- Năng lực sử dụng ngôn ngữ và giao tiếp Đóng vai các nhà phát kiến địa lí lên giới thiệu về hành trình thám hiểm của mình - Năng lực thẩm mĩ thông qua tìm hiểu thành tựu của phong trào
Trang 1BÀI 11: TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI.
Người thực hiện: Phạm Văn Thành
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau bài học, học sinh có khả năng:
1 Về kiến thức
- Trình bày được 3 nguyên nhân cơ bản dẫn đến các cuộc phát kiến địa lí
- Kể tên được 4 cuộc phát kiến địa lí lớn trong giai đoạn thế kỉ XV – XVI
- Phân tích được hệ quả tích cực và tiêu cực của những cuộc phát kiến địa lí đối với các nước ở Tây Âu thời hậu kì trung đại nói riêng và với thế giới nói chung
- Giải thích được nguyên nhân dẫn đến sự xuất hiện phong trào Văn hóa Phục hưng
2 Về kĩ năng.
- Rèn luyện được kĩ năng sử dụng lược đồ để trình bày nguyên nhân và quá trình của các cuộc phát kiến địa lí
- Kĩ năng quan sát và phân tích tranh ảnh để nêu được nội dung chủ đề mà các nghệ sĩ thời văn hóa Phục Hưng muốn gửi gắm trong các tác phẩm của họ
- Kĩ năng đóng vai các nhà thám hiểm để giới thiệu hành trình thám hiểm của mình
- Kĩ năng làm việc nhóm và thuyết trình
3 Về thái độ.
- Đánh giá được công lao của các nhà phát kiến địa lí
- Trân trọng những giá trị văn hóa vật chất và tinh thần của nhân loại thời kì văn hóa Phục hưng để lại
Góp phần hình thành năng lực.
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ và giao tiếp ( Đóng vai các nhà phát kiến địa lí lên giới thiệu về hành trình thám hiểm của mình)
- Năng lực thẩm mĩ thông qua tìm hiểu thành tựu của phong trào văn hóa Phục Hưng
- Năng lực hợp tác ( Hoạt động nhóm tìm hiểu thông tin và thuyết trình các về các thành tựu của phong trào văn hóa Phục Hưng)
- Năng lực tự học ( Học sinh tìm hiểu trước ở nhà một vài thành tựu trong các lĩnh vực của phong trào văn hóa Phục Hưng)
II PHƯƠNG TIÊN DẠY HỌC
III TÀI LIỆU THAM KHẢO - CHUẨN BỊ CỦA GV VÀ HS
Trang 21 Tài liệu Tham khảo
- Nguyễn Gia Phu , lịch sử thế giới trung đại, NXB Giáo Dục (tr 84- 98)
- SGK lịch sử lớp 10 (tr 60-65), NXB Giáo Dục
- Nguyễn Thị Côi, hướng dẫn sử dụng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử
10(tr 63- 71), NXB Giáo Dục
2 Chuẩn bị của GV và HS
a) Chuẩn bị của giáo viên.
- Lên kế hoạch, chia lớp làm 3 nhóm , phân công công việc cho mỗi nhóm
- Chuẩn bị các câu hỏi
b) Chuẩn bị của học sinh.
- Nhóm 1: Tìm hiểu về:
+ Nguyên nhân và điều kiện ra đời của các cuộc phát kiến địa lý?
+ Hoàn cảnh ra đời của phong trào văn hóa Phục Hưng?
- Nhóm 2: Tìm hiểu về:
+ Thành tựu của các cuộc phát kiến địa lí?
+ Thành tựu của phong trào văn hóa Phục Hưng? Đặc điểm của phong trào văn hóa Phục Hưng?
- Nhóm 3: Tìm hiểu về:
+ Hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí?
+ Ý nghĩa, tính chất của phong trào văn hóa Phục Hưng?
IV TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC
1 Khởi động
- Kiểm tra bài cũ
Em hãy trình bày những biểu hiện của sự thịnh trị dưới thời nhà Đường?
- Giới thiệu bài mới
- Giáo viên kể câu chuyện về Colombo và giới thiệu vào bài mới
- Giáo viên giới thiệu và phát phiếu học tập cho học sinh
2 Thực hiện nhiệm vụ học tập
THỜI
GIAN
10 phút Hoạt động 1: Tìm hiểu nguyên nhân và
điều kiện thuận lợi để những cuộc phát kiến địa lí diễn ra
*GV giới thiệu bản đồ thế giới, nêu ba
con đường giao lưu buôn bán từ phương
1.Những cuộc phát kiến địa lí a.Nguyên nhân và điều kiện thuận lợi của những cuộc phát kiến địa lí.
*Nguyên nhân:
-Do lực lượng sản xuất phát triển dẫn
Trang 3Tây sang phương Đông.
*HS nhóm 1 tìm hiểu: Nguyên nhân nào
dẫn đến các cuộc phát kiến địa lí cuối thế
kỉ XV đầu thế kỉ XVI
*GV nhận xét, bổ sung và kết luận:
- Những phát kiến lớn về địa lí diễn ra
vào cuối thế kỉ XV đầu thế kỉ XVI là do
mâu thuẫn về kinh tế, xã hội nảy sinh
trong quá trình phát triển của sức sản xuất
ở Tây Âu thời kì quá độ từ xã hội phong
kiến sang chủ nghĩa tư bản
-Nguy cơ bế tắc trong việc buôn bán trực
tiếp với phương Đông của người châu Âu
-Ngoài ra những cuộc phát kiến địa lí còn
diễn ra bởi một nguyên nhân quan trọng
khác đó là lòng tham vàng của quý tộc và
thương nhân châu Âu Điều đó đã thúc
đẩy những nhà thám hiểm phương Tây
lao vào các cuộc viễn chinh đầy mạo
hiểm để tìm vàng
* HS nghiên cứu SGK và trả lời câu
hỏi: Nêu những thành tựu khoa học kĩ
thuật trong lĩnh vực hàng hải ở châu Âu
giai đoạn cuối thế kỉ XV đầu thế kỉ XVI
và đánh giá những ảnh hưởng tích cực
của nó đối với các cuộc phát kiến địa lí?
*GV: Nhận xét, bổ sung và kết luận:
Đến thế kỉ XV, ở Tây Âu đã có đủ điều
kiện chín muồi để tiến hành những cuộc
thám hiểm bằng đường biển Những
thành tựu về khoa học kĩ thuật có những
bước tiến mới, đặc biệt là kĩ thuật hàng
hải, đóng tàu thuyền Từ đầu thế kỉ XV
người Tây Âu đa biết tới địa bàn nam
châm và cuối thế kỉ XV nó đã được sử
dụng rộng rãi để dùng đi biển khi không
có mặt trời hay trăng sao Ngay từ cuối
thế kỉ XIII ở Tây Âu đã lưu hành quan
niệm về Trái Đất hình tròn
Vào thế kỉ XV sự phát triển của chủ nghĩa
đến nhu cầu về hương liệu, vàng, thị trường cao
-Con đường giao lưu, buôn bán qua Tây Á và Địa Trung Hải bị người Ả Rập độc chiếm
=> Đặt ra vấn đề cấp thiết: Phải tìm được con đường biển sang phương Đông để thông thương
*Điều kiện thuận lợi:
-Khoa học kĩ thuật có nhiều bước tiến quan trọng như kĩ thuật mới trong đóng tàu, la bàn, hải đồ
-Sự ủng hộ của nhà nước phong kiến
=> Do vậy, vào thế kỉ XV, Tây Âu
đã có đủ điều kiện chín muồi để tiến hành những cuộc thám hiểm tìm ra vùng đất mới
Trang 415 phút
chuyên chế Tây Âu đã tạo những điều kiện vật chất quan trọng cho việc thực hiện những cuộc thám hiểm
=>Sự phát triển của khoa học kĩ thuật đã tạo điều kiện thuận lợi cho những cuộc thám hiểm này được diễn ra liên tục và gặt hái được những thành công nhất định
Hoạt động 2: Tìm hiểu những phát kiến lớn về địa lí.
*HS nghiên cứu SGK trả lời câu hỏi:
Kể tên 4 phát kiến địa lí lớn
* GV: Nhận xét, bổ sung và kết luận
thông qua đoạn video: Các cuộc phát kiến địa lí lớn ở Tây Âu thế kỉ XV-XVI
*HS nhóm 2: Tìm hiểu: Thành tựu của
các cuộc phát kiến địa lí Nhóm 1,3 theo dõi và nhận xét bổ sung
*GV nhận xét và kết luận: Sở dĩ
Coolombo có ý định vượt qua Đại Tây Dương để sang Ấn Độ chính vì chịu ảnh hưởng của thuyết quả đất hình tròn cùng những dự đoán và bản đồ thế giới của Tôxxcanenli Ông không tìm được đường sang Ấn Độ mà đã tìm ra châu Mĩ Tuy nhiên ông vẫn nhầm tưởng đó là Ấn Độ.Vì thế tuy là người đầu tiên tìm ra châu Mĩ nhưng lục địa này lại không mang tên ông mà theo tên của một nhà thám hiểm khác người Ý là Amerigo Vexpuxi: America
Chuyến đi vòng quanh thế giới bằng đường biển của Ma-gien-lan đã chứng minh một cách cụ thể thuyết Trái Đất hình tròn Điều này có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự phát triển khoa học – kĩ thuật và quan niệm về vũ trụ của con người
Hoạt động 3: Tìm hiểu hệ quả của những cuộc phát kiến địa lí.
b.Các cuộc phát kiến địa lí.
- Người Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha nằm trong số những người đầu tiên và tích cực nhất tham gia các cuộc thám hiểm
-Năm 1487, Đi-a-xơ (1450-1500) đã dẫn đầu đoàn thám hiểm đi xuống vùng biển nam châu Phi và bất ngờ tìm ra mũi cực Nam châu Phi - mũi Hảo Vọng
-Năm 1492 C.Côlombo (1451 – 1506) cùng với đoàn thủy thủ gồm
90 người đi trên 3 chiếc tàu đến được
Cu Ba và một số đảo vùng Ăng-ti Ông là người đầu tiên tìm ra châu
Mĩ
-Năm 1497 Va- xcô đơ Ga-ma (1469-1524) đã chỉ huy đoàn thuyền
Bồ Đào Nha rời cảng Li-xbon tìm được đường Ấn Độ bằng đường biển
-Ma-gien-lan(1480-1521) đã thực hiện được chuyến hành trình vòng quanh thế giới bằng đường biển trong vòng 3 năm
Trang 510 phút
35 phút
*HS 3 tìm hiểu : Những hệ quả mà
những cuộc phát kiến địa lí mang lại?
*GV nhận xét, bổ sung và kết luận:
Những phát kiến địa lí cuối thế kỉ XV- đầu thế kỉ XVI đã gây lên những hậu quả kinh tế lớn lao đối với châu Âu và thế giới Nhưng về mặt khách quan, những thành tựu của phát kiến địa lí đã trở thành
sự cống hiến quan trọng cho sự phát triển của khoa học, đem lại nhiều kiến thức về địa lí, hàng hải Đưa nhân loại tiến lên một nền văn minh hiện đại giao lưu toàn thế giới
Hoạt động 4:Tìm hiểu sự ra đời của chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu.
GV đặt câu hỏi, hướng dẫn HS tìm hiểu:
1.Nguyên nhân dẫn đến sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu?
2.Những biểu hiện của sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu là gì?
Hoạt động 5: Tìm hiểu những thành tựu của phong trào Văn hóa Phục hưng.
*GV đặt câu hỏi: Em hiểu thế nào là
Văn hóa Phục Hưng?
* GV nhận xét bổ sung và kết luận:
Văn hóa Phục hưng là phong trào trên cơ
sở phục hồi văn hóa Hi La cổ đại nhưng lại mang nhiều nội dung mới và một ý thức hệ giai cấp mới
Phong trào bùng nổ đầu tiên ở Ý, sau đó được lan rộng ra nhiều quốc gia khác ở châu Âu
*HS Nhóm 1: Nguyên nhân ra đời phong
trào Văn hóa Phục hưng?
*GV nhận xét,bổ sung: Xã hội phong
kiến lạc hậu, kito giáo lũng loạn truyền tư
c.Hệ quả:
*Tích cực:
-Mở rộng phạm vi buôn bán trên thế giới và thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng của công nhiệp, thương nghiệp và thủ công nghiệp
-Thúc đẩy sự tan dã của chế độ phong kiến ở Tây Âu và sự ra đời của chủ nghĩa tư bản
-Có những cống hiến quan trọng cho
sự phát triển của khoa học: Đóng góp thêm những kiến thức về địa lí, thiên văn và kĩ thuật, kinh nghiệp hàng hải
*Hạn chế:
-Tạo nên “cuộc cách mạng giá cả” -Nạn buôn bán nô lệ da đen và chế
độ thực dân tàn bạo…
2 Sự nảy sinh chủ nghĩa tư bản ở Tây Âu
(Hướng dẫn đọc thêm)
3.Phong trào Văn hóa Phục hưng.
*Nguyên nhân:
-Giai cấp tư sản ngày một lớn mạnh
về kinh tế nhưng lại không có quyền lợi về chính trị khiến cho họ vô cùng bất mãn với triều đình phong kiến và
Trang 6tưởng duy tâm thần học phản động, khoa
học bị coi là đầy tớ của thần học, con
người bị trói buộc trong vòng luẩn quẩn
thời kỳ trung kỳ trung đại Giai cấp tư sản
mới ra đời, có thế lực về kinh tế nhưng lại
có địa vị trong xã hội Giai cấp tư sản
một mặt muốn khôi phục lại tinh hoa văn
hóa sáng lạn của quốc gia cổ Hi Lạp và
Roma, mặt khác cũng góp phần xây dựng
một nền văn hóa mới, đề cao giá trị con
người, đòi quyền tự do
*HS trả lời câu hỏi: Tại sao Ý lại là quê
hương của phong trào Văn hóa Phục
Hưng?
*GV nhận xét,bổ sung: Ý được coi là
quê hương của phong trào văn hóa Phục
Hưng là vì đây vốn là quê hương của nền
văn minh La Mã cổ đại, ở đây lại có nền
kinh tế phát triển với sự ra đời của các
nhà nước thành thị, có quan hệ tư bản chủ
nghĩa ra đời sớm Tầng lớp dân giàu có ở
đây đã cho xây dựng những lâu đài tráng
lệ được trang sức bằng những tác phẩm
nghệ thuật giá trị, điều này khuyến khích
các nhà nghệ sĩ thỏa sức sang tạo ra các
thành tựu mĩ thuật và điêu khắc
*HS quan sát các bức tranh: La
Giô-công, Người làm vườn xinh đẹp và trả lời
câu hỏi: Em có nhận xét về những chủ đề
mà các nghệ sĩ hướng tới?
*GV nhận xét, bổ sung và kết luận:
Chủ đề mà các tác phẩm thời kì này
hướng tới hầu hết đều lấy con người làm
trung tâm, chống lại việc lấy thần làm
trung tâm, cho rằng con người là sáng tạo
và làm chủ cuộc sống, cần phải phát huy
giáo hội Kitô
-Những quan điểm lỗi thời của chế
độ phong kiến đã kìm hãm sự phát triển của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa
-Cuộc đấu tranh về tư tưởng diễn ra trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực khác nhau như văn học, nghệ thuật, khoa học, triết học, tiêu biểu là những cuộc cải cách tôn giáo
-Thời kì nở rộ của những phát minh
và những cuộc phát kiến địa lí lớn đem lại sự giàu có cho châu Âu -Diễn ra các phong trào nông dân chống lãnh chúa, tăng lữ, làm hậu thuẫn cho giai cấp tư sản
*Nội dung:
-Phê phán giai cấp phong kiến, giáo hội Kitô- chỗ dựa vững chắc của chế
độ phong kiến
-Coi trọng khoa học kĩ thuật
-Đề cao giá trị con người
-Đề cao ý thức đòi quyền tự do cá nhân
*Thành tựu:
- Sự phát triển phong phú về văn học
và nở rộ các tài năng, tiêu biểu như:
Trang 7tài năng của con người, theo đuổi lí tưởng
của con người
HS nhóm 3 thuyết trình về thành tựu của
phong trào Văn hóa Phục hưng
Nhóm 1,2 theo dõi và nhận xét
*GV nhận xét và kết luận: Phong trào
Văn hóa Phục hưng là một phong trào của
giai cấp tư sản nên nội dung của nó cũng
mang tính chất tư sản, bao gồm cả hai mặt
tích cực và hạn chế Tuy nhiên trong hoàn
cảnh lịch sử lúc đó thì phong trào Văn
hóa Phục hưng là một cuộc cách mạng tư
tưởng lớn trong thời Trung đại nên nội
dung tiến bộ của nó là chủ yếu
Hoạt động 6: Tìm hiểu cải cách tôn
giáo và chiến tranh nông dân.
GV đặt câu hỏi hướng dẫn HS tìm hiểu:
1.Trình bày đặc điểm và ý nghĩa của
phong trào cải cách tôn giáo
2.Nêu ý nghĩa của cuộc Chiến tranh nông
dân Đức
Xéc-van-téc, Uy-li-am Sếch- xpia, -Sự tiến bộ vượt bậc của khoa học kĩ thuật với các tên tuổi như: Ga-li-le, Copecnich,
4.Cải cách tôn giáo và chiến tranh nông dân.
(Hướng dẫn đọc thêm)
1 Sơ kết bài học
1 Điền từ còn thiếu vào chỗ trống trong những câu sau:
a Vaxco đơ Gama đã đi men theo bờ biển ……… châu Phi, qua Mũi
Hảo Vọng và đến ……….
b Hành trình của Ma – gien – lan kéo dài từ năm …… đến …….
Đầu tiên, ông đi về phía Tây Nam và phía Nam, qua eo biển ……… ,
đi đến ………
Vào tháng 4/1521: Đoàn thám hiểm tới ………
Tại đây, Ma – gien – lan đã thiệt mạng
Trang 82 Hoàn cảnh nào dẫn đến sự xuất hiện phong trào văn hoá Phục hưng ?
B Giai cấp phong kiến khôi phục tinh hoa văn hoá Hi lạp – Rôma cổ đại, xây dựng nền văn hoá mới
A Thời hậu kì trung đại,
giai cấp tư sản chưa có địa
vị chính trị, xã hội tương
ứng
Phong trào văn hóa Phục Hưng xuất hiện
D Con người bước đầu nhận thức được bản chất thế giới
C Con người nhận thức thế
giới theo quan điểm của giáo
hội Ki - tô.
E Thời hậu kì trung đại, giai cấp phong kiến chưa có địa vị chính trị, xã hội tương ứng