Kiến thức - Việc chuẩn bị cho cuộc xâm lược lần thứ 2 của nhà Nguyên chu đáo hơn lần 1.. Nhà Trần đã chuẩn bị chống quân xâm lược như thế nào?. Trong tiết học này chúng ta sẽ tiến hành t
Trang 2Ngày soạn: 2/11/2016
Tuần 13
Tiết 25
Bài 14: BA LẦN CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN
(THẾ KỈ XIII) (tt)
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Việc chuẩn bị cho cuộc xâm lược lần thứ 2 của nhà Nguyên chu đáo hơn lần 1
- Nhờ sự chuẩn bị chu đáo, đường lối đúng đắn với quyết tâm cao quân dân
ĐV đã giành thắng lợi vẽ vang
2 Tư tưởng
Giáo dục học sinh lòng căm thù giặc ngoại xâm, niềm tự hào dân tộc và biết
ơn tổ tiên đã anh dũng bảo vệ đất nước
3 Kĩ năng
Sử dụng lược đồ để thuật lại sự kiện lịch sử
II Chuẩn bị:
GV: - Lược đồ kháng chiến lần thứ hai.
- Tranh minh hoạ Tháo Hoan
- Bản Hịch tướng sĩ
HS: Sưu tầm những tư liệu liên quan đến cuộc kháng chiến.
III Tiến trình lên lớp:
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
- Trình bày cuộc kháng chiến lần I bằng lược đồ
- Nêu những sự kiện biểu hiện tinh thần quyết tâm chống giặc của nhà Trần
3 Bài mới
GTB : Sau thất bại trong âm mưu xâm lược Đại Việt lần thứ nhất Mông Cổ vẫn
không từ bỏ ý định xâm lược Đại Việt, nên 1285, Mông Cổ đã tiến hành xâm lược Đại Việt lần hai Nhà Trần đã chuẩn bị chống quân xâm lược như thế nào? Trong tiết học này chúng ta sẽ tiến hành tìm hiểu thông qua « Bài 14: II/ Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên năm 1285 ».
HS
Nội dung ghi bảng
- Giảng: Mặc dù thất bại trong âm
II Cuộc kháng chiến lần thứ hai chống quân xâm lược Nguyên (1285)
1 Âm mưu xâm lược Cham-pa và Đại Việt của nhà Nguyên:
Trang 31258 nhưng vào 1271, vua Mông
Cổ là Hốt Tất Liệt đã lập ra nhà
nước riêng cho mình đó là nhà
Nguyên.
GV: Trực quan chân dung vua
Nguyên cho HS quan sát
? Trung Quốc hoàn toàn bị Mông
Cổ thống trị vào năm nào
? Khi thống trị được Trung Quốc,
vua Nguyên liền thực hiện âm
mưu gì
? Nhằm mục đích gì
? Hốt Tất liệt cho quân đánh
Cham-pa trước nhắm mục đích gì
? Thời gian nào quân Nguyên tiến
đánh Cham-pa? ai chỉ huy
? Quân và dân Champa đã làm gì
- Trực quan lược đồ thể hiện ranh
giới Cham-pa và Đại Việt
* Tích hợp: Trực quan lược đồ thể
hiện trận phản công của quân và
dân Cham-pa đối với quân
Nguyên
? Sau diễn biến của trận đánh cho
ta thấy kết quả như thế nào
- Sau kế hoạch dùng Cham-pa làm
bàn đạp đánh Đại Việt bị thất bại
Cuối tháng 1 năm 1285, nhà
Nguyên đã tập trung mọi lực
lượng tiến đánh Đại Việt
Chuyển ý : Biết được kế hoạch đó
nhà Trần đã chuẩn bị kháng chiến
như thế nào Chúng ta sẽ tiến hành
tìm hiểu sang nội dung thứ 2
? Trước nguy cơ bị xâm lược nhà
Trần đã làm gì
- Xem hình
- Năm 1279.
- Xâm lược
Cham-pa và Đại Việt.
- Làm cầu nối xâm lược và thôn tính các nước phía Nam Trung Quốc.
- Làm bàn đạp đánh Đại Việt.
- Năm 1283, Toa
Đô chỉ huy tiến đánh Cham-pa.
- Đã chiến đấu hết sức anh dũng.
- Quan sát.
- Quân Nguyên phải rút một bộ phận để về cố thủ
ở phía bắc để chờ quân đến phối hợp đánh Đại Việt.
- Sau khi thống trị hoàn toàn Trung Quốc, vua Nguyên ráo riết chuẩn bị xâm lược Đại Việt và Cham-pa
- Năm 1283, Toa Đô chỉ
huy 10 vạn quân tiến đánh Cham-pa …
… thất bại
2 Nhà Trần chuẩn bị
kháng chiến
- Triệu tập hội nghị Bình Than để bàn kế đánh giặc
Trang 4? Vua Trần triệu tập hội nghị Bình
Than nhằm mục đích gì
- Nhấn mạnh: hội nghị này có ý
nghĩa rất quan trọng
? Trong hội nghị đã xảy ra sự kiện
gì
? Khi nhận trọng trách chỉ huy
cuộc kháng chiến Trần Quốc Tuấn
đã làm gì
? Vua Trần mở hội nghị Diên
Hồng để làm gì
? Trong hội nghị Diên Hồng các
phụ lão đã nói gì
? Theo em hội nghị Diên Hồng
có tác dụng như thế nào đến việc
chuẩn bị cho cuộc kháng chiến.
- Giảng (sgk)
? Những sự kiện thể hiện ý chí
quyết chiến chống giặc của quân
dân Đaị Việt là gì.
? Việc thích 2 chữ “Sát Thát” có ý
nghĩa gì
- Tập hợp các vương hầu quan lại để bàn kế hoạch đánh giặc.
- « Trần Quốc Toản bóp nát quả cam »
- Đọc đoạn chữ nhỏ / 58
- Ông soạn Hịch tướng sĩ để động viên tinh thần chiến đấu của quân đội.
- Mời các bậc phụ lão có uy tín trong nước về Thăng Long để bàn cách đánh giặc.
- « Các phụ lão đều nói nên đánh, muôn người cùng lời như một »
- Thể hiện sự
đồng lòng nhất trí của toàn dân.
- Trần Quốc Toản bóp nát quả cam
và giương cao lá
cờ đấu tranh chống giặc.
- Các phụ lão điều nói nên đánh, muôn người cùng nhất trí một lời.
- Quân sĩ điều thích vào cánh tay
2 chữ “Sát thát”.
- Thể hiện quyết tâm cao độ của
- Đầu 1285 vua Trần mở hội nghi Diên Hồng
- Cuộc tập trận lớn và duyệt binh được tổ chức
ở Đông Bộ Đầu
Trang 5? Qua những hành động trên thể
hiện tinh thần gì của quân và dân
ta
- Trực quan chân dung Hưng Đạo
Vương và Hội nghị Diên
Hồng.năm 1285
Chuyển ý: Sau khi chuẩn bị sẵn
sàng ở các mặt cuộc kháng chiến
đã diễn ra như thế nào chúng ta sẽ
tìm hiểu sang nội dung thứ 3
- Dùng lược đồ cuộc kháng chiến
lần thứ hai chống quân Nguyên để
trình bày diễn biến
? Kết quả sau lần phản công đem
lại là gì
? Đối với đạo quân của Toa Đô thì
sao
? Hãy cho biết cách đánh quân
quân sĩ thà chết không chịu mất nước.
- Tinh thần yêu nước mãnh liệt của quân và dân ta.
- Xem hình
- Theo dõi
- Đọc đoạn chữ nhỏ / 59
đích tiêu diệt quân chủ lực của ta và bắt toàn bộ đầu não của cuộc kháng chiến.
3 Diễn biến và kết quả của cuộc kháng chiến
a Diễn biến
- Cuối tháng 1-1285, Thoát Hoan chỉ huy 50 vạn quân tiến công Đại Việt
- Quân ta chủ động rút về Vạn Kiếp
- Nhân dân Thăng Long thực hiện “Vườn không nhà trống”
- Cánh quân Toa Đô từ Cham-pa đánh ra Nghệ
An, Thanh Hoá Thoát Hoan đánh xuống phía Nam tạo thế “Gọng kìm”
- Tháng 5-1285, quân Trần tổ chức phản công
- Quân Nguyên tháo chạy Thoát Hoan chui vào ống đồng chạy về nước
b Kết quả
Kháng chiến chống quân Nguyên kết thúc thắng lợi
Trang 6Nguyên của nhà Trần trong cuộc
kháng chiến lần thứ hai. - Thực hiện chủ
trương “Vườn không nhà trống”.
- Tránh thế giặc mạnh khi chúng mới đến xâm lược.
- Vừa cho quân cản bước tiến của giặc, vừa rút lui
để bảo toàn lực lượng.
- Khi thời cơ đến, phản công tiêu diệt giặc giành thắng lợi.
4 Củng cố:
? Nhà trần chuẩn bị chóng quân Nguyên XL như thế nào
? Trình bày diễn biến cộc kháng chiến chóng quân Nguyên XL lần 2 năm 1285
5 Dặn dò:
- Học thuộc bài, trả lời các câu hỏi trong SGK
- Xem trước nội dung còn lại của bài 14
I Rút kinh nghiệm
_
Tiết 26
Bài 14: BA LẦN CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG QUÂN XÂM LƯỢC NGUYÊN
(THẾ KỈ XIII) (tt)
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Âm mưu quyết xâm lược lần thứ 3 của quân Nguyên
- Vua tôi nhà Trần quyết tâm chống lại quân xâm lược nhà Nguyên các trận đánh lớn như: Vân Đồn, Bạch Đằng và đã giành được thắng lợi vẽ vang
2 Tư tưởng
Giáo dục học sinh lòng căm thù giặc và niềm tự hào về truyền thống hào hùng của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Mông Nguyên
3 Kĩ năng
Sử dụng lược đồ để tóm tắt sự kiện lịch sử
II Chuẩn bị
Trang 7GV: Lược đồ kháng chiến lần thứ III.
HS: Sưu tầm những tư liệu liên quan đến cuộc kháng chiến.
III Tiến trình lên lớp
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
? Nhà Trần chuẩn bị chống quân Nguyên xâm lược như thế nào
? Trình bày diễn biến cộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược lần 2 năm 1285
3 Bài mới
GTB: Sau 2 lần xâm lược Đại Việt thất bại nhà Nguyên rất căm phẫn nên quyết
tâm xâm lược Đại Việt lần thứ 3 nhằm phục hận và mở rộng quyền thống trị lãnh thổ ?Vậy cuộc xâm lược Đại Việt của quân Nguyên lần 3 như thế nào và quân dân Đại Việt đối phó với quân xâm lược Nguyên ra sao thì trong tiết học này chúng ta
sẽ được tìm hiểu thông qua bài 14: “III Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên lần thứ 3 (1287-1288)”.
HS
Nội dung ghi bảng
? Hai lần xâm lược Đại Việt đều thất
bại, vua Nguyên đã làm gì
HS lắng nghe
- Quyết tâm đánh chiếm Đại Việt lần nữa
III Cuộc kháng chiến lần thứ ba chống quân xâm lược Nguyên (1287 – 1288)
1 Nhà Nguyên xâm lược Đại Việt:
? Hãy nêu dẫn chứng về việc quân
Nguyên chuẩn bị chu đáo cho cuộc
xâm lược?
- Đọc đoạn chữ nhỏ / 62
? Việc nhà Nguyên chuẩn bị cho lần
xâm lược thứ ba kỹ lưỡng quy mô nói
nên điều gì?
- Để rửa nhục,
trướng
? Trước nguy cơ xâm lược đó, vua tôi
nhà Trần đã đưa ra kế sách gì?
- Chuẩn bị kháng chiến: cử Trần Quốc Tuấn làm tổng chỉ huy
- Tường thuật diễn biến bằng lược đồ
? Trước tình thế đó nhà Trần đã làm
gì
? Đầu năm 1288 Thoát Hoan đã làm
gì
- Đọc đoạn chữ nhỏ / 63
- 12-1287, quân Nguyên ồ ạt tấn công Đại Việt
- Đầu năm 1288 Thoát Hoan chiếm đóng Vạn Kiếp, xây dựng căn cứ
Trang 8? Tại sao Thoát Hoan không tiến
quân thẳng vào Thăng Long mà lại
chiếm đóng Vạn Kiếp?
- Xây dựng căn
cứ vững chắc, định đánh lâu dài với quân Trần.
- Đợi cánh quân thuỷ đến, để cùng tiến đánh Thăng Long cho chắc thắng
? Tại sao Ô Mã Nhi lại ngược sông
Bạch Đằng kéo đến Vạn Kiếp để hội
quân với Thoát Hoan?
? Dự đoán được tình thế Trần Khành
Dư đã làm gì
- Giới thiệu vài nét về Trần Khánh
Dư
? Kết quả của dự đoán như thế nào
? Kết quả của trận mai phục như thế
nào
? Tại sao nhà Trần lại quyết định
đánh đoàn thuyền chở lương?
? Chiến thắng Vân Đồn có ý nghĩa
gì
- Lần lượt trả lời
- Nghe
- Đánh vào dạ
dày của giặc >
đói > khó có thể chiến đấu lâu dài > phá hỏng âm mưu
"Cậy lương thực nhiều để đánh lâu dài với nhà Trần".
- Làm cho quân giặc rơi vào tình trạng khốn đốn, tinh thần hoang mang
2 Trận Vân Đồn tiêu diệt đoàn thuyền lương của Trương Văn Hổ
- Trần Khánh Dư chỉ huy quân mai phục
- Khi đoàn thuyền lương của Trương Văn
Hổ đến quân ta đánh dữ dội
Phần lớn lương thực của giặc bị đắm, số còn lại bị quân ta chiếm
3 Chiến thắng Bạch
Đằng
- Cuối tháng 1-1288
Trang 9? Sau trận Vân Đồn, tình hình của
quân Nguyên như thế nào
? Nhân dân Thăng Long thực hiện kế
hoạch gì
? Vì sao ta thực hiện kế hoạch "Thăng
Long vườn không, nhà trống"?
- Tình thế của giặc rất khó
lương thực trầm trọng
- Thể hiện tư tưởng: “quyết không để một hạt thóc, một người dân lọt vào tay
giặc ”-> Bất hợp tác với giặc.
Thoát Hoan tiến vào Thăng Long > gặp cảnh vườn không, nhà trống > bị động, hoang mang, tuyệt vọng > quyết định rút quân
? Trước cảnh kinh thành Thăng Long
hoang vắng quân lính Thoát Hoan đã
làm gì?
+ Đốt phá kinh thành
+ Đuổi theo 2 vua (Trần Thái Hoàng và vua) + Giết chết dân chúng cướp lương.
+ Khai quật lăng mộ họ Trần
? Lợi dụng thời cơ này nhà Trần đã
làm gì
? Tại sao Trần Quốc Tuấn quyết định
tấn công giặc vào thời điểm khi giặc
đã rút chạy?
- Mở cuộc phản công, và bố trí mai phục trên
Đằng.
- Tiêu diệt tận gốc ý chí xâm lược của kẻ thù
- Tháng 4-1288 ta mở cuộc phản công tiêu diệt địch và bố trí mai phục trên sông Bạch Đằng
? Tại sao Trần Quốc Tuấn lại chọn
sông Bạch Đằng để chặn đánh giặc?
(gợi ý về địa thế, kinh nghiệm lịch
sử)
- Ảnh hưởng của thuỷ triều.
- Ta hiểu rõ cửa sông này.
- Ta thạo thuỷ chiến hơn địch.
? Ta đã chuẩn bị như thế nào cho trận
phản công cuối cùng?
- Chuẩn bị bãi cọc.
- Bố trí quân mai phục hai
Trang 10bên bờ.
? Trận chiến diễn ra như thế nào
- Dùng lược đồ chiến thắng Bạch
Đằng trình bày
? Tại sao Trần Quốc Tuấn lại chọn
đóng cọc ở cửa sông Chanh, sông
Kênh?
- Dựa vào SGK trả lời
- Đây là con
đường ngắn nhất để thoát ra biển đông
? Kết quả như thế nào HS: Dựa SGK
trả lời
* Kết quả:
- Ô Mã Nhi bị bắt sống
- Thoát Hoan dẫn quân
từ Vạn Kiếp rút về nước
- Kháng chiến lần thứ 3 chống quân xâm lược Nguyên kết thúc thắng lợi
? Sự tài tình của TQT thể hiện ở điểm
nào?
? Trận Bạch Đằng năm 1288 có ý
nghĩa như thế nào.
- Biết lợi dụng địa hình, địa vật hiểm yếu, bố trí trận địa và phục kích.
- Kết hợp với quy luật lên xuống của thuỷ triều để tiêu diệt địch.
- Đập tan mông xâm lăng của giặc Nguyên
4 Củng cố:
? Trình bày tóm tắt diễn biến cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Nguyên lần 3 bằng lược đồ
? Kể tên các vua nhà Trần gắn với 3 lần kháng chiến chống quân Mông-Nguyên
HS : - Trần Thái Tông (Trần Cảnh) trị vì (1225-1258): Kháng chiến chống quân Mông Cổ lần thứ nhất 1258
- Trần Nhân Tông (Trần Khâm) trị vì (1279-1293): Kháng chiến chống quân Nguyên lần hai 1285
- Trần Nhân Tông (Trần Khâm) trị vì (1279-1293): Kháng chiến chống quân Nguyên lần ba 1288
5 Dặn dò
- Học thuộc bài, trả lời các câu hỏi trong SGK
Trang 11- Xem trước phần còn lại của bài 14: “IV Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa
lịch sử »
II Rút kinh nghiệm
Trình ký: 5/11/2016
Huỳnh Thị Thanh Tâm