Trong thư em viết: Em là một học sinh học lực yếu, một lần em xung phong lên bảng làm được một bài tập vật lý trong SGK, tôi công bố trước lớp em được 9 điểm kèm theo một lời động viên..
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÁO DỤC
ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM GIẢM TỶ LỆ HỌC SINH
YẾU KÉM MÔN VẬT LÝ THPT
Trang 2Quảng xương, tháng 5 năm 2011
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM GIÁO DỤC
ĐỀ TÀI MỘT SỐ BIỆN PHÁP NHẰM GIẢM TỶ LỆ HỌC SINH
YẾU KÉM MÔN VẬT LÝ THPT Môn: Vật Lý
Người thực hiện: Đỗ Thị Mỹ
Chức vụ : Tổ trưởng chuyên môn
Đơn vị công tác: Trường THPT Quảng Xương I
Trang 3Quảng xương, tháng 5 năm 2011
MỤC LỤC Trang PHẦN MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 3
1.Nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh yếu kém 3
2.Các giải pháp 4
2.1.Phân loại học sinh yếu kém và các biện pháp chung 4
2.2.Thực nghiệm dạy học sinh yếu môn vật lý lớp 12 ban cơ bản 7
2.2.1.Giúp học sinh tìm ra sự tương tự giữa các phần 7
a,Sự tương tự giữa dao động cơ và dao động điện từ 7
b,Sự tương tự giữa sóng cơ và sóng ánh sang 8
2.2.2.lựa chọn kiến thức để dạy cho phù hợp đối tượng 8
KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC VÀ ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ 11
1.Kếtquả 11
1.1.Về thái độ 11 1.2.Về kết quả kiểm tra 12 2.Bài học kinh nghiệm 13
3 Đề xuất 13 KẾT LUẬN 14 TÀI LIỆU THAM KHẢO 15
Trang 4PHẦN MỞ ĐẦU
Một buổi sáng năm 2004 tôi nhận được một lá thư, tôi nhớ mãi không phải
nó là lá thư cuối cùng tôi nhận được qua đường bưu điện, mà vì đó là một lời tri
ân tới cô giáo của một em học sinh khi em đậu cao đẳng công nghiệp sau 2 năm dùi mài kinh sử Trong thư em viết: Em là một học sinh học lực yếu, một lần em xung phong lên bảng làm được một bài tập vật lý trong SGK, tôi công bố trước lớp em được 9 điểm kèm theo một lời động viên Nếu em quyết tâm cố gắng em
sẽ không thua kém gì các bạn đâu Câu nói đó đã theo em một thời gian em ôn thi đại học và em có nói nó sẽ theo em mãi trong suốt cuộc đời Đến bây giờ tôi cũng vẫn chưa biết tác giả của bức thư nhưng kể từ đó tôi đã có cái nhìn khác, sự quan tâm khác biệt hơn đối với đối tượng học sinh yếu kém Đặc biệt trong những năm gần đây thực hiện cuộc vận động "Hai không" của Bộ giáo dục và đào tạo trường ta đã tập trung vào việc rà soát, đánh giá chất lượng thực của học sinh và đã đưa ra kế hoạch bồi dưỡng học sinh yếu kém thì sự quan tâm của tôi đến các em mới có đường nét và hiệu quả hơn
Theo kết quả thi học kỳ 2 năm 2009 - 2010
Điểm dưới TB môn lý: K10 : 25%; K11: 17%; K12: 12%
Số học sinh yếu môn lý toàn trường khoảng hơn 300 em Để đạt được tỷ lệ 100% học sinh đậu tốt nghiệp, kết quả thi đại học, cao đẳng xếp thứ 200 trong toàn quốc và để làm được một trong những điều thể hiện trách nhiệm nghề nghiệp, thể hiện tính nhân văn ta phải công phá vào mặt trận theo tôi đầy gian nan và ít vinh quang này Vì thế tìm hiểu nguyên nhân làm tăng tỷ lệ học sinh yếu kém và các biện pháp làm giảm tỉ lệ học sinh yếu kém môn Vật lý là đề tài
sẽ được trình bày trong SKKN này
NỘI DUNG
Trang 51 NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TÌNH TRẠNG HỌC SINH YẾU KÉM.
+ Do bệnh thành tích ở các cấp học, chỉ tiêu thi đua đè quá nặng lên giáo viên, lên nhà trường
+ Coi kiểm tra, coi thi chưa nghiêm túc: do trách nhiệm giáo viên chưa cao hoặc do hình thức kiểm tra chưa phù hợp với điều kiện thực tế (1 bàn 4 em) nên có những em không học vẫn điểm cao, vẫn được lên lớp dẫn đến tạo cho các
em tâm lý ỷ lại, chủ quan và cả khinh nhờn trong học tập
+ Cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống nhân dân được cải thiện, nhiều gia đình lo lao vào làm kinh tế không quản lý, quan tâm đến con cái Trong khi
đó các loại hình vui chơi giải trí bùng nổ ở mọi nơi, mọi lúc đã đang đầu độc và làm hao tổn bao nhiêu thời gian dành cho việc học tập của học sinh
+ Điều kiện học tập của học sinh thời nay tốt hơn trước rất nhiều Ngoài SGK các em còn được trang bị khá nhiều loại sách tham khảo, sách học tốt, sách nâng cao Ngoài thời gian học ở trường các em còn học thêm, học kèm, một bộ môn có em học đến 3 thầy cô Phải chăng do bị "bội thực" từ các loại sách tham khảo, từ các lớp học thêm triền miên mà các em mất dần khả năng tự học Thực
tế cho thấy có những em không hề biết cách tự học và không bao giờ tự học
+ Thói quen xin xỏ của các bậc phụ huynh: nhiều ông bố, bà mẹ biết con mình học yếu vẫn cố gắng tìm đủ mọi cách để xin cho con, nếu đạt mục đích thì hoan hỉ, nếu không thì quay lại nói xấu các thầy cô như: thầy cô không tâm lý, không biết động viên cháu, thầy dạy khó hiểu Và đôi lúc không phải chúng ta
sợ phương thức nói xấu mà do những mối quan hệ quá thân tình, do thương hại học trò mà lý trí của chúng ta đã không chiến thắng được tình cảm
+ Do hoàn cảnh khó khăn đột xuất hoặc gặp biến động về tình cảm
+ Công tác bồi dưỡng học sinh yếu kém trong các nhà trường chưa được coi trọng như các công tác bồi dưỡng học sinh thi đại học và bồi dưỡng học sinh giỏi
2 CÁC GIẢI PHÁP.
2.1.Phân loại học sinh yếu và các biện pháp chung
Trang 6Căn cứ vào nguyên nhân dẫn đến học sinh học yếu tôi phân loại như sau loại:
+ Yếu do tố chất ban đầu (do bẩm sinh)
+ Yếu do lười nhác, không chịu học
+ Yếu ở một thời điểm do hoàn cảnh trì níu, tác động
Việc bồi dưỡng học sinh yếu được tiến hành ở:
+ Lớp chính khóa ban cơ bản học chương trình chuẩn
+ Lớp chính khóa ban KHTN học chương trình nâng cao
+ Các lớp học theo yêu cầu
+ Lớp bồi dưỡng đội tuyển tôi cũng đã có phương pháp bồi dưỡng cho các
em học sinh non hơn
Dù ở đâu, với đối tượng nào thì việc đầu tiên người thầy cũng phải nắm bắt được số lượng học sinh yếu kém ở mỗi lớp dạy Nhớ tên và thân thuộc gương mặt các em, phát hiện các nguyên nhân dẫn đến tình trạng học sinh yếu kém
- Với các lớp cơ bản nhất là cơ bản B, D đối tượng học sinh yếu nhiều ,để giờ dạy có hiệu quả thì người thầy phải lựa chọn kiến thức và phương pháp phù hợp để sát đối tượng chứ không máy móc bám vào 1 tài liệu nào cả VD: Bài có
5 nội dung, nếu dạy cả 5 các em sẽ không hiểu gì cả vậy ta chỉ chọn 4 nội dung trọng tâm, còn 1 nội dung giao cho các em đọc ở nhà hay tăng giờ để nói với các
em nếu thấy thực tế cần thiết Hoặc phần chứng minh không bắt các em nhớ, không cần giảng sâu mà quan trọng là cho các em nhớ công thức, biết tên các đại lượng trong công thức, đơn vị đo cơ bản của các đại lượng đó và biết vận dụng
để làm bài tập Hình thức này chúng ta đã được tập huấn năm ngoái và năm nay sau đợt tập huấn về chuẩn KT - KN chúng tôi đã vận dụng một cách có tổ chức Trong các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn chúng tôi đã đưa ra một số bài để thảo luận xem nên dạy nội dung gì? dạy như thế nào?
- Với các lớp nâng cao: ở các lớp này số lượng học sinh yếu rất ít VD năm
2010 - 2011 lớp 12T1: 3 em, 11T1: 3 em, 12T2: 6 em, 11T4: 4 em Việc bồi dưỡng học sinh yếu sẽ khó hơn và đặc thù hơn so với các lớp khác
Trang 7+ Với các em yếu kém về tư duy, năng lực hạn chế: tôi giành cho các em 1
số câu hỏi, 1 số hoạt động phù hợp để các em không thấy mình bị cô độc, bị bỏ rơi, bị xa cách so với bạn bè
* Chỉ cho các em từ cách làm bài, cách trình bày, cách tính toán
* Cho các em thêm bài tập về nhà vừa phải
* Hướng dẫn thật kỹ cho học sinh cách học bài và làm bài tập ở nhà
VD: tôi yêu cầu các em phải có 1 bộ SGK ban cơ bản (ở bộ sách này kiến thức đơn giản hơn) Trước khi làm bài tập các em phải đọc lại bài, lọc ra các công thức, tên của các đại lượng trong công thức, đơn vị đo của chúng sau đó làm bài tập cả 2 bộ sách (phải tự làm) Để tránh các em đối phó tôi không bắt các
em phải làm hết bài tập nhưng những bài không làm được phải chỉ rõ chỗ khó, những điều không hiểu Còn những bài đã làm trong vở bài tập mà lên bảng lại không làm được thì khi đó bằng cử chỉ và ngôn ngữ tôi sẽ bộc lộ rõ rệt sự không bằng lòng của mình với các em
Qua đây tôi muốn rèn cho các em tính trung thực
* Với đối tượng này các em thường ý thức được khả năng của mình do đó tuyệt đối tránh chạm vào nỗi tủi hổ của các em, không làm các em thất vọng và
bi quan
Khi giúp đỡ các em tôi cũng phải làm 1 cách rất tự nhiên và với nhiều đối tượng, VD tôi đến 1 học sinh giỏi ra thêm bài tập cho em, hỏi em về các bài tập khó, rồi đến các em học sinh yếu để các em thấy mình không phải là những trường hợp đặc biệt
+ Với những em yếu về kiến thức kỹ năng: Do sự quản lý lỏng lẻo của gia đình, do ham chơi, do lười nhác
* Liên hệ với giáo viên chủ nhiệm, với phụ huynh để quản lý và có chế độ,
kế hoạch bồi dưỡng kịp thời cho các em
* Rèn luyện kỹ năng làm bài, kỹ năng sử dụng MTBT cho các em VD: từ bài tập SGK: thay đổi số liệu, thay đổi dữ liệu bắt các em làm
* Yêu cầu các em về nhà phải nhớ, phải liệt kê các kiến thức liên quan đã học
Trang 8* Giúp các em tìm ra sự tương tự giữa các phần trong chương trình để dễ nhớ
VD: Sự tương tự giữa dao động điện, dao động cơ, dao động điện từ Sự tương tự giữa sóng cơ và sóng ánh sáng
Chương 1 lớp 12 và chương 1 lớp 10
Với cả 2 đối tượng trên đều rất cần sự khích lệ, động viên kịp thời của các thầy cô giáo Các thầy cô hãy ghi nhận sự cố gắng của các em dù là nhỏ nhất Hãy tạo cho các em một niềm tin trong học tập
+ Với học sinh yếu tạm thời ở một thời điểm do hoàn cảnh tác động Ở lứa tuổi các em rất dễ bị chấn động tâm lý do các yếu tố khách quan: gia đình, xã hội, sức khỏe ở đây các em rất cần sự giúp đỡ của các thầy cô không những về tinh thần mà có thể cả về vật chất và ở đây hơn lúc nào hết cần ở thầy cô sự tinh
tế trong giao tiếp
Khi phát hiện ra sự giảm sút trong học tập của các em giáo viên bộ môn trao đổi với giáo viên chủ nhiệm, trao đổi với phụ huynh để tìm hiểu nguyên nhân, phối kết hợp để có biện pháp giải quyết hữu hiệu đối với từng trường hợp
và sau đó thầy cô trợ giúp các em để các em lấp đầy những khoảng trống về kiến thức
2.2.Thực nghiêm dạy học sinh yếu môn Vật lý lớp 12 ban cơ bản
2.2.1.Giúp học sinh tìm ra sự tương tự giữa các phần
a,Sự tương tự giữa dao động cơ và dao động điện từ
+Về kiến thức: Các đại lượng biến thiên
Đại lượng cơ x v m k F µ W t W đ
Đại lượng điện q i L 1/C u R W C W L
+ Với ω=
m k
+ x=Acos(ωt+ϕ)
+ v=x’= -ωAsin(ωt+ϕ)
C L
1
+ i=q’= -ω Q 0 sin(ωt+ϕ)
Trang 9+ W=
2
1
kx2+
2
1
mv2=
2
1
kA2
+Dao động sẽ tắt dần khi có ma sát
Độ giảm cơ năng bằng công của lực
ma sát
+Muốn dao động không tắt dần có hai
cách :
C1 .Truyền cho vật dao động một năng
lượng đúng bằng phần năng lượng bị
mất đi sau mỗi chu kỳ ,khi đó dao
động của vật trở thành dao động duy
trì có tần số dao động riêng Ví dụ :dao
động của quả lắc đồng hồ
C2.Tác dụng vào vật một ngoại lực
biến thiên tuần hoàn ,khi đó vật dao
động cưỡng bức với tần số bằng tần số
của ngoại lực
2
1
q2/C+
2
1
Li2=
2
1
C
Q2 0
+ Dao động sẽ tắt dần chủ yếu do có điện trở thuần .Độ giảm năng lượng điện từ bằng nhiệt lượng tỏa ra trên điện trở R
+Muốn dao động không tắt dần có hai cách :
C1 .Truyền cho vật dao động một năng lượng đúng bằng phần năng lượng bị mất đi sau mỗi chu kỳ ,khi đó dao động của vật trở thành dao động duy trì có tần số dao động riêng Ví dụ :dao động của mạch LC trong máy phát dao động điều hòa dùng Tranzito
C2.Đặt vào mạch một hiệu điện thế biến thiên điều hòa khi đó dao động
Trong mạch LC dao động cưỡng bức với tần số bằng tần số của hiệu điên thế đặt vào mạch
Về bài tập
Do sự tương tự về kiến thức dẫn đến sự tương tự về bài tập.Có những dạng bài tập tương tự sau:
Dạng 1.Bài tập liên quan đến biểu thức chu kỳ
Bài 1:Một con lắc lò xo có độ cứng k được treo thẳng đứng.Khi vật có khối
lượng m1 thì dao động điều hòa với chu kỳ T1=0,3s Khi vật có khối lượng m2 thì dao động với chu kỳ T2=0,4s.Tìm chu kỳ dao động của vật khi vật có khối lượng m=m1+m2
Bài 2:Một mạch dao động lý tưởng gồm tụ điện có điện dung C và một cuộn
thuần cảm có độ tự cảm L.Nếu thay tụ C bằng tụ có điện dung C1 thì mạch dao động với chu kỳ T1=3.10− 6s.Nếu thay tụ C bằng tụ có điện dung C2 thì mạch dao động với chu kỳ T2=4.10− 6.Tìm chu kỳ dao động của mạch khi thay tụ C bằng bộ
tụ gồm 2 tụ
C1 và C2 mắc song song với nhau
Dạng 2.Bài tập về phương trình dao động
Trang 10Bài 1 : Một con lắc lò xo gồm một lò xo nhẹ có độ cứng k=100N/m và
một vật nặng có khối lượng m=100g được đặt nằm ngang.Đưa vật đến vị trí lò xo giãn 4 cm rồi thả không vận tốc ban đầu để.Chọn trục ox nằm ngang gốc tọa độ ở
vị trí
cân bằng ,mốc thời gian khi thả vật Viết phương trình dao động của vật,bỏ qua
ma sát
Bài 2 :Một mạch dao động LC có tụ điện 25pF và cuộn cảm 10-4H.Biết ở thời điểm ban đầu của dao động,cường độ dòng điện có giá trị cực đại bằng 40 mA.Tìm biểu thức của cường độ dòng điện và biểu thức hiệu điện thế giữa hai bản của tụ điện
Dạng 3.Bài tập về đồ thị
Bài 1 :Một vật dao động điều hòa với phương trình x=Acosωt.Vẽ đồ thị của
x(t),của thế năng theo t và động năng theo t.Tìm chu kỳ biến đổi của động năng
và thế năng.Tìm khoảng thời gian bé nhất để động năng lại bằng thế năng
Bài 2 :Một mạch dao động có điện tích của tụ điện biến thiên điều hòa với
phương trình q=Q 0cosωt.Vẽ đồ thị của q theo t,của năng lượng điện trường và
năng lượng từ trường theo thời gian t.Tìm chu kỳ biến đổi của năng lượng điện trường và năng lượng từ trường.Tìm khoảng thời gian bé nhất để năng lượng điện trường lại bằng năng lượng từ trường
thời gian như hình vẽ.Hãy lập phương trình của cường độ dòng điện trong mạch
Bài 4: Một vật dao động điều hoà có độ thi
10 0,1 t(s)
v
5π
0
-10π
-
10π
(cm/s 0)))))