SKKN rèn luyện kỹ năng sống cho HS

Đề tài : Một số giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học”.Người thực hiện : Hoàng Kim Lễ Trường TH Lê Hữu Trác TÓM TẮT ĐỀ TÀI Kĩ năng sống sẽ hình thành một cách tự nhiên

Đề tài : Một số giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học”.

Người thực hiện : Hoàng Kim Lễ

Trường TH Lê Hữu Trác

TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Kĩ năng sống sẽ hình thành một cách tự nhiên và hiệu quả trong những môi trường hoạt động cụ thể chứ không chỉ từ những bài giảng trên lớp mà ngay cả trong cuộc sống đời thường Hơn nữa, việc giáo dục kĩ năng sống không phải sự áp đặt Giáo viên giảng dạy phải nắm được phần nào tâm lí cũng như kĩ năng sống của các em, từ đó mới có phương pháp giáo dục kĩ năng sống cho các em phù hợp với từng đối tượng Sau thời gian thực hiện bản thân tôi thấy cứ trải qua một nội dung, một hoạt động, một tình huống thì có quá nhiều kĩ năng sống, trong lúc học sinh khó có thể nhận ra rằng mình vừa tiếp cận kĩ năng nào và đã trang bị được những

kĩ năng nào?

- Kĩ năng sống là cái có sau những trải nghiệm thực tế nên việc lồng ghép

ở đây sẽ không dừng lại ở lý thuyết mà chúng ta cần cụ thể hóa thành từng nội dung, trường hợp, tình huống và hoàn cảnh cụ thể để các em xử lý

- Tùy theo điều kiện hoàn cảnh, địa phương khác nhau mà yêu cầu giảng dạy về kĩ năng sống khác nhau

Trong đề tài này tôi muốn đề cập tới rất nhiều môn học trong chương trình tiểu học Nó thuận lợi hơn cả vì mỗi bài học đã buộc học sinh phải vận dụng rất nhiều kĩ năng ( tư duy logic, cảm xúc, sáng tạo, giải quyết vấn đề, hợp tác, lắng nghe )

-Trong quá trình giảng dạy tôi đã thử nghiệm giáo dục kĩ năng sống đồng thời kết hợp chặt chẻ phụ huynh học sinh trong quá trình giáo dục kĩ năng sống cho học sinh với học sinh lớp tôi và một lớp học khác không thử nghiệm trong cùng một lúc, tôi thấy kĩ năng của học sinh lớp tôi tốt lên rõ rệt so với lớp không thực nghiệm

- Chính vì vậy mà tôi chọn đề tài:“ Một số giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học” nhằm trao đổi một số kinh nghiệm có được cùng với đồng nghiệp với mục tiêu rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học đạt được nhiều kết quả nhất hiện nay

3 Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh hiện đang học trong trường tiểu học

Học sinh lơp 5A2 trường tiểu học Lê Hữu Trác

Những kĩ năng sống cần trang bị cho các em

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Về nội dung, đề tài giới hạn nghiên cứu :Kĩ năng nhận thức, Kĩ năng xã hội, Kĩ năng quản lí bản thân

3.3 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài áp dụng các phương pháp nghiên cứu điều tra: phân tích- tổng hợp, thống kê, tính toán, thực hành, diễn dịch - quy nạp Ngoài ra, đề tài áp dụng phương pháp nghiên cứu tổng hợp kinh nghiệm, phương pháp điều tra xã hội học nhằm đạt được mục tiêu đề ra

4 Kết cấu của đề tài

Ngoài Tóm tắt đề tài, danh mục tài liệu tham khảo và các phụ lục, đề tài được kết cấu thành 4 phần như sau:

I ĐẶT VẤN ĐỀ

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

III KẾT LUẬN

Các phần trọng tâm cần thiết của đề tài

1 CƠ SỞ ĐỂ RÚT RA BÀI HỌC KINH NGHIỆM

2 BÀI HỌC KINH NGHIỆM

3 GIẢI PHÁP TỐI ƯU VÀ ÁP DỤNG THỰC TIỄN

4 KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT

5 NHỮNG ĐÓNG GÓP CHÍNH CỦA ĐỀ TÀI

- Nghiên cứu giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh dựa trên cơ sở thực

tiễn giải quyết một nhược điểm về tình trạng kĩ năng sống hiện nay của học sinh trong độ tuôi học tiểu học

- Nghiên cứu kinh nghiệm để hoàn thiện một con người trẻ toàn diện mà

xã hội cần hướng tới , từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho những người làm công tác giáo dục

- Khái quát về tình hình địa phương, trường lớp, lối sống cách ứng xử giao tiếp ,xử lí tình huống trong đời sống, có nhấn mạnh đến các khó khăn mà quá trình nghiên cứu gặp phải khi đối mặt vấn đề cấp bách

- Đưa ra những bài học kinh nghiệm cũng như những kiến nghị cụ thể về việc vận dụng

6 HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO

- Nghiên cứu sâu hơn về những kĩ năng cần thiết mà xã hội hường tới theo một chuẩn mực đạo đức đúng với thuần phong mĩ tục Việt Nam

- Nghiên cứu bài bản hơn về sự cần thiết, những lợi ích cũng như những vấn đề đặt ra đối với các kĩ năng cơ bản để phát triển toàn diện vể chân -thiện –mỹ

- Nghiên cứu thẩm định sâu hơn về một số vấn đề như tính thực tiễn, mức

độ tương thích với các quy định của pháp luật Việt Nam, khả năng áp dụng trực tiếp toàn bộ hoặc một phần trong quá trình dạy học của người giáo viên

Thực hiện đề tài

Hoàng Kim Lễ

I ĐẶT VẤN ĐỀ

- Để thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, đáp ứng nhu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học Đây là một vấn đề cấp bách, cần thiết đối với ngành giáo dục nói chung và bản thân người trực tiếp đứng lớp nói riêng Đối với chương trình lồng ghép giáo dục kĩ năng sống ở Tiểu học tập

trung chủ yếu ở tất cả các môn học: Tiếng Việt, Đạo đức, Khoa học và Lịch sử

và Địa lí và trong cuộc sống thường ngày

- Bộ GD&ĐT đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống lồng ghép vào các môn học

là một chủ trương đúng đắn và vô cùng cần thiết Tuy nhiên, để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh có được kết quả như mong muốn thì đòi hỏi nhiều yếu

tố chứ không chỉ từ các bài giảng thuần túy

- Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh là nội dung được đông đảo phụ huynh và

dư luận quan tâm, bởi đây là một nội dung giáo dục hết sức quan trọng đối với học sinh Điều đó ai cũng hiểu song giáo dục như thế nào? Con đường tiến hành

ra sao? Nhận thức được điều này bản thân tôi đã thử nghiệm nhiều hình thức và thấy rằng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh được thể hiện rõ nét thông qua

một số giải pháp tối ưu nhất Vì thế tôi đã chọn đề tài: “Một số giải pháp rèn kĩ năng sống cho học sinh tiểu học”.

1.MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

- Thực trạng về kỹ năng sống của học sinh trường Lê Hữu Trác nói chung và học sinh lớp 5A2 nói riêng còn rất hạn chế Từ đó, tìm ra một số giải pháp giúp học sinh tự thích ứng với môi trường xung quanh, có kỹ năng sống tốt hơn và trở thành con người năng động, sáng tạo, có văn hóa và tự tin khi giải quyết công việc Biết xử lý các tình huống một cách đúng đắn, khoa học hợp với đạo

lý người Việt Nam cũng như nhu cầu thời đại hội nhập hiện nay

- Đáp ứng mục tiêu giáo dục toàn diện; phù hợp với quan điểm giáo dục của UNESCO đó là: Học để biết; học để làm; học để tồn tại; học để chung sống Vì vậy tôi đã hướng tới ba nhóm kĩ năng chính là giúp các em có được: kĩ năng nhận thức, kĩ năng xã hội và kĩ năng quản lí bản thân

2 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Nắm rõ nội dung, trách nhiệm, cách thức lồng ghép kĩ năng sống thông qua các môn học trong chương trình giảng dạy

- Rà soát, phân loại đối tượng học sinh, tổ chức thực hiện dạy và học lồng nghép giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong từng môn học cụ thể

- Thông qua kết quả nghiên cứu, rút ra bài học kinh nghiệm từ đó phải đánh giá được những nguyên nhân ảnh hưởng tới quá trình hình thành kĩ năng sống cho

học sinh Đề xuất một số biện pháp, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kĩ năng sống qua việc lồng ghép trong các phân môn cũng như việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong cuộc sống đời thường

3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đề tài hướng vào nghiên cứu kĩ năng sống được tiến hành trên 2 nhóm tương đương: Lớp 5A2 là lớp thực nghiệm, lớp 5A1 là lớp đối chứng cả hai lớp đều là học sinh trường Tiểu học Lê Hữu Trác xã Đắk Săk, thông qua các bài có nội dung lồng ghép kĩ năng sống trong các môn học

Đề tài có thể áp dụng cho tất cả các trường tiểu học

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp điều tra ( học sinh trả lời trắc nghiệm)

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp so sánh ( so sánh kết quả trước và sau khi thực hiện đề tài)

- Phương pháp phân tích tổng hợp (Phân tích nguyên nhân, tổng hợp kết quả)

- Phương pháp thực hành: Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các hoạt động, để học sinh tự cảm nhận, đánh giá, nhận xét qua các hành vi và từ đó hình thành các kĩ năng, thực hiện sự phối hợp trong và ngoài nhà trường, làm tốt công tác xã hội hóa trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1 CƠ SỞ LÍ LUẬN

- Theo tổ chức Y tế thế giới WHO: kỹ năng sống là khả năng để có hành vi thích ứng và tích cực trong các tình huống xảy ra trong đời sống mỗi con người Rèn kỹ năng sống là giúp cho mỗi cá nhân có thể ứng xử có hiệu quả trước các nhu cầu và thách thức cuộc sống hằng ngày

- Theo Quỹ nhi đồng liên hiệp quốc UNICEF thì cho rằng: Kỹ năng sống là khả năng tiếp cận với thay đổi và hình thành những hành vi mới, tiếp cận này đã lưu ý đến sự cân bằng về tiếp thu kiến thức, hình thành thái độ và kỹ năng

- Có quan niệm cho rằng: Kỹ năng sống là năng lực ứng xử tích cực của mỗi người đối với tự nhiên, xã hội và chính mình; Là khả năng tâm lý xã hội của mỗi cá nhân trong các hành vi tích cực, để xử lý hiệu quả những đòi hỏi, thách thức cuộc sống

Tóm lại: Những quan niệm nêu trên đều chứa một nội hàm: Kỹ năng sống là

khả năng thực hiện hành động, hay hoạt động, là năng lực ứng xử tích cực trước những thách thức của đời sống và chỉ có được khi được rèn luyện, tích lũy kinh nghiệm và biết lựa chọn một cách hợp lý để giải quyết các vấn đề trong tự nhiên, trong xã hội và trong chính cá nhân con người

2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

- Xã hội ngày càng phát triển thế giới đang bước vào kỷ nguyên mới - Kỷ nguyên của khoa học, công nghệ và những tiến bộ vượt bậc mang lại cho loài người những lợi ích hữu dụng Nhưng cũng vì thế con người phải đối mặt với những thách thức to lớn từ môi trường thiên nhiên, xã hội và đặc biệt mối quan

hệ xã hội giữa người với người Với những thay đổi đó, xã hội nói chung, ngành giáo dục nói riêng đang từng ngày phải đối mặt với những thách thức và cần phải có những bước chuyển mình để phù hợp với những mục tiêu và hoàn cảnh mới, yêu cầu xã hội đòi hỏi phải đào tạo ra những con người có tri thức khoa học, vừa có kỹ năng làm việc, nhưng cũng phải có thái độ, hành vi tích cực trước những sự thay đổi của môi trường thiên nhiên, môi trường xã hội Với những chuyển biến kinh tế, xã hội quá nhanh chóng đã hạn chế phần nào chức năng của gia đình với những giáo dục đạo đức truyền thống Những biến đổi về kinh tế, xã hội đã đem lại cho lứa tuổi các em quá nhiều thử thách

- Thực tế cho thấy những năm gần đây tình trạng thanh thiếu niên, đặc biệt là các em ở độ tuổi vị thành niên, phạm pháp ngày càng gia tăng với các mức độ ngày càng nghiêm trọng Với độ tuổi sắp bước vào ngưỡng cửa Trung học cơ

sở, về mặt phát triển tâm, sinh lý các em dễ rơi vào tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật ảnh hưởng rất xấu cho môi trường học đường và xã hội Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng một trong những nguyên nhân chính

là học sinh còn thiếu kỹ năng sống cần thiết để hòa nhập với môi trường phát triển nhanh chóng Chính vì thế việc rèn kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường là hết sức cần thiết và quan trọng và phải có hướng đi đúng đắn Đây là

một lĩnh vực khoa học còn khá mới mẻ trong nhà trường đòi hỏi những người làm công tác giáo dục trong các nhà trường cần phải quan tâm chú ý để xây dựng, đào tạo thế hệ trẻ trở thành người “có đức, có tài”

3 THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ.

3.1 Thuận lợi.

Hiện nay trường tiểu học Lê Hữu Trác đã và đang chú ý đến việc lồng ghép giáo dục rèn kỹ năng sống cho học sinh thông qua các tiết dạy của các môn học

và thông qua các hoạt động ngoại khóa cũng như các tiết học tập ngoài giờ trên lớp ngày càng được quan tâm Với yêu cầu giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải đảm bảo các yếu tố Giúp học sinh ý thức được các giá trị của bản thân trong mối quan hệ xã hội, giúp học sinh hiểu biết về thể chất, tinh thần của bản thân mình; hành vi, thói quen ứng xử có văn hóa, hiểu biết, chấp hành và tôn trọng pháp luật

3.2 Khó khăn

Với tình trạng thiếu kỹ năng sống đang khiến các em trong độ tuổi học tiểu học gặp nhiều lúng túng trong việc giải quyết các vấn đề của bản thân dẫn đến tình trạng thiếu tự tin, khủng hoảng về tâm lý Chính vì vậy nhiều học sinh, vì thiếu kỹ năng sống đã trở thành nạn nhân của những tệ nạn xã hội, thành những học sinh cá biệt, con hư của gia đình, thậm chí còn dẫn đến vi phạm pháp luật ở tuổi vị thành niên Qua thực tế giảng dạy học sinh lớp 5, tôi thấy kĩ năng sống của các em còn thấp khả năng tiếp thu và ghi nhớ chậm, hành vi ứng xử và xử lí thông tin còn thiếu kinh nghiệm Trên cơ sở nắm bắt được tình hình học sinh với những thói quen không lành mạnh do địa bàn dân cư sinh sống Thông qua các câu hỏi cho học sinh trả lời, về nhận thức cách ứng xử trong gia đình, nề nếp của mỗi gia đình, thông qua cách phát ngôn cửa miệng, qua việc nói chuyện tiếp xúc thì thấy rằng ở địa phương thường hay nói tục, chửi thề, đánh nhau, nhiều gia đình mải việc làm ăn không có người lớn ở nhà nhắc nhở, sữa chữa kịp thời cho nên dẫn đến việc các em phát ngôn tự do, trống không là rất lớn Với việc đánh giá học sinh còn nhiều thiếu sót trong kỹ năng cư xử, sinh hoạt hàng ngày, nhà trường đã tích cực chỉ đạo giáo viên trong toàn trường giáo dục học sinh thông qua các giờ lên lớp chính khóa, lồng ghép các chương trình giáo dục

ngoại khóa để giúp các em bỏ thói quen xấu, rèn kỹ năng ứng xử giao tiếp sao cho có văn hóa

- Sau khi tiến hành khảo sát trên hai lớp 5 A2,5A1 đầu năm mới nhận lớp của giáo viên chủ nhiệm và một lớp khác với chủ đề: “ Kĩ năng của em.” Đã thu được kết quả như sau:

Lớp

Tổng

số học sinh

Kĩ năng nhận thức

Kĩ năng xã hội Kĩ năng quản lí

bản thân

5A2

LỚP THỰC

NGHIỆM

5A1

LỚP ĐỐI

CHỨNG 22 5 22.7% 8 36% 11 50%

4.CÁC BIỆN PHÁP THỰC HIỆN

Thực hiện nhiệm vụ năm học, việc giáo dục đào tạo học sinh trở thành con người toàn diện, với phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh là hết sức quan trọng, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục đồng thời tạo nên thế hệ tương lai cho đất nước, với yêu cầu xã hội ngày càng phát triển mãnh mẽ cả về kinh tế và quan hệ xã hội

Thông qua những việc làm thiết thực, cụ thể tác động đến học sinh trong việc giúp các em nâng cao về kỹ năng sống mà đúc rút kinh nghiệm, đề xuất các giải pháp về rèn kĩ năng sống cho học sinh ngày càng có hiệu quả tốt hơn, đáp ứng được trong việc giáo dục toàn diện

Với mục đích nghiên cứu các nhóm kĩ năng:

 Nhóm kĩ năng nhận thức:

+ Nhận thức bản thân

+ Xác định điểm mạnh, điểm yếu cho bản thân

+ Xây dựng kế hoạch cho bản thân

+ Khắc phục khó khăn để đạt được mục tiêu

+ Rèn kĩ năng tư duy tích cực và sáng tạo

 Nhóm kĩ năng xã hội:

+ Kĩ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ

+ Kĩ năng giao tiếp không lời

+ Kĩ năng thuyết trình và nói trước đám đông

+ Kĩ năng từ chối

+ Kĩ năng diễn đạt cảm xúc và phản hồi

+ Kĩ năng hợp tác

+ Kĩ năng làm việc nhóm

+ Kĩ năng vận động và gây ảnh hưởng

+ Kĩ năng ra quyết định

 Nhóm kĩ năng quản lí bản thân:

+ Kĩ năng làm chủ cảm xúc

+ Kĩ năng vượt qua lo lắng, sợ hãi

+ Kĩ năng khắc phục tức giận

+ Kĩ năng quản lý thời gian, nghỉ ngơi tích cực, giải trí lành mạnh

Với sự chia nhóm các kĩ năng trên mà chúng ta đưa ra những giải pháp thiết thực phù hợp với thực tiễn, đặc điểm học sinh của từng địa phương, mà tiến hành việc rèn kĩ năng sống cho các em mới đạt được kết quả cao

Rèn kĩ năng sống cho học sinh, đây là một vấn đề mới với thời gian thực hiện nghiên cứu đề tài không nhiều chắc chắn cần được bổ sung nhiều hơn nữa thì đề tài mới mang lại hiệu quả cao

5 NHỮNG GIẢI PHÁP CỤ THỂ

Nhằm giúp các em có hứng thú học tập đồng thời tự phát hiện ra những kĩ năng cần có thì tôi đã rút ra được một số giải pháp như sau:

5.1 Giải pháp thứ nhất: Đi từ lí luận đến thực tiễn

Dựa trên nghiên cứu lí luận: Thu thập những tài liệu liên quan đến vấn đề cần

nghiên cứu để nắm chắc cơ sở lí luận cho việc rèn kĩ năng sống cho học sinh Nghiên cứu thực tiễn tình hình địa phương, bản thân tôi đã tiến hành phân loại học sinh Từ đó sử dụng phương pháp điều tra tìm hiểu nguyên nhân, các

em thiếu kĩ năng nào khi biết được tâm sinh lí, tình hình xã hội, hoàn cảnh gia đình của các em Sự thực hiện nghĩa vụ, quyền lợi đối với học sinh trong trường

đã phù hợp chưa? Sau đó vận dụng những vấn đề thực tiễn áp dụng vào việc rèn

luyện kĩ năng sống học sinh trong các giờ học, giờ chơi, các buổi hoạt động ngoại khóa, đi thực tế, sinh hoạt ngoài giờ, tổ chức các trò chơi dân gian tạo môi trường thân thiện gần gũi để chia sẻ, để tìm ra các giải pháp tác động tích cực vào học sinh, giúp các em hình thành các nhóm kĩ năng nhận thức

5.2 Giải pháp thứ hai: Điều tra kĩ năng sống của học sinh.

- Bằng những câu hỏi trắc nghiệm trong môn phân môn Đạo đức về các hành

vi và chỉ yêu cầu nhận thức đánh dấu các hành vi cho là đúng, sai thông qua đó

giúp các em hình thành và rèn những kỹ năng tối thiểu trong nhận thức ở phạm trù đạo đức, từ đó hình thành cho các em những thói quen cần thiết hằng ngày như thói quen thực hiện nề nếp, chào hỏi, giúp bạn Thông qua giảng dạy trong tiết học và bằng thực tiễn ở đời sống hằng ngày như quan sát việc làm này

ở trường, sau khi đi học về chúng ta sẽ thấy được các em tiến bộ để kịp thời uốn nắn (vd: gặp thầy cô, người lớn các em có chào hỏi không ) Giải pháp này có thể tiến hành ngay trong các tiết dạy trên lớp, giờ sinh hoạt lớp với các câu hỏi phù hợp

- Dùng phiếu điều tra để tổng hợp, đánh giá, so sánh việc xử lí các tình huống của học sinh Từ đó phân ra các nhóm đối tượng và đưa ra giải pháp cho từng nhóm một cách thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả rèn kĩ năng sống cho các nhóm đối tượng

5.3 Giải pháp thứ 3 Quan sát, trao đổi, giúp đỡ, tư vấn học sinh rèn ky năng sống.

Qua quá trình quan sát học sinh ngoại khóa ngoài giờ lên lớp, trong các tiết học, đặc biệt là giờ ra chơi và các buổi hoạt động ngoài giờ lên lớp, các buổi giao lưu văn hóa, văn nghệ giáo dục giới tính qua các tình huống dựa trên những vấn đề thường gặp ngoài đời để tìm ra các kĩ năng sống còn thiếu hoặc chưa đầy đủ sự hiểu biết dẫn đến sai lệch của học sinh Từ đó giúp các em điều chỉnh lại hành vi và sửa chữa thói quen không tốt, giải quyết các tình huống nảy sinh một cách đúng đắn Với phương pháp này các thầy, cô phải tạo ra được uy tín, tình cảm thân thiện với học sinh, tạo cho các em niềm tin, và trở thành người tư vấn tin cậy của các em qua đó giúp các em khẳng định bản thân mình: dám nghĩ, dám làm, dám góp ý, dám đấu tranh với những biểu hiện sai trái của các bạn và có kỹ năng chia sẻ niền vui, nỗi buồn, sự thành công của mình và