Nội dung dạy học về tính từ trong SGK Tiếng Việt ở Tiểu học: chương trình Tiếng Việt phần tính từ được thực hiện hóa trong SGK Tiếng Việt từ lớp

2 đến lớp 5 thành 2 dạng bài:

Dạng bài thực hành về tính từ: Lớp 2 là bài: từ chỉ đặc điểm, kiểu câu:

ai thế nào? (tuần 15, tr.122, tập 1), từ chỉ tính chất, kiểu câu: ai thế nào? (tuần

17, tr.133, tập 1); lớp 3 là bài: ôn tập về từ chỉ đặc điểm, ôn tập câu: ai thế nào? (tuần 14, tr.117, tập 1), ôn tập về từ chỉ đặc điểm, ôn tập câu: ai thế nào?, dấu phẩy (tuần 17, tr.145, tập 1)

Dạng bài lí thuyết được dạy và học ở lớp 4 bài: tính từ (tuần 11, tr.110, tập 1), tính từ (tiếp theo) (tuần 12, tr.123, tập 1); lớp 5 là bài: ôn tập về từ loại (tr.142, tập 1)

1.5.2 Thực trạng dạy và học từ loại động từ, tính từ ở trường Tiểu học

a,Về phía giáo viên

Giáo viên chưa hình thành cho học sinh về khả năng kết hợp và chức năng cú pháp của từ loại động từ và tính từ khi dạy

Giáo viên chưa linh hoạt trong quá trình dạy học và chưa tạo sự hứng thú cho học sinh khi dạy về các từ loại này

Trong quá trình dạy học, giáo viên chưa tổ chức được các hoạt động ứng dụng trải nghiệm sáng tạo cho học sinh

b,Về phía học sinh

Vốn từ của các em còn chưa phong phú

Học sinh còn xác định từ loại chưa chính xác nên việc vận dụng từ loại Tiếng Việt vào các kỹ năng nói, viết còn hạn chế

Do không phân định đúng ranh giới của từ nên học sinh còn xác định sai từ loại vì thế việc xác định thành phần của câu còn khó khăn

Một số em không nắm chắc khái niệm của từ loại nên không hiểu nội dung diễn đạt của các văn bản nói và viết

Học sinh chưa có thói quen tự tìm hiểu và sưu tầm tài liệu

Học sinh còn rụt r , chưa tích cực tham gia các hoạt động học tập đặc biệt là các hoạt động ứng dụng và trải nghiệm sáng tạo

Chưa biết tự đánh giá và tham gia đánh giá bạn, nhóm bạn

Ví dụ: Con bye bà đi! (Con chào bà đi!)

Nó là number one (Nó là số một.)

Hoặc: Con thanhk you chị đi! (Con cám ơn chị đi!)