LÊ HOÀNG TUẤN.
Trang 1Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
ThS LÊ HOÀNG
TUẤN
Trang 2Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
D
dxdy y
x f
f
b x
a
) (
1 x f
) (
2 x f
x f
dx dy
y x f I
) (
) (
2
1
) , (
) (
) (
2
1
) , (
y f
x f
b a
dy y
x f dx
Trang 3Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
g
d y
c
d
c
) (
1 y g
) (
2 y
) (
) (
2
1
) , (
y g
y g
d c
dx y
x f dy
I
Ví dụ Tính
D
dxdy y
xy
, với D là miền phẳng xác định bởi
x
y D
2
Trang 4Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
x
x D
xy dx
x
x x
2 2
3
2
)
( 3
)
( 2
) 2
( 3
) 2
(
Ví dụ 2 Tính
D
dxdy y
O
) 1 , 1 (
A
) 0 , 2 (
B
Trang 5Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2
0 :
y
x D
nên ta tách D thành D D1 D2
x D
0
1
0 :
x D
2 0
2
1 :
) (
)
(
D D
dxdy y
xy dxdy
y xy
I
Trang 6Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
1 0
) (
) (
y
y D
2
1
0 :
dx y
xy dy
I
2 1
y
y
Trang 7Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
( r là tọa độ cực của
M , với x r cos
Trang 8Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
(
:
2 1
r D
x f
) (
) (
cos (
rdr r
r f d
Ví dụ Tính
D
dxdy y
y
y
x D
; 0
4
Trang 9Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
r x
TÍCH PHÂN KÉP
Lúc này, ta có
Dùng PP đổi biến :
/
rdr r
/
dr r
Trang 10Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
D
dxdy y
4
1 :
2 2
x
x y
y
x D
3
) sin 3 cos
Trang 11Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
D
xydxdy I
x y
x
Lúc này, ta có miền D
cos
d I
42
cos 0
Trang 12Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
D
dxdy y
x f
) , (
) ,
(
v u y y
v u x
x
, từ đó D xx(u,v);yy(u,v) D1
Sau đó, ta tính định thức của ma trận Jacobi
0 '
' '
' '
v
y y
x
x J
(
D
dudv J
v u y v u x f I
Trang 13Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2
2 0
2
0) ( ) ( x x y y r
y
r x
x
0 cos
1 )
3 (
) 2
(
x
y x
D
Trang 14Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2 / 2
/ :
cos
2
r y
r x
, với
2 /
2 /
) sin 3
( 2 )
cos 2
2
y
y y
x D
Trang 15Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
cos
r y
r x
TÍCH PHÂN KÉP
Ta có
Đặ t
2 :
Trang 16Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
r b
y a
2
2 2
y
r a
x
0 '
x
x J
1 4
9 :
2 2
y
y x
D
Trang 17Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
cos 3
r y
r x
0 :
6 ) sin 2
cos 3
y
x
2 2
Trang 18Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
ngắn y
4 2
Trang 19Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
y y
Ví dụ Tính diện tích miền phẳng bị giới
hạn bởi
Dùng pp tọa độ cực , ta có
3
rdr d
sin 4
sin 2
2
sin
Trang 20Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
x y
x
f ( , ) 0 ; ( , )
Hay cụ thể hơn
Xét vật thể
Trang 21Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
x z y
x z
4
2 2
z
z y
2 2
) 2 4
(
y x
dxdy y
x
0
2 2
0
) 2
d
Trang 22Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
x y
x prjOxy 2 2 2
z x
y x
2
2 y x
1
2 2
2 2
) 2
(
y x
dxdy y
x x
V
Trang 23Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
cos 2
1
r y
r x
0
cos 2
4 1
2 2
2 2
y x
z z
y x
2 2
2 2
) 0 4
(
y x
dxdy y
x V
Trang 24Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
; 0
1
; 2
;
y x
z z
x x y
x y
Ví dụ
4
Tính thể tích vật thể bị giới hạn bởi
2 0
1
x y
y
z x
Trang 25Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
) 0 2
z x
dxdz x
z
x y
y
3 0 2
2 0
3
x
xdy dx
trên dưới
Trang 26Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
m
d y
c
b x
a
Với
a,b,c,d,m,n
là các hằng số
Khi
n m
d c
b a
dz z
y x f dy dx
dxdydz z
y x
Trang 27Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2 1
1
0 :
z y x
dx dz
ydy xdx
2
27 4
3 1
2 2
3 2
, (
) ( )
( :
2 1
2
1
y x z z
y x z
x y y
x y
b x
a
Trang 28Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
b a,
) , (
) (
) (
, , (
y x z
y x z
x y
x y
b a
dz z
y x f dy
dx dxdydz
z y x f I
( càng phụ thuộc nhiều thì càng tính
trước ) ( nhưng nếu ngang cấp thì xét biến nào trước cũng được )
Trang 29Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
zdxdydz I
y
y x
y
0
2 1
y
zdz dx
dy
I
0
2 1
6 9
2
1 1
2
1 :
2 2
2
x
y x
Trang 30Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2 1
1
2 1
2 2
2 2
y x
y x
xdz dy
dx I
) , (
1
2
y x z z
y x z
) , (
2
1
) , , ( )
, , (
y x z
y x z D
dz z
y x f dxdy
dxdydz z
y x f
2 2
2
y x
z
y x
z
Trang 31Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2 2
2
y x
z
y x
y x
t
2
2 2
2 2
2 x y
y x D
zdz dxdy
I
Trang 32Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
5 2
2 2
12 11
4 :
2 2
y y
z x
Trang 33Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
Trang 34Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
) , , (
) , , (
z y x w w
z y x v v
z y x u u
w v
u
w v
u
w v
u
z z
z
y y
y
x x
x J
' '
'
' '
'
' '
'
v u w u
w v
w v
' '
' ' '
' '
, ( ), ,
, ( ( x u v w y u v w z u v w J dudvdw f
I
Trang 35Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
4 9
:
2 2
2
z
z y
x
Đặ t
v y
u x
1 2
3
1 0
0
0 2
0
0 0
3 '
' '
' '
'
' '
u
w v
u
w v
u
z z
z
y y
y
x x
x J
6 1
2
12 2
1 12 6
dudvdw I
Trang 36Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
) , , ( x y z M
z r
y r
y
z r
x r
x
) , , ( sin
) , , (
z z
y y
y
x x
x J
z r
z r
'
' '
'
' '
Trang 37Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
, (
) ( )
(
2 1
2 1
2 1
r z
r r
cos (
z z
r r
rdr z
r r
f dr d
cos
r z
r y
x x
Ví dụ Tính I ( x y ) dxdydz
Trang 38Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2
1 :
2 2
2 2
2 2
y x
z
y x
z
y x
r y
r
x
sin cos
2
0 :
r
) (
2
2 2
0
2
0
) cos cos
(
r r
rdr r
r dr
d
Trang 39Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
2 2
2 2
1 1
4
1 :
z x
y y
z x
z x
r z
r
x
sin
1
2 1
2
0 :
r y
2 1
2 0
) 1 cos
(
r
rdy r
dr d
1
3 2
0
) 1 cos
r
Trang 40Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
cos sin
r z
r y
cos sin
0 0
0
r z
z
r y
y
r x
x
Trang 41Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
' '
' '
'
' '
'
2
r z
z z
y y
y
x x
x J
r r
, (
:
2 1
2 1
2 1
cos ,
sin sin
, cos sin
r r
dr r
r r
r f d
z
z y
x
Trang 42Trường ĐH Công Nghệ Thông Tin – ĐHQG Tp.HCM – http://www.uit.edu.vn
Chương 2 – TÍCH PHÂN BỘI
cos sin
r z
r y
r x
TÍCH PHÂN BỘI
BA
Đặt
vớ i
d