Biến đổi khí hậu Trái Đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo, tác
Trang 1PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO VIỆT TRÌ
TRƯỜNG THCS NÔNG TRANG
BÀI DỰ THI
VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN ĐỂ GIẢI QUYẾT CÁC TÌNH HUỐNG THỰC TIỄN
(MÔN GDCD)
T£N T×NH HuèNG:
“ NÂNG CAO Ý THỨC, TRÁCH NHIỆM VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ,
PHÒNG TRÁNH, GIẢM NHẸ THIÊN TAI»
Hä Vµ T£N : TRẦN KIM NGÂN - LỚP 8A
Việt Trì, tháng 12 năm 2016
Trang 2MỤC LỤC
Trang 3I.TÊN TÌNH HUỐNG
“NÂNG CAO Ý THỨC, TRÁCH NHIỆM VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU,
PHÒNG TRÁNH, GIẢM NHẸ THIÊN TAI”
Bệnh dịch, chiến tranh, khủng bố, an ninh mạng… đều là những nỗi lo lớn của toàn xã hội Và biến đổi khí hậu luôn là vấn đề nóng hổi được đưa ra để tranh luận Nó không là vấn đề của riêng một quốc gia nào mà là vấn đề chung của cả loài người
Biến đổi khí hậu Trái Đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo, tác động đến môi trường sống của nhiều sinh vật trên Trái Đất Nó có thể là sự nóng lên của trái đất, sự dâng cao mực nước biển do băng tan, sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên …
(Diện tích băng phủ trên bề mặt trái đất suy giảm nghiêm trọng)
(Hình ảnh sưu tầm)
Hai nguyên nhân chính gay ra biến đổi khí hậu đó là do tự nhiên và do con người Sự thay đổi do thiên nhiên bao gồm thay đổi của Mặt trời, thay đổi đại dương, thay dổi quỹ đạo của trái đất…, sự thay đổi do hoạt động của con người như việc đốt các nhiên liệu hóa thạch ( than, đá, dầu mỏ …) phục vụ các
Trang 4hoạt động công nghiệp, giao thông vận tải …, dân số gia tăng nhanh chóng, nhu cầu nhà ở, lương thực tăng cao, các nhà máy xí nghiệp được xây dựng nhiều Trong khi đó, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác ngày càng được gia tăng: rừng bị khai thác và phá hủy, nhiều loài động vật hoang dã gần như rơi vào tuyệt chủng Sự mất cân bằng trong hệ sinh thái đã dẫn đến những thay đổi trong khí hậu trên toàn cầu
(Các nhà máy xả khói bụi lên bầu khí quyển)
(Hình ảnh sưu tầm)
Trang 5(Hàng trăm héc-ta san hô bị tẩy trắng)
(Hình ảnh sưu tầm)
(Loài gấu trắng mất nơi trú ngụ do băng tan)
(Hình ảnh sưu tầm)
Trang 6(Hạn hán dẫn đến thiếu nước sinh hoạt)
(Hình ảnh sưu tầm)
Hậu quả do biến đổi khí hậu gây ra rất nghiêm trọng Nó ảnh hưởng rất nhiều đối với cuộc sống trong hiện tại và tương lai của chúng ta Vì vậy, toàn xã hội phải hành động ngay hôm nay, cùng nhau đứng lên ứng phó ‘biến đổi khí hậu toàn cầu’ với tinh thần:
“Để tương lai tươi sáng – hãy hành động hôm nay”
II MỤC TIÊU GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
Tình hình khí hậu đang có sự chuyển biến gay gắt trong thời gian gần đây Trái đất nóng lên, làm biến đổi hệ thống khí hậu và ảnh hưởng đến môi trường toàn cầu Một khi nhiệt độ trái đất nóng lên sẽ ảnh hưởng rất lớn tới sản xuất nông nghiệp, nhất là trồng trọt Sự bất thường của chu kỳ sinh khí hậu nông nghiệp không những dẫn tới sự tăng dịch bệnh, giảm sút năng suất mùa màng,
mà còn có thể gây ra các rủi ro nghiêm trọng khác Trong thời gian qua, ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung, thiên tai (lũ lụt, hạn hán, động đất, sóng thần,…) đã gây ra thiệt hại rất lớn cho nhân dân Mục tiêu của em khi đưa
ra những biện pháp nhằm tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường cho người dân, giúp mọi người có trách nhiệm hơn trong cuộc sống Là một học sinh đang ngồi
Trang 7trên ghế nhà trường, em nghĩ, mình cần phải vận dụng những kiến thức các môn Sinh Học, Hóa học, Vật lý, Địa lý, Giáo dục công dân,… đã được học vào giải quyết, làm rõ hơn vấn đề này
***Em đã đặt ra hai chương trình nhằm thực hiện mục tiêu đã đề ra:
• Chương trình:
1 Tuyên truyền, cổ động về phòng chống biến đổi khí hậu
2 Phát động các phong trào: “trồng cây, gây rừng, phủ xanh đồi trọc”,
“vẽ tranh vận động bảo vệ môi trường”,…
3 Tổ chức các buổi quên góp nhằm ủng hộ những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề do thiên tai gây ra
• Mục tiêu:
“ CỘNG ĐỒNG LIÊN KẾT CHỐNG LẠI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU”
• Chủ đề:
“NÂNG CAO Ý THỨC, TRÁCH NHIỆM VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU,
PHÒNG TRÁNH VÀ GIẢM NHẸ THIÊN TAI.”
• Phương châm:
*Về kiến thức:
- Giúp mọi người có thể tìm hiểu sâu hơn về những hậu quả do biến đổi khí hậu gây ra
- Nắm bắt được những kiến thức xung quanh để phân tích, góp phần tìm ra biện pháp làm giảm nhẹ hậu quả của biến đổi khí hậu
- Biết kết hợp các môn học, vận dụng kiến thức để giải quyết tình huống
*Về kĩ năng:
- Rèn luyện khả năng nhận biết những nguyên nhân, hậu quả, thực trạng biến đổi khí hậu
- Biết phân tích vấn đề, liên hệ thực tế
*Về thái độ:
-Khơi gợi ý thức, trách nhiệm trong việc bảo vệ môi trường
- Xây dựng tình đoàn kết, tương than tương ái, tinh thần đùm bọc lẫn nhau, chia
sẻ khó khăn, lá lành đùm lá rách, khắc phục thiệt hại do thiên tai gây nên
- Tuyên truyền cho các bạn học sinh và những người xung quanh có hành động
cụ thể, thiết thực góp phần chung tay chống biến đổi khí hậu
Trang 8III.TỔNG QUAN VỀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN VIỆC GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
Vận dụng kiến thức liên môn để xử lí các tình huống thực tế là việc làm thiết thực, phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại – học đi đôi với hành Mỗi môn học cần được áp dụng vào thực tế nhằm phát triển năng lực, phẩm chất của người học, phát triển tư duy khoa học sáng tạo của học sinh
Chúng ta biết biến đổi khí hậu là sự thay đổi của hệ thống gồm: khí quyển, thủy quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân
tự nhiên và nhân tạo Để thực hiện tốt mục tiêu đã đề ra, cần vận dụng, liên kết kiến thức, tìm ra những thông tin liên quan đến vấn đề:
• Môn giáo dục công dân:
* Bài 14: “Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên” (GDCD 7)
Hiện nay, rừng nước ta đang bị chặt trái phép rất nhiều, tạo ra vô số
đồi trọc Bài học này đã nói lên rằng: cây cối cũng là một phần thuộc môi trường
và nó đang bị tàn phá nặng nề Cây cối giúp chúng ta duy trì sự sống, nếu không
có nó, con người sẽ không còn oxi để thở Bài học này đã gửi lên một thông điệp tới mọi người: hãy cùng bảo vệ cây cối để giữ gìn cuộc sống con người chống thiên tai bão lụt
* Bài 7: “Yêu thiên nhiên, sống hòa hợp với thiên nhiên” (GDCD 6)
Bài học giúp ta thấy được lợi ích, giá trị của thiên nhiên cũng như tác
hại của việc con người tàn phá môi trường nhằm tạo lợi ích riêng cho bản thân Qua đó giáo dục ý thức của mọi người về vấn đề bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên như chính cuộc sống của mình
• Môn địa lý:
*Bài 20: “ Khí hậu và cảnh quan trên Trái đất” (Địa lý 8)
Bài học này đã cho em biết về khí hậu của một số nơi trên trái đất,
nhiệt độ và lượng mưa của một số địa điểm và đồng thời nó cũng cho biết về hậu quả của những trận bão lũ gây ra cùng với những thiệt hại nặng nề
*Bài 28: Đặc điểm địa hình Việt Nam (Địa lý 8)
*Bài 31: Đặc điểm khí hậu Việt Nam (Địa lý 8)
*Bài 32: Các mùa khí hậu và thời tiết ở nước ta (Địa lý 8)
Những bài học trên đã tổng hợp lại cho em kiến thức về địa hình Việ
Trang 9t Nam, những khu vực trũng hay cao để có thể tránh được những trận bão to hay thời tiết thất thường, các mùa khí hậu và thời tiết nước ta
*Bài 26: Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam (Địa lý 8)
*Bài 37: Đặc điểm sinh vật Việt Nam (Địa lý 8)
*Bài 38: Bảo vệ tài nguyên sinh vật Việt Nam (Địa lý 8)
Các kiến thức được đưa ra ở những bài học này đã giúp em tìm hiểu
thêm về những nguồn năng lượng mới có thể được sử dụng thay thế cho nhiên liệu hóa thạch truyền thống
Môn địa lý giúp em hiểu về địa hình khó khăn khi thiên tai kéo tới ở một số vùng cùng với khí hậu thất thường, biết cách phòng tránh và dựa và tính chất địa
lý để ứng dụng, giảm nhẹ phần nào thiên tai bão lũ
• Môn hóa học:
*Bài 13: Phản ứng hóa học (Hóa học 8)
Bài học này giúp em hiểu hơn về hiện tượng mưa axit Nguyên nhân chủ yếu là
do các nhà máy thải ra các khí độc hay con người đốt quá nhiều than đá, dầu mỏ Trong than đá và dầu mỏ thường chứa một lượng lưu huỳnh, còn trong không khí lại chứa rất nhiều khí nitơ Trong quá trình đốt có thể sinh ra các khí như
SO2 SO3, NO,NO2 Các khí này hòa tan với hơi nước trong không khí tạo thành các hạt H2SO4, HNO3 Khi trời mưa, các hạt axit này tan lẫn vào nước mưa, làm
độ pH của nước mưa giảm Nếu nước mưa có độ pH dưới 5,6 được gọi là mưa axit Do có độ chua khá lớn, nước mưa có thể hoa tan được một số bụi kim loại
và ôxit kim loại có trong không khí như ôxit chì, làm cho nước mưa trở nên độc hại hơn với cây cối, vật nuôi và con người Đây cũng là một hiện tượng của biến đổi khí hậu
Ngoài ra việc đốt cháy nhiên liệu còn tạo ra lượng lớn khí CO2, gây hiện tượng hiệu ứng nhà kính
*Bài 31: Tính chất - ứng dụng của Hiđro (Hóa học 8)
*Bài 40: Dầu mỏ và khí thiên nhiên (Hóa học 9)
Những kiến thức từ bài học này đã giúp em hiểu dầu mỏ và khí thiên
nhiên là nguồn nhiên liệu và nguyên liệu quý trong đời sống và công nghiệp Khai thác và sử dụng quá nhiều sẽ khiến môi trường ô nhiễm nghiêm trọng, cũng sẽ khiến nguồn nguyên nhiên liệu này cạn kiệt Tuy nhiên, qua bài 31 (Hóa học 8) cũng sẽ giúp chúng ta biết thêm về nguồn nhiên liệu: khi phân tử H2 đốt
Trang 10cháy O2 trong không khí sẽ tạo nên H2O, vừa tạo ra lượng nhiệt lớn, vừa không gây ô nhiễm môi trường
• Môn sinh học:
*Bài 47: Thực vật bảo vệ đất và nguồn nước (Sinh học 6)
*Bài 48: Vai trò của thực vật đối với động vật và đời sống con người (Sinh học 6)
Những bài học này đã cho em hiểu rằng cây cối có vai trò quan trọng
trong đời sống con người là cung cấp oxi để duy trì sự sống loài người Không chỉ vậy, việc trồng cây xanh còn mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực: thực vật giúp giữ đất, chống xói mòn, góp phần hạn chế ngập lụt hạn hán, bảo vệ nguồn nước ngầm
*Bài 18: Vận chuyển máu qua hệ mạch Vệ sinh hệ tuần hoàn (Sinh học 8)
*Bài 22: Vệ sinh hô hấp (Sinh học 8)
*Bài 30: Vệ sinh hệ tiêu hóa (Sinh học 8)
*Bài 40: Vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu (Sinh học 8)
Hệ hô hấp và hệ tuần hoàn có vai trò rất quan trọng trong cuôc sống của mỗi con người Môi trường ô nhiễm, không khí nhiều khói bụi sẽ làm cho hệ hô hấp hoạt động kém hiệu quả, hệ tuần hoàn không đủ O2 nuôi cơ thể, gây ảnh hưởng đến sức khỏe con người Qua những bài học trên, ta còn biết thêm về một loại nhiên liệu độc hại là than: khí CO từ than có ái lực hóa học với Hb (phân tử hêmôglôbin trong tế bào hồng cầu) mạnh hơn cả O2, đặc biệt khi cơ thể cần năng lượng nhiều hơn cho hoạt động Khi hít thở trong bầu không khí có nồng
độ CO cao có thể bị tổn hại hệ thống tim mạch thậm chí tới mức tử vong
Môn Vật lý:
*Bài 24: Sự nóng chảy và đông đặc (Vật lý 6)
*Bài 56: Các tác dụng của ánh sáng (Vật lý 9)
Do sự nóng lên của trái đất mà băng ở hai cực tan ra làm mực nước biển dâng cao, có nguy cơ nhấn chìm nhiều khu vực đồng bằng, ven biển Bên cạnh đó, ánh sáng mặt trời cũng là một nguồn cung cấp năng lượng vô tận không độc hại Con người cần biết tận dụng ánh sáng vào sinh hoạt hàng ngày của con người và giảm đi những chất thải gây ô nhiễm môi trường
*Bài 8: Gương cầu lõm (Vật lý 7)
Mặt trời là nguồn năng lượng gần như vô tận nên việc khai thác năng
lượng mặt trời đề phục vụ đời sống sinh hoạt của con người là hành động cần thiết Sử dụng gương cầu lõm có kích thước lớn để tập trung ánh sáng mặt trời
Trang 11cùng tụ vào một điểm là một trong những cách ứng dụng hỗ trợ sinh hoạt hàng ngày: bếp năng lượng mặt trời, đun nóng kim loại, …
*Bài 23: Đối lưu và bức xạ nhiệt (Vật lý 8)
Do hiện tượng đối lưu và các chất khí có mặt ở mọi nơi trong bầu khí
quyển.Việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch hay đốt rừng làm nương rẫy đã sinh ra các chất khí độc hại Các chất khí trên là tác nhân gây ra hiệu ứng nhà kính Chúng ta cần có những biện pháp thiết thực làm giảm lượng khí thải nói trên, giảm nguy cơ ô nhiễm không khí
*Bài 32: Điều kiện xuất hiện dòng điện cảm ứng (Vật lý 9)
Bài học đã giúp em biết thêm về một nguồn năng lượng mới – đó
chính là điện năng Việc sử dụng điện năng không gây ra các chất thải độc hại cũng như các tác nhân gây ô nhiễm môi trường nên điện năng là một nguồn năng lượng sạch Thay thế những phương tiện giao thông sử dụng động cơ nhiệt bằng động cơ điện cũng là một trong những biện pháp bảo vệ môi trường
***Có thể nói, ở rất nhiều môn học, vấn đề biến đổi khí hậu luôn được phổ biến rộng rãi nhằm tuyên truyền cho mọi người hiểu hơn về biến đổi khí hậu Qua đó có ý thức trách nhiệm hơn về vấn đề bảo vệ môi trường
IV.GIẢI PHÁP GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
Bước sang thế kỉ XXI, nhân loại đang phải đối mặt với một trong những thách thức lớn nhất là sự biến đổi khí hậu toàn cầu Biến đổi khí hậu đã có những tác động sâu sắc, mạnh mẽ đến mọi hoạt động của đời sống của sinh vật và con người ; môi trường tự nhiên, kinh tế − xã hội của tất cả mọi châu lục, mọi quốc gia trên Trái Đất,… Những biểu hiện, đặc điểm, nguyên nhân và tác động của biến đổi khí hậu đã được nghiên cứu, tìm hiểu cặn kẽ nhằm đưa ra các biện pháp cụ thể Vấn đề bức thiết hiện nay chính là những biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, thích nghi và giảm nhẹ thiên tai
Sau đây, em xin đề ra một số biện pháp thiết thực sau:
-Biện pháp 1: Hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch như: dầu mỏ, khí đốt, than
đá, xăng, …
-Biện pháp 2: Ngăn chặn nạn phá rừng, phủ xanh đồi trọc
-Biện pháp 3: Thực hiện kế hoạch hóa gia đình
Trang 12-Biện pháp 4: Khai thác, tìm kiếm nguồn năng lượng mới.
-Biện pháp 5: Dùng công nghệ thân thiện với môi trường
-Biện pháp 6: Giảm phát khí thải dẫn đến hiệu ứng nhà kính
(Hãy xây dựng ý thức bảo vệ môi trường)
(Hình ảnh sưu tầm)
V.THUYẾT MINH TIẾN TRÌNH GIẢI QUYẾT TÌNH HUỐNG
1 Xây dựng kế hoạch cụ thể thực hiện chương trình
* Chương trình 1: Tuyên truyền, cổ động về phòng chống biến đổi khí hậu
-Tuyên truyền cho các bạn học sinh về biến đổi khí hậu
-Vẽ tranh cổ động về bảo vệ môi trường, tác hại của biến đổi khí hậu hay những việc làm cần thiết nhằm phục vụ vệ sinh môi trường
-Trình bày băng rôn, khẩu hiệu giáo dục về trách nhiệm bảo vệ môi trường của mỗi người
* Chương trình 2: Tổ chức các phong trào: “trồng cây, gây rừng, phủ xanh đồi
trọc”, “vẽ tranh vận động bảo vệ môi trường”,…
-Lên kế hoạch, trình bày ý tưởng của mình trước tập thể lớp và cô giáo chủ nhiệm, đề nghị cô và các bạn giúp đỡ
-Cô giáo chủ nhiệm báo cáo với ban giám hiệu nhà trường xin ý kiến để thực hiện kế hoạch
Trang 13-Thầy cô phụ trách đội phát động các phong trào, vận động các bạn học sinh tham gia
* Chương trình 3: Tổ chức các buổi quyên góp nhằm ủng hộ những địa phương
chịu ảnh hưởng nặng nề do thiên tai gây ra.
-Trực tiếp vận động tại địa phương đang sinh sống
-Ban đoàn đội tổ chức quyên góp ngay tại buổi lễ chào cờ đầu tuần
-Thu các sản phẩm quyên góp về phòng đội, kiểm tra, phân loại, đóng thùng để tiện cho việc vận chuyển
2 Vận dụng kiến thức phân tích biện pháp đã đề ra
Nguyên nhân chủ yếu gây nên biến đổi khí hậu là do các hoạt động của con người Các khí thải độc hại từ các nhà máy liên tục thải ra môi trường; khói bụi của các phương tiện tham gia giao thông; do ý thức của con người: chặt phá rừng, xả rác bừa bãi, làm ô nhiễm môi trường, gây biến đổi khí hậu Trái đất của chúng ta đang ngày một nóng lên, chúng ta cần chung tay giảm nhẹ biến đổi khí hậu Chính vì vậy, em xin phân tích một số biện pháp đã đề ra nhằm giảm bớt thực trạng này:
• Biện pháp 1:
* Vận dụng kiến thức:
Bài 26: Đặc điểm tài nguyên khoáng sản Việt Nam – Địa lý 8
Bài 18: Vận chuyển máu qua hệ mạch Vệ sinh hệ tuần hoàn – Sinh học 8
Bài 22: Vệ sinh hô hấp – Sinh học 8
Bài 30: Vệ sinh hệ tiêu hóa – Sinh học 8
Bài 40: Vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu – Sinh học 8
Bài 40: Dầu mỏ và khí thiên nhiên – Hóa học 9
Số người điều khiển ô tô, xe máy hiện nay rất nhiều nên lượng xăng
tiêu thụ vô cùng lớn Không chỉ xăng mà dầu cũng là một nhiên liệu chủ yếu quan trọng trong việc sản xuất điện Mặc dù hóa thạch gây ra hiệu ứng nhà kính rất lớn nhưng đến nay vẫn chưa có giải pháp hoàn hảo nào để thay thế loại nhiên liệu này Một khi khai thác quá nhiều nguồn nhiên liệu hóa thạch sẽ làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, mặt khác có thể gây hại rất lớn đối với sức khỏe con người, ví dụ như khí CO từ than có thể kết dính với hồng cầu trong máu gây giảm hiệu quả hô hấp Để có thể hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch, chúng ta cần:
+) Nên đi bộ, xe đạp, xe buýt để giảm thiểu sự tiêu thụ xăng