So sánh sự tiến hóa các cơ quan : Bộ xương, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh của thằn lằn và ếch đồng.. 2- Kiểm tra bài cũ : Trình bày đặc điểm cấu tạo ngoài và cách di chuyển của thằn lằn
Trang 1
Ngày soạn : ……… Tuần :
………
Ngày dạy : ……… Tiết :
………
BÀI 39 :
I - MỤC TIÊU :
- Kiến thức : Trình bày được các đặc điểm cấu tạo trong của thằn lằn thích nghi với đời sống hoàn toàn trên cạn So sánh sự tiến hóa các cơ quan :
Bộ xương, tuần hoàn, hô hấp, thần kinh của thằn lằn và ếch đồng
- Kĩ năng : Rèn kĩ năng so sánh, quan sát, phân tích tranh, hợp tác theo nhóm
- Thái độ : Giúp HS có thái độ nghiêm túc trong học tập, yêu thích môn học
II - CHUẨN BỊ :
Giáo viên :
- Tranh vẽ bộ xương thằn lằn (Hình 39.1 / Trang 127 / SGK) và ếch đồng
- Tranh vẽ cấu tạo trong thằn lằn (Hình 39.2 / Trang 127 / SGK)
- Tranh vẽ sơ đồ hệ tuần hoàn thằn lằn (Hình 39.3 / Trang128 / SGK) và của ếch
- Tranh vẽ sơ đồ cấu tạo bộ não thằn lằn (Hình 39.4 / Trang129 / SGK) và của ếch
Học sinh : Đọc trước bài giới thiệu trong SGK /Trang 127.
III - TIẾN TRÌNH :
1- Ổn định tổ chức : KTSS - KT vệ sinh - KT dụng cụ học tập.
2- Kiểm tra bài cũ :
Trình bày đặc điểm cấu tạo ngoài và cách di chuyển của thằn lằn thích
nghi với đời sống hoàn toàn ở cạn ?
3- Giảng bài mới :
* Mở bài : Các hệ cơ quan của thằn lằn có những đặc điểm nào thích nghi
với đời sống hoàn toàn trên cạn (GV ghi tựa bài)
Hoạt động 1 : Quan sát bộ xương thằn lằn:
- Mục tiêu : Giải thích được sự khác nhau cơ bản giữa bộ xương thằn lằn và bộ
xương ếch đồng
Hoạt động của
▼ Yêu cầu HS quan
sát bộ xương
thằn lằn (H39.1)
và bộ xương ếch
(H36.1), nêu rõ
sai khác nổi bật
của bộ xương
thằn lằn so với
bộ xương ếch
- Quan sát tranh, so sánh sự sai khác :
* Đốt sống cổ của thằn lằn có 8
đốt, nên cổ rất linh hoạt, phạm
vi quan sát rộng – Ếch có 1 đốt nên ít linh hoạt hơn.
* Đốt sống thân mang xương sườn, 1 số kết hợp với xương mỏ
ác tạo thành lồng ngực bảo vệ nội quan và tham gia vào hô hấp – Ếch không có xương sườn.
* Đốt sống đuôi dài : tăng ma sát cho sự di chuyển trên cạn – Ếch không có.
I- Bộ xương :
- Xương đầu
CẤU TẠO TRONG CỦA THẰN
Trang 2
? Bộ xương thằn
lằn có cấu tạo
như thế nào?
* Đai vai khớp với cột sống giúp
chi trước linh hoạt
- Xương đầu
- Xương cột sống : Các đốt sống cổ (8 đốt); các đốt sống thân mang xương sườn ; các đốt sống đuôi
- Xương đai (đai vai, đai hông)
- Xương chi (chi trước, chi sau)
- Xương cột sống
- Xương đai
- Xương chi
Hoạt động 2 : Tìm hiểu đặc điểm các cơ quan dinh dưỡng, thần
kinh và giác quan.
- Mục tiêu : Xác định được vị trí, nêu được cấu tạo 1 số cơ quan dinh dưỡng
và thần kinh của thằn lằn So sánh các cơ quan dinh dưỡng và thần kinh của thằn lằn với ếch để thấy sự hoàn thiện
Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học
▼ Yêu cầu HS quan sát
tranh cấu tạo trong thằn
lằn (H39.2), theo dõi các
số ghi trên hình tìm các
hệ cơ quan : Tiêu hóa,
Tuần hoàn, Hô hấp, Bài
tiết, Sinh sản của thằn
lằn
* GV xác định định lại vị trí,
cấu tạo của các hệ cơ
quan thằn lằn trên tranh
cho HS rõ
? Dựa vào ■ / 1-II, H-39.2
vàH-36.3, Cho biết hệ
tiêu hóa của thằn lằn có
những thay đổi gì so với
ếch ?
- Yêu cầu HS đọc ■ / 2 / II
và quan sát tranh
(H.39.3) và ( H36.4)
▼ Thảo luận nhóm (3’) : so
sánh nêu rõ hệ tuần hoàn
của thằn lằn có gì giống
và khác với của ếch ?
? Trình bày sự tuần hoàn
máu của ếch ?
? Hệ hô hấp của thằn lằn
khác ếch ở điểm nào ?
? Sự thông khí ở phổi là nhờ
bộ phận nào ?
- Quan sát tranh
- Xác định vị trí của
các hệ cơ quan trên tranh
- Trả lời Ghi bài
- Đọc ■ / 2 / II và quan sát tranh
- Thảo luận, so sánh :
Ở thằn lằn xuất hiện vách hụt ngăn tạm thời tâm thất thành 2 nửa máu
đi nuôi cơ thể ít bị pha hơn.
- Trình bày theo sơ đồ
- Trả lời Ghi bài
- Nhờ sự xuất hiện của các cơ liên sườn Khi các cơ này co đã làm thay đổi thể tích của lồng ngực
II- Các cơ quan dinh dưỡng :
1 Hệ tiêu hóa : Ống
tiêu hóa đã phân hóa
rõ hơn, ruột già chứa phân đặc do có khả năng hấp thu lại nước
2 Hệ tuần hoàn - Hệ
hô hấp :
* Hệ tuần hoàn : Có 2 vòng tuần hoàn, tim 3 ngăn, có vách hụt ngăn tâm thất, máu đi nuôi cơ thể ít bị pha hơn
* Hệ hô hấp : Hô hấp bằng phổi có cấu tạo phức tạp, có nhiều vách ngăn và nhiều mao mạch bao quanh
Sự thông khí nhờ sự xuất hiện của cơ liên sườn
Trang 3
* Giải thích : Cấu tạo của hệ
tuần hoàn và hô hấp như
vậy phù hợp hơn với hoạt
động đòi hỏi cung cấp
nhiều năng lượng khi di
chuyển trên cạn, nhưng
còn chưa hoàn thiện nên
thằn lằn vẫn là ĐV biến
nhiệt
? Hê bài tiết có đặc điểm
gì ? So với cá và ếch có
gì khác?
? Nước tiểu đặc của thằn
lằn liên quan gì đến đời
sống ở cạn ?
- Yêu cầu HS quan sát
tranh bộ não thằn lằn và
ếch (H-39.4 – H-36.5)
? Xác định các bộ phận của
não ?
? Bộ não thằn lằn khác ếch
ở điểm nào ?
? Giác quan của thằn lằn
gồm có những giác quan
nào ? Có đặc điểm và ý
nghĩa gì ?
- Ở cá và ếch đều là thận giữa
- Chống mất nước khi
ở cạn
- Quan sát tranh
- Thùy khứu giác, não trước, thùy thị giác tiểu não, hành tuỷ
tuỷ sống
- Phát triển hơn so với ếch
- Mắt cử động rất linh hoạt, có thể quan sát dễ dàng con mồi ngay khi đầu
giữ bất động Mắt
có mi và tuyến lệ đặc trưng cho các
ĐV sống ở cạn
Ngoài 2 mí dưới trên, mắt thằn lằn
còn xuất hiện mí
thứ 3 mỏng rất linh
hoạt, đảm bảo cho mắt khỏi khô mà vẫn nhìn thấy được
3 Hệ bài tiết : là thận
sau, có khả năng hấp thu lại nước, nước tiểu đặc
III- Hê thần kinh và giác quan :
- Bộ não : Não trước và tiểu não phát triển hơn
- Giác quan : Tai có màng nhĩ nằm trong ống tay ngoài nhưng chưa có vành tai Mắt xuất hiện mí thứ 3
* Kết luận chung : HS đọc ghi nhớ SGK
4- Củng cố:
1 So sánh bộ xương thằn lằn với bộ xương ếch
- Đốt sống cổ của thằn lằn có 8 đốt, nên cổ rất linh hoạt, phạm vi quan
sát rộng – Ếch có 1 đốt nên ít linh hoạt hơn.
- Đốt sống thân mang xương sườn, 1 số kết hợp với xương mỏ ác tạo thành lồng ngực bảo vệ nội quan và tham gia vào hô hấp – Ếch không
có xương sườn.
- Đốt sống đuôi dài : tăng ma sát cho sự di chuyển trên cạn – Ếch không có.
- Đai vai khớp với cột sống giúp chi trước linh hoạt
2 Trình bày rõ những đặc điểm cấu tạo trong của thằn lằn thích nghi với
đời sống ở cạn
- Xuất hiện xương sườn cùng xương mỏ ác tạo thành lồng ngực.
Trang 4
- Ruột già và xoang huyệt có khả năng hấp thụ lại nước.
- Phổi có nhiều vách ngăn.
- Tâm thất xuất hiện vách hụt.
- Não trước và tiểu não phát triển
3 Lập bảng so sánh cấu tạo các cơ quan tim, phổi, thận của thằn lằn và
ếch
- Tim 3 ngăn, tâm thất có vách hụt
- Phổi có nhiều vách ngăn Có cơ liên sườn tham gia vào hô hấp
- Thận sau, có khả năng hấp thu lại nước
- Tim 3 ngăn
- Phổi đơn giản, ít vách
ngăn Chủ yếu hô hấp bằng da
- Thận giữa, bóng đái lớn
5- Dặn dò :
- Học thuộc bài
- Chuẩn bị bài 40 : “Đa dạng và đặc điểm chung của lớp Bò sát” Trang
130 / SGK
* Sưu tầm tranh, ảnh về các loài khủng long
* Quan sát tranh hình / SGK để tìm kiến thức qua hình
* Đọc trước các thông tin / , dự kiến trả lời các câu hỏi /
IV- Rút kinh nghiệm :
………
………
………
………
………
………
………
………
………
………