Một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại huyện mỹ đức, thành phố hà nội

Với đặc điểm nền kinh tế Việt Nam là một nước nông nghiệp, tỷ lệ dân số nông thôn chiếm khoảng trên 70%, có khoảng trên 50% lao động ở lĩnh vực nông nghiệp, sáng tạo ra 68% tổng giá trị

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS: TRẦN HỮU DÀO

Hà Nội - 2013

i

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan rằng đề tài này là do chính tôi thực hiện, các số liệu thu

thập và kết quả phân tích trong đề tài là trung thực, đề tài không trùng với bất

kỳ đề tài nghiên cứu khoa học nào

Tác giả luận văn

Lê Thị Hồng

ii

LỜI CẢM ƠN

Được sự đồng ý của trường Đại học Lâm Nghiệp, tôi tiến hành thực hiện khóa luận tốt nghiệp tại Phòng Kinh tế Huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội Sau một thời gian làm việc cố gắng và nỗ lực hết mình, đến nay khóa luận đã được hoàn thành Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến lãnh đạo, toàn thể các cán bộ, công nhân viên viên chức làm việc tại Phòng Kinh tế Huyện

Mỹ Đức, các thầy, cô giáo, đặc biệt là thầy giáo TS Trần Hữu Dào đã tận tình chỉ bảo, giúp đỡ tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Quá trình thực tập mặc dù đã có nhiều cố gắng của bản thân nhưng do thời gian và khả năng có hạn đo đó luận văn của tôi không thể tránh khỏi những thiếu xót Tôi rất mong được sự chỉ dẫn, góp ý của các thầy cô giáo, các nhà khoa học và các bạn đồng nghiệp để bản luận văn hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 09 tháng 9 năm 2013

Học viên thực hiện

Lê Thị Hồng

iii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN .ii

MỤC LỤC ……… ………iii

DANH MỤC BẢNG, HÌNH ……… ………… vi

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ……… …………vii

ĐẶT VẤN ĐỀ ……… 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG NGHIỆP 5

1.1 Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ………5

1.1.1 Nông nghiệp và vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế ……….5

1.1.1.1 Khái niệm nông nghiệp 5

1.1.1.2 Vai trò của sản xuất nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân 6

1.1.1.3 Những đặc điểm cơ bản của sản xuất nông nghiệp Việt Nam …9

1.1.2 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch CCKT nông nghiệp …… 11

1.1.2.1 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp 11

1.1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và các chỉ tiêu đánh giá 13

1.1.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá 16

1.1.3.1 Nội dung công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong nông nghiệp 16

1.1.3.2 Sự cần thiết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá 17 1.1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp 18 1.2 Một số kinh nghiệm thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

20

iv

1.2.1 Trên thế giới 20

1.2.2 Ở Việt Nam 27

1.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan 30

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM CỦA HUYỆN MỸ ĐỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 35

2.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội huyện Mỹ Đức –Thành phố Hà nội 35

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên của huyện Mỹ Đức 35

2.1.2 Tình hình văn hóa – xã hội 43

2.1.2.1 Cơ sở hạ tầng Huyện Mỹ Đức 44

2.1.2.2 Phát triển các ngành kinh tế của huyện 46

2.1.3 Những thuận lợi, khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội Huyện Mỹ Đức 48

2.2 Phương pháp thu thập số liệu, tài liệu 50

2.2.1 Phương pháp xử lý số liệu 51

2.2.2 Hệ thống hoá chỉ tiêu sử dụng trong nghiên cứu của đề tài 51

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 53

3.1 Thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hương công nghiệp hoá - hiện đại hoá tại huyện Mỹ đức 53

3.1.1 Tình hình cơ cấu kinh tế chung của huyện trong giai đoạn 2008- 2012 53 3.1.1.1 Cơ cấu kinh tế theo ngành 53

3.1.2 Thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá tại huyện Mỹ Đức- Thành phố Hà Nội 58

3.1.2.1 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong từng lĩnh vực sản xuất 58

3.1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế trong nông nghiệp 80

3.2 Đánh giá chung……… 87

v

3.2.1 Những thành tựu đạt được trong quá trình thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tế

3.2.2 Những tồn tại: 91

3.3 Các giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Huyện Mỹ Đức 91 3.3.1 Rà soát, bổ sung quy hoạch chuyển đổi……….92 3.3.2 Áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật 92

3.3.3 Củng cố và nâng cao hoạt động của các HTXNN, phát triển các hình thức tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh 94 3.3.4 Tổ chức cán bộ và tăng cường đào tạo nguồn nhân lực khu vực nông thôn 95 3.3.5 Thị trường tiêu thụ sản phẩm 95

3.3.6 Tăng cường công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực nông nghiệp, 96

3.3.7 Vốn và chính sách hỗ trợ 97

3.3.8 Xây dựng hệ thống chính trị ở nông thôn vững mạnh 97

KẾT LUẬN………100 TÀI LIỆU THAM KHẢO

vi

DANH MỤC BẢNG, HÌNH

2.3 Bảng thống kê số trường học, số giáo viên và số học sinh trên

địa bàn huyện

44

3.5 Cơ cấu giá trị sản phẩm ngành chăn nuôi của huyện năm 2008

đến 2012

71

3.7 Cơ cấu đầu tư lĩnh vực nông nghiệp huyện Mỹ Đức từ năm

2008 đến 2012

78

3.8 Kết quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp 81

3.9 Phân loại hộ theo nghề nghiệp trên địa bàn huyện Mỹ Đức từ

năm 2008 đến năm 2012

84

vii

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

1

ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Sự cần thiết của đề tài:

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI năm 1986 đã mở ra cho nền kinh tế nông nghiệp một hướng đi mới với một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp theo định hướng xã hội chủ nghĩa dưới sự quản lý của Nhà nước và đặc biệt là nền kinh tế nông nghiệp đã được chú trọng hơn

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản cung cấp nhiều loại sản phẩm thiết yếu cho đời sống xã hội, là thị trường rộng lớn của nền kinh tế, cung cấp nguồn nhân lực và tạo nên tích luỹ ban đầu cho sự nghiệp phát triển của đất nước Lý luận và thực tiễn đã chứng minh rằng, nông nghiệp đóng vai trò to lớn trong sự phát triển kinh tế Hầu hết các nước đều phải dựa vào sản xuất nông nghiệp để tạo sản lượng lương thực, thực phẩm cần thiết đủ nuôi sống dân tộc mình và tạo nền tảng cho các ngành, các hoạt động kinh tế khác phát triển

Với đặc điểm nền kinh tế Việt Nam là một nước nông nghiệp, tỷ lệ dân

số nông thôn chiếm khoảng trên 70%, có khoảng trên 50% lao động ở lĩnh vực nông nghiệp, sáng tạo ra 68% tổng giá trị kinh tế nông thôn, năng suất khai thác ruộng đất và năng suất lao động còn thấp… Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở nước ta nhằm tạo dựng một ngành nông nghiệp có cơ cấu kinh tế hợp lý, qua đó phát huy mọi tiềm năng sản xuất, phát triển nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá lớn, giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện mức sống cho người nông dân Do đó, thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp trên phạm vi cả nước cũng như với từng địa phương là rất cần thiết

2

Mỹ Đức là một huyện chiêm trũng thuộc Thành phố Hà Nội với trên 90% người dân là nông thôn và 70% lao động tham gia sản xuất nông nghiệp Đời sống của người dân còn gặp rất nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo còn khá cao; tuy nhiên trong những năm gần đây Huyện Mỹ Đức đã có sự quan tâm của Nhà nước về việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế, từng bước hoàn thiện nhưng về cơ bản chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp tại huyện còn chậm, triển khai còn gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ người dân tham gia trồng trọt vẫn chiếm tỷ trọng cao, tình trạng độc canh cây lương thực vẫn tồn tại Để giải quyết vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế cần phải có giải pháp tốt hơn để Huyện Mỹ Đức thực hiện một cách hợp lý và hiệu quả

Xuất phát từ những vấn đề trên đây, sau khi học xong chương trình khóa học được sự nhất trí của nhà trường và thầy giáo hướng dẫn, em đã chọn

nghiên cứu đề tài “Một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa tại Huyện Mỹ Đức - Thành phố Hà Nội” làm luận văn tốt nghiệp của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu:

2.1 Mục tiêu tổng quát:

Góp phần đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH tại Huyện Mỹ Đức, Thành phố Hà Nội

2.2 Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hóa được cơ sở lý luận chủ yếu về chuyển dịch cơ cấu kinh

tế trong nông nghiệp theo hướng CNH & HĐH

- Đánh giá được thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH & HĐH tại Huyện Mỹ Đức từ năm 2008 đến 2012

- Đề xuất được giải pháp góp phần đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp Huyện Mỹ Đức theo hướng Công nghiệp hoá, hiện đại hoá

3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

3.1 Đối tượng nghiên cứu:

- Cơ cấu nông nghiệp và quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH & HĐH tại Huyện Mỹ Đức - Hà Nội

3.2 Phạm vi nghiên cứu:

- Phạm vi về không gian: Huyện Mỹ Đức - Thành phố Hà Nội

- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2008 đến năm 2012

4 Nội dung nghiên cứu:

4.1 Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH:

- Nông nghiệp và vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế;

- Cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp;

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá

- hiện đại hoá ở Việt Nam;

- Một số kinh nghiệm về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

4.2 Phân tích thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH & HĐH ở Huyện Mỹ Đức - Thành phố Hà Nội:

- Tình hình cơ cấu kinh tế chung của Huyện Mỹ Đức trong giai đoạn 2008- 2012

+ Cơ cấu kinh tế theo ngành;

+ Cơ cấu kinh tế theo vùng

- Thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng CNH & HĐH Huyện Mỹ Đức - Thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2008-2012

+ Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong từng lĩnh vực sản xuất;

+ Tình hình chuyển dịch cơ cấu vùng trong sản xuất nông nghiệp của Huyện Mỹ Đức, Thành phố Hà Nội;

+ Chuyển dịch cơ cấu thành phần kinh tế trong nông nghiệp

- Công tác quy hoạch;

- Công tác đầu tư xây dựng cơ sở vật chất;

- Khoa học công nghệ ứng dụng vào nông nghiệp;

- Các cơ sở chế biến nông, lâm, thuỷ sản;

- Bồi dưỡng cán bộ, nguồn nhân lực;

- Công tác tiếp thị và tiêu thụ sản phẩm nông sản

5

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU

KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

1.1 Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp:

1.1.1 Nông nghiệp và vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế:

1.1.1.1 Khái niệm nông nghiệp:

Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội, sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương thực thực phẩm và một

số nguyên liệu chocông nghiệp Nông nghiệp là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả lâm nghiệp, thuỷ sản [7]

Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước, đặc biệt là trong các thế kỷ trước đây khi công nghiệp chưa phát triển Trong nông nghiệp cũng có hai loại chính, việc xác định sản xuất nông nghiệp thuộc dạng nào cũng rất quan trọng

Nông nghiệp thuần nông hay nông nghiệp sinh nhai là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp có đầu vào hạn chế, sản phẩm đầu ra chủ yếu phục vụ cho chính gia đình của mỗi người nông dân Không có sự cơ giới hóa trong nông nghiệp sinh nhai

Nông nghiệp chuyên sâu: là lĩnh vực sản xuất nông nghiệp được chuyên môn hóa trong tất cả các khâu sản xuất nông nghiệp, gồm cả việc sử dụng máy móc trong trồng trọt, chăn nuôi, hoặc trong quá trình chế biến sản phẩm nông nghiệp Nông nghiệp chuyên sâu có nguồn đầu vào sản xuất lớn, bao gồm cả việc sử dụng hóa chất diệt sâu, diệt cỏ, phân bón, chọn lọc, lai tạo giống, nghiên cứu các giống mới và mức độ cơ giới hóa cao Sản phẩm đầu ra chủ yếu dùng

6

vào mục đích thương mại, làm hàng hóa bán ra trên thị trường hay xuất khẩu Các hoạt động trên trong sản xuất nông nghiệp chuyên sâu là sự cố gắng tìm mọi cách để có nguồn thu nhập tài chính cao nhất từ ngũ cốc, các sản phẩm được chế biến từ ngũ cốc hay vật nuôi

- Ngành nông nghiệp (theo nghĩa rộng): là tổ hợp các ngành gắn liền

với quá trình sinh học gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp Khi phân tích đánh giá cơ cấu kinh tế thì tiêu chí, cơ cấu ngành thường được xem trọng nhất bởi vì nó phản ánh trình độ phát triển của phân công lao động xã hội Lực lượng sản xuất càng phát triển, phân công lao động xã hội càng sâu sắc, tỷ mỉ thì càng có nhiều ngành kinh tế hình thành và phát triển

đa dạng khác nhau

- Ngành nông nghiệp (theo nghĩa hẹp): bao gồm trồng trọt và chăn

nuôi Trong trồng trọt được phân ra trồng cây lương thực, cây công nghiệp, cây ăn quả… Ngành chăn nuôi gồm có chăn nuôi gia súc, gia cầm… Những ngành trên có thể phân ra thành các ngành nhỏ hơn Chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình phát triển và tạo thành cơ cấu nông nghiệp

1.1.1.2 Vai trò của sản xuất nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân [7]:

Nông nghiệp là một lĩnh vực rất phong phú Nông dân sống ở khu vực nông nghiệp gắn liền với nông thôn, sản xuất gắn liền với thiên nhiên, với môi trường và gặp nhiêu rủi ro, đặc biệt đối với những nước chưa phát triển, khoa học kỹ thuật còn lạc hậu Ở nước ta, sản xuất nông nghiệp đã có từ xa xưa và được xem là cái nôi của nền văn minh lúa nước Đến nay, nông nghiệp vẫn giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế quốc dân với tỷ trọng trên 50% lao động xã hội đang hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, người nông ở đây

họ vừa là những người sản xuất, vừa là những người tiêu thụ sản phẩm chính bản thân họ sản xuất ra Sản xuất nông nghiệp đang từng bước chuyển từ nền sản xuất nông nghiệp tự cấp, tự túc sang nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá

7

lớn; Bởi thế vai trò của nông nghiệp đối với nền kinh tế quốc dân được biểu hiện như sau :

Thứ nhất, Nông nghiệp cung cấp lương thực, thực phẩm cho con người

và đảm bảo điều kiện cho sự phát triển ổn định kinh tế - xã hội: Nông nghiệp

là ngành sản xuất vật chất đặc biệt, là một ngành kinh tế sinh học có từ rất sớm trong lịc sử nhân loại, đảm trách chức năng cung cấp những tư liệu sinh học tối cơ bản và cần thiết cho con người

Ở những nước đang phát triển, với phần đông dân cư sống bằng nghề nông thì ngành nông nghiệp còn giữ vai trò tạo ổn định cho sự phát triển kinh

tế - xã hội

Thứ hai, Ngành nông nghiệp có vai trò quan trọng trong việc cung cấp

các yếu tố đầu vào cho công nghiệp và khu vực thành thị: Nông nghiệp, đặc biệt là ở các nước đang phát triển, là khu vực dự trũ và cung cấp nguồn nhân lực cho phát triển công nghiệp và đô thị trong quá trình công nghiệp hoá Trong giai đoạn đầu của thời kỳ công nghiệp hoá, phần lớn dân cư sống bằng nông và tập trung sôngs ở nông thôn Quá trình công nghiệp hoá và đo thị hoá một mặt tạo ra nhu cầu thu hút lao động, mặt khác nhờ đó mà năng suất lao động nông nghiệp tăng lên, lực lượng lao động nông nghiệp được giải phóng ra ngày càng nhiều Sôốlao động này sẽ dịch chuyển và bổ sung cho nhu cầu phát triển công nghiệp và đô thị Đây là xu hướng phát triển khách quan có tính quy luật của mọi quốc gia trong quá trình phát triển

Nông nghiệp là ngành cung cấp nguồn nguyên liệu cho công nghiệp đặc biệt là công nghiệp chế biến

Khu vực nông nghiệp, thôn nông có vai trò lớn trong việc cung cấp vốn cho phát triển kinh tế, nhất là giai đoạn đầu công nghiệp hoá

8

Thứ ba, Nông nghiệp, nông thôn là thị trường tiêu thụ lớn của công

nghiệp: ở hầu hết các nước đang phát triển, các sản phẩm công nghiệp bao gồm cả sản xuất tư liệu tiêu dùng được tiêu thụ ở thị trường trong nước chủ yếu và trước hết là thị trường nông nghiệp, nông thôn Để lích cấu thị trường nông nghiệp, nông thôn, vấn đề cót lõi là tập trung sức phát triển mạnh mẽ nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá, nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp qua đó làm tăng sức mua của khu vực nông thôn

Thứ tư, Nông nghiệp đóng góp vào xuất khẩu, thu ngoại tệ cho đất

nước: Đối với nhiều nước đang phát triển, nguồn xuất khẩu để có ngoại tệ chủ yếu dựa vào xuất khẩu các sản phẩm nông lâm thuỷ sản Thực tế cho thấy, trong giai đoạn đầu công nghiệp hoá, giá trị xuất khẩu nông lâm thuỷ sản thường chiếm tỷ trọng cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu của nhiều nước và

có xu hướng giảm dần

Trong điều kiện hiện nay trên thị trường thế giới các mặt hàng nông lâm thuỷ sản cũng đang có xu hướng giảm dần ở một số nước chỉ dựa vào một số nông sản xuất khẩu như đường mía ở Cuba, Cà phê ở Braxin đã từng chịu rủi ro bất lợi trong xuất khẩu Vì nguyên nhân đó mà ở nhiều nước trong những năm gần đây đã phải đa dạng hoá sản xuất và xuất khẩu các loại nông lâm thuỷ sản mà họ đã có nhiều lợi thế, tăng xuất khẩu góp phần phát triển nền kinh tế quốc dân

Thứ năm, Nông nghiệp và nông thôn có vai trò to lớn trong việc phát

triển bền vững và bảo vệ môi trường: Thực tiễn phát triển nhiều nước cho thấy, nông nghiệp không chỉ coi là một ngành kinh tế sinh vật mà cao hơn nữa

là một ngành kinh tế sinh vật - sinh thái Đối tượng tác động của con người không chỉ dừng lại ở đất đai, cây trồng, vật nuôi riêng biệt mà là một tổng hoà

9

sinh vật - sinh thái, một hệ thống sinh vật - sinh thái Sản phẩm của nông nghiệp không chỉ là những sản phẩm của cây trồng và vật nuôi ngày càng nhiều hơn về số lượng, đa dạng, phong phú về chủng loại và chất lượng cao hơn mà còn là cả môi trường sinh thái phát triển hài hoà tạo cơ sở vững chắc cho nông nghiệp phát triêểnổn định, lâu bền, đem lại sự trong sạch cho cuốc sống con người

1.1.1.3 Những đặc điểm cơ bản của sản xuất nông nghiệp Việt Nam [7]:

Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất chủ yếu của xã hội Sản xuất nông nghiệp có những đặc điểm riêng mà các ngành sản xuất khác không thể có đó là:

Thứ nhất, sản xuất nông nghiệp được tiến hành trên địa bàn rộng lớn,

phức tạp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên nên mang tính khu vực rõ rệt: Đặc biệt trên cho thấy ở đâu có đất và lao động thì có thể tiến hành sản xuất nông nghiệp Thế nhưng ở mỗi vùng mỗi quốc gia có điều kiện đất đai và thời tiết - khí hậu rất khác nhau Lịch sử hình thành các loại đất, quá trình khai phá và

sử dụng các loại đất ở các địa bàn có địa hình khác nhau, ở đó diễn ra các hoạt động nông nghiệp cũng không giống nhau Điều kiện thời tiết khí hậu với lượng mưa, nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng v.v trên từng địa bàn gắn rất chặt chẽ với điều kiện hình thành và sử dụng đất Do điều kiện đất đai khí hậu không giống nhau giữa các vùng đã làm cho nông nghiệp mang tính khu vực rất rõ nét

Thứ hai, Trong nông nghiệp, ruộng đất là tư liệu sản xuất chủ yếu

không thể thay thế được: Đất đai là điều kiện cần thiết cho tất cả các ngành sản xuất, nhưng nội dung kinh tế của nó lại rất khác nhau Trong công nghiệp, giao thông v.v đất đai là cơ sở làm nền móng, trên đó xây dựng các nhà máy, công xưởng, hệ thống đường giao thông v.v để con người điều khiến các máy móc, các phương tiện vận tải hoạt động Trong nông nghiệp,

10

đất đai có nội dung kinh tế khác, nó là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế được Ruộng đất bị giới hạn về mặt diện tích, con người không thể tăng thê, theo ý muốn chủ quan, nhưng sức sản xuất ruộng đất là chưa có giới hạn, nghĩa là con người có thể khai thác chiều sâu của ruộng đất nhằm thoả mãn nhu cầu tăng lên của loài người về nông sản phẩm Chính vì thế trong quá trình sử dụng phải biết quí trọng ruộng đất, sử dụng tiết kiệm, hạn chế việc chuyển đất nông nghiệp sang xây dựng cơ bản, tìm mọi biện pháp để cải tạo

và bồi dưỡng đất làm cho ruộng đất ngày càng màu mỡ hơn, sản xuất ra nhiều sản phẩm trên mỗi đơn vị diện tích với chi phí thấp nhất trên đơn vị sản phẩm

Thứ ba, đối tượng của sản xuất nông nghiệp là cơ thể sống - cây trồng

và vật nuôi: Các loại cây trồng và vật nuôi phát triển theo qui luật sinh học nhất định (sinh trưởng, phát triển và diệt vong) Chúng rất nhạy cảm với yếu

tố ngoại cảnh, mọi sự thay đổi về điều kiện thời tiết, khí hậu đều tác động trực tiếp đến phát triển và diệt vọng Chúng rất nhạy cảm với yếu tố ngoại cảnh, mọi sự thay đổi về điều kiện thời tiết, khí hậu đều tác động trực tiếp đến sự phát triển của cây trồng, vật nuôi, đến kết quả thu hoạch sản phẩm cuối cùng Cây trồng và vật nuôi với tư cách là tư liệu sản xuất đặc biệt được sản xuất trong bản thân nông nghiệp bằng cách sử dụng trực tiếp sản phẩm thu được ở chu trình sản xuất trước làm tư liệu sản xuất cho chu trình sản xuất sau Để chất lượng giống cây trồng và vật nuôi tốt hơn, đòi hỏi phải thường xuyên chọn lọc, bồi dục các giống hiện có, nhập nội những giống tốt, tiến hành lai tạo để tạo ra những giống mới có năng suất cao, chất lượng tốt thích hợp với điều kiện từng vùng và từng địa phương

Thứ tư, sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao: Đó là nét đặc thù

điển hình nhất của sản xuất nông nghiệp, bởi vì một mặt tái sản xuất nông nghiệp là quá trình tái sản xuất kinh tế xoắn xuýt với quá trình tái sản xuất tự nhiên, thời gian hoạt động và thời gian sản xuất xen kẽ vào nhau, song lại

11

không hoàn toàn trùng hợp nhau, sinh ra tính thời vụ cao trong nông nghiệp Tính thời vụ trong nông nghiệp là vĩnh cửu không thể xoá bỏ được, trong quá trình sản xuất chỉ tìm cách hạn chế nó Mặt khác do sự biến thiên về điều kiện thời tiết - khí hậu, mỗi loại cây trồng có sự thích ứng nhất định với điều kiện

đó, dẫn đến những mùa vụ khác nhau Như vậy, tính thời vụ có tác động rất quan trọng đối với nông dân Lợi thế tự nhiên đã ưu ái rất lớn cho con người, nếu biết lợi dụng hợp lý có thể sản xuất ra những nông sản với chi phí thấp chất lượng Để khai thác và lợi dụng nhiều nhất tặng vật của thiên nhiên đối với nông nghiệp đòi hỏi phải thực hiện nghiêm khắc những khâu công việc ở thời vụ tốt nhất như thời vụ gieo trồng, bón phân, làm cỏ, tưới tiêu v.v Việc thực hiện kịp thời vụ cũng dẫn đến tình trạng căng thẳng về lao động đòi hỏi phải có giải pháp tổ chức lao động hợp lý, cung ứng vật tư - kỹ thuật kịp thời, trang bị công cụ, máy móc thích hợp, đồng thời phải coi trọng việc bố trí cây trồng hợp lý, phát triển ngành nghề dịch vụ, tạo thêm việc làm ở những thời kỳ nồng nhàn

1.1.2 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp và chuyển dịch CCKT nông nghiệp:

1.1.2.1 Cơ cấu kinh tế nông nghiệp [2]:

Cơ cấu kinh tế là tổng thể các bộ phận của nền kinh tế, có mối quan hệ hữu cơ với nhau theo những tỷ lệ nhất định về mặt lượng và liên quan chặt chẽ với nhau về mặt chất Các bộ phận kinh tế tác động qua lại lẫn nhau trong cùng một không gian và thời gian nhằm đạt hiệu quả kinh tế cao

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp là tổng thể các mối quan hệ kinh tế bao gồm các lĩnh vực: trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, dịch vụ, lâm nghiệp… có mối quan hệ hữu cơ với nhau theo những tỷ lệ nhất định về mặt lượng và liên quan chặt chẽ với nhau về mặt chất

Cơ cấu kinh tế nông nghiệp thường được xem xét trên ba nội dung cơ bản sau:

12

- Cơ cấu kinh tế - kỹ thuật của nông nghiệp:

Cơ cấu kinh tế - kỹ thuật của nông nghiệp phản ánh trình độ chuyên môn hóa và phân công lao động trong lĩnh vực nông nghiệp; khi lực lượng sản xuất càng phát triển thì phân công lao động xã hội càng sâu sắc, càng có nhiều ngành sản xuất hình thành và phát triển

Hiện nay, cơ cấu kinh tế - kỹ thuật của nông nghiệp là tổ hợp của các lĩnh vực sau đây:

+ Ngành nông nghiệp bao gồm: trồng trọt và chăn nuôi

Vấn đề quan trọng trong nông nghiệp hiện nay là tìm ra được cơ cấu hợp lý giữa trồng trọt và chăn nuôi, giữa trồng cây lương thực và cây công nghiệp, cây ăn quả, cây thực phẩm Chuyển từ trạng thái độc canh cây lương thực sang đa canh cây trồng là xu hướng khách quan nhằm sử dụng hợp lý các điều kiện và các nguồn lực như đất đai, lao động, tăng thu nhập cho người lao động, đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội cũng như phát huy được một cách triệt để tiềm năng, lợi thế của từng địa phương trong quá trình phát triển

+ Ngành lâm nghiệp: bao gồm nhiều chủng loại thực vật và động vật

rừng Đây là nguồn tài nguyên vô cùng phong phú và đa dạng Rừng là một nguồn lợi to lớn về kinh tế và có vai trò quan trọng trong việc phòng hộ, hạn chế lũ lụt, phát triển du lịch Cơ cấu kinh tế lâm nghiệp bao gồm các nội dung: bảo tồn rừng tự nhiên, phát triển và trồng rừng, khai thác tài nguyên rừng, chế biến lâm sản

+ Ngành ngư nghiệp: là một trong những ngành kinh tế quan trọng cấu

thành kinh tế nông thôn ở nước ta Cơ cấu kinh tế ngư nghiệp bao gồm các nội dung chủ yếu: nuôi trồng thuỷ sản, khai thác, chế biến thuỷ hải sản

- Cơ cấu vùng (cơ cấu lãnh thổ)

Nếu cơ cấu ngành kinh tế hình thành từ quá trình phân công lao động

xã hội và chuyên môn hoá sản xuất thì cơ cấu kinh tế vùng lại được hình

13

thành chủ yếu từ việc bố trí sản xuất theo không gian địa lý Cơ cấu vùng và

cơ cấu ngành kinh tế thực chất là hai mặt của một thể thống nhất và đều là biểu hiện của sự phân công lao động xã hội Cơ cấu lãnh thổ hình thành gắn liền với cơ cấu ngành và thống nhất trong vùng kinh tế Ở nước ta, trong các năm qua các vùng kinh tế sinh thái đã được hình thành và phát triển từng bước tạo nên các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hoá có trình độ chuyên môn hoá cao như vùng trồng lúa, cây công nghiệp, cây ăn quả

- Cơ cấu thành phần kinh tế:

Cơ cấu kinh tế được hình thành từ chế độ sở hữu: “Một cơ cấu thành phần kinh tế hợp lý phải dựa trên cơ sở hệ thống, tổ chức kinh tế với chế độ

sở hữu có khả năng thúc đẩy sự phát triển của lực lượng sản xuất, thúc đẩy phân công lao động xã hội”

Ở nước ta, cơ cấu thành phần kinh tế tham gia trong lĩnh vực nông nghiệp bao gồm: kinh tế Nhà nước, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân, kinh tế cá thể, kinh tế hỗn hợp; trong đó, kinh tế cá thể là chủ yếu và đang chiếm vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế nông nghiệp nước ta

1.1.2.2 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và các chỉ tiêu đánh giá:

- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp [2]:

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo H Chennery là: “Thay đổi cơ cấu bao

gồm sự tích lũy vốn vật chất và con người và sự thay đổi về nhu cầu, sản xuất, buôn bán, việc làm Ngoài ra, còn có sự thay đổi về các quá trình kinh tế xã hội kèm theo như đô thị hóa, thay đổi dân số, thay đổi về phân phối thu nhập”

Cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu kinh tế nông nghiệp nói riêng luôn thay đổi theo từng thời kỳ phát triển bởi các yếu tố hợp thành cơ cấu kinh tế không cố định Đó là sự thay đổi số lượng các ngành (nông, lâm, ngư nghiệp) hoặc sự thay đổi về quan hệ tỷ lệ giữa các ngành, các vùng, các thành phần do

14

sự xuất hiện hoặc biến mất của một số ngành và tốc độ tăng trưởng giữa các yếu tố cấu thành cơ cấu kinh tế là không đồng đều

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là sự thay đổi của cơ cấu kinh

tế nông nghiệp từ trạng thái này sang trạng thái khác cho phù hợp với môi trường phát triển Đây không đơn thuần là sự thay đổi vị trí mà là sự biến đổi

cả về lượng và chất trong nội bộ cơ cấu Việc chuyển dịch CCKT nông nghiệp phải dựa trên cơ sở một cơ cấu hiện có, do đó nội dung của chuyển dịch cơ cấu là cải tạo cơ cấu cũ, lạc hậu hoặc chưa phù hợp để xây dựng CCKT mới tiên tiến, hoàn thiện và bổ sung cơ cấu kinh tế cũ nhằm biến cơ cấu cũ thành cơ cấu mới hiện đại và phù hợp hơn Như vậy, chuyển dịch CCKT thực chất là sự điều chỉnh cơ cấu trên 3 mặt biểu hiện của cơ cấu (ngành, vùng, thành phần) nhằm hướng sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế theo các mục tiêu kinh tế - xã hội đã xác định cho từng thời kỳ phát triển Mục đích của chuyển dịch là tạo ra sự cân đối giữa nông nghiệp và các ngành kinh tế khác trong nền kinh tế quốc dân, đồng thời tạo dựng một ngành nông nghiệp có cơ cấu hợp lý, qua đó phát huy mọi tiềm năng sản xuất, lợi thế so sánh của từng vùng, từng miền và trên cả nước nhằm phát triển nền nông nghiệp sản xuất hàng hoá lớn, giải quyết công ăn việc làm cho nông dân, nâng cao thu nhập

và mức sống cho người nông dân ở nông thôn

Bối cảnh thế giới và trong nước hiện nay đòi hỏi nền nông nghiệp Việt Nam phải chuyển dịch CCKT nông nghiệp nhằm thích ứng với sự biến động của quan hệ cung - cầu nông sản hàng hoá ở cả thị trường trong nước và thế giới trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

- Các chỉ tiêu đánh giá:

+ Nhóm các chỉ tiêu đánh giá động thái của từng bộ phận trong tổng thể cơ cấu kinh tế nông nghiệp để rút ra xu hướng vận động của cơ cấu kinh tế:

15

 Cơ cấu theo GDP là hệ thống chỉ tiêu đánh giá chuyển dịch của ngành, của các bộ phận trong ngành Cơ cấu GDP phải ánh rõ nét xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành Cơ cấu GDP thường được đo lường bằng

tỷ lệ phần trăm của giá trị các yếu tố cấu thành cơ cấu ngành

 Cơ cấu lao động là tỷ trọng lao động trong từng ngành, biểu hiện xu thế chuyển dịch trong quá trình phân công lao động theo ngành Tỷ trọng lao động các ngành nghề trong cơ cấu kinh tế mang tính đặc trưng của từng thời

kỳ, từng địa phương

 Cơ cấu đầu tư là tỷ lệ nguồn vốn đầu tư vào từng ngành, từng vùng

và hiệu quả của quá trình đầu tư đó

Khi sử dụng các chỉ tiêu phân tích xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế cần phải có số lượng từng năm, xem xét sự biến động của giá cả (giá: thường tính theo giá định gốc và hiện hành) Bên cạnh việc phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung cả nước, có thể sử dụng các chỉ tiêu trên để phân tích chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, vùng, địa phương

Do năng suất lao động, hiệu quả sử dụng vốn đầu tư khác nhau nên có

sự không nhất quán về vận động của cơ cấu giá trị sản xuất dịch vụ với cơ cấu lao động, đầu tư Vì thế về cơ bản phải dựa vào cơ cấu GDP (đối với quốc gia) và cơ cấu giá trị (đối với ngành, vùng)

Như vậy, mục tiêu vận dụng các chỉ tiêu của nhóm thứ nhất (cơ cấu GDP, GO, lao động, đầu tư) là phát hiện sự vận động của từng ngành, từng vùng, từng thành phần kinh tế và rút ra xu hướng chung của chuyển dịch cơ cấu kinh tế, các nhân tố thúc đẩy hoặc cản trở quá trình đó

- Nhóm các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả, tính hợp lý của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn:

Mục đích của chuyển dịch cơ cấu kinh tế không phải là sự thay đổi về

tỷ trọng ngành này, ngành khác, mà phải đạt được sự tăng trưởng kinh tế cao, khai thác hiệu quả các nguồn lực, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người lao

+ Tác động giữa các ngành, vùng, khu vực kinh tế;

+ Chỉ tiêu nâng cao tiềm lực kinh tế như giá trị sản xuất, giá trị xuất khẩu, tốc độ tăng trưởng kinh tế, mức lương nội bộ, khả năng cạnh tranh;

+ Chỉ tiêu bảo vệ môi trường sinh thái, tạo lập môi trường phát triển bền vững

1.1.3 Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá

1.1.3.1 Nội dung công nghiệp hoá - hiện đại hoá trong nông nghiệp[7]:

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học, đưa thiết bị kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trường

Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông thôn là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành nghề công nghiệp và dịch vụ; giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái; tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ở nông thôn

17

1.1.3.2 Sự cần thiết chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá - hiện đại hoá:

Thứ nhất, do yêu cầu tất yếu của sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá:

- Phát triển lực lượng sản xuất - cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa

xã hội, trên cơ sở thực hiện cơ khí hoá nền sản xuất xã hội và áp dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật công nghiệp hiện đại

- Rút ngắn khoảng cách tụt hậu xa về kinh tế giữa nước ta với các nước tiên tiến

- Nâng cao sức cạnh tranh của hàng hoá các doanh nghiệp, cả nền kinh

tế để từ đó tham gia hội nhập kinh tế quốc tế ở thế chủ động

Thứ hai, do yêu cầu của việc phát triển kinh tế thị trường theo định

hướng xã hội chủ nghĩa

Nghĩa là: trong nền kinh tế thị trường như nước ta hiện nay, đòi hỏi các ngành kinh tế trọng yếu cần phải có phương hướng chuyển dịch hợp lý và hiện đại thông qua việc áp dụng khoa học - kỹ thuật tiên tiến

Sự phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp sẽ tạo ra tư liệu sản xuất (TLSX) cho ngành nông nghiệp để ngành nông nghiệp ngày càng sản xuất được nhiều sản phẩm đạt chất lượng tốt mà lực lượng sản xuất tập trung trong ngành này càng ngày càng giảm hơn

Mạng lưới dịch vụ với tư cách một ngành kinh tế phát triển có thể phục

vụ tốt hơn cho sự phát triển mạnh mẽ của các ngành công nghiệp và nông nghiệp Đồng bộ các ngành kinh tế then chốt có xu hướng phát triển mạnh mẽ

về chất và phân phối một cách hợp lý về lượng sẽ tạo điều kiện để các thành phần kinh tế phát triển, các vùng kinh tế cùng phát triển làm cho nền kinh tế quốc dân tăng trưởng vững mạnh, chính trị - xã hội ổn định lâu dài, dân giàu, nước mạnh xã hội công bằng văn minh

Thứ ba, do yêu cầu tất yếu của việc nâng cao sức cạnh tranh chủ động

hội nhập kinh tế khu vực - quốc tế:

Tóm lại: để đưa việt nam thoát khỏi nước có nền kinh tế lạc hậu, yếu

kém, đời sống nhân dân lao động tăng cao, việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là tất yếu

1.1.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp [7]:

- Địa lý, tự nhiên:

Mức độ ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên, địa lý đến chuyển dịch CCKT nông nghiệp nhiều hay ít phụ thuộc vào cơ sở vật chất và trình độ của lực lượng sản xuất Lực lượng sản xuất càng thấp kém thì sự tác động của điều kiện tự nhiên càng lớn Nhóm các điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến chuyển dịch CCKT trên những mặt chủ yếu sau:

+ Sự lựa chọn cơ cấu sản xuất, CCKT phù hợp với vùng sinh thái để tạo lợi thế trong cơ chế thị trường

+ Việc xây dựng nền nông nghiệp lâu bền vừa tăng trưởng kinh tế vừa bảo vệ môi trường sinh thái

Nhân tố con người có vai trò quyết định sự phát triển của lực lượng sản xuất Với tư cách lao động, con người được biểu hiện tập trung ở sức lao động Con người với tư cách là chủ thể quản lý sẽ tạo ra khả năng thay đổi cơ cấu kinh tế và phát triển kinh tế

Tư liệu sản xuất luôn được coi là nhân tố năng động Tư liệu sản xuất với tư cách là những công cụ lao động sẽ góp phần tăng năng suất lao động, nhờ đó thúc đẩy quá trình phân công lao động ở nông thôn Tư liệu sản xuất với tư cách là cơ sở vật chất kỹ thuật sẽ góp phần tạo điều kiện thuận lợi, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhanh hơn

Khoa học công nghệ tác động thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, làm biến đổi sức lao động, công cụ lao động và đối tượng lao động Dưới tác động của KHCN, sức sản xuất được nâng lên, cơ cấu ngành nghề thay đổi dẫn đến cơ cấu lao động thay đổi KHCN góp phần tạo ra năng suất lao động cao hơn, cho phép người lao động có thể chuyển đổi nghề nghiệp theo hướng ai giỏi nghề gì thì làm nghề đó Từ đó, sẽ phân công lại lao động trong xã hội theo hướng giảm lao động nông nghiệp, tăng lao động dịch vụ

Thị trường là mục tiêu của sản xuất hàng hóa và thị trường có tác động trở lại đối với sản xuất hàng hóa Tác động của thị trường đến kinh tế nông thôn có tính hai mặt: nếu giải quyết tốt sẽ thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển, hoặc ngược lại sẽ làm hạn chế sự phát triển kinh tế nông thôn

20

Thị trường kích thích nông dân thay đổi cách làm ăn, suy nghĩ, tạo động lực để chuyển đổi cơ cấu sản xuất, cơ cấu cây trồng, vật nuôi nhằm tăng năng suất lao động và hiệu quả kinh tế

Các chính sách của Nhà nước là nhân tố chủ yếu tác động đến quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp nông thôn Chủ trương coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, tự do hóa trong lưu thông, thừa nhận hộ là đơn vị kinh tế

tự chủ, chính sách ruộng đất, chính sách kinh tế nhiều thành phần đã tác động trực tiếp đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn Ngoài

ra, cần có sự điều tiết của Nhà nước để góp phần hạn chế tính tự phát theo cơ chế thị trường một cách thái quá

Quá trình chuyển dịch CCKT cần quan tâm đến những định hướng chung với quy hoạch tổng thể của cả nước Mỗi vùng đều có quy hoạch phát triển nhưng không thể vượt ra ngoài quy hoạch chung, quy hoạch tổng thể của

cả nước và chuyển dịch CCKT nông nghiệp cả nước và CCKT nông nghiệp từng vùng phải gắn bó chặt chẽ với nhau

1.2 Một số kinh nghiệm thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp:

trong quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp ở một số quốc gia

- Kinh nghiệm về chuyển dịch CCKT nông nghiệp của Thái Lan:

Thái Lan vốn là nước độc canh cây lúa nước đã vươn lên với tốc độ tăng trưởng nhanh gắn với đa dạng hóa trong sản xuất nông nghiệp Thái Lan chủ trương ưu tiên đặc biệt cho việc chuyển dịch từ độc canh cây lúa sang đa dạng cây con trong nông nghiệp để thúc đẩy nhanh nền kinh tế quốc dân

21

Điều quan trọng là Thái Lan ứng dụng nhanh các thành quả khoa học - công nghệ (KHCN) sinh học, hóa học, thủy lợi cũng như CNH nhanh ngành nông nghiệp: cơ giới hóa làm đất, thu hoạch, chế biến Sản phẩm nông nghiệp có sức cạnh tranh ở thị trường trong nước và trên thế giới do chất lượng cao, giá thành thấp Chính phủ Thái Lan chủ động phát triển nông nghiệp, nâng cao khả năng cạnh tranh với nước ngoài, mở rộng thị trường xuất khẩu, khuyến khích nông dân trồng các loại cây có giá trị xuất khẩu lớn, xây dựng các công trình thủy lợi, trợ giá cho sản xuất nông nghiệp thông qua việc giảm giá phân bón, thuốc trừ sâu, giảm thuế nhập khẩu máy móc, công

cụ, các thiết bị nông nghiệp và thông qua thị trường xuất khẩu để nâng giá nông sản

Tóm lại, qua nghiên cứu tài liệu và thực tế quá trình công nghiệp hoá nông nghiệp nhằm chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp của Thái Lan hơn

40 năm qua có thể rót ra một số bài học kinh nghiệm quý báu:

+ Quá trình phát triển kinh tế đất nước phải toàn diện và trên quan điểm

“nông thôn là xương sống của đất nước”

+ Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc đẩy mạnh quá trình phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn thông qua các chính sách đòn bẩy như chính sách đầu tư, chính sách tín dụng, thị trường, giá cả; chính sách thuế, chính sách khuyến nông… Điển hình Chính phủ đã quan tâm đến việc ổn định giá vật tư - lương thực (mặc dù tự do hoá thị trường) thông qua việc thành lập uỷ ban về giá gạo, ngân hàng nông nghiệp và hợp tác xã có chương trình đặc biệt cho vay bằng hiện vật (vật tư giá rẻ) thế chấp bằng thóc, miễn thuế các mặt hàng do nông dân sản xuất và xuất khẩu

+ Thực hiện đa dạng hoá sản xuất nông nghiệp, xây dựng sản phẩm chiến lược trên cơ sở ưu thế về tài nguyên thiên nhiên để phục vụ cho mục tiêu xuất khẩu, trong đó vẫn đảm bảo ổn định sản xuất lương thực, bảo vệ tài nguyên theo hướng phát triển bền vững

22

+ Đầu tư kịp thời và đi trước một bước so với các nước trong khu vực

về công nghệ chế biến, bảo quản nông sản hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu, bảo đảm quyền lợi và tránh được rủi ro cho nông dân, giữ được chữ tín với khách hàng

+ Ngoài đầu tư cho nông nghiệp và công nghiệp chế biến, Thái Lan còn quan tâm phát triển đồng bộ các ngành công nghiệp cơ khí, điện, giao thông, công nghệ sinh học và thị trường phục vụ phát triển kinh tế nông nghiệp

+ Cho đến giai đoạn phát triển kinh tế ở mức độ cao, trọng tâm của chính sách hiện đại hoá đất nước đã chuyển sang sản xuất sản phẩm công nghệ cao nhưng Chính phủ vẫn quan tâm đến phát triển nông nghiệp như đổi mới công nghệ sinh học, bảo quan và tiêu thụ nông sản (gạo, rau quả, thịt, tôm…) và hỗ trợ nông dân đầu tư phát triển dưới nhiều hình thức

- Kinh nghiệm về chuyển dịch CCKT nông nghiệp của Nhật Bản:

Nhật Bản đang nghiên cứu thực thi đường lối mới phát triển nông nghiệp, trên cơ sở củng cố sản xuất nông nghiệp trong nước và xuất khẩu sản xuất nông nghiệp ra nước ngoài Ở trong nước, Nhật tập trung vào sản xuất một số loại nông sản có giá trị kinh tế cao, sử dụng ít đất và lao động, thực hiện nông nghiệp sinh thái, phát triển nông nghiệp du lịch và các hoạt động ngoài nông nghiệp để tăng thu nhập cho nông dân Mặt khác, Nhật tích cực thực thi đường lối xuất khẩu vốn, công nghệ, thiết bị, vật tư nông nghiệp ra nước ngoài theo hướng chú trọng các nước đang phát triển, có đất đai và lao động rẻ để sản xuất ra các loại nông sản nhập khẩu vào Nhật Bản và xuất khẩu sang các nước thứ ba Quá trình điều chỉnh CCKT nông nghiệp của Nhật Bản là nhờ sự nhạy bén nắm bắt các quy luật phát triển của nền kinh tế thị trường trong mỗi thời kỳ nhất định

Tình hình phát triển nông nghiệp, nông thôn của Nhật Bản có thể rút ra bài học kinh nghiệm về khuyến khích phát triển sản xuất hàng hóa trong các

hệ thống các hợp tác xã đầu vào và đầu ra Bên cạnh phát triển nông nghiệp,

để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và chuyển dịch lao động, Chính phủ khuyến khích phát triển nhiều ngành nghề nông thôn, biến nông thôn thành khu vực sản xuất công nghiệp vệ tinh và thực hiện đô thị hoá nông thôn

- Kinh nghiệm về chuyển dịch CCKT nông nghiệp của Trung Quốc:

Trung Quốc là nước có rất nhiều điểm giống nước ta về tính chất của sản xuất nông nghiệp, bước chuyển từ kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế hàng hóa, có định hướng của Nhà nước Những bài học thành công trong quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp, nông thôn là những kinh nghiệm cho nước ta trong giai đoạn hiện nay

Nếu bỏ qua sai lầm trong những năm 1956 - 1978 thì ở Trung Quốc từ

1979 đến nay nông nghiệp và kinh tế nông nghiệp đã có những bước tiến bộ vượt bậc Thu nhập bình quân thực tế của nông dân tăng gấp đôi thời kỳ tập thể hóa nông nghiệp

Dấu hiệu đặc trưng của HĐH nông thôn là quá trình chuyển hướng phát triển nông nghiệp và phát triển nông thôn ngoài nông nghiệp Vấn đề khó khăn nhất là phải thu xếp cho một lực lượng lớn lao động ở nông thôn có công ăn việc làm

Thực trạng tổ chức quản lý sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn Trung Quốc có thể rót ra những bài học kinh nghiệm:

+ Phát triển nông nghiệp toàn diện trên cơ sở bảo đảm an toàn lương thực cho đời sống xã hội nói chung và khu vực nông thôn nói riêng

24

+ Mở rộng các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp truyền thống và các ngành công nghiệp, xây dựng khác để vừa phục vụ sản xuất nông nghiệp, bảo quản, chế biến, xuất khẩu nông sản hàng hoá, vừa thu hót lao động dư thừa trong nông thôn, tăng thu nhập cho nông dân

+ Thực hiện nhất quán cơ chế kinh tế thị trường ở nông thôn có sự quản

lý của Nhà nước trong việc chuyển dịch cung ứng vật tư, tiền vốn, kỹ thuật… đồng thời còn tiêu thụ nông sản hàng hoá thông qua các tổ chức kinh tế tập thể (Hợp tác xã), xã thôn, Nhà nước và một bộ phận nhỏ nông dân tự nguyện lập ra trên các vùng nông thôn

+ Nhà nước luôn duy trì được vai trò quản lý vĩ mô trong việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn để dẫn dụ các cơ cấu kinh tế địa phương có bước đi phù hợp với cơ cấu nền kinh tế, đồng thời bảo đảm nguyên tắc định hướng cho quá trình chuyển dịch này

- Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam:

Qua nghiên cứu quá trình chuyển dịch CCKT nông thôn ở các nước, có thể rút ra một số bài học cho quá trình chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp ở nước ta như sau:

- Để xây dựng một nền công nghiệp hiện đại trong thời kỳ đầu cần tập trung phát triển nông nghiệp, coi đó là điều kiện cơ bản để ổn định đời sống nhân dân, tạo nguồn tích lũy từ nội bộ nền kinh tế cho công cuộc CNH, HĐH Nghiên cứu kinh nghiệm ở các nước và lãnh thổ cho thấy, để phát triển kinh

tế phải dựa vào tiềm năng thế mạnh của nền kinh tế dân tộc, khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực sẵn có để phát triển Hầu như chính phủ các nước đều có chủ trương bắt đầu từ sản xuất nông nghiệp, lấy tăng trưởng nông nghiệp làm cơ sở để ổn định đời sống xã hội, tạo nguồn tích lũy ban đầu cho CNH, HĐH Nhật Bản lấy việc thu thuế của nông dân để chuyển thặng dư

từ nông nghiệp cho công nghiệp Để làm được điều đó, trong cơ cấu ngành

25

nông nghiệp phải chuyển dịch theo hướng đa dạng hóa, phá bỏ độc canh, phát triển nông nghiệp toàn diện, đưa chăn nuôi, thủy sản thành ngành sản xuất chính Chính sách đa dạng hóa nông nghiệp, lấy nông nghiệp làm điểm tựa đã làm cho thu nhập của nông dân tăng lên, giúp họ tham gia vào thị trường mua sắm hàng hóa, làm tăng cầu, góp phần tiêu thụ hàng hóa công nghiệp, tạo lập được thị trường trực tiếp cho các ngành công nghiệp nội địa trong giai đoạn đầu phát triển kinh tế, Chính phủ của hầu hết các nước đều có chủ trương coi trọng sản xuất nông nghiệp, lấy tăng trưởng nông nghiệp là cơ sở để ổn định đời sống xã hội và tích luỹ bước đầu cho công nghiệp

- Nhà nước thực hiện các chính sách kích thích bằng lợi ích kinh tế đối với nông dân thông qua việc tài trợ “đầu vào”, chính sách trợ giá nông sản, chính sách thuế, tín dụng ưu đãi đối với những mặt hàng nông sản mới để giảm rủi ro khi tham gia vào thị trường trong nước và thế giới Thời kỳ 1991 -

1995, chính phủ Thái Lan cho vay vốn với lãi suất thấp dưới 5%/năm và vay vật tư giá rẻ, trả bằng thóc hoặc các nông sản khác ngoài thành phần chủ yếu trong sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn là kinh tế hộ gia đình, Chính phủ các nước đều quan tâm và có chính sách hỗ trợ, khuyến khích xây dựng mạng lưới các HTX dịch vụ để phục vụ các yếu tố đầu vào như vật tư nông nghiệp, dịch vụ kỹ thuật, tín dụng… và tiêu thụ các sản phẩm đầu ra cho các

hộ gia đình, nông dân

- Áp dụng chính sách đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn để chuyển từ chỗ chỉ nhằm phát triển một vài loại nông sản truyền thống sang phục vụ các loại cây trồng mới, các ngành sản xuất mới và các hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn

- Tập trung triển khai các công trình nghiên cứu, ứng dụng rộng rãi những thành tựu khoa học và công nghệ tiên tiến vào trồng trọt, chăn nuôi, vào công nghiệp chế biến và dịch vụ nông thôn nhằm khuyến khích phát triển

26

nhanh các loại sản phẩm mới có giá trị kinh tế cao kinh tế nông nghiệp, nông thôn chỉ có thể phát triển khi mọi thành phần kinh tế trong khu vực hướng vào sản xuất hàng hoá, trong đó nông dân là lực lượng chủ yếu tham gia sản xuất nông nghiệp Qua nghiên cứu cho thấy, điều kiện cơ bản đầu tiên để nông dân sản xuất nông sản hàng hoá là được quyền sở hữu tư liệu sản xuất (trong đó

có ruộng đất) và tổ chức sản xuất bằng hình thức tập trung hoá ruộng đất dười nhiều hình thức khác nhau như chuyển nhượng, thuê thầu…

- Nhà nước quan tâm xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và nông thôn, trong đó huyết mạch là các công trình thuỷ lợi, giao thông và điện Phát triển kết cấu hạ tầng ở nông thôn trước tiên là nhằm vào mục tiêu sản xuất nông sản hàng hoá, sau đó là bảo đảm tính cân đối trong nền kinh tế quốc dân Đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng làm cho chi phí vận chuyển hàng hoá giảm, mở rộng thị trường nông sản cho nông dân, hoạt động dịch vụ ở nông thôn phát triển hơn, giao lưu hàng hoá nông thôn được thuận lợi Đồng thời còn là động lực thúc đẩy các ngành công nghiệp cơ khí, gia công, chế biến… hình thành và phát triển ngay tại địa bàn nông thôn như

“Xí nghiệp hương trấn” ở Trung Quốc, xí nghiệp tầng 2 và 3 ở Nhật Bản Bằng chủ trương xây dựng xí nghiệp Hương trấn (Trung Quốc), đưa công nghiệp về nông thôn (Nhật Bản)… đã giúp các nước và lãnh thổ giải quyết việc làm cho phần lớn lực lượng lao động dư thừa ở nông thôn Đó chính là biện pháp nhằm chuyển đổi nền nông nghiệp thuần nông sang đa canh, đa ngành, phát triển kinh doanh tổng hợp nông, công nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn

- Thực hiện quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn, hầu hết các nước đã từng bước thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn Các nước tập trung phát triển các ngành nghề thủ công truyền thống, tạo điều kiện để phát triển công nghiệp và dịch vụ nông thôn Tuỳ theo điều kiện

27

của mỗi nước, các nước thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp với các chương trình cơ khí hoá, hoá học hoá, thuỷ lợi hoá và ứng dụng tiến bộ công nghệ sinh học vào sản xuất, bảo quản, chế biến nông sản Thành công trong bước đi này làm cho năng suất cây trồng, vật nuôi và năng suất lao động tăng lên

Trên đây là một số kinh nghiệm rút ra được từ thực tế phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp ở một số nước Đó sẽ là những bài học quý báu giúp nước ta thực hiện thành công việc chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp và phát triển đất nước

1.2.2 Ở Việt Nam:

- Những thành tựu đã đạt được:

Trong những năm qua nông nghiệp, nông thôn Việt Nam đã đạt được thành tựu toàn diện và to lớn, quá trình chuyển dịch CCKT nông nghiệp đạt được nhiều thành công, cụ thể:

+ Từ một nền nông nghiệp tự cung, tự cấp, lạc hậu, thiếu lương thực triền miên đến nay về cơ bản đã là một nền nông nghiệp hàng hóa, đảm bảo

an ninh lương thực quốc gia, có tỷ suất hàng hóa ngày càng cao, nhiều mặt hàng có số lượng xuất khẩu chiếm tỷ trọng cao trong khu vực và thế giới Tính sản xuất hàng hóa còn thể hiện trong cơ cấu sản xuất ngày càng đa dạng, quy mô sản xuất ngày càng tập trung, người sản xuất ngày càng quan tâm tới nhu cầu thị trường Khoa học - công nghệ mới được ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp

+ Hình thành một số vùng sản xuất nông nghiệp tập trung gắn với công nghiệp chế biến như: lúa gạo ở đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng sông Hồng, mía đường ở miền Trung, Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long, chè ở trung du miền núi phía bắc, cà phê ở Tây Nguyên, cao su ở Đông Nam

Bộ, nuôi trồng thủy sản ở nhiều tỉnh ven biển

+ Năng lực công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản tăng đáng kể

+ Các làng nghề ở nông thôn được khôi phục và phát triển, mở ra nhiều việc làm, nhất là thu hút nguồn lao động tại chỗ khi nông nhàn Nhiều tiến bộ

kỹ thuật và công nghệ mới đã được áp dụng

+ Cơ sở vật chất, kỹ thuật được cải thiện đáng kể, các hộ sản xuất trở thành đơn vị kinh tế tự chủ, các hợp tác xã kiểu mới được hình thành, sản xuất trang trại xuất hiện và phát triển khá nhanh

Tóm lại, quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn thời gian qua đã có những bước chuyển biến tích cực từ một nền nông nghiệp tự cấp tự túc sang nền nông nghiệp hàng hóa phát triển toàn diện kinh

tế nông thôn, làm tiền đề cho quá trình CNH, HĐH

- Những tồn tại, hạn chế:

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu như trên nhưng quá trình phát triển kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn nước ta hiện còn nhiều tồn tại:

+ Tốc độ chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp trong tổng thể nền kinh tế và trong nội bộ ngành diễn ra chậm: Cơ cấu kinh tế nông thôn còn nặng về nông nghiệp (khoảng 60%) Tỷ trọng của sản xuất nông nghiệp trong

cơ cấu nông, lâm, ngư nghiệp còn rất lớn (trên 70% giá trị sản xuất toàn ngành) Cơ cấu cây trồng vật nuôi vẫn chưa có thay đổi đáng kể, tỷ trọng chăn nuôi năm 2009 mới đạt trên 27,1% giá trị sản xuất nông nghiệp Tỷ trọng giá

29

trị sản xuất cây công nghiệp trong trồng trọt mới đạt khoảng 25,6% năm 2009 so với mục tiêu 45% Quá trình chuyển đổi bộc lộ một số điểm không chắc chắn: thể hiện qua sự tăng trưởng không ổn định của từng ngành, từng lĩnh vực

+ Khoa học và công nghệ trong nông, lâm, ngư nghiệp phát triển chậm, nhiều mặt còn lạc hậu nên đa số các loại cây trồng, vật nuôi đều có năng suất, chất lượng, khả năng cạnh tranh thấp, giá thành cao, kém hiệu quả và chưa bền vững Quan hệ sản xuất chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển nông nghiệp hàng hóa theo cơ chế mới

+ Cơ cấu thành phần kinh tế trong nông thôn ít có sự thay đổi Khả năng rút lao động ra khỏi nông nghiệp của các ngành nghề phi nông nghiệp thấp Vai trò của kinh tế hợp tác không hỗ trợ được cho kinh tế phát triển

+ Thị trường cho sản phẩm nông nghiệp không ổn định, mặt khác chất lượng sản phẩm thấp, khả năng cạnh tranh yếu, dẫn đến hiệu quả kinh tế bị hạn chế Nhiều thị trường như vốn, lao động, đất và công nghệ mới đang trong quá trình hình thành

+ Phát sinh nhiều vấn đề bất cập như: ô nhiễm môi trường, phân hóa xã hội, giải quyết việc làm, tệ nạn xã hội trong nông thôn

- Nguyên nhân của những tồn tại

+ Nhận thức về vai trò, vị trí của CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn chưa đầy đủ và chưa sâu sắc, nhiều chủ trương, chính sách đúng đắn của Đảng về CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn chưa được thực hiện nghiêm túc

+ Cơ cấu đầu tư chưa hợp lý, đặc biệt đầu tư vào khoa học công nghệ trong nông nghiệp

+ Mức đầu tư cho nông nghiệp chưa xứng với quy mô và những đóng góp của nó cho nền kinh tế

+ Do yếu kém trong quá trình tổ chức thực thi các chính sách vào thực tiễn

1.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan:

- Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước về

“Nghiên cứu luận cứ khoa học để chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng CNH, HĐH” của Tiến sỹ: Lê Quốc Doanh, Viên Khoa

học kỹ thuật nông nghiệp Việt Nam [4]

- Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (tháng 4 năm 2006) Tại báo cáo này tác giả đã đưa ra được 12 luận cứ khoa học của Chuyển dịch cơ cấu kinh

tế nông nghiệp theo hướng CNH, HĐH như sau:

Một là, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp phụ thuộc vào chuyển

dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và của cả nền kinh tế …;

Hai là, Trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vai trò của nông

nghiệp đối với nền kinh tế phụ thuộc vào 4 giai đoạn khác nhau: bắt đầu phát triển, nông nghiệp đóng góp chủ yếu, lao động nông nghiệp bắt đầu giảm và lao động giảm dưới 20% ;

Ba là, Chuyển dịhc cơ cấu kinh tế nông nghiệp do Hiệu ứng Engel chi

phối: Khi thu nhập của người tiêu dùng tăng lên thì nhu cầu sản phẩm nông nghiệp lúc đầu tăng theo, nhưng đến một lúc nào đó sẽ bị lão hoá và nhu cầu không tăng nữa Khi nhu cầu bị lão hoá thìnông nghiệp muốn tiếp tục phát triển phải đa dạng hoá sản phẩm;

Bốn là, Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông ngiệp do Hiệu ứng Malassis

chi phối: Trong quá trình phát triển đến một điểm ngoặt nào đấy thì phần lao động phục vụ cho việc ăn uống tăng lên không phải trong khu vực nông nghiệp nữa mà trong khu vực phi nông nghiệp Do đấy, giá trị gia tăng của

31

khu vực công nghiệp chế biến sẽ tăng lên và vượt giá trị phi nông nghiệp Nhu cầu của sản xuất nông nghiệp tăng chậm hơn nhu cầu của sản xuất và chế biến thực phẩm;

Năm là, Chiến lược xuất khẩu nông sản thô không thúc đẩy chuyển

dịch cơ cấu kinh tế nông ngông nghiệp và nông thôn, hướng vào thị trường trong nước bằng cách đa dạng hoá sản xuất theo nhu cầu thị trường sẽ thúc đẩy nhanh việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp (từ lương thực sang chăn nuôi, rau màu, cây công nghiệp, thuỷ sản) và nông thôn (buôn bán, dịch

vụ, nghệ phi nông nghiệp);

Sáu là, Trong nông nghiệp hiện đại, xu hướng phổ biến là chuyên môn

hoá của hộ để đạt được các mục tiêu kinh tế, đạt hiệu quả kinh tế cao…;

Bảy là, Đa dạng hoá các cấp khác nhau: cấp nông thôn, cấp vùng và

cấp quốc gia…;

Tám là, Đối với một ngành sản xuất nông sản ở các vùng có chuyên

môn hoá cao, có một khái niệm mới gọi là “đa dạng hoá nội ngành”…;

Chín là, Các nhân tố ảnh hưởng nhiều nhất đối với chuyển dịch cơ cấu

kinh tế nông nghiệp là thay đổi kỹ thuật, nhu cầu trong nước và khu cực phi nông nghiệp nông thôn…;

Mười là, Đối với Nhà nước, quan trọng nhất trong việc thúc đẩy phát

triển và chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp không phải chỉ là phân phối một khoản đầu tư thích đáng cho việc phát triển của ngành này và thúc đẩy việc cải tiến kỹ thuật nông nghiệp, mà phải có những thể chế thích ứng (chính sách ruộng đất, khuyến nông, thị trường…) cho phép tạo ra một khối lượng thặng

dư nông nghiệp lớn cho số đông nông dân, tạo ra được sự kích thích lợi ích của nông dân tới việc phát triển sản xuất hàng hoá, thúc đẩy được quá trình tập trung ruộng đất hoặc rút dần được lao động ra khỏi nông nghiệp…;