Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập chuyên môn nhằm nâng cao kỹ năng tính toán cho nữ đội tuyển cờ vua trường trung học phổ thông lương tài bắc ninh

Bắc Ninh là một tỉnh có phong trào TDTT khá phát triển, qua quan sát thực tế, các em học sinh trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh có sự yêu thích, hứng thú với môn cờ vua, tuy nhiên do thiế

KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

ĐINH THỊ VÂN OANH

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MỘT SỐ

BÀI TẬP CHUYÊN MÔN NHẰM NÂNG

CAO KỸ NĂNG TÍNH TOÁN CHO NỮ

ĐỘI TUYỂN CỜ VUA TRƯỜNG

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG LƯƠNG TÀI - BẮC NINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

HÀ NỘI - 2017

KHOA GIÁO DỤC THỂ CHẤT

ĐINH THỊ VÂN OANH

NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG MỘT SỐ BÀI TẬP CHUYÊN MÔN NHẰM NÂNG CAO KỸ NĂNG TÍNH TOÁN CHO NỮ ĐỘI TUYỂN CỜ VUA

Tên tôi là: Đinh Thị Vân Oanh

Sinh viên K39 khoa GDTC, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

Tôi xin cam đoan đề tài này là của riêng tôi, chưa được bảo vệ trước một Hội đồng khoa học nào Toàn bộ những vấn đề đưa ra bàn luận, nghiên cứu đều mang tính thời sự, cấp thiết và đúng với thực tế khách quan của trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh

Hà Nội, ngày tháng năm 2017

Sinh viên

Đinh Thị Vân Oanh

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Đặc điểm tâm - sinh lý của lứa tuổi THPT 4

1.1.1 Đặc điểm tâm lí của học sinh THPT 4

1.1.2 Đặc điểm sinh lí của học sinh THPT 5

1.2 Đặc điểm tâm - sinh lý trong môn Cờ vua 6

1.2.1 Đặc điểm tâm lý trong môn Cờ vua 6

1.2.2 Đặc điểm sinh lý trong môn Cờ vua 9

1.3 Quá trình hình thành kỹ năng trong Cờ Vua 11

1.4 Cơ sở lí luận về năng lực tính toán của VĐV Cờ Vua 12

1.4.1 Nguyên tắc tính toán 13

1.4.2 Các dạng thức tính toán 13

1.4.3 Phương pháp, phương tiện phát triển năng lực tính toán của VĐV Cờ Vua 17

1.4.4 Phương pháp kiểm tra, đánh giá năng lực tính toán của VĐV Cờ Vua 24

CHƯƠNG 2 NHIỆM VỤ - PHƯƠNG PHÁP - TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 29

2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu 29

2.2 Phương pháp nghiên cứu 29

2.2.1 Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu 29

2.2.2 Phương pháp phỏng vấn mạn đàm 29

2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm 29

2.2.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 30

2.2.5 Phương pháp kiểm tra sư phạm 30

2.2.6 Phương pháp toán học thống kê 30

2.3 Tổ chức nghiên cứu 31

2.3.3 Địa điểm nghiên cứu 32

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 33

3.1 Đánh giá thực trạng phong trào tập luyện cờ vua và kỹ năng tính toán của nữ đội tuyển cờ vua trường trung học phổ thông Lương Tài - Bắc Ninh 33

3.1.1 Thực trạng chương trình môn học GDTC trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh 33

3.1.2 Thực trạng đội ngũ giáo viên TDTT trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh 34

3.1.3 Thực trạng cơ sở vật chất phục vụ cho công tác GDTC 34

3.1.4 Thực trạng năng lực tính toán của nữ đội tuyển Cờ Vua 35

3.1.5 Lựa chọn bài tập hình thành kỹ năng tính toán cho nữ đội tuyển Cờ Vua 37

3.2 Ứng dụng và đánh giá hiệu quả các bài tập hình thành kỹ năng tính toán cho nữ đội tuyển Cờ Vua trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh 38

3.2.1 Nghiên cứu lựa chọn test đánh giá năng lực tính toán cho nữ đội tuyển Cờ Vua 38

3.2.2 Tổ chức thực nghiệm sư phạm 42

3.2.3 Kết quả và phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm 43

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 47

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 49 PHỤ LỤC

Bảng 1.2 Các chỉ tiêu khối lượng và cường độ của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu cờ vua (theo A Côtôv - 1982) 18

Bảng 3.1 Thực trạng về việc mắc sai lầm trong tính toán của nữ đội tuyển

Cờ Vua (n=20) 36

Bảng 3.2: Kết quả phỏng vấn lựa chọn bài tập nhằm hình thành năng lực

tính toán cho nữ đội tuyển Cờ Vua (n=20) 37

Bảng 3.3 Kết quả phỏng vấn lựa chọn các test đánh giá năng lực tính toán

cho nữ vận động viên trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh (n=25) 40

Bảng 3.4 Tính thông báo và độ tin cậy của các test trên đối tượng nghiên

Bảng 3.8 Kết quả điều tra về các sai lầm trong tính toán của nữ đội tuyển

Cờ Vua trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh (n=20 ván) 46

ĐẶT VẤN ĐỀ

Trong thời kì hội nhập và phát triển của nền kinh tế, xã hội, TDTT là một phương tiện có hiệu quả để nâng cao sức khỏe cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, góp phần tích cực bồi dưỡng nhân lực cho con người, đáp ứng yêu cầu lao động và sẵn sàng bảo vệ tổ quốc trong điều kiện đẩy mạnh công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước Do đó phải đào tạo con người Việt Nam phát triển cân đối toàn diện, có đạo đức - sức khỏe - thẩm mĩ và khả năng lao động Tập luyện TDTT là góp phần vào việc đẩy mạnh sản xuất, phát triển kinh tế, xây dựng đất nước và bảo vệ tổ quốc TDTT còn được coi là sứ giả của hòa bình, là cầu nối giữa dân tộc trên thế giới, mở rộng quan hệ ngoại giao thúc đẩy kinh tế phát triển nâng cao vị thế quốc gia TDTT là một bộ phận của văn hóa mỗi dân tộc, cũng như của nền văn minh nhân loại Trình

độ phát triển TDTT là một trong những tiêu chí đánh giá trình độ văn hóa, năng lực sáng tạo của mỗi dân tộc, là phương tiện để giao lưa văn hóa xã hội nói chung, văn hóa thể chất nói riêng và quan hệ của nước ta với quốc tế

Trong những năm gần đây nền thể thao nước ta đang dần khẳng định được vị thế của mình trong tầm Châu lục cũng như trên Thế giới TDTT nước nhà đã giành nhiều thành tích vang dội trên đấu trường khu vực và thế giới Như bơi lội có Ánh Viên lọt top 10 VĐV xuất sắc nhất thế giới, hay thành tích đạt HCV của xạ thủ Hoàng Xuân Vinh tại Olympic Rio 2016, hay Việt Nam xếp thứ 41/173 nước thành viên Liên đoàn cờ vua thế giới (theo bảng xếp hạng của Liên đoàn cờ vua thế giới tháng 2/2016)…

Cờ vua là môn thể thao có lịch sử phát triển lâu đời, ra đời vào khoảng thế kỷ VI sau công nguyên tại Ấn Độ Tuy nhiên cờ vua là môn thể thao còn non trẻ, mới du nhập vào Việt Nam từ giữa thế kỷ XX song cờ vua Việt Nam

đã và đang chiếm vị trí quan trọng trong khu vực Đạt được nhiều thành tích

cao tại các giải Châu Á, Thế giới giành được rất nhiều huy chương như: đại kiện tướng Nguyễn Anh Dũng đoạt 3HCV Tại SEA Game 2005 (Philippines), đại kiện tướng Nguyễn Ngọc Trường Sơn với thành tích HCV giải Châu Á và Thế giới lứa tuổi dưới 10 năm 2000 Vì vậy, cờ vua được xác định là một trong những môn thể thao trọng điểm, được đầu tư và phát triển của nghành TDTT Việt Nam

Vận động viên cờ vua Việt Nam để có trình độ cao và đạt được thành tích tốt chịu sự ảnh hưởng và chi phối của rất nhiều yếu tố: Kỹ năng tính toán,

tư duy lôgic, độ nhanh nhạy về thế trận các yếu tố này đóng vai trò rất quan trọng trong việc xác định thành tích thể thao của môn cờ vua

Bắc Ninh là một tỉnh có phong trào TDTT khá phát triển, qua quan sát thực tế, các em học sinh trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh có sự yêu thích, hứng thú với môn cờ vua, tuy nhiên do thiếu sự chỉ bảo, hướng dẫn cũng như hạn chế về phương pháp tập luyện dẫn đến các em chưa có cơ hội tìm hiểu, học hỏi sâu hơn, nâng cao trình độ về môn cờ vua, thành tích thi đấu tại các giải cũng còn hạn chế, phần lớn mặt hạn chế của các em là kỹ năng tính toán,

mà kỹ năng tính toán là một trong những yếu tố cơ bản tạo cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch chơi cờ vua

Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

"Nghiên cứu ứng dụng một số bài tập chuyên môn nhằm nâng cao

kỹ năng tính toán cho nữ đội tuyển cờ vua trường trung học phổ thông Lương Tài - Bắc Ninh”

Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích thực trạng khả năng tính toán của nữ đội tuyển cờ vua trường trung học phổ thông Lương Tài - Bắc Ninh chúng tôi tiến hành nghiên cứu một số bài tập chuyên môn nhằm nâng cao kỹ năng tính toán cho

nữ đội tuyển cờ vua góp phần nâng cao trình độ và thành tích thi đấu

Giả thuyết khoa học

Nếu việc ứng dụng các bài tập chuyên môn phù hợp và có hiệu quả trên đối tượng nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao trình độ tập luyện và thi đấu cờ

vua Trường THPT Lương Tài - Bắc Ninh

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1.1 Đặc điểm tâm - sinh lý của lứa tuổi THPT

Lứa tuổi này cơ thể các em đã phát triển tương đối hoàn chỉnh Tuy nhiên, các bộ phận cơ thể vẫn tiếp tục phát triển nhưng tốc độ chậm dần, chức năng sinh lí tương đối ổn định, khả năng hoạt động thể lực của hệ thống cơ quan cũng được cao hơn Sự phát triển cơ thể của cả nam và nữ có sự khác biệt rất lớn do những đặc điểm sinh lí khác nhau Do vậy, quá trình GDTC cho học sinh lứa tuổi này chúng ta cần căn cứ vào đặc điểm tâm sinh lí lứa tuổi và giới tính của các em

1.1.1 Đặc điểm tâm lí của học sinh THPT

Ở lứa tuổi này các em thích tỏ ra mình là người lớn, muốn được mọi người tôn trọng, tỏ ra là người hiểu biết, có khả năng phân tích tổng hợp, các

em có sự hiếu động, tinh nghịch Các em có nhiều hoài bão nhưng lại thiếu kinh nghiệm trong cuộc sống

Tuổi này chủ yếu hình thành thế giới quan, tự ý thức, hình thành ý thức, hình thành tính cách và hướng về tương lai Đó cũng là tuổi lãng mạn

mơ ước độc đáo và mong chờ cho cuộc sống tốt đẹp hơn

Về hứng thú: Các em đã có thái độ tự giác tích cực trong học tập xuất

phát từ động cơ học đúng đắn và lựa chọn nghề nghiệp sau này Song hứng thú học tập do nhiều động cơ khác nhau, đua với bạn bè, tự ái, hiếu thắng… cho nên khi giảng dạy giáo viên cần giúp các em xây dựng động cơ đúng đắn

để các em có được hứng thú học tập các môn học nói chung và môn GDTC nói riêng

Về tình cảm: Các em đã biểu lộ rõ hơn về tình cảm của bản thân với

ngôi trường mình gắn bó, với các thầy cô giáo đã dạy các em Vì vậy, việc

giáo viên gây được thiện cảm và sự tôn trọng của các em là một trong những thành công giúp giáo viên có nhiều thuận lợi trong quá trình giảng dạy, thúc đẩy các em tự giác, tích cực trong học tập

Về trí nhớ: Các em ở tuổi này hầu như không tồn tại việc ghi nhớ máy

móc, do các em đã biết cách ghi nhớ có hệ thống, đảm bảo tính logic chặt chẽ

và lĩnh hội được bản chất, vấn đề cần học tập Vậy nên, khi giảng dạy GDTC giáo viên có thể sử dụng phương pháp trực quan kết hợp với giảng giải, phân tích chi tiết kĩ thuật động tác và vai trò, ý nghĩa cũng như cách sử dụng phương tiện, phương pháp để các em có thể tự tập một cách độc lập trong thời gian nhàn dỗi

Các phẩm chất ý chí đã rõ ràng và mạnh mẽ hơn so với lứa tuổi trước

đó Các em có thể tiếp thu được những bài tập khó và đòi hỏi cách khắc phục khó khăn lớn trong tập luyện

1.1.2 Đặc điểm sinh lí của học sinh THPT

 Hệ thần kinh

Đặc điểm lứa tuổi này hệ thần kinh tiếp tục được phát triển và đi đến hoàn thiện, kỹ năng tư duy, phân tích, tổng hợp và trừu tượng được phát triển tạo điều kiện cho việc hình thành nhanh chóng phản xạ có điều kiện Do hoạt động mạnh của tuyến giáp, tuyến sinh dục, tuyến yên làm cho tính hưng phấn của hệ thần kinh chiếm ưu thế, giữa hưng phấn và ức chế chưa cân bằng làm ảnh hưởng đến hoạt động thể lực Do vậy trong quá trình huấn luyện, giáo viên, huấn luyện viên (HLV) cần sử dụng bài tập thích hợp và thường xuyên quan sát phản ứng cơ thể người tập để có biện pháp giải quyết kịp thời

 Hệ vận động: (Hệ cơ xương)

- Hệ xương

Lứa tuổi này hệ xương bắt đầu giảm tốc độ phát triển Mỗi năm nam cao thêm 1 - 3cm; nữ cao thêm 0,5 - 1cm, cột sống đã ổn định hình dáng Vì

vậy, có thể sử dụng một cách rộng rãi các bài tập với khối lượng tăng dần để giúp VĐV thích nghi một cách từ từ

- Hệ cơ

Lứa tuổi này các tổ chức cơ phát triển muộn hơn xương nên cơ vẫn tương đối yếu, các cơ lớn phát triển tương đối nhanh, các cơ nhỏ phát triển chậm hơn Các cơ co phát triển nhanh hơn các cơ duỗi

 Hệ tuần hoàn

Hệ tuần hoàn đã phát triển và hoàn thiện Buồng tim phát triển tương đối hoàn chỉnh Mạch đập của nữ 70-80 lần/phút; của nam 75 - 85 lần/phút Nhưng vận động mạch, huyết áp hồi phục tương đối nhanh chóng Vì vậy, ở lứa tuổi này có thể tập những bài tập sức bền, những bài tập có khối lượng và cường độ vận động tương đối lớn nhưng phải thận trọng và thường xuyên kiểm tra theo dõi tình trạng sức khỏe của các VĐV

 Hệ hô hấp

Hệ hô hấp đã phát triển và tương đối hoàn thiện Vòng ngực trung bình của nam 67 - 72cm Dung lượng phổi tăng lên nhanh chóng lúc 16-18 tuổi là 3-4 lít, tần số hô hấp gần giống với người lớn Tuy nhiên, các cơ hô hấp vẫn còn yếu nên sức co dãn của lồng ngực ít chủ yếu là co dãn của cơ hoành Vì vậy, trong tập luyện cần thở sâu, tập trung chú ý thở bằng ngực và bụng

1.2 Đặc điểm tâm - sinh lý trong môn Cờ vua

1.2.1 Đặc điểm tâm lý trong môn Cờ vua

Cờ vua là môn thể thao trí lực có đặc trưng là ít đòi hỏi về các tố chất thể lực, song lại có yêu cầu cao về sự bền bỉ, mưu trí, thông minh óc sáng tạo của người chơi Tập luyện và thi đấu Cờ vua giúp cho phát triển hài hòa các phẩm chất tâm lý của mỗi cá nhân

Trong quá trình học tập, tập luyện Cờ vua, khả năng tư duy logic và tự giác được phát triển, trí nhớ linh hoạt hơn, bền vững hơn và dung lượng ghi

nhớ lớn hơn, khả năng tập trung chú ý được phát triển và hoàn thiện Cờ vua giúp đẩy mạnh việc tập trung suy nghĩ, khả năng lựa chọn quyết định, góp phần tạo nên lý trí, tính quyết đoán và ổn định về cảm xúc Một điều quan trọng là Cờ vua giáo dục con người thái độ tự phê

Cờ vua là một môn thể thao trí lực, lượng vận động trong Cờ vua chủ yếu là lượng vận động tâm lý, tác động trực tiếp vào quá trình tư duy của người tập Là một môn thể thao, song không giống với đại đa số các môn thể thao khác, Cờ vua không đòi hỏi sự hoạt động cơ bắp mạnh mẽ Có thể gọi

Cờ vua (theo một cách hình tượng) là một môn thể thao bất động Bởi vì, trong suốt quá trình hoạt động sáng tạo, thi đấu, VĐV Cờ vua dùng phần lớn thời gian ngồi sau bàn cờ, nghĩa là đưa tới một nếp sống ít hoạt động Với đặc điểm Cờ vua là môn thể thao trí tuệ, lượng vân động trong Cờ vua là lượng vận động tâm lý, tác động trực tiếp vào quá trình tư duy của người tập nên cần phải chú ý đến tính chất đặc biệt này Bởi vì, trong các môn thể thao khác (đặc biệt trong thời kỳ tiến hành thi đấu), sự căng thẳng về cảm xúc thường được kết hợp với việc tăng cường hoạt động cơ bắp Điều này có ý nghĩa quan trọng vì tăng cường hoạt động cơ bắp sẽ bảo vệ cơ thể khỏi ảnh hưởng không

có lợi của hệ thần kinh và hệ tim mạch Cờ vua là một dạng hoạt động thể thao có sự căng thẳng về cảm xúc thần kinh cao độ, dẫn tới một số trường hợp

có thể gây ảnh hưởng không tốt đến tình trạng sức khỏe Trước đây, có một số quan niệm cho rằng, trên cơ sở tính toán đến những tác động nguy hại của sự căng thẳng về cảm xúc, có thể xây dựng được những biện pháp, thậm chí trong một vài trường hợp có thể dùng cả các chất dược liệu, để nhanh chóng làm giảm đi những căng thẳng đó trong thời gian thi đấu Song không nên coi

đó là chuẩn mực, vì bản thân những căng thẳng cảm xúc đó lại là chính những điều kiện cần thiết cho quá trình tư duy sáng tạo của VĐV Cờ vua Hơn nữa, việc không có khả năng duy trì và chịu đựng những sự căng thẳng cảm xúc ở

mức độ cao lại là một trong những nguyên nhân làm giảm đi khả năng chơi của VĐV nghĩa là làm mất đi trạng thái sung sức thể thao của VĐV Cờ vua

Vì vậy, việc định mức áp dụng lượng vận động phù hợp đối với từng VĐV trong tập luyện và thi đấu Cờ vua là một vấn đề hết sức quan trọng đối với việc đạt được thành tích cao trong thi đấu

Lượng vận động tâm lý trong Cờ vua chính là sự căng thẳng về cảm xúc và thần kinh do mật độ, độ khó của bài tập cờ, tình huống cũng như thời gian thực hiện bài tập, tình huống đó Các tác nhân tâm lý (cường độ cảm xúc,

sự căng thẳng về lý trí…) có tác động mạnh thì làm tăng cường hoặc làm giảm sút khả năng chức phận của cơ thể Theo giáo sư P.Kunat lượng vận động tâm lý là một quá trình bao gồm ba bước [1]:

Bước 1: Đạt yêu cầu cơ bản của bài tập, tuy vẫn còn sai sót trong việc

thực hiện cũng như trong các phản xạ Ở đây có sự căng thẳng lớn về mặt cảm xúc và lý trí được điều khiển được các năng lực cần thiết trong môn thể thao chuyên sâu nhằm giải quyết tốt nhiệm vụ tập luyện

Bước 2: Không có sai sót trong việc thực hiện các bài tập Bắt đầu điều

khiển được chi tiết hành động trong khi thực hiện bài tập Giảm sự căng thẳng

và thi đấu, duy trì được sự cân bằng cần thiết trong hệ thống đó

Sức bền tâm lý trong Cờ vua phụ thuộc vào:

- Trạng thái tâm lý trước vận động

- Loại hình thần kinh của VĐV

- Động cơ thi đấu của VĐV

- Các tác nhân ảnh hưởng xấu tới trạng thái tâm lý của VĐV trong hoàn cảnh cụ thể

Mức độ căng thẳng tâm lý trong hoạt động tập luyện và thi đấu của VĐV Cờ vua được xác định bằng:

- Trạng thái cảm xúc của VĐV: trạng thái này có rất nhiều nguyên nhân bên trong cũng như bên ngoài điển hình như: trình độ chuyên môn của VĐV, trình độ của đối phương, mục đích tập luyện và thi đấu…

- Đặc tính kỹ thuật, chiến thuật của các bài tập, tính chất hoạt động của

cơ quan phân tích, mức độ tư duy chiến thuật, đặc điểm của sự tập trung chú

ý, điều khiển hoạt động có đối kháng…

- Độ lớn sự nỗ lực ý chí của VĐV

Những yếu tố nói trên ảnh hưởng tới mức căng thẳng tâm lý và có thể chiếm ưu thế trong khi xác định lượng vận động Sự căng thẳng tâm lý cao nhất được biểu hiện trong các cuộc đấu quan trọng

1.2.2 Đặc điểm sinh lý trong môn Cờ vua

Vấn đề giá trị sinh lý của ván đấu Cờ vua luôn luôn thu hút sự quan tâm lớn và đầy thú vị Bởi lẽ, kết quả của các ván đấu không chỉ có giá trị thuần túy thể thao (thua, thắng, hòa) và giá trị về chất lượng ván đấu, mà quan trọng chính là giá trị tâm - sinh lý mà các ván đấu đó đem lại Thiếu giá trị này, sẽ rất khó khăn trong việc chuẩn hóa lượng vận động trong thi đấu, trong việc dự báo thành tích các VĐV Cờ vua

Trong những năm 1980-1987, tại khoa Cờ vua trường Đại học Matxcơva đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu quá tình quyết định trong điều kiện stress với thời gian hạn hẹp (Model Cờ vua)” Kết quả nghiên cứu đề tài này với kết quả nghiên cứu của các nhà khoa học khác đã chỉ ra rằng, với lượng vận động thi đấu lớn và không quen thuộc sẽ dẫn tới mệt mỏi

tương đối nhanh và hiệu quả là một số VĐV Cờ vua xuất hiện các “khoảng tối” trong việc nhìn nhận các thế cờ Nghĩa là việc định vị được trong trí nhớ chỉ một phần nào đó của bàn cờ, nơi diễn ra các sự kiện quan trọng hơn cả

Trong quá trình thử nghiệm đã sử dụng tổ hợp các phương pháp về tâm

- sinh lý bao gồm: ghi điện tâm đồ, xác định huyết áp tối đa và huyết áp tối thiểu, xác định tần số hô hấp và tần số mạch đập

Những kết quả thu được từ điện não đồ trong quá trình thử nghiệm đã chứng tỏ rằng: Sự biến đổi hoạt lực điện sinh vật của não trong quá trình thực hiện ván đấu cho phép đánh giá về độ khó của nhiệm vụ mà nữ VĐV Cờ vua phải giải quyết Khi chơi trong giai đoạn khai cuộc, với các phương án quen thuộc, việc lựa chọn nước đi dường như là tự động, không hề có khó khăn thì giá trị sinh lý của ván đấu là không cao Trong giai đoạn trung cuộc và tàn cuộc, khi mà phần lớn các ván đấu được xác định bởi sự tính toán căng thẳng thì giá trị sinh lý của ván đấu đạt kết quả cao nhất Cùng qua các thử nghiệm cho thấy, giá trị sinh lý của ván đấu còn đạt mức cao nhất trong những tình thế thiếu thời gian (xêinốt), trong những tình thế sau khi thực hiện nước đi không chính xác, hoặc sau những nước đi bất ngờ của đối phương

Đồng thời với những thay đổi trên điện não đồ, khi thực hiện lượng vận động thi đấu đã làm tăng dần số mạch đập và huyết áp Những biến đổi đó thể hiện ở phần lớn các nữ VĐV, trong một mức độ vừa phải Những thử nghiệm trong điều kiện hạn hẹp thời gian ở các đối tượng nghiên cứu cho thấy, sự tăng có tính quy luật của cả tần số hô hấp và tần số mạch đập, chúng được đánh giá như “Stress phản ứng chuẩn” đối với lượng vận động về cảm xúc Kết quả của những thí nghiệm về chức năng hệ tuần hoàn được trình bày ở bảng sau:

Bảng 1.1: Kết quả của những thí nghiệm về chức năng hệ tuần hoàn

Mạch (1/phút)

HA (mmHg)

Mạch (1/phút)

HA (mmHg)

Mạch (1/phút)

HA (mmHg)

1.3 Quá trình hình thành kỹ năng trong Cờ Vua

Trên cơ sở của quy luật các quá trình thu nhận P Ia Ganperin đã đưa

ra quy luật nhận thức đây là cơ sở tâm lý mang tính phương pháp luận trong công tác giảng dạy - huấn luyện môn Cờ vua

Quá trình nhận thức là một chuỗi lôgic gồm 5 giai đoạn, sự phát triển của quá trình này diễn ra theo hình xoáy trôn ốc:

+ Giai đoạn 1: Tác động mang tính vật lý cụ thể (có ý nghĩa từ quan

điểm sư phạm) cần được thực hiện cách đúng đắn việc thực hiện đúng (qua sự thực hiện của người học) được đảm bảo bởi sự cân nhắc kỹ lưỡng việc phân tích logic của tác động và những điểm trọng tâm của tác động đó Trong những trường hợp đơn giản sự đúng đắn đó là rõ ràng xong trong những trường hợp phức tạp cần phải có sự phân tích chuyên biệt Cần lưu ý rằng nếu ở giai đoạn này việc để tồn tại các sai lầm dù nhỏ thì sau này khó mà sửa chữa được

+ Giai đoạn 2: Sự thực hiện tác động vật lý được kèm theo việc mô tả

bằng lời các thao tác cần thực hiện, cũng như ở giai đoạn trên cần phải thận trọng mô tả một cách chính xác bằng lời, sự tạo ra sai sót đặc biệt là sự mô tả bằng lời không chính xác đối với một tác động này hay tác động khác sẽ ảnh hưởng đến độ chuẩn xác của tác động được hình thành trong trí não và điều

đó làm giảm tốc độ hình thành chung của nó

+ Giai đoạn 3: Trộn lẫn tác động được thực hiện bằng tác động có

hình ảnh với lời nói để lưu giữ được hình ảnh theo quy luật, cần sử dụng các điều kiện tác động trực quan hay những cách tưởng tượng thay thế, thực chất của giai đoạn này là ở chỗ đình chỉ tác động đựơc thực hiện về phương diện vật lý và bắt đầu xây dựng mối liên hệ hình ảnh và ngôn ngữ, trong một vài trường hợp giai đoạn này cần loại bỏ những điều kiện trực quan và yêu cầu lưu giữ chung trong hình ảnh theo cách riêng

+ Giai đoạn 4: Thể hiện tác động bằng lời với sự giảm dần vai trò của

hình ảnh về thực chất ở đây bắt đầu bằng sự hạn chế và sau đó dừng hẳn những tác động hình tượng và chuyển sang thuần túy về ngôn ngữ

+ Giai đoạn 5: Giai đoạn này loại bỏ việc nói ra bằng lời, đầu tiên nó

được giảm dần như nói thầm một mình Sau đó trở thành không cần hành động đã hoàn toàn được sự tác động hóa và được thực hiện thầm trong trí não

1.4 Cơ sở lí luận về năng lực tính toán của VĐV Cờ Vua

1.4.1 Nguyên tắc tính toán

Thông thường trong mỗi ván đấu, các tình huống nảy sinh đều là kết

quả của việc tính toán các thế biến và lựa chọn nước đi trên cơ sở tính toán của các đấu thủ để dẫn tới tình thế đó Một nguyên tắc cơ bản mà các VĐV

Cờ vua phải tuân thủ trong quá trình tính toán các thế biến là nguyên tắc

"nhánh cây" Việc sử dụng nguyên tắc này phải tuân thủ các quy tắc sau:

- Phân tích - đánh giá thế cờ (dựa vào các nhân tố của thế trận và các nguyên tắc phân tích - đánh giá)

- Xác định đầy đủ các nước cờ dự bị của thế cờ, và sắp xếp chúng theo một trình tự thống nhất, quy định trước (ví dụ: Hậu, Xe, Tượng Mã, Tốt hoặc cánh Vua, cánh Hậu, trung tâm)

- Tính toán từ nước đầu tới nước đi cuối cùng của mỗi thế biến và không quay lại nữa Sau đó kết luận cho các thế biến đó

- Tổng hợp các kết luận, chọn hướng và nước đi, tính lại một lần nữa thế biến lựa chọn và quyết định sử dụng

Ví dụ: Tình huống xuất hiện trong ván

đấu giữa Pêtrôxian - Kureitric 1976 (sơ đồ

1.1 - hình 1.1)

Hình 1

Sau 15 nước đi, ván cờ xuất hiện tình huống như trên, Trắng đạt được

sự chiến thắng nhờ tính toán chính xác một đòn phối hợp không phức tạp: 16 M:e4 H:e4 17 Td3 Hb4 + 18 H:b4 M:b4 19 T:h7+ Vh8 20 Tb1+ ! Vh8

21 Xc4 a5 (nếu 21 Mc6 22 Th7+ Vh8 23 Tc2+ ! Vg8 24 Xch4 g6 25 Xh8+ Vg7 26 X1h7+ Vf6 27 X:f8) 22 thế cờ7+ Vh8 23 Tf5+ ! Vg8 24 Xch4 g6 (24 f6 25 Tg6!) 25 Xh8+ Vg7 26 X1h7+ Vf6 27 X:f8 gf 28 Xhh8 và Đen đầu hàng

SƠ ĐỒ 1.1 SƠ ĐỒ TÍNH TOÁN THEO CÔNG THỨC NHÁNH ĐƠN

Sau 11 nước đi ván đấu đã xuất hiện tình

huống này, sau diễn biến 12 ba Mc3 13 Hc2

xuất hiện 4 phương án:

I 13 M:e2+ 14 Vh1 Ta6 15 Hb2

với ưu thế thuộc về Trắng

II 13 M:d1 H:d1 14 H:d1 với ưu

thế thuộc về Trắng

21 Mc621 a5

Hình 1.2

III 13 T:e2 14 Xd2 Trắng ưu thế

IV 13 Ta6 14 Hb3 M:e2 15 Vh1 Xc3 16 Ha4 M:c1 17 M:b5 thế

Ví dụ: Tình huống trong ván đấu giữa Capenlô - Côtốv, Manta - 1976

(sơ đồ 1.3 - hình 3)

Nhìn vào thế cờ chúng ta thấy, Trắng có

thể ăn hơn chất bằng 1 X:f6 V:f6 và 2 H:e8

Tuy nhiên sau nước đi này, liệu Trắng có dẫn

được tới một thế cờ có ưu thế cho mình hay

không, đòi hỏi chúng ta phải tính toán ký lưỡng

các phương án có thể nảy sinh

13 M:e2 13 V:d1 13 T:e2 13 T:a6

Hình 1.3

Sau 1 Xf6 Vf6 2 He8 bc 3 Hf8 + các phương án cần tính là: I.3

Vg5 và II.3 Hf7

I.3 Vg5 4 h4 + , và các thế biến nảy sinh cần phải tính toán là:

a/.4 Vh4 b/ Vg4 c/ Vh5 a/.4 Vh4 5 Hh6 + Vg4 6 Md3 Hf7 7 Hh3 + Vg5 8 He3 + Vh5 9 Mc5 + dc 10 bc 

b/.4 Vg4 5 Hf6 h6 6 Md3 và Trắng chiếu hết trong những nước đi tới

c/.4 Vh5 5 Hf6 h6 6 Md3 bc 7 g4 + ! Vg4 8 Hf2 + Vf5 9 Hf3 + Vh4 10 Hg4 #

II.3 Hf7! 4 Hd6 + Vg7 đến đây nảy sinh 2 phương án sau:

SƠ ĐỒ 1.3 SƠ ĐỒ TÍNH TOÁN THEO CÔNG THỨC NHÁNH PHỨC

1.4.3 Phương pháp, phương tiện phát triển năng lực tính toán của VĐV Cờ Vua

1.5.3.1 Lượng vận động trong tập luyện và thi đấu Cờ Vua

Trong tập luyện Cờ Vua lượng vận động tác động vào VĐV dưới dạng những bài tập có nội dung, tính chất và hình thức thực hiện khác nhau Các bài tập trong tập luyện Cờ Vua được chia thành 3 nhóm: Nhóm bài tập bổ trợ, nhóm bài tập chuyên môn và nhóm bài tập thi đấu

- Nhóm bài tập bổ trợ: Bao gồm các bài tập thể chất (ở các môn thể thao khác) Các bài tập nhằm phát triển thể lực (sử dụng bài tập thể chất thuần tuý), các bài tập "chuyển tốt" trong quá trình phát triển các phát triển năng lực chuyên môn (Cờ Nhảy, Cờ Vây, Cờ Tướng ), các tác động xã hội nhằm phát triển và hình thành nhân cách như: Thăm quan, du lịch, hoặc tác động của các môn khoa học khác nhằm phát triển các năng lực tâm lý, sinh lý

- Nhóm bài tập chuyên môn: Bao gồm các bài tập nghiên cứu, các bài tập hình thành và phát triển năng lực chuyên môn

13 Xd314 Hd1 14 Tb1

16 Vd7

18 a5

- Nhóm bài tập thi đấu: Bao gồm các ván đấu theo quy trình thi đấu (có thời gian hạn định, kiểm tra nước đi ) được thực hiện trong các điều kiện khác nhau

Chỉ tiêu khối lượng và cường độ của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu Cờ Vua được cụ thể hóa thông qua bảng 1.1 (A Côtôv - 1982)

Bảng 1.2 Các chỉ tiêu khối lượng và cường độ của lượng vận động trong

tập luyện và thi đấu cờ vua (theo A Côtôv - 1982)

- Thời gian thực hiện bài tập

(ván đấu hạn định thời gian,

hoặc hạn định số lượng nước

đi trên một đơn vị thời gian)

- Trình độ đối phương

- Thời gian hạn định cho mỗi nhiệm vụ cần giải quyết

- Số lượng nước cờ dự

bị cho một tình huống

- Độ sâu của biến thế -

Độ khó của nhiệm vụ cần giải quyết

- Tần số mạch đập (lần/phút)

- Huyết áp

(mmHg)

- Cơ chế huy động và duy trì hoạt động của

Biểu hiện bằng phản xạ đáp ứng với tình huống và khả năng tự điều khiển quá trình tư duy của VĐV

Về mặt sinh lý: Tạo nên sự thay đổi các

thông số sinh lý của các cơ quan nội

SƠ ĐỒ 1.4 SỰ TÁC ĐỘNG CỦA LƯỢNG VẬN ĐỘNG TẬP LUYỆN VÀ

THI ĐẤU ĐẾN VĐV CỜ VUA

1.4.3.2 Định mức lượng vận động trong tập luyện và thi đấu Cờ Vua

Cơ thể thích nghi với một lượng vận động nào đó không phải ngay lập tức mà cần có một thời gian nhất định, từ đó cho phép trình độ huấn luyện phát triển lên một trình độ mới cao hơn Với những biến đổi về cấu trúc và chức năng khác nhau đòi hỏi những thời hạn tạm thời khác nhau, phụ thuộc vào độ lớn của lượng vận động Nếu các điều kiện như nhau, thì lượng vận động càng lớn thì thời hạn thích nghi càng dài

Như vậy, đặc điểm tiêu biểu của sự diễn biến lượng vận động trong tập luyện và thi đấu Cờ Vua phải là tính tuần tự Trong quá trình giảng dạy - huấn luyện có thể sử dụng các hình thức khác nhau để nâng dần yêu cầu đó là: hình thức đi lên theo đường thẳng, hình thức theo hình bậc thang và hình thức làn sóng

Sự mâu thẫn giữa khối lượng và cường độ, hay nói cách khác giữa tổng số hoạt động chuyên môn Cờ vua với cường độ hoạt động, thể hiện ở chỗ các mặt đó chỉ có thể tăng đồng thời đến một giới hạn xác định Việc tiếp tục tăng khối lượng gắn chặt với việc ổn định cường độ và sau đó là giảm cường độ Ngược lại, để tăng cường độ cho đủ mức thì ở những giai đoạn nào

đó phải ổn định và giảm bớt khối lượng Nhưng thực tế huấn luyện lại đòi hỏi phải duy trì hướng chung là tăng cả khối lượng và cường độ Bởi lẽ, nếu không làm như vậy thì không thể đảm bảo phát triển toàn diện các năng lực chuyên môn Mâu thuẫn này được giải quyết nhờ diễn biến lượng vận động theo hình làn sóng Ở đây, mỗi một "sóng" dưòng như được phân ra thành 2 thành phần: "sóng" diễn biến khối lượng và "sóng diễn biến cường độ", hai sóng không trùng nhau về thời gian Lúc đầu, nếu nói về các khoảng thời gian kéo dài (một số tuần, một số tháng) thì thường tăng khối lượng vận động

chiếm ưu thế, đồng thời cường độ tăng với nhịp độ nhỏ hơn Sau đó, khi đã ổn định ít nhiều, khối lượng bắt đầu giảm bớt, còn cường độ tăng lên mức cao nhất Thời điểm kết thúc toàn bộ "sóng" là "thác dốc" giải toả lượng vận động

cả về khối lượng và cường độ Các "sóng" tiếp theo có cấu trúc tương tự nhưng diễn ra ở trình độ cao hơn, tức là với xu hướng chung là tăng lượng vận động

Những giao động làn sóng của lượng vận động theo tuần, tháng, năm dường như là nền hình thành nên các hình thức diễn biến lượng vận động cả lên thẳng lẫn bậc thang Việc sử dụng một hình thức nào đó phụ thuộc vào những nhiệm vụ và những điều kiện cụ thể trong các giai đoạn khác nhau của quá trình huấn luyện Có thể tăng lượng vận động lên thẳng đặc biệt vào lúc trình độ chung của đối tượng huấn luyện không cao lắm và đòi hỏi phải bảo đảm bước vào hoạt động rất từ từ Ngược lại diễn biến theo bậc thang nhằm kích thích đột ngột sự phát triển trình độ huấn luyện

Để xác định độ lớn của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu Cờ vua cần thiết phải căn cứ vào các chỉ số tâm - sinh lý, hoặc các dấu hiệu xuất hiện trên cơ thể VĐV khi thực hiện các nhiệm vụ tập luyện và thi đấu Những kết qủa nghiên cứu của Malkil (1990) đã đưa ra những định mức nhằm xác định mức độ tác động của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu Cờ vua căn cứ vào mạch đập, huyết áp, sắc mặt, hành vi của VĐV khi thực hiện các nhiệm vụ được giao;

[Còn theo Kôtv (1982), Glonhisev (2000); Lương Trọng Minh (2001), việc đánh giá lượng vận động trong tập luyện Cờ vua có thể căn cứ vào: Tổng thời gian tác động (thời gian tác động bài tập); tổng số bài tập (số lượng bài tập, số lượng ván đấu); thời gian thực hiện bài tập; Trình độ đối phương; Thời gian hạn định cho mỗi nhiệm vụ cần giải quyết; Số lượng nước cờ dự bị cho một tình huống; Độ sâu của biến thế; Độ khó của nhiệm vụ cần giải quyết.]

1.4.3.3 Phương pháp rèn luyện năng lực tính toán

[Theo quan điểm của Đại kiện tướng A Kôtôv: “Tính toán phương án

là một trong những nhân tố chứa đựng tài năng Cờ vua” Để phát triển năng lực tính toán cần giải quyết nhiều bài tập về đòn phối hợp, cờ thế mà không dịch chuyển quân trên bàn cờ Trong 2 cuốn sách nổi tiếng “Bí mật tư duy của VĐV Cờ vua” xuất bản năm 1970 và “Trở thành Đại kiện tướng như thế nào” xuất bản năm 1985 Đại kiện tướng A Kotov đã có những chỉ dẫn hết sức cụ thể về hình thức phương pháp rèn luyện năng lực tính toán]

1.4.3.4 Hình thức tập luyện

Cũng theo Đại kiện tướng A Kôtôv, hình thức tập luyện nhằm phát triển năng lực tính toán, cơ bản là giải quyết các bài tập được chọn lọc đặc biệt với những yêu cầu cụ thể sau:

- Bài tập được lựa chọn phải giống với các ván đấu thật nhất Cần nêu

rõ bên nào đi trước và yêu cầu là xác định, tìm phương án mạnh nhất

- Có hạn định thời gian cụ thể cho mỗi bài tập, thời gian hạn định phụ thuộc vào mức độ phức tạp (độ khó) của nhiệm vụ cần giải quyết Tuy nhiên, không nên nhiều hơn 1 giờ (60 phút)

- Độ khó của bài tập cần phù hợp với đối tượng, không nên quá dễ hay quá khó

- Lời giải của bài tập nên là duy nhất Không nên lựa chọn các bài tập

có nhiều lời giải khác nhau và giải như thế nào cũng được

1.4.3.5 Phương pháp tập luyện

- Tính toán theo yêu cầu định trước không được di chuyển quân trên bàn cờ Xây dựng “cây tính toán” và ghi lại các phương án tính được Huấn luyện viên, giáo viên phân tích và đánh giá kết quả Cũng có thể thực hiện như trên với hình thức tự tập luyện và so sánh kết quả với lời giải trong sách, tài liệu

- Thực hiện tính toán các bài tập đánh thắng hoặc hòa Sau đó, huấn luyện viên, giáo viên chơi đồng loạt từng thế cờ đó và kết luận ai có lời giải chính xác, độc đáo và giải quyết được nhiệm vụ, yêu cầu đặt ra Ưu điểm của phương pháp này là tạo được thời gian, không khí, tâm lý căng thẳng gần giống với thực tế thi đấu Nhược điểm là huấn luyện viên, giáo viên phải có trình độ thực hành tốt, nếu không sẽ khó có kết quả như ý

- Có thể rèn luyện năng lực tính toán thông qua việc phân tích nhẩm ván cờ thông qua một số hình vẽ kế tiếp nhau Hay thông qua biên bản ván đấu, yêu cầu VĐV hình dung chính xác lại toàn bộ diễn biến ván cờ Đối với VĐV có trình độ cao hơn, có thể đặt những câu hỏi ở từng tình thế diễn biến của ván đấu

Điều quan trọng là bên cạnh việc nắm vững nguyên tắc phương pháp tính toán và việc củng cố kiến thức năng lực trong các giờ chính khóa thì việc

tự tập luyện ở nhà và ý thức độc lập, tự giác nghiên cứu của VĐV rất quan trọng trong việc phát triển năng lực tính toán

1.4.3.6 Phương tiện phát triển năng lực tính toán của VĐV Cờ Vua

Trong tập luyện Cờ vua lượng vận động tác động vào VĐV dưới dạng những bài tập có nội dung, tính chất và hình thức thực hiện khác nhau Các bài tập trong tập luyện Cờ vua được chia thành 3 nhóm: Nhóm bài tập bổ trợ, nhóm bài tập chuyên môn và nhóm bài tập thi đấu Trong đó, nhóm bài tập bổ trợ (bao gồm các bài tập thể chất, các môn thể thao trí lực như Cờ Nhảy, Cờ Vây, Cờ Tướng ) nhằm hình thành nền tảng thể lực chung và phát triển các phẩm chất tâm lý cá nhân; Nhóm bài tập chuyên môn (như các bài tập nghiên cứu các giai đoạn của ván đấu, các bài tập chiến thuật - chiến lược các bài tập nhằm trực tiếp phát triển các năng lực chuyên môn thông qua việc tác động vào tính toán dưới các tình huống cờ, bài tập hoàn thiện quá trình tính toán - định hướng nhiệm vụ dưới dạng các trích đoạn của ván đấu, cờ thế hoặc thi

đấu Blid ) có ý nghĩa quyết định trong việc hình thành và phát triển năng lực chuyên môn cấu thành trình độ VĐV Cờ Vua; Nhóm bài tập thi đấu (các ván đấu theo quy trình thi đấu được thực hiện trong các điều kiện khác nhau)

có giá trị trong việc rèn luyện và phát triển các phẩm chất tâm lý chuyên môn cũng như khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của VĐV

Việc sử dụng các bài tập chuyên môn và thi đấu được sử dụng rộng rãi nhằm phát triển các năng lực tính toán chuyên biệt của VĐV Cờ Vua N G Alecxâyep (1990) trong công trình “Cờ Vua và sự phát triển tính toán” đã cho rằng, để hình thành và phát triển khả năng hành động thầm trong óc (thành phần cơ bản của năng lực chuyển đổi tính toán ngôn ngữ) cần sử dụng các bài tập Cờ vua với những yêu cầu và cách thức có sự khác biệt so với việc sử dụng để phát triển các năng lực tính toán khác ,

[M I Đvôretxki (1990) lại cho rằng, một trong những phương pháp làm việc của HLV với VĐV Cờ Vua trình độ cao đó là, trong những thế cờ phức tạp, việc tính toán chính xác diễn biến tiếp theo là khó khăn, cần yêu cầu VĐV tính toán những phương án ngắn, sau đó kiểm tra lại quá trình tính toán của mình với “câu trả lời” Đồng thời ông cho rằng, để học được cách phán đoán, cần thường xuyên thử dự đoán, sau đó đánh giá những chất lượng dự đoán của mình] ,

[M Tal (1990), cho rằng để khôi phục và phát triển quá trình tính toán nước đi, cần sử dụng chính các ván đấu của mình.]

[T Pêtrôxian (1990) cho rằng, sẽ rất có lợi trong việc phát triển năng lực tính toán khi sử dụng các bài tập phức tạp, có tương quan lực lượng bất bình thường hoặc kém “chất”.]

Từ những kết quả trên cho thấy, việc phát triển năng lực tính toán của VĐV Cờ vua thực chất là việc lựa chọn, sử dụng các bài tập chuyên môn và thi đấu (là chủ yếu) theo những định hướng đã định Ví dụ, cùng với một

nhóm bài tập chiến lược khi sử dụng với phương pháp khác nhau, mục đích đạt đuợc sẽ khác nhau: Nếu sử dụng như một bài tập với yêu cầu tính toán các phương án và lựa chọn nước đi (có hạn định thời gian) sẽ có giá trị trong việc phát triển năng lực tính toán lôgic của VĐV; còn với yêu cầu phân tích, đánh giá thế cờ và lập kế hoạch chơi tiếp theo sẽ có giá trị trong việc phát triển năng lực tính toán khái quát; Hoặc được sử dụng nhằm phát triển năng lực tính toán sáng tạo khi HLV đưa ra những nhận xét, đánh giá, chỉ dẫn ngược với bản chất thế cờ và yêu cầu VĐV tìm lời giải…

Như vậy, điều quan trọng là trên cơ sở yêu cầu cần phát triển năng lực tính toán thành phần nào, cần lựa chọn bài tập và xác định các yêu cầu của bài tập đó cũng như những hạn định về thời gian, số lượng bài tập…cho phù hợp với đặc điểm, trình độ đối tượng

Tóm lại: trên cơ sở phân tích và thu thập những thông căn cứ nhất định, những căn cứ bước đầu này được đề tài dùng làm căn cứ để lựa chọn các bài

tập nhằm hình thành kỹ năng tính toán cho đối tượng nghiên cứu

1.4.4 Phương pháp kiểm tra, đánh giá năng lực tính toán của VĐV

Cờ Vua

1.4.4.1 Phương pháp kiểm tra, trắc nghiệm tâm lý

Trong môn Cờ Vua, các nhà chuyên môn thường sử dụng trắc nghiệm nhằm đánh giá quá trình nhận thức của VĐV Cờ Vua như các trắc nghiệm về chỉ số IQ [(thông qua các trắc nghiệm Stanford - Binet, 1916; trắc nghiệm khuôn hình tiếp diễn của Raven, 1936 trắc nghiệm trí thông minh WAIs của Wechsler, 1939…)]; Các trắc nghiệm cũng được sử dụng rộng rãi đối với môn Cờ Vua nhằm đánh giá các đặc điểm của quá trình tư duy hay tốc độ tính toán các thành phần đơn lẻ, phức tạp đòi hỏi sự tập trung kéo dài như sử dụng Mankin (1990) đã sử dụng test cộng trừ số học để đánh giá tốc đôk tính toán thế biến đơn lẻ, test tương quan số lượng để đánh giá tốc độ giải quyết các