giáo án ngữ văn 8 bài 1 tôi đi học 32

Thời gian, không gian buổi cuối thu: “một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh”  Hình ảnh đặc trưng của cuối thu - GV hỏi: Điều gì đã gợi lên trong nhân vật “tôi” những kỉ niệm về ngày tự

- Tiết 1, 2: Tôi đi học

(Thanh Tịnh)

I MỤC TIÊU BÀI HỌC:

1 Kiến thức:

- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích

- Nghệ thuật miêu tả tâm lí trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự sự qua ngịi bút Thanh Tịnh

2 Kĩ năng:

- Đọc – hiểu đoạn trích tự sự cĩ yếu tố miêu tả và biểu cảm

- Trình bày những suy nghĩ, tình cảm về một sự việc trong cuộc sống của bản thân

- KNS: Suy nghĩ sáng tạo, xác định giá trị bản thân, giao tiếp

3 Thái độ: Ý thức về tình yêu cuộc sống, trân trọng kỉ niệm, quá khứ

II CHUẨN BỊ:

1 GV:

- Bảng phụ, tranh ảnh

- KT: Động não, thảo luận nhĩm, trình bày một phút, viết sáng tạo

2 HS: Bảng nhĩm, nghiên cứu sách giáo khoa, soạn bài.

II TIẾN TRÌNH LÊN LỚP:

1 Khởi động: (5 phút)

a) Ổn định lớp:

b) Bài cũ: Kiểm tra vở sọan của HS

2 Bài mới: Ngày đầu tiên đi học ai cũng cĩ những kỉ niệm sâu sắc, ấn tượng Riêng đối với

Thanh Tịnh ngày đầu tiên ấy đã cĩ những kỉ niệm gì Ta sẽ học văn bản

Hoạt động 1: Tìm hiểu chung (10 phút)

- HS nêu vài nét về tác giả, tác phẩm

(Thanh Tịnh; in trong tập “Quê mẹ” – 1941)

- HS nêu thể loại của văn bản

(Truyện ngắn)

- GV hỏi: Cĩ thể xem là một văn bản nhật dụng được

khơng?

(Khơng Vì cĩ giá trị tư tưởng nghệ thuật)

- HS nêu chủ đề văn bản

(Miêu tả tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ của

nhân vật “tơi” trong buổi đầu đi học.)

- GV hướng dẫn cách đọc  Đọc mẫu  HS đọc 

Lớp nhận xét

- HS chia bố cục và nêu nội dung chính

(Ba đoạn:

- Đoạn 1: Từ đầu đến “lướt ngang trên ngọn núi”.

 Miêu tả tâm trạng, cảm giác ngỡ ngàng của nhân

vật “tơi” khi mẹ dắt tay trên đường tới lớp học.

- Đoạn 2: Tiếp đến “được nghỉ cả ngày nữa”

 Thể hiện tâm trạng, cảm giác của nhân vật “tơi”

I Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

2 Tác phẩm:

Tuần 1

khi nhìn ngôi trường, bạn bè, mọi người, lúc nghe gọi

tên mình, phải rời tay mẹ vào lớp.

- Đoạn 3: Phần còn lại.

 Thể hiện tâm trạng của nhân vật “tôi” khi ngồi

trong lớp học.)

Hoạt động 2: Phân tích

Hoạt động a: Hoàn cảnh khơi nguồn kỉ niệm. (10

phút)

- HS đọc bốn câu đầu văn bản

- GV treo bảng phụ đoạn văn: “Hằng năm, cứ vào

cuối thu” đến “tưng bừng rộn rã”.

- GV hỏi: Thời điểm mà tác giả nói đến là thời điểm

nào?

(Thời gian, không gian buổi cuối thu: “một buổi mai

đầy sương thu và gió lạnh”  Hình ảnh đặc trưng

của cuối thu)

- GV hỏi: Điều gì đã gợi lên trong nhân vật “tôi”

những kỉ niệm về ngày tựu trường?

(Thấy những em nhỏ đến trường)

- GV hỏi: Sử dụng biện pháp so sánh Đó là hình ảnh

so sánh nào?

- GV hỏi: Những kỷ niệm ấy được tác giả kể lại theo

trình tự nào?

(Theo trình tự thời gian: Trên đường tới trường;

Bước vào trường; Vào lớp, đón nhận gời học đầu

tiên.)

Hoạt động b: Diễn biến tâm trạng của nhân vật

“tôi” trong ngày đầu tiên đi học.

Hoạt động b1 : Tâm trạng lúc đến trường. (15 phút)

- HS đọc thầm: Từ đầu đến “trên ngọn núi”

- GV hỏi: Nhân vật tôi nhớ lại những kỉ niệm gì trong

ngày đầu tiên đi học?

- HS thảo luận nhóm: Tìm những hình ảnh chi tiết thể

hiện tâm trạng, cảm xúc của nhân vật “tôi” khi cùng

mẹ đến trường

(- “một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh”

- “Trong chiếc áo vải dù dài đen dài…”

- “Hai quyển vở mới đang ở trên tay tôi đã bắt đầu

thấy nặng”

- “Mẹ đưa bút thước cho con cầm… có ngay ý nghĩ

vừa non nớt, vừa ngây thơ này: chắc chỉ người thạo

mới cầm nổi bút thước”)

- GV hỏi: Vì sao “con đường thân quen ấy” hôm nay

nhân vật tôi thấy lạ?

(Chính vì lòng tôi đang có sự thay đổi lớn, hôm nay

tôi đi học)

- GV hỏi: Tác giả viết “Tôi bặm tay, ghì thật chặt

những quyển vở cũng xệch ra và chênh đầu chúi

II Phân tích:

1 Hoàn cảnh khơi nguồn kỉ niệm:

- Thời điểm: cuối thu – Ngày khai trường

- Tâm trạng: náo nức, mơn man, tưng bừng, rộn rã

 So sánh, từ láy có giá trị gợi tả, biểu cảm

2 Diễn biến tâm trạng của nhân vật

“tôi” trong ngày đầu tiên đi học:

a Lúc đến tr ường :

- Thời gian – Không gian:

+ Một buổi mai đầy sương thu và gió lạnh

+ Cảnh vật, con người quen thuộc thành xa lạ

- Con người:

+ Được mẹ nắm tay dẫn đi; tự cảm thấy mình đứng đắn, sang trọng + Thèm thử sức mình

xuống” Chỉ ra những động từ trong câu trên và nêu

tác dụng?

(Bặm, ghì, xệch, chúi)

- GV hỏi: Trong đoạn, tác giả đã sử dụng biện pháp

nghệ thuật gì?

(Ý nghĩ ấy lướt ngang trên ngọn núi)

- GV hỏi: Qua những chi tiết trên, tâm trạng của nhân

vật tôi lúc này như thế nào?

- HS động não: Bình về những cảm xúc của nhân vật

“tôi” trong ngày đầu tiên đi học.

- GV chốt: Tác giả muốn người đọc hình dung cậu bé

có những cử chỉ ngộ nghĩnh ngây thơ đáng yêu

Củng cố tiết 1 - Dặn dò (5 phút)

Tiết 2:

Hoạt động b2 : Tâm trạng lúc ở trường. (10 phút)

- HS đọc thầm: “Trước sân trường” đến “chút nào

hết”.

- GV hỏi: Tìm những hình ảnh, chi tiết thể hiện tâm

trạng của nhân vật “tôi” khi đến trường?

(- Trường oai nghiêm… lo sợ.

- Nghe tiếng trống… chơ vơ

- Nghe gọi tên… giật mình.

- Dùi đầu vào lòng mẹ khóc)

- GV bình: Từ tâm trạng háo hức trên đường đến

trường giờ đây đứng ở sân trường, ngôi trường oai

nghiêm sừng sững, “tôi” thấy mình nhỏ quá đâm ra lo

sợ, rồi khi trống đánh cậu nghĩ mình phải vào lớp,

phải xa mẹ và cảm thấy chơ vơ Nhất là khi ông đốc

gọi tên, cậu giật mình lúng túng và đã khóc

- GV hỏi: Vì sao nhân vật tôi lại khóc?

(Vì không được vui chơi, xa mẹ thấy người đông quá)

- GV bình: Đó chỉ là cảm giác nhất thời cảu một cậu

bé nông thôn rụt rè, ít khi được tiếp xúc

- GV hỏi: Tiếng khóc ấy được tác giả miêu tả như thế

nào?

(Ôm mặt khóc nức nở, khóc thút thít)

- GV bình: Tiếng khóc còn thể hiện sự tiếc nuối của

những ngày chơi đùa, xa người thân, e sợ trước thử

thách, hay vui sướng khi bước vào thế giới mới khác

Hoạt động b : Tâm trạng khi nghe gọi tên mình để3

vào lớp. (10 phút)

- HS đọc thầm: “Một mùi hương lạ” đến hết

- GV hỏi: Nhân vật “tôi” có phản ứng như thế nào khi

gọi tên để vào lớp?

- HS học nhóm: Tâm trạng, cảm giác của “tôi” khi

vào chỗ ngồi đón nhận giờ học đầu tiên được thể hiện

qua những chi tiết nào?

 So sánh

 Hồi hộp, háo hức

b Lúc ở trường:

- Về ngôi trường:

+ Trước đó: sạch sẽ, cao ráo, xa lạ + Lần này: xinh xắn, oai nghiêm, người đông

- Về bạn mới: cũng bỡ ngỡ, rụt rè, nhút nhát, lúng túng như “tôi”

 So sánh

 Từ háo hức, hăm hở → lo sợ vẩn vơ

c Khi nghe gọi tên để vào lớp:

- Tự nhiên giật mình, lúng túng

- Nức nở khóc

- Khi vào lớp, “tôi” thấy cái gì cũng mới và cũng hay

(- “Một mùi hương lạ xông lên trong lớp Trông hình

gì treo trên tường tôi cũng thấy lạ và hay hay Tôi

nhìn bàn ghế chỗ tôi ngồi rất cẩn thận”

- “Tôi nhìn người bạn tí hon ngồi bên tôi, một người

bạn tôi chưa hề quen biết, nhưng lòng tôi vẫn không

cảm thấy sự xa lạ chút nào”

- “Một con chim con liệng đến đứng trên bờ cửa sổ,

hót mấy tiếng rụt rè rồi vỗ cánh bay cao”

- “Nhưng tiếng phấn của thầy tôi gạch mạnh trên

bảng đã đưa tôi về cảnh thật…”)

- GV bình: Ngồi vào lớp, “tôi” có cảm giác vừa lạ

vừa quen, nhìn hình treo tường thấy lạ, nhìn bàn ghế

thấy quen, nhìn bạn bè thấy không xa lạ chút nào?

- GV hỏi: Hình ảnh con chim được đưa vào cuối bài

có ý nghĩa gì?

(Ý nghĩa tưởng tượng)

- GV hỏi: Nhận xét gì về tâm trạng “tôi” lúc này?

- GV bình: Những ngày trẻ thơ vui chơi hiện về, tôi

thèm nhìn theo nhớ về những kỉ niệm rong chơi,

những tiếng phấn và chữ viết của thầy đã níu giữ đưa

em về với thực tại, khoanh tay lại và đánh vần theo

thầy

Hoạt động d: Thái độ của người lớn và quan tâm

của xã hội. (10 phút)

- HS nhận xét về thái độ, cử chỉ của những người lớn

đối với con trẻ lần đầu tiên đi học

(Bố mẹ, thầy cô, mọi người đều dẫn dắt chào đón các

em, ai cũng dịu dàng từ tốn, động viên.

- Bậc phụ huynh: yêu thương, quan tâm và coi trọng

việc học của con em

- Ông đốc: từ tốn, bao dung

- Người thầy trẻ: ân cần, mến học trò.

 Sự quan tâm của gia đình, nhà trường, xã hội đối

với thế hệ trẻ)

Hoạt động 3: Tổng kết (5 phút)

- GV hỏi: Sức cuốn hút người đọc ở tác phẩm được

tạo nên từ đâu?

- GV chốt: Theo dòng hồi tưởng của nhân vật tôi,

theo trình tự tác giả kết hợp kể, miêu tả, biểu cảm, sự

chân thật là sức cuốn hút mạnh nhất

- GV hỏi: Trong cuộc đời của mỗi người điều gì đáng

nhớ mãi?

(Buổi tựu trường đầu tiên)

- GV giáo dục tư tưởng tình cảm cho HS: trân trọng

kỉ niệm, sống có trách nhiệm với bản thân, cộng

đồng

- HS trình bày 1 phút: về nghệ thuật và giá trị nội

dung của truyện

 So sánh

 Vừa ngỡ ngàng vừa tự tin

III Tổng kết:

Ghi nhớ (SGK/9)

- HS đọc ghi nhớ (SGK/9).

Hoạt động 4: Luyện tập (8 phút)

- GV hướng dẫn HS cách tổng hợp, khái quát lại dòng

cảm xúc, tâm trạng của nhân vật “tôi” thành các bước

theo trình tự thời gian:

+ Trên đường tới trường

+ Nghe gọi tên vào lớp

+ Ngồi trong lớp nghe những lời giảng đầu tiên

- HS viết sáng tạo đoạn văn ngắn ghi lại ấn tượng của

mình trong buổi đến trường khai giảng lần đầu tiên

- GV chấm và sửa chữa một số bài

IV Luyện tập:

Bài tập 1:

Phát biểu cảm nghĩ về dòng cảm xúc

nhân vật “tôi”.

Bài tập 2: Viết đoạn văn ngắn

3 Củng cố – Dặn dò: (2 phút)

a Củng cố: HS đọc lại ghi nhớ.

b Dặn dò:

- HS học nội dung ghi bảng, ghi nhớ và hoàn chỉnh bài tập

- HS ghi lại những ấn tượng, cảm xúc của bản thân về một ngày tựu trường đáng nhớ nhất

- Sọan bài: “Trong lòng mẹ” [SGK/15]

- Tiết tới: Cấp độ khái quát nghĩa của từ [SGK/10].