Thiết kế dự án học tập trong dạy học khoa học cho học sinh lớp 5 theo hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Dạy học DA là một hình thức dạy học phức hợ , dưới sự ướng dẫn của GV, ười học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ ô q ệc giải quyết một bài tập tình hu ng DA có thật trong ời s , e sá c

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học

TS PHẠM QUANG TIỆP

- Thầy, cô phản biện - nhữ ƣờ ã ý c â , ẳng thắ ể

chúng tôi hoàn thiệ ậ ệ củ

- á ệ ƣờ ể ọc ịa bàn thị ã úc Yê , các ầ cô á

ƣờ các e ọc s ã ú ỡ và tạ ều kiện thuận lợi cho tôi trong su t quá trình khảo sát, thực nghiệm

LỜI CAM ĐOAN

Tô c â ề ê cứ củ ô ờ q ữ

ế q ả các s ệ ậ ực c ƣ ƣợc cô

b bấ cô ác

Tô c ọ sự ú ỡ c ệc ực ệ ậ ã ƣợc cả ơ ọ c dẫ ậ ã ƣợc c

t

Tác giả

Vũ Thị Tú

QUY ƯỚC VIẾT TẮT

NXB : Nhà xuất bản PPDH : ƣơ á dạy học NLGQVD : ực giải quyết vấ ề

DA : Dự án DAHT : Dự án học tập

GV : á ê

HS : Học sinh HSTH : Học sinh tiểu học PPT : powerpoint

NCTL : Nghiên cứu tài liệu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọ ề tài 1

2 Mục c ê cứu 2

3 Khách thể, ượng nghiên cứu 2

4 Phạm vi nghiên cứu 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 ươ á ê cứu 3

7 Giả thuyết khoa học 4

CHƯƠ 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THIẾT KẾ Ự ÁN HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC H HỌC 5 TH HƯ NG PHÁT TRIỂN Ă ỰC GIẢI QUYẾT VẤ ĐỀ 5

1 1 Đị ướ ổi mới PPDH môn khoa học lớp 5 5

1.1.1 Sự cần thiế ổi mới PPDH 5

1 1 2 Đị ướ ổi mới PPDH khoa học lớp 5 6

1.1.3 Một s PPDH tích cực 7

1.2 Dạy học DA(Project Based Learning) 8

1.2.1 Khái niệm DA và dạy học dự án 8

1.2.2 Phân loại DA 15

1.3 Dạy học theo DA giúp phát triể ực giải quyết vấ ề cho HS 17

1 4 Ư ểm của môn Khoa học 5 với việc vận dụng PPDH theo DA 19

1.5 Thực trạng việc thiết kế DAHT trong dạy học khoa học lớ 5 e ướng phát triể ực GQVD 21

1.5.1 Thực trạng thiết kế DAHT cho học sinh tiểu học 21

1.5.2 Thực trạng phát triể ực GQVD cho học sinh tiểu học 23

1.5.3 Thực trạng việc thiết kế DAHT trong dạy học khoa học lớ 5 e ướng

phát triể ực GQVD 25

Kết luậ c ươ 1 28

CHƯƠ 2 THIẾT KẾ DỰ ÁN HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC H HỌC 5 TH HƯ NG PHÁT TRIỂ Ă ỰC GIẢI QUYẾT VẤ ĐỀ 29 2.1 Nguyên tắc xây dựng quy trình dạy học theo DA trong dạy học Khoa học lớp 5 29

2.1.1 Nguyên tắc ảm bảo sự phù hợp giữa lí luận và thực tiễn 29

2.1.2 Dự án phải gắn với các b i cảnh của hiện thực ời s ng xã hội 30

2.1.3 Mục tiêu trọng tâm của mỗi dự án phải nh m hình thành cho học sinh ực giải quyết vấ ề 30

2.1.4 Dự án phải phù hợp với nội dung học vấn phổ thông của cấp tiểu học 30

2.1.5 Dự án học tập phải phù hợp với khả ực hiện của HSTH 31

2.1.6 Dự án phải phù hợp vớ ều kiện thực tế về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học củ ườ , ị ươ 31

2 2 Đề xuất quy trình thiết kế DAHT trong dạy học môn Khoa học lớp 5 31

2.2.1 Quy trình thiết kế 32

2.3 Một s bài trong môn Khoa học lớp 5 có thể thiết kế thành các DAHT ạt hiệu quả 35

2.4 Minh họa thiết kế một s DAHT trong môn Khoa học lớp 5 36

ế ậ c ươ 2 50

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 52

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

H C 1

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

PPDH truyền th ng là những cách thức dạy học quen thuộc ược truyền

t â ờ ược bảo t n, duy trì qua nhiều thế hệ Về cơ bản, PPDH này lấy hoạ ộng củ ười thầy là trung tâm Với PPDH truyền th ng, GV là chủ thể,

â ểm, HS là khách thể, là quỹ ạo Giáo án dạ e ươ á ược thiết kế kiể ường thẳ e ướng t trên xu ặc ểm hàn lâm của kiến thức nên nội dung bài dạ e ươ á ền th ng có tính hệ

th , c c S d q á ề c ười dạ ê ược ểm của PPDH truyền th ng là HS thụ ộng tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ ơ ệu, bu n tẻ, kiến thức thiên về lý luậ , c ú ý ến kỹ ực hành củ ười học; d

kỹ dụ ời s ng thực tế bị hạn chế

Đầu thế kỷ XX, các sư ạm Mỹ ã â dự cơ sở lý luận cho

ươ á DA (T e jec Me d) c ột PPDH quan trọ ể thực hiệ q ểm dạy học lấy HS làm trung tâm, nh m khắc phục ược

ểm của dạy học truyền th ng coi thầ á â ầ , ươ pháp DA ược sử dụng trong dạy thực hành các môn kỹ thuật, về s ược dùng trong hầu hết các môn học khác

Dạy học DA là một hình thức dạy học phức hợ , dưới sự ướng dẫn của GV, ười học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ ô q ệc giải quyết một bài tập tình hu ng (DA) có thật trong ời s , e sá c ươ trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể

c ọc s ể HS tiến hành DAHT t ướ ớ ạ ộ ự c ế

ế ức, , ệ ọc ậ t phát tiế ực GQVD

Đ i với HSTH, việc tự ư ột DA (tình hu ng) học tập là rất khó

ệc GV thiết kế các DAHT phù hợp với khả , c c ham hiểu biết, tìm tòi sáng tạo cho HS ều rất cần thiết DAHT giúp các em có thể tự học nhiề ơ , ụ thuộc vào GV và có thể tự chiế thức sẽ là mộ bước phát triển cho chính bản thân các em HS cũ ư cho hệ th ng giáo dục tiểu học

Vì vậy, trong bài viết này, tôi xin mạnh dạ ề xuất quy trình thiết kế DAHT trong dạy học môn khoa học lớ 5 e ướng phát triể ực GQVD

2 Mục đích nghiên cứu

Đề ấ q ế ế DAHT the ướ á ể ực GQVD cho HSTH

3 Khách thể, đối tượng nghiên cứu

- Môn k ọc ớ 5

- ệc ê cứ , ực ệ ọc ược ế ạ

ẹ : ạ ớ 5 T ườ ể ọc T ư ị - T ị ã úc ê - Tỉ Phúc

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

ê cứ ệ ề ế ế DAHT môn ọc ớ 5 e ƣớ

á ể ực GQVD: â c , ổ ợ các cô ã c cả ở ƣớc ƣớc ề ấ ề ế ế DAHT e ƣớ á ể ực GQVD ở HSTH

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

6.3 Phương pháp thống kê, xử lí số liệu

T các ế dạ , c ú ô sẽ c HS b ể ắ ô q các ế ọc ậ S ạ ấ cả các b ể , ế b ậ , ế

ả sá củ ớ ực ệ c ứ , c ú ô bắ ầ ê s

ƣợ các câ ỏ , các b ể củ HS ạ ƣợc bả e d củ GV,

ê s ƣợ b HS ứ ớ các ức ộ ạ ƣợc e ực, ê

s ƣợ HS có sự ổ e các ục ê ực ệ ở ế ả sá e các ức 1, 2, 3, 4, 5 ( ƣơ ứ ớ ức ộ dầ ề ệ q ả ực ệ ) ở

6.5 Phương pháp đánh giá

T q á T , c ú ô c ạ â , ả , ậ

ệc ực ệ DAHT ở ộ s ế dạ , ế b ậ - ế q ả củ ộ s

ế ể b c ứ T ê cơ sở , c ú ô e é ạ ệc ế ế các DAHT c ạ ế q ả ô , c ú c c HS ệc phát

ể ực Q ô

7 Giả thuyết khoa học

ế ề ấ ƣợc q ế ế DAHT theo ƣớ á ể ực GQVD củ HS sẽ á ƣợc c cực, ự ực củ ọc s q á

ọc Đ ờ â c ệ q ả, c ấ ƣợ ô ọc ực

ễ

CHƯ NG 1 C SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC THIẾT KẾ Ự ÁN HỌC TẬP TRONG DẠY HỌC KHOA HỌC LỚP 5 THEO HƯỚNG PHÁT

TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1.1 Định hướng đổi mới PPDH môn khoa học lớp 5

1.1.1 Sự cần thiết đổi mới PPDH

Xã hội ngày càng phát triể , c ặt ra yêu cầ c i vớ c ƣời Vì vậy, cùng với tiến bộ của thờ ạ , c ƣời phải có những khả ới: học tập, giải quyết vấ ề, ổi, làm việc theo tổ, cô dâ , ã ạo PPDH truyền th c ƣ ể trang bị cho chúng ta những khả , yêu cầ ặt ra là phả ổi mớ H S â ột s nguyên nhân dẫ ến

ổi mới PPDH:

- Hiện nay, trong b i cảnh qu c tế ấ ƣớc ta có nhiề ổi: sự phát triển nhảy vọt của khoa học công nghệ, sự toàn cầu hóa mạnh mẽ… ếu biết tận dụ cơ ội, tiếp cận công nghệ vào những mục c á ển của qu c gia thì chúng ta nhấ ịnh thắng lợ , bê cạnh việc học tập, kế th a thành quả khoa học của nhân loại, chúng ta cầ ƣớc ầu, cần phả ổi mớ ƣ d ,

ổi mớ ƣơ á ệc, học tập

- Nhu cầu học tập củ ƣời dân ngày càng nhiề , ộ dân trí ngày càng cao, mô hình xã hội học tậ á ển Sự phát triển của khoa học công nghệ ã ở ra khả ều kiện thuận lợi cho việc sử

dụ ƣơ ện CNTT vào quá trình dạy học

- Sự bùng nổ thông tin khiế ời củ S á ã ải rút ngắn, nếu không sẽ bị coi là lạc hậu và phản tác dụng Chính vì vậy, ta thấy SGK trong nhữ ầ â bị ổi liên tục Và do vậ , ƣời thầy trong thờ ại hiệ ã c ột vị trí mớ , c ơ , bội phần, là luôn làm mới mình và ở bên cạ ƣời học, hiểu theo cả e ẫ b ú ƣời học chiế , ú ƣời học tự ạo

Có thể nói r ng, việc ổi mớ H ô c ủ nhận sạc ơ PPDH truyền th c d ảng mà chính là sự kết hợp mang tính kế

th a cho PPDH mới mang lại hiệu quả c ơ c ƣời học

Nhận xét: C t lõi củ ổi mới dạy và học ƣớng tới hoạt ộng học tập chủ ộng, ch ng lại thói quen học tập thụ ộng, dạy học lấy HS làm trung tâm

1.1.2 Định hướng đổi mới PPDH khoa học lớp 5

Hoà vào nhu cầu chung của sự phát tiến bộ xã hộ , á ứng yêu cầu của

mộ c ƣời mới, môn khoa học cũ c ữ ổi mới trong dạy học về các mặt:

Bộ môn khoa học là một môn học yêu cầu vận dụng kiến thức khoa học vào cuộc s ng Nên nếu không có sự trải nghiệm nhấ ịnh trong thực tế thì sự

ội kiến thức không thể sâu sắc và bền chặ ƣợc Ô b ƣ c câ

"T e ô b ng một thấ , ấy không b ng mộ ", d ể hiểu biết thế giới vật lí chúng ta phải quan sát hiệ ƣợ ƣ ậy, trong sự ổi mới PPDH khoa học phả ƣớng tới việc tạ ều kiện cho HS tự chiế kiến thức thông qua hoạ ộng thực nghiệ c ơ ữa, cho HS tậ dƣợt giải quyết một s thí nghiệm khoa học trong thực tế

ể phát huy vai trò của HS, có nhữ ị ƣớ ổi mớ ƣ s :

- Thứ nhất: Sử dụng các PPDH truyền th ng theo tinh thần phát huy tính tích cực, chủ ộng và sáng tạo của HS

- Thứ hai: Chuyển t ươ á ặng về sự diễn giảng của GV sang

ươ á ặng về tổ chức cho HS hoạ ộ ể tự lực chiế ến thức

- Thứ ba: T cường học tập cá nhân, ph i hợp một cách hài hoà với học tập hợp tác

- Thứ ư: C ọng việc b dưỡ ươ á ự học

- Thứ : C ọng việc rèn luyệ ầm với việc truyền thụ kiến thức

- Thứ sá : T cường làm thí nghiệm khoa học trong dạy học

- Thứ bả : Đổi mới cách soạ á á , cường sử dụ á á ện tử

và các ứng dụng CNTT

1.1.3 Một số PPDH tích cực

PPDH tích cực ược hiểu là một thuật ngữ rút gọ , ược d ể chỉ nhữ ươ á á dục, dạy học e ướng phát huy tính tích cực, chủ ộng, sáng tạo củ ười học Vớ ị ướ ười học, các nhà nghiên cứu giáo dục - dạy học ã ê cứ ư ều PPDH tích cực

ê úc, â c c ê sâ cũ ư các ếm và sử dụng các ngu ư ệu hỗ trợ

- Dạy học theo nhóm (Group-based learning): là PPDH hợp tác giúp các thành viên trong nhóm chia sẽ b , ệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức mới làm cho bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau

chứ không phải chỉ là sự tiếp thu thụ ộng t GV Sự thành công của bài học sẽ phụ thuộc chủ yếu vào sự tham gia nhiệt tình của các thành viên trong nhóm

- Dạy học DA( jec b sed e ): ƣợc thực hiện trong nhữ ều kiệ ác ịnh và có tính phức hợ , ê q ến nhiều yếu t khác nhau, có thể cần sự tham gia của GV nhiều môn học Hình thức nảy phù hợp với yêu cầu HS ộng kiến thức tổng hợp hoặc chuyên sâu về mộ ực ể phân tích, tổng

kế , ƣ các ết quả triển khai thực hiện một công việc Hình thức làm chủ yếu là làm bài theo nhóm, kết quả DAlà những sản phẩm có thể ƣợc giới thiệu ƣợc ƣ các b ết, bài thuyế …

Hiện nay, còn có nhiều PPDH tích cực khác nữa: PPDH kiến tạ , ƣơ pháp vấ á , ƣơ á , … ƣ ận dụng hợp lý và phù hợp thế nào quá trình dạy học ƣớ ến mục tiêu chung của công cuộc giáo dục là một

vấ ề mà các nhà giáo dục phải biết tiếp thu và chọn lọc cho t ƣợng và cho t ng cấp học,… ể phát huy t ềm lực của nhữ ƣơ á

1.2 Dạy học DA(Project Based Learning)

1.2.1 Khái niệm DA và dạy học dự án

a Khái niệm DA

Trong t ển Tiếng Việt (của tác giả Hoàng Phê), DA là một danh t , bản dự thảo về mộ ện về luật pháp hay về một kế hoạch cụ thể

Trong tiếng Anh thuật ngữ “dự á ” “ jec ”, c n g c t tiếng “ ce e” c ác ảo, dự thảo, thiết kế Trong thực tiễn sản xuất, kinh tế, xã hội, khái niệm DA ƣợc sử dụng phổ biế , ƣợc ặc bởi tính không lặp lại củ các iều kiện thực hiện dự án

W dw d ( sƣ ạm Mỹ) ã c các DA ƣ “Các b ập tổng hợp – Nhữ , ật học ƣợc khi làm việc ộc lậ ƣợc ứng dụng trong hoàn cảnh cụ thể”

Có thể nói, khái niệm DA ƣợc hiểu là một dự ịnh, một kế hoạch, trong

cầ ác ịnh rõ mục tiêu, thờ , ƣơ ện tài chính, vật chất, nhân lực

và cầ ƣợc thực hiện nh ạt mục ê ề ra DA ƣợc thực hiện trong những

ều kiệ ác ịnh và có tính phức hợ , ê q ến nhiều yếu t khác nhau

b Khái niệm dạy học dự án

Có nhiều quan niệ ị ác ề dạy học theo DA của các tác giả:

- Cách học dựa trên DA là một mô hình học tập khác với mô hình học tập truyền th ng với nội dung bài giảng ngắn, tách biệt và lấy GV làm trung tâm Cách hoạ ộng học tập dựa trên DA ƣợc thực hiện một cách cẩn thận, mang

â d , ê q ến nhiều giá trị học thuật, lấy HS làm trung tâm và hòa nhập với những vấ ề và thực tiễn của thế giới thực tại [9]

- Học theo DA là một mô hình dạy học lấy HS làm trung tâm Cách học này phát triển kiến thức và kỹ của HS thông qua một nhiệm vụ mở rộng,

ỏi HS phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua cả sản phẩm lẫ ƣơ ức thực hiện [2]

- Dạy học theo DA là một hình thức dạy học, ƣời học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành, tự lực lập kế hoạch, thực hiệ á á ết quả Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả DAlà những sản phẩ ộng có thể giới thiệ ƣợc (Viện nghiên cứ sƣ ạm)

- Theo DA b dƣỡng GV phổ ô “ ạy học c ƣơ – Teaching

F F e” d I e ổ chức thì: Dạy học theo DA là một mô hình dạy học lấy

HS làm trung tâm Nó giúp phát triển kiến thức và các ê q ô qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích HS tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức ã ọc trong quá trình thực hiện và tạo ra sản phẩm của chính

C ƣơ dạy học theo DA ƣợc xây dựng dựa trên những câu hỏi

ị ướng quan trọng, l ng ghép các chuẩn nộ d ư d bậc cao trong những b i cảnh thực tế Bài học thiết kế theo DA chứ ựng nhiề ật dạy học khác nhau, có thể lôi cu ược mọ ượng HS không phụ thuộc vào cách học của họ T ô ường HS sẽ ược làm việc với chuyên gia và những thành viên trong cộ ể giải quyết vấ ề, hiểu nộ d sâ ơ Các

ươ ệ ậ cũ ược sử dụ ể hỗ trợ việc học Trong quá trình thực hiện DA có thể vận dụng nhiề các á á ác ể giúp HS tạo ra những sản phẩm có chấ ượ (C ươ á dục của Intel tại VN)[5]

- Là một kiểu dạy học lấy hoạ ộng củ ười học làm trung tâm Quá trình giảng dạ ô ị ướng vào các khái niệ cơ bản của môn học ư gắn liền với thực tế T e ươ á , ười học phải tự mình giải quyết các vấ ề và các nhiệm vụ c ê q ác ể c ược kiến thức, khả giải quyết vấ ề và cho ra những kết quả thực tế [6]

T nhữ q ểm trên, ta có nhận xét:

Ta có thể hiểu dạy học theo DA ư s :

Dạy học theo DA ( jec b sed e ) ược hiể ư ộ ươ pháp hay một hình thức dạy học, ười học giữ vai trò trung tâm thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành,

có tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ ược ười học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, Làm việc nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án, có ứng dụ C TT, dưới dự ướng dẫn, hỗ trợ, cộng tác của GV

c Lịch sử nghiên cứu về dự án và dạy học dự án

ư c ú ấy, hai t “ ự á ” ườ ược sử dụng phổ biến trong nhữ ực kinh tế - chính trị: trong sản xuất, kinh doanh, nghiên cứu khoa học cũ ư q ản lý xã hội

Qua thời gian, khái niệ “dự á ” ã dần dầ ực giáo dục,

ạo không chỉ vớ ý các DA phát triển giáo dục c ược sử

dụ ư ộ ươ á ức dạy học Khái niệ “ ự á ” ược sử

dụ các ường dạy kiến trúc - xây dựng ở Ý t cu i thế kỷ XVI

Ta biết, học viện nghệ thuật – The Accademia di San Luca – R e dưới

sự bảo trợ củ á e XIII 1577 ược thành lập vào thế kỉ XVI, bởi những kiế úc sư ười Ý Học viện tổ chức cuộc ầ ê , ươ

ươ ới một kì thi kiến trúc Song việc thiết kế chỉ là những tình hu ng giả ịnh Vì vậ , c ú ược gọ “dự á ” – “ ững DA vớ ý ịnh là những bài

tậ ưở ượng chứ c ú ô ược d ể xây dự ” ( e be )

Sau mô hình của Ý, Viện hàn lâm kiến trúc Hoàng gia Pháp thành lập

1761 cũ â ộng việc ạo b ng cách tập trung vào học tập b ng các

dự á Đến giữa thế kỉ XVIII, ở Pháp sự phát triể ý ưởng DA ươ pháp học tập và giáo dục â ược hoàn thiện

Học tập b ng các DA không còn là duy nhấ i với ngành kiế úc Đến

cu i thế kỉ X III c ê cơ ã ược thành lậ ược coi là một bộ phận củ các ườ ại học công nghiệ ật mới

Sự lan truyền t c â Â s c â M ngành kiế úc ến ngành

cơ c ả ưởng quan trọ ến việc sử dụng và Tr bị cơ sở lí luận cho các PPDH theo dự án

Có thể nói, bắt ngu n t châu Âu vào thế kỉ X I ế ầu thế kỷ XX, các

sư ạm Mỹ ã â dự cơ sơ ý ậ c ươ á DA (The Project

Me d) c PPDH quan trọ ể thực hiệ q ểm dạy học lấy HS làm trung tâm, nh m khắc phục ược iểm của dạy học truyền th ng

ầ , ươ á DA ược áp dụng chủ yế ến môn học thực hành mang tính chấ ậ S , ược vận dụng vào các môn xã hội r i tất cả các môn Hiệ , ược sử dụng phổ biế các ường phổ ô ại học trên thế giớ , ặc biệt ở nhữ ước phát triển

cậ ư ột yếu t c ư ược chú trọng trong quy trình vận dụng dạy học theo

DA ướ â ột s quy trình dạy học theo DA của một s tác giả

Savoie và Hunghes miêu tả quá trình dạy học theo DA g các bước ư sau :

1 Xác ịnh một vấ ề phù hợp với HS

2 Liên kết vấ ề với thế giới của các em HS

3 Tổ chức chủ ề xung quanh vấ ề / DA chứ không phải môn học

4 Tạo cho HS cơ ộ ể ác ị ươ á ế hoạch học ể giải quyết vấ ề

liên ngành Ngoài ra, quy trình trên cho thấy sự chuẩn bị một DAHT là hết sức quan trọng khi tổ chức dạy học e ươ á Tuy nhiên, quy trình trên

c ư c ỉ ược tiến trình thiết kế một DA cụ thể

Theo tác giả Nguyễ Đức Chỉ (T ườ ĐH ại ngữ, ĐH Đ ẵng)

ư q ư s :

1 Chọn dự án: T ước hết GV phải giải thích cho HS hiểu sự cần thiết

cũ ư ục tiêu của DA ước khi lựa chọn một chủ ề cụ thể S ng

HS hay cả nhóm có thể lựa chọn dự án

2 Lập kế hoạch dự á : Để ạ ược mục c của dự án, HS phải lập kế hoạch Trong kế hoạch này, HS cần phải xem xét DA của mình có phù hợp với khóa học, kết quả ược t DA có khích lệ họ trong học tập hay không Bên

cạ , ươ á ến hành, tài liệu tham khả các ươ ệ ể hoàn

cũ cần phả ược cân nhắc kỹ

3 Thực hiện dự án: HS ở các cấp học cao có thể thực hiện các hoạ ộng của DAmà không cần nhiều sự ướng dẫn hay giám sát của GV ược lại HS ở các cấ dưới lại cần có sự ướng dẫn cụ thể Trong quá trình thực hiện dự án,

HS có thể tổ chức các buổi thảo luậ ể tìm kiếm các giải pháp

4 Đá á dự án: Khi DA ế ạn kết thúc, GV và HS cùng nhau

á á ữ ã ạ ượcvà rút kinh nghiệ ể lần sau làm t ơ

Nhận xét: Đ i với quy trình này, ta nhận thấy tác giả ã ề cập ươ i

rõ ràng ến quy trình thiết kế DAHT trong quy trình vận dụ : ác ịnh mục tiêu, nộ d s ập kế hoạch về nhiệm vụ, tài liệu tham khảo Tuy quy trình thiết kế DA trong quy trình vận dụng DAHT vẫ c ư ư â

có thể xem là một quy trình tham khả ể ta có thể xây dựng quy trình thiết kế DAHT ở phần sau

Theo Tác giả ũ T ị Kim Oanh lên kế hoạch thực hiện dạy học theo

DA các ạ ư s :

1 Chọ ề ác ịnh mục c của dự á : HS c ề xuấ , ác ị ề tài và mục ích của dự án Cần tạo ra một tình hu ng xuất phát, chứ ựng một vấ ề, hoặc ặt một nhiệm vụ cần giải quyế , c ú

ý ến việc liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hộ ời s ng Cầ c ú ý ến hứng thú củ ười học cũ ư ý ã ội củ ề tài GV có thể giới thiệu một s ướ ề ể học viên lựa chọn và cụ thể á T ường hợp thích hợp, sáng kiến về việc ác ị ề tài có thể xuất phát t HS ạn ược K.Frey mô tả ạ ề xuất sáng kiến và thảo luận sáng kiến

2 Xây dựng kế hoạch thực hiệ : ạn này HS với sự ướng dẫn của GV xây dự ề cươ cũ ư ế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong việc xây dựng kế hoạch cầ ác ịnh những công việc cần làm, thời gian

dự kiến, vật liệu, kinh , ươ á ến hành và phân công công việc trong nhóm

3 Thực hiện dự án: các thành viên thực hiện công việc theo kế hoạc ã

ề c cá â T ạn này HS thực hiện các hoạ ộng trí tuệ và hoạ ộng thực tiễn, thực hành, những hoạ ộng này xen kẽ ác ộng qua lại lẫn nhau Kiến thức lý thuyế , các ươ á ải quyết vấ ề ược thử nghiệm qua thực tiễ T q á sản phẩm của DA và thông tin mới ược tạo ra

4 Thu thập kết quả và công b sản phẩm : kết quả thực hiện DA có thể ược viế dưới dạng thu hoạch, báo cáo, luậ … T ều DA các sản phẩm vật chấ ược tạo ra qua hoạ ộng thực hành Sản phẩm của DA cũ c thể là nhữ ộng phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc

tổ chức một sinh hoạt nh m tạ các ác ộng xã hội Sản phẩm của DA có thể ược trình bày giữa các nhóm sinh viên, có thể ược giới thiệ ường, hay ngoài xã hội

ê , â q c á ị giúp làm tài liệu tham khảo quan trọ ể em

ư q ết kế DAHT trong dạy học khoa học lớp 5

1.2.2 Phân loại DA

Dạy học theo DAcó thể ược phân loại theo nhiề ươ d ện khác

S â ột s cách phân loại dạy học theo dự án:

- P â loạ t eo c uyê môn

- DA trong một môn học: trọng tâm nội dung n m trong một môn học

- DA liên môn: trọng tâm nội dung n m ở nhiều môn khác nhau

- DA ngoài chuyên môn: là các DAkhông phụ thuộc trực tiếp vào các môn học

- P â loạ t eo sự t a a của ườ ọc

DA cho nhóm HS, DA cá nhân DA dành cho nhóm HS là hình thức DA dạy học chủ yế T ường phổ thông còn có DA ường, DA dành cho một kh i lớp, DA cho một lớp học

- P â loạ t eo sự t a a của GV

Một GV tham gia DA hoặc dưới sự cộ ác ướng dẫn của nhiều GV tham gia dự án

- P â loạ t eo quỹ t ời gian

F e ề nghị các â c ƣ s :

- DA nhỏ: thực hiện trong một s giờ học, có thể t 2-6 giờ học

- DA trung bình: DA trong một hoặc một s (“ dự á ”), ƣ giới hạn là một tuần hoặc 40 giờ học

- DA lớn: DA thực hiện với quỹ thời gian lớn, t i thiểu là một tuần (hay

40 giờ học), có thể kéo dài nhiều tuầ (“T ần dự á ”) Các â c e ời ƣờng áp dụng ở ƣờng phổ thông

- DA thực hành: có thể gọi là DA kiến tạo sản phẩm, trọng tâm là việc tạo

ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạc ộng thực tiễn,

nh m thực hiện những nhiệm vụ ƣ Tr , ƣ b , b ểu diễn, sáng tác

- DA hỗn hợp: là các DA có nội dung kết hợp các dạng nêu trên Các loại

DA trên không hoàn toàn tách biệt với nhau Trong t ực chuyên môn

có thể phân loại các dạng DA e ặc thù riêng

Ưu điểm của dạy học dự án

Dựa vào sự so sánh với dạy học truyền th ô cũ ể hiện nhữ ƣ ểm Có thể tóm tắt nhữ ƣ ể cơ bả s â của dạy học theo dự án:

- ú HS á các cần thiết trong thờ ại ngày nay

ƣ ải quyết vấ ề, ế , ệc …

- Giúp HS chuyển:

+ T nghiên cứu lí thuyết sang vận dụng lí thuyết vào hoạ ộng thực tiễn

+ T hình thức học tập thụ ộng sang hình thức học tập chủ ộ c ịnh ƣớng

+ T hình thức thụ ô nhớ, lặp lại sang khám phá, tích hợp và trình bày

+ T kiến thức ơ ần về sự kiện, thuật ngữ, nội dung sang hiểu rõ quá trình

+ T phụ thuộc vào GV sang chủ ộng tổ chức

- Là hình thức dạy học phù hợp với mục tiêu giáo dục e q ểm của UNESCO: học ể biết, học ể làm, học ể chung s ng, học ể tự hoàn thiện

- Là hoạ ô ọc tập không chỉ giới hạn trong một bộ môn mà liên

q ến nhiều bộ ô ác , d , ạo nên m i liên hệ liên môn

1.3 Dạy học theo DA giúp phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho HS

- Trong t ển Tiếng Việt ( NXB Đ ẵng – 2005) ã ị :

“ ực là phẩm chấ â s ộ chuyên môn tạ c c ƣời khả ột loại hoạ ộ ới chấ ƣợ c ”

b Khái niệ lực giải quyết vấ đề

- ực giải quyết vấ ề là tổ hợ các ực thể hiện ở các ( ác ƣ duy và hoạ ộng) trong hoạ ộng học tập nh m giải quyết có hiệu quả những nhiệm vụ ƣợc giao

c các thành tố của lực giải quyết vấ đề

Theo Nguyễn Thị ƣơ (2014) ực GQVD bao g m 4 thành

t : tìm hiểu vấ ề, thiết lập không gian vấ ề, lập kế hoạch và thực hiện giải

á , á á ản ánh giải pháp Mỗi thành t bao g m một s hành vi cá nhân khi làm việc ộc lập hoặc làm việc nhóm trong quá trình GQVD:

- Tìm hiểu vấ ề: Nhận biết tình hu ng có vấ ề; ác ịnh, giải thích các thông tin, chia sẻ sự am hiểu vấ ề vớ ƣời khác

- Thiết lập không gian vấ ề: thu thập, sắp xế á á ộ tin cậy của thông tin với kiến thức ã ọc ( ực, môn học, chủ ề), ác ịnh cách thức quy trình, chiế ƣợc giải quyết, th ng nhấ các ộ ể thiết lập không gian vấ ề

- Lập kế hoạch và thực hiện giải pháp: thiết lập tiến tình thực hiện cho giả á ã ựa chọn (thu thập dữ liệu, thảo luận xin ý kiến, giải quyết các mục tiêu, xem xét gả á … ờ ểm giải quyết t ng mục tiêu), phân b và

ác ịnh cách sử dụng ngu n lực (tài nguyên, nhân lực, , ƣơ tiệ …), ực hiện và trình bày giải pháp cho vấ ề, tổ chức và duy trì hoạ ộng nhóm khi thực hiện giả á ( ều chỉ , á sá ể phù hợp với không gian

vấ ề khi có sự t ổi)

- Đá á ản ánh giả á : Đá á ả á ã ực hiện; phản ánh giá trị của giả á ; á á; ác ận kiến thức và khái quát hóa cho

vấ ề ƣơ ự, á á của cá nhân với hoạ ộng nhóm

c Dạy ọc t eo DA úp p t tr ể lực ả quyết vấ đề c o HS

Dạy học theo DA kích thích sự tìm hiể ực sáng tạ c ƣ d bậc cao của HS

Có thể nói r , ươ á , ườ ướng dẫn cho HS tìm ra tri thức của mình Vì vậ , c HS ười phải tìm hiểu vấ ề mà

ướ ến Mặt khác, DA là một vấ ề gắn liền với thực tiễn và phải kích thích hứng thú củ HS d nó sẽ kích thích sự tìm hiểu củ HS, c ều này giúp cho HS hình thành nhiề : ế ô , ọc tài liệ …

Đặc biệt, trong quá trình thực hiện dự án, HS sẽ phải gặp nhiều tình hu ng

vấ ề, những tình hu ng này sẽ giúp cho HS vận dụng kiên thức ể giải quyết

- cấp Tiểu học, c C ẩn kiến thức, của t ng môn học

2006, Bộ Giáo dục Đ ạo tiếp tục các cô ư: Cô s 896/ ĐT-GDTH (13/2/2006) về Hướng dẫ ều chỉnh việc dạy và học cho HSTH; cô s 9832/ ĐT-GDTH (01/9/2006) về Hướng dẫn thực hiện

c ươ các ô ọc lớp 1, 2, 3, 4, 5 Nh m tạ ều kiệ ơ ữa cho GV trong việc thực hiệ c ươ , ộ Giáo dục Đ ạ ã ổ chức biên soạn

bộ tài liệ Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, các môn học ở tiểu học, c q ịnh chuẩn kiến thức, ô ọc lớp 5

Mục tiêu môn Khoa học lớp 5

i) Về kiến thức: HS có một s kiến thức cơ bả , b ầu, thiết thực về:

- Sự ổi chất củ cơ ể ười, cách phòng tránh một s bệnh thông ường và bệnh truyền nhiễm

- Sự ổi chất củ ộng, thực vật

- Đặc ểm và ứng dụng của một s chất, một s vật liệ ượng ường gặ ời s ng và sản xuất

- Vai trò củ ô ƣờng tự ê i vớ ời s c ƣời; biế ƣợc một s tài nguyên thiên nhiên

ii) Về : ƣớc ầu hình thành và phát triể c HS các :

- Ứng xử thích hợp trong các tình hu c ê q ến vấ ề sức khỏe của bả â , , cộ ng

- Quan sát và làm một s thí nghiệm khoa học ơ ản gầ ũi vớ ời

s ng, sản xuất

- Nêu thắc mắc, ặt câu hỏi trong quá trình học tập; biết tìm thông tin giải

á ; b ết diễ ạt những hiểu biết b ng lời nói, bài viết, hình vẽ, sơ ,…

- Phân tích so sánh, rút ra những dấu hiệu chung và riêng của một s sự vật, hiệ ƣợ ơ ản trong tự nhiên

- Thực hiệ ƣợc các ộng bảo vệ ô ƣờng và tài nguyên thiên nhiên

thân, nhữ ƣờ q ô ƣờng tự nhiên HS có thể học các ƣ duy và tranh luận b ng cách giải quyết những vấ ề nảy sinh trong thực tế Quá trình này cho phép lớp học trở ô ƣờng với HS là trung tâm thông qua

mô hình học tập dựa trên dự án

Trên thực tế PPDH theo DA tạo ra kinh nghiệm học tập, thu hút HS vào những DA phức tạp trong thế giới thực và HS sẽ dự ể phát triển và ứng dụ các ến thức củ Đ ng thời các em sẽ ội các kiến thức, các khái niệ ề thiên nhiên, khoa học cũ ƣ các

cạ c ƣờ c ê q ƣ (c ƣời và sức khỏe, vật chấ ƣợng, thực vậ ộng vậ , ô ƣờng và tài nguyên thiên nhiên) Vì vậy có thể nói r ng việc dạy học môn Khoa học cho HS b ƣơ á DA là một việc làm hoàn toàn phù hợp và góp phần nâng cao chấ ƣợng dạy học ở Tiểu học

1.5 Thực trạng việc thiết kế DAHT trong dạy học khoa học lớp 5 theo

hướng phát triển năng lực GQVD

1.5.1 Thực trạng thiết kế DAHT cho học sinh tiểu học

) Đ về vai trò của DAHT trong dạy học cho HSTH:

Bảng 1.1 : Đánh giá của GV về vai trò của DAHT

trong dạy học cho HSTH

Bảng 1.2: Mức độ sử dụng DAHT trong dạy học cho HSTH

DAHT ã và ƣợc sử dụ trong dạ ọc cho ọc sinh ể ọc tuy nhiên ệc ế ế các DA còn ề bấ cậ Cụ ể :

- ả ế ế c ƣ ghi chi ế các ộ dung, ệ ụ phân công Vì ậ , giáo viên còn lúng túng khi ể khai dự án

- C ƣ c ẩ bị ƣợc chi ế các ƣơ ệ , ọc ệ tham k ả

- C ƣ khai thác ƣợc toàn bộ trí thông minh, ả làm ệc củ ọc sinh

- Học sinh ấ Do cách b trí ọc theo nhóm ở ngoài ớ ọc ạ ề

ệ cho ộ s em ƣờ làm ệc nói c ệ riêng trong khi cô giáo bậ

ƣớ dẫ các nhóm khác

- Mộ s ộ dung c ƣ phù ợ trong bả ế ế ọc ậ

1.5.2 Thực trạng phát triển năng lực GQVD cho học sinh tiểu học

Vấ ề phát triể ực Q ã ƣợc ề cập và thực hiện t nhiề

Ở cấ bậc ể ọc, ệc ở các e ực Q ấ

cầ ế T ê , ực ế ạ các ƣờ ể ọc ẫ c ƣ c ú ọ ế á

ể ực Q ở các e , các e ọc s ẫ c ƣ b ế các ận dụng tri thức, sáng tạo của bả â ể giải quyết các vấn ề ƣợc ặt ra

â c ế ức (70,8%) C ể â ệ ấ á

1.5.3 Thực trạng việc thiết kế DAHT trong dạy học khoa học lớp 5 theo hướng phát triển năng lực GQVD

) Ý ĩa của dự án học tập trong dạy học khoa học lớp 5 t eo ướng phát triể lực GQVD đối với HS

Bảng 1.5: Ý ngh a của DAHT trong dạy học Khoa học 5

Ý của DAHT Ý kiến của thầy/cô

rèn luyệ ực giải quyết những vấ ề phức hợp (95,1%); giúp HS liên hệ kiến thức của nhiề ực (94,2%); ú HS c ều kiện củng c , vận dụng các ến thức của bản thân vào thực tiễn (82,6%); phát huy tính chủ ộng, tự lực trong học tập của HS (80,6%) Tiế ảm dầ ƣơ á

c c ộ cơ, ứng thú học tập của HS (75,7%); rèn luyệ ực cộng tác trong học tập của HS (59,2%) Cu i cùng là DAHT phát triể ực

tự á á (44,7%) ện tính bền bỉ (35,9%)

ƣ ậy, hầu hết các thầ cô ều nhận thức, hiể ú ề , ý của DAHT Dạy học theo DA là mộ ƣơ á ú HS á ể ực GQVD, tự á á, ện tính kiên trì, bền bỉ cho các em trong quá trình thực hiện dự á ƣ ậy, có sự mâu thuẫn giữa nhận thức với việc thiết kế và

sử dụng DAHT ể giải quyết các vấ ề học tập của GV trong dạy học Khoa học 5

ii) Tiến trình thiết kế DA trong dạy học Khoa học 5 t eo ướng phát triển lực GQVD

c ƣ ết kế ƣợc ƣơ ện học liệu mới phù hợp c ƣ ê ƣợc chi tiết nhiệm vụ của t ng HS Vì vậ , HS c ƣ b ết cách vận dụng kiến thức ể GQVD t c ƣ dự án HS làm việc một cách thụ ộ c ƣ c tinh thần tự giác, khả ƣ d , cộng tác làm việc, ể GQVD còn nhiều hạn