-iii- TÓM TẮT Năng lực sáng tạo của học sinh là năng lực suy nghĩ và tìm tòi, phát hiện những ý tưởng mới nảy sinh trong học tập và cuộc sống, từ đó đề xuất được các giải pháp mới một
Trang 1-iii-
TÓM TẮT
Năng lực sáng tạo của học sinh là năng lực suy nghĩ và tìm tòi, phát hiện những ý tưởng mới nảy sinh trong học tập và cuộc sống, từ đó đề xuất được các giải pháp mới một cách thiết thực, hiệu quả để thực hiện ý tưởng Trong hoạt động sáng tạo này, học sinh thể hiện được năng lực, kinh nghiệm của bản thân
Để góp phần năng cao chất lượng, hiệu quả dạy học Làm văn ở nhà trường phổ thông, phát triển năng lực sáng tạo, của học sinh, đa dạng hóa các hình thức dạy
học, đề tài: Rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn ở lớp 11
xác định những nhiệm vụ cơ bản sau đây:
- Xác định cơ sở lí luận của việc rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong Làm văn ở lớp 11
- Trình bày thực trạng rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn ở lớp 11
- Giới thiệu một số biện pháp rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn ở lớp 11
- Thiết kế giáo án, tổ chức dạy học thực nghiệm để đánh giá kết quả và tính khả thi của việc ứng dụng đề tài vào thực tiễn giảng dạy
Ngoài các phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, Phần Nội dung
gồm 4 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận
Cơ sở lí luận của đề tài gồm khái niệm năng lực sáng tạo và những biểu hiện năng lực sáng tạo của học sinh, đó chính là khả năng làm chủ hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái độ,…phù hợp với lứa tuổi và vận hành chúng một cách hợp lí vào thực hiện thành công nhiệm vụ học tập, giải quyết hiệu quả những vấn đề đặt ra cho chính các em trong cuộc sống
Chương 2: Thực trạng rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn 11
Đây là chương người viết tìm hiểu thực trạng rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn 11 ở các trường THPT trên địa bàn tỉnh Trà Vinh Người
Trang 2-iv-
viết đã tổ chức khảo sát thực trạng bằng phương pháp điều tra giáo dục, dùng hệ thống câu hỏi theo những nội dung xác định nhằm thu thập những thông tin khách quan Những thông tin đó phản ánh được nhận thức và thái độ của giáo viên và học sinh về việc rèn luyện năng lực sáng tạo, hiệu quả của việc phát huy năng lực sáng tạo, cũng như những khó khăn và thuận lợi trong dạy học Làm văn Đây sẽ là những cơ sở khoa học để chúng tôi đưa ra những giải pháp ở chương sau
Chương 3: Một số biện pháp rèn năng lực sáng tạo cho học sinh trong dạy học Làm văn
Ở chương này, người viết đã đề xuất bảy biện pháp cơ bản trong việc rèn luyện năng lực sáng tạo cho học sinh Đó là biện pháp động não, biện pháp thảo luận-tranh luận, HĐNK, DHDTDA, thực hành viết sáng tạo, kiểm tra - đánh giá bằng đề Văn
mở nhằm đề cao sự tự đánh giá của học sinh Mỗi biện pháp được mô tả cụ thể, rõ ràng từ khâu chuẩn bị, cách thức tiến hành, những ưu điểm của từng biện pháp Tất
cả góp phần phát huy những năng lực sáng tạo cần thiết cho học sinh
Chương 4: Thực nghiệm sư phạm
Trong chương thực nghiệm sư phạm, người viết đã xác định mục đích TN, đối tượng TN và đưa ra kế hoạch TN Người viết đã thiết kế và mô tả giáo án TN qua 5 tiết dạy Trong đó có một tiết dành cho phần DHDTDA, bốn tiết dạy tương ứng với bốn bài học trong chương trình Làm văn 11 Trên cơ sở thực tế áp dụng các biện pháp
đã đề xuất và thực nghiệm, chúng tôi rút ra được kết quả cụ thể và đánh giá một cách khách quan về quá trình này Qua quá trình thử nghiệm, chúng tôi thấy được sự hứng thú của các em với những cách học tập mới này Giáo viên tổ Văn cũng đồng tình và ủng hộ việc áp dụng các biện pháp mới này Có thể thấy rằng, đổi mới rèn năng lực sáng tạo trong dạy học Làm văn 11 là một hướng đi đúng đắn và cần thiết trong dạy học Làm văn hiện nay
KẾT LUẬN
Năng lực sáng tạo giúp người học có khả năng thực hiện những điều sáng tạo, biết tìm ra cái mới, biết tạo nên những nét riêng độc đáo Dù có những khó khăn nhưng nếu người giáo viên biết vận dụng linh hoạt những biện pháp dạy học thì vẫn
có thể phát huy được năng lực sáng tạo cho học sinh
Trang 3-v-
ABSTRACT
Students’ creativity is their capability to think and discover new ideas in life and in their studying process, as well as effective and practical ways to realise those ideas Through these activities, students can express their ability and experience
To contribute to improving the quality and effectiveness in Literature teaching
in highschool, help students develop their creativity, diverify the forms of teaching,
topic “Train students’ creativity in 11 th grade’s Literature teaching” aim to achieve
these goals :
- Identify the basis of argument to train students’ creativity in 11th grade’s Literature teaching
- Present the actual state of training students’ creativity in 11th grade’s Literature teaching
- Suggest some solutions to training students’ creativity in 11th grade’s Literature teaching
- Design teaching plans, experiment to assess the research’s practiciability
Apart from Beginning, Conclusion, Reference Material, Documents,
Appendix, the Contents part include 4 chapters:
Chapter 1: Basis of Argument
The basis of argument of the research includes definition and manifestation of creativity in students: knowledge, skills, attitude, cohering with their age and their ability to use it logically to complete their assignments, as well as effectively solving their life problems
Chapter 2: The actual state of training students’ creativity in 11 th grade’s Literature teaching
In this chapter the author study the the actual state of training students’ creativity in 11th grade’s Literature teaching at highschools in Tra Vinh province, by using educational investigation and specific question systems to gather objective information This information indicates teachers and students’ awareness and attitude
Trang 4-vi-
towards training creativity, the effectiveness of training creativity, as well as the advantages and disadvantages in Literature teaching This will be the basis to suggest proper solutions in the following chapter
Chapter 3: Solutions to training students’ creativity in Literature teaching
In this chapter, the author has suggest seven solutions to training students’ creativity: brainstorm, dicussing, outdoor activities, project-based learning, creative writing practice, specific Literature questions to encourage students’ self-assessment Every solution is specifically presented, from preparations, method of conduction to the advantage of each solution, all to contribute to develop students’ creativity
Chapter 4: Educational experiment
In this chapter, the author identifies the goal and subject of the experiment, as well as constructs an experimenting plan The author has designed and described a five-period teaching plan, including four 11th Literature lessons and one project-based learning session From the results of experimenting and applying the solutions, we have been able to objective assess the process During our experiment, students have shown their enthusiasm about this new way of learning Literature teachers also approved of the application of these solutions It is easy to see that training students’ creativity in Literature teaching today is very necessary
CONCLUSION
Creativity help learners discover and create unique features Despite the difficulties, students’ creativity can still develop if teachers are flexible in applying various teaching methods
Trang 5-vii-
MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT v
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT xii
DANH SÁCH CÁC BẢNG xiii
MỞ ĐẦU 1
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Lịch sử vấn đề 3
2.1 Về việc phát huy khả năng sáng tạo cho học sinh 3
2.2 Về việc phát huy khả năng sáng tạo cho học sinh trong môn Làm văn 5
3 Mục đích nghiên cứu 9
4 Nhiệm vụ nghiên cứu 9
5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 9
6 Phương pháp nghiên cứu 9
7 Những đóng góp của luận văn 10
8 Cấu trúc luận văn 10
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 11
1.1 Khái niệm năng lực sáng tạo 11
1.1.1 Năng lực là gì? 11
1.1.2 Năng lực sáng tạo là gì? 12
1.2 Năng lực sáng tạo – một trong những năng lực chung của chương trình giáo dục phổ thông 20
1.3 Chương trình Làm văn 11 với việc rèn năng lực sáng tạo cho học sinh 21
1.3.1 Những biểu hiện năng lực sáng tạo của học sinh trong việc học Làm văn 21
Trang 6-viii-
1.3.2 Ưu điểm của chương trình Làm văn 11 trong việc rèn năng lực sáng tạo
cho học sinh 23
1.3.3 Hạn chế của chương trình Làm văn 11 trong việc rèn luyện năng lực sáng tạo cho học sinh 25
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG RÈN LUYỆN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LÀM VĂN 11 28
2.1 Đặt vấn đề 28
2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 30
2.2.1 Phương pháp điều tra giáo dục 30
2.2.2 Đối tượng khảo sát 31
2.2.3 Thời gian khảo sát 31
2.3 Trình bày, phân tích kết quả khảo sát 32
2.3.1 Nhận thức về việc rèn luyện năng lực sáng tạo trong dạy học Làm văn 32 2.3.1.1 Nhận thức của giáo viên 32
2.3.1.2 Nhận thức của học sinh 35
2.3.2 Hiệu quả của việc phát huy năng lực sáng tạo trong dạy học Làm văn 37
2.3.2.1 Ý kiến của giáo viên 37
2.3.2.2 Ý kiến của học sinh 38
2.3.3 Những khó khăn, thuận lợi trong việc rèn luyện năng lực sáng tạo trong dạy học Làm văn 11 38
2.3.3.1 Ý kiến của giáo viên 38
2.3.3.2 Ý kiến của học sinh 39
2.3.4 Những giải pháp 40
CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC LÀM VĂN Ở LỚP 11 43
3.1 Động não 43
3.1.1 Khái niệm 43
3.1.2 Ưu điểm 43
3.1.3 Cách thức tiến hành 44
Trang 7-ix-
3.1.3.1 Một số nguyên tắc cơ bản 44
3.1.3.2 Cách thức tiến hành 44
3.2 Thảo luận - tranh luận 46
3.2.1 Tại sao thảo luận-tranh luận thì phát huy năng lực sáng tạo cho học sinh? 46
3.2.2 Một số lưu ý khi thảo luận-tranh luận 46
3.2.2.1 Cách chia nhóm học sinh 46
3.2.2.2 Những kỹ năng liên quan đến kỹ năng làm việc nhóm 48
3.2.2.3 Câu hỏi, bài tập thảo luận 49
3.2.3 Cách thức tiến hành 50
3.2.3.1 Chuẩn bị 50
3.2.3.2 Tiến hành 50
3.2.3.3 Đánh giá 52
3.3 Hoạt động ngoại khóa 52
3.3.1 Khái niệm 52
3.3.2 Ưu điểm 53
3.3.3 Cách thức tiến hành các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa 54
3.3.3.1 Hội thi 54
3.3.3.2 Thành lập câu lạc bộ văn học 56
3.3.3.3 Hoạt động làm báo 57
3.4 Dạy học dựa trên dự án 58
3.4.1 Khái niệm 58
3.4.2 Ưu điểm 59
3.4.3 Cách thức tiến hành 59
3.4.3.1 Chuẩn bị 59
3.4.3.2 Cách thức tiến hành 60
3.5 Thực hành viết sáng tạo 61
3.5.1 Thế nào là viết sáng tạo? 61
3.5.2 Ưu điểm 61
3.5.3 Cách thức tiến hành 62
Trang 8-x-
3.5.3.1 Kỹ thuật thảo luận viết 62
3.5.3.2 Thực hành viết bài 62
3.6 Một số biện pháp rèn luyện năng lực sáng tạo cho học sinh trong quá trình kiểm tra, đánh giá 62
3.6.1 Kiểm tra, đánh giá bằng đề Văn mở 62
3.6.1.1 Tại sao đánh giá bằng đề Văn mở thì phát huy năng lực sáng tạo cho học sinh? 62
3.6.1.2 Vai trò của đề Văn mở với sự sáng tạo của học sinh 63
3.6.1.3 Một số đề xuất áp dụng 64
3.6.2 Sự tự đánh giá của học sinh 65
3.6.2.1 Đề cao sự tự đánh giá của học sinh 65
3.6.2.2 Vai trò của sự sáng tạo của học sinh 66
3.6.2.3 Một số đề xuất áp dụng 66
CHƯƠNG 4: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 69
4.1 Mục đích thực nghiệm 69
4.2 Đối tượng thực nghiệm 69
4.3 Kế hoạch thực nghiệm 69
4.3.1 Thời gian thực nghiệm 69
4.3.2 Tổ chức thực nghiệm 69
4.3.2.1 Phương pháp thực nghiệm 69
4.3.2.2 Tổ chức thực nghiệm 70
4.4 Thiết kế giáo án thực nghiệm 70
4.4.1 Mục tiêu cần đạt 70
4.4.2 Chuẩn bị 71
4.4.3 Tiến hành thực nghiệm 71
4.5 Kết quả thực nghiệm 76
4.5.1 Thống kê kết quả thực nghiệm 76
4.5.2 Đánh giá kết quả thực nghiệm 78
KẾT LUẬN 84
Trang 9-xi-
TÀI LIỆU THAM KHẢO 87 PHỤ LỤC
Trang 10-xii-
DANH SÁCH CÁC CHỮ VIẾT TẮT
THPT: Trung học phổ thông
HĐNK: Hoạt động ngoại khóa
DHDTDA: Dạy học dựa trên dự án
Trang 11-xiii-
DANH SÁCH CÁC BẢNG
Bảng 2.2 Mức độ áp dụng các biện pháp trong dạy học Làm văn 34 Bảng 2.3 Nhận thức của HS các hoạt động trong giờ dạy học Làm văn 11 36
Bảng 2.4 Nhận thức của HS về mức độ GV sử dụng các biện pháp
Trang 12-87-
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] A.G.Côvaliôp (1971), Tâm lý học cá nhân, NXB Giáo dục, Hà Nội
[2] Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tích cực, tính tự lực của học sinh trong
quá trình dạy học, NXB Giáo dục, Hà Nội
[3] Hoàng Hòa Bình (2008), “Phương pháp dạy học Ngữ văn – từ lí tuyết đến thực
hành”, Tạp chí khoa học giáo dục, (33), tr 10
[4] Hoàng Hòa Bình (2013), “Từ đổi mới mục tiêu giáo dục đến đổi mới phương
pháp dạy học Ngữ Văn”, Tạp chí khoa học giáo dục, (91), tr 4
[5] Nguyễn Thị Bình (1998), “Nghiên cứu và phát triển tự học – tự đào tạo”, Tạp
chí Nghiên cứu giáo dục, (15), tr 8-9
[6] Nguyễn Thanh Bình (2003), “Một vài trao đổi xung quanh công tác ngoại khóa
văn học trong nhà trường THPT”, Thông tin khoa học, Đại học An Giang, (15),
tr 25-26
[7] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Tài liệu tập huấn Kiểm tra, đánh giá trong quá
trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh
[8] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2014), Kỷ yếu hội thảo khoa học Dạy học Ngữ văn
trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục phổ thông Trường ĐHSP TPHCM
[9] Bộ Giáo dục và Đào tạo, SGK Ngữ văn lớp 10, 11, 12, NXB GD
[10] Nguyễn Hữu Châu (2005), “Dạy học hợp tác”, Tạp chí Thông tin khoa học giáo
dục, (114), tr 2-5
[11] Chính phủ, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn
diện giáo dục và đào tạo
[12] Chính phủ (2013), Nghị quyết số (29-NQ/TW) Hội nghị lần thứ tám Ban chấp
hành trung ương khóa XI về Đổi mới căn bản, toàn diện Giáo dục và Đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã họi chủ nghĩa và hội nhập quốc tế
Trang 13-88-
[13] Bùi Ngọc Diệp (2015), “Hình thức tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong nhà trường phổ thông”, Tạp chí khoa học giáo dục, (113), tr 4-5
[14] Vũ Dũng (2000), Tâm lý học xã hội, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
[15] Vũ Dũng (2000), Từ điển tâm lý học, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
[16] Phạm Văn Đồng, “Dạy học là một quá trình rèn luyện toàn diện”, Tạp chí
Nghiên cứu giáo dục, (28), tr 12-13
[17] Lưu Thị Trường Giang (2014), “Phát triển năng lực tạo lập văn bản nghị luận
cho học sinh trung học phổ thông”, Tạp chí khoa học giáo dục, (110), tr 55 [18] Hà Thúc Hoan (2007), Làm văn nghị luận lí thuyết và thực hành, NXB Thuận
Hóa, Tr.34
[19] Nguyễn Trọng Hoàn (2003), Rèn luyện tư duy sáng tạo trong dạy học tác phẩm
văn chương, NXB Giáo Dục, Hà Nội
[20] Lê Huy Hoàng, Kỷ yếu hội thảo hoạt động trải nghiệm sáng tạo của học sinh
phổ thông
[21] Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức (2004), Lí luận dạy học đại học, NXB Đại học Sư
Phạm, Hà Nội
[22] Nguyễn Văn Hiên, “Một số phương pháp dạy học mới nhằm phát triển tư duy
sáng tạo cho người học”, Tạp chí nghiên cứu văn hóa, (3), tr 7-8
[23] Nguyễn Thúy Hồng (2007), “Đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn ở
trường phổ thông”, Tạp chí khoa học giáo dục, (22), tr 26
[24] Đỗ Kim Hồi (2000), “Thêm một lời nói ngắn về việc dạy học làm văn”, Tạp chí
ngôn ngữ, (6), tr 10
[25] Đỗ Kim Hồi, (2000), “Rèn luyện kĩ năng làm văn cho HS THPT”, Nghiên cứu
giáo dục, (7), tr 7
[26] Đỗ Kim Hồi (2005), Vài ý nghĩ về văn nghị luận và tập làm văn nghị luận, NXB
Giáo dục, Hà Nội
[27] Đỗ Kim Hồi (2007), Hướng dẫn thực hiện chương trình SGK Ngữ Văn 12, NXB
Giáo dục, Hà Nội, tr 15
[28] Vũ Lan Hương (2013), “Đào tạo theo tiếp cận năng lực trong xu thế phát triển”,
Tạp chí khoa học giáo dục, (95), tr 12