HOẠT ĐỘNG của tổ CHỨC cơ sở đoàn TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY các yếu tố ẢNH HƢỞNG và XU HƢỚNG BIẾN đổi tt

Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu Luận án ứng dụng các lý thuyết: lý thuyết hệ thống, lý thuyết "Bộ máy nhiệm sở" của M.Weber, lý thuyết về vai trò của R.Linton, T.Parsons, K.Merton

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

ĐINH THỊ PHƯỢNG

HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

Mã số: 62 31 30 01

HÀ NỘI - 2017

Công trình được hoàn thành tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS LÊ NGỌC HÙNG

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Phản biện 3:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện

họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Vào hồi giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận án tại: Thư viện Quốc gia

và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

1 Đinh Thị Phượng (2016), ''Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Đoàn

trong thời kỳ mới'', Tạp chí Giáo dục lý luận, (252), tr.52-54

2 Đinh Thị Phượng (2017), ''Giáo dục lý tưởng cách mạng, giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho đoàn viên thanh niên tỉnh Ninh Bình trong

tình hình mới'', Tạp chí Giáo dục lý luận, (255), tr.80-81

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn là đối tượng lãnh đạo của tổ chức Đảng, quản lý và điều hành của chính quyền, đồng thời là khách thể, đối tượng nghiên cứu của các khoa học xã hội và nhân văn Để đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức Đoàn không chỉ căn cứ từ những đánh giá, định hướng của tổ chức Đảng, chính quyền, của tổ chức Đoàn các cấp mà còn phải cần có những kiến giải khoa học từ những kết quả nghiên cứu của các khoa học xã hội và nhân văn

Những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu về tổ chức Đoàn

và hoạt động của tổ chức Đoàn của các khoa học xã hội và nhân văn Kết quả của các nghiên cứu đó cho thấy bức tranh nhiều chiều về tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn hiện nay; đưa ra được những kiến giải khoa học cho những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt của tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn

Trên thực tế, các nghiên cứu xã hội học thanh niên ở nước ta hiện nay chưa thật nhiều và thường hướng vào nghiên cứu về thanh niên và các vấn đề xã hội của thanh niên, như là một ngành, nhánh xã hội học về lứa tuổi Các nghiên cứu

về tổ chức đoàn, hoạt động của đoàn thanh niên chưa nhiều, chưa hình thành

mô hình lý luận xã hội học về nghiên cứu hoạt động của tổ chức đoàn Thực tiễn hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn và những nghiên cứu xã hội học về tổ chức cơ sở Đoàn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải triển khai nghiên cứu xã hội học

về tổ chức cơ sở đoàn, hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

Là người đã và đang ứng dụng lý thuyết xã hội học vào thực hiện nhiệm vụ

của người cán bộ đoàn ở tỉnh Ninh Bình, nghiên cứu sinh lựa chọn: "Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay: các yếu tố ảnh hưởng và

xu hướng biến đổi" làm đề tài nghiên cứu của luận án tiến sĩ xã hội học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Làm rõ lý luận và thực tiễn hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn tỉnh Ninh bình hiện nay, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn; trên cơ sở đó dự báo xu hướng biến đổi của các yếu tố tác động và hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Mô tả, phân tích ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Dự báo xu hướng biến đổi của các yếu tố và hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn; kiến nghị giải pháp phát huy vai trò của các yếu tố nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

3 Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn và các yếu tố ảnh hưởng

Khách thể nghiên cứu

Tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình

Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn và ảnh hưởng của

các yếu tố đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình

Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn: Hoạt động sinh hoạt của tổ chức cơ sở Đoàn; Hoạt động tuyên truyền giáo dục trong tổ chức cơ sở Đoàn; Hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tổ chức cơ sở Đoàn

Các yếu tố đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn: Cán bộ tổ chức cơ sở Đoàn; Lựa chọn giá trị của đoàn viên; Hệ thống chính trị xã, phường, thị trấn; Điều kiện kinh tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

Nghiên cứu trên hai trạng thái: thực trạng và dự báo xu hướng biến đổi

- Phạm vi về không gian nghiên cứu: Tổ chức cơ sở Đoàn ở các huyện, thành

phố tỉnh Ninh Bình (không nghiên cứu tổ chức cơ sở đoàn các khối hành chính, doanh nghiệp, lực lượng vũ trang, cơ sở giáo dục đào tạo)

- Thời gian nghiên cứu: Thu thập tài liệu, số liệu liên quan đến đề tài luận

án từ năm 2011-2016; điều tra khảo sát thực tế năm 2016

4 Câu hỏi nghiên cứu

- Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay như thế nào?

- Yếu tố nào ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay nhiều nhất?

- Thời gian tới, ảnh hưởng của các yếu tố đối với hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn và hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình như thế nào?

5 Giả thuyết nghiên cứu, các biến số và khung phân tích

5.1 Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết thứ nhất: Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh

Ninh Bình hiện nay được duy trì thường xuyên, nội dung và hình thức phù hợp, nhưng không đồng đều

Giả thuyết thứ hai: Ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động của tổ chức

cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay có sự khác biệt về cường độ, chiều hướng và hệ quả

Giả thuyết thứ ba: Ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động của tổ chức cơ

sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ngày càng mạnh và theo chiều tích cực là chủ yếu; Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ngày càng nền nếp, chất lượng và hiệu quả hơn

5.2 Các biến số

Biến độc lập

- Cán bộ tổ chức cơ sở Đoàn

- Lựa chọn giá trị của đoàn viên

- Hoạt động của hệ thống chính trị xã, phường, thị trấn

- Điều kiện kinh tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

Biến phụ thuộc

- Hoạt động sinh hoạt của tổ chức cơ sở Đoàn

- Hoạt động tuyên truyền giáo dục trong tổ chức cơ sở Đoàn

- Hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tổ chức cơ sở Đoàn

Biến can thiệp

- Điều lệ Đoàn thanh niện Cộng sản Hồ Chí Minh

- Chương trình hành động của Đoàn thanh niện Cộng sản Hồ Chí Minh

- Chương trình phát triển kinh tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

tổ chức cơ sở Đoàn

Điều lệ Đoàn thanh niên

Cộng sản Hồ Chí Minh

Kế hoạch, chương trình phát triển kinh tế - xã hội của xã, phường, thị

Hoạt động tuyên truyền, giáo dục trong tổ chức

cơ sở Đoàn

Hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tổ chức cơ sở

Đoàn

Xu hướng biến đổi hoạt động của tổ chức cơ

sở Đoàn

Chương trình hoạt động của Đoàn thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh

6 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu

Luận án ứng dụng các lý thuyết: lý thuyết hệ thống, lý thuyết "Bộ máy

nhiệm sở" của M.Weber, lý thuyết về vai trò của R.Linton, T.Parsons, K.Merton để phân tích, đánh giá hoạt động, các yếu tố tác động hoạt động của

tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay

6.2 Phương pháp nghiên cứu

6.2.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

Phân tích tài liệu

- Thu thập, phân tích tư liệu, số liệu liên quan đến hoạt động của tổ chức

cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình

- Thu thập, phân tích các đề tài nghiên cứu khoa học, sách, luận án, bài viết

về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

- Thu thập nghị quyết của cấp ủy Đảng, văn bản của Ủy ban nhân dân các cấp về tổ chức và hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn; các báo cáo tổng kết của Trung ương Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Ban Chấp hành Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Ninh Bình và các huyện, thành phố thuộc tỉnh Ninh Bình, từ năm 2011 đến năm 2016

Phỏng vấn sâu

- Phỏng vấn sâu 30 cán bộ đoàn cơ sở gồm: 20 cán bộ đoàn cơ sở, 10 cán

bộ đoàn cấp trên cơ sở Cụ thể:

+ Phỏng vấn sâu 20 cán bộ đoàn cơ sở gồm: 12 bí thư chi đoàn, 8 bí thư đoàn cơ sở

+ Phỏng vấn sâu 10 cán bộ đoàn cấp trên cơ sở gồm: 3 bí thư, phó bí thư đoàn cấp huyện; 7 cán bộ đoàn chuyên trách cấp huyện

6.2.2 Phương pháp định lượng

Tỉnh Ninh Bình có 2 thành phố (Ninh Bình, Tam Điệp), 6 huyện (Gia Viễn, Hoa Lư, Nho Quan, Kim Sơn, Yên mô, yên Khánh), hình thành ba vùng: nông thôn miền núi (Nho Quan), nông thôn ven biển (Yên Khánh, Kim Sơn) và

đô thị (thành phố Ninh Bình và Tam Điệp)

Luận án lựa chọn các địa phương đại diện cho ba vùng để tiến hành điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến đối với cán bộ đoàn, đoàn viên các tổ chức cơ

sở Đoàn, đó là: huyện Nho Quan (huyện miền núi); huyện Kim Sơn (huyện miền biển); thành phố Ninh Bình (đô thị)

Số lượng: 600 phiếu (mỗi địa bàn 200 phiếu) Cụ thể: điều tra cán bộ đoàn:

300, điều tra đoàn viên: 300 Cách thức điều tra: điiều tra cán bộ đoàn cơ sở trực thuộc huyện đoàn; điều tra đoàn viên ở 2 tổ chức đoàn cơ sở (2 xã, phường), với cách lựa chọn ngẫu nhiên

Cơ cấu mẫu điều tra cán bộ đoàn

Tổng số người được điều tra: 300

- Nam: 174 - 58,0%; nữ: 126 - 42,0%;

- Tuổi:18-25 = 88 - 29,3%; 26-30 = 147 - 49,0%; trên 30 = 65 - 21,7%;

- Trình độ học vấn: Trung học cơ sở = 18 - 6,0%; Trung học phổ thông = 101

- 33,7%; Cao đẳng = 88 - 29,3%; Đại học = 79 - 26,3%; Sau đại học = 14 - 4,7%

Cơ cấu mẫu điều tra đoàn viên

Tổng số người được điều tra: 300

7 Điểm mới, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7.1 Điểm mới của luận án

- Tiếp cận hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh dưới góc độ xã hội học, hình thành khung phân tích hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn có thể áp dụng các nghiên cứu tương đồng

- Đánh giá các hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên cơ sở các dữ liệu điều tra khảo sát thực tế, gợi mở cho việc sử dụng rộng rãi phương pháp xã hội học trong việc đánh giá thực trạng hoạt động của tổ chức Đoàn, góp phần định hình phương pháp xem xét thực tế hoạt động của tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội

7.2 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Góp phần bổ sung, phát triển chuyên ngành Xã hội học thanh niên

- Bổ sung phương pháp vận dụng các lý thuyết xã hội học vào nghiên cứu một tổ chức chính trị - xã hội

- Kết quả nghiên cứu của luận án giúp cho các cấp, các ngành, các tổ chức

cơ sở đoàn nhận rõ hơn về các yếu tố chi phối hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn ở tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Góp phần cung cấp cơ sở khoa học thực tiễn cho việc bổ sung, hoàn thiện

cơ chế chính sách liên quan đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn

tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho cán

bộ quản lý, cán bộ đang công tác trong hệ thống Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ

Chí Minh trong chỉ đạo, tổ chức hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

8 Kết cấu của luận án

Ngoài mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận án được chia thành 5

chương, 13 tiết

Về vị trí, vai trò của thanh niên, C.Mác đã xác định, thanh niên được xem như một tầng lớp xã hội đặc thù, giữ vị trí quan trong trong xã hội và là người

kế thừa, phát triển mọi thành quả do cha ông để lại; tương lai của giai cấp công nhân và tương lai của nhân loại phụ thuộc vào thanh niên, do đó thanh niên cần phải được giáo dục

Đặng Cảnh Khanh, trong cuốn Xã hội học Thanh niên đã chỉ rõ cơ sở lý

luận, thực tiễn về thanh niên, từ khái niệm, đối tượng, xã hội hoá thanh niên, văn hoá thanh niên, định hướng giá trị và chuẩn mực xã hội trong thanh niên, đến vị thế, vai trò của thanh niên, phong trào đoàn và công tác thanh niên

Nguyễn Hữu Minh, Trần Thị Hồng trong "Sự thay đổi thái độ về việc làm

và cuộc sống vật chất của thanh niên Việt Nam" đã mô tả, phân tích tương quan

hai biến và đa biến để làm rõ thực trạng thay đổi thái độ về việc làm và cuộc sống vật chất của thanh niên và mối quan hệ giữa đặc trưng nhân khẩu - xã hội với các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của thanh niên về vấn đề việc làm và đời sống vật chất

Ngô Bích Ngọc, trong bài viết "Đảng Cộng sản Việt Nam với việc xây dựng Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh" đề cập đến rất nhiều quan điểm

của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam

về Đoàn thanh niên Từ các quan điểm đó, tác giả đã thâu tóm vai trò của Đoàn thanh niên như sau: "Đoàn là một tổ chức của những người trẻ tuổi, là trợ thủ đắc lực và là đội hậu bị đáng tin cậy của Đảng, là người đại diện chân chính lợi ích của thế hệ trẻ Việt Nam, là trực tiếp phụ trách dìu dắt, giáo dục thiếu niên

và nhi đồng…"

Các công trình nghiên cứu, bài viết về vị trí, vai trò của thanh niên và tổ chức đoàn thanh niên đã làm rõ những vấn đề sau đây:

Một là, thanh niên là lực lượng đông đảo trong xã hội, là người chủ xã hội

trong tương lai Vận mệnh của quốc gia dân tộc, của nhân loại nằm ở trong tay thanh niên

Hai là, để phát huy vai trò to lớn của thanh niên phải tiến hành công tác

giáo dục, rèn luyện thanh niên Giáo dục, rèn luyện thanh niên trở thành thực sự

là những chủ nhân tương lại của giai cấp, dân tộc, nhân loại giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng

Ba là, Đoàn thanh niên là tổ chức chính trị - xã hội có chức năng tập hợp,

giáo dục và tổ chức các hoạt động cho thanh niên Đoàn Thanh niên cộng sản

phải là một đội xung kích, một đội mà ở trong mọi việc đều biết giúp đỡ, đều có tinh thần chủ động và có sáng kiến của mình"

Mỗi công trình, bài viết trên đây tuy có những tiếp cận khác nhau về vị trí, vai trò, hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn và công tác thanh niên nhưng đều là những luận điểm được đúc rút của các tác giả từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn Do đó, các tài liệu này có giá trị gợi mở cho tìm hiểu quan niệm, đặc điểm, nhiệm vụ, vị trí, vai trò của tổ chức cơ sở đoàn và hình thành các nội dung nghiên cứu cho đề tài luận án

1.2 Ữ Ô TR ỨU VỀ OẠT Ộ Ủ

T Ứ OÀ T VÀ T Ứ Ơ SỞ OÀ

Các công trình nghiên cứu, bài viết về hoạt động của tổ chức Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn trên các nội dung chủ yếu: Vai trò hoạt động của tổ chức Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn; Hoạt động sinh hoạt đoàn, hoạt động tuyên truyền giáo dục trong tổ chức và hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của tổ chức Đoàn

Về vai trò của hoạt động của tổ chức Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn Phần VI cuốn sách Xã hội học Thanh niên của Đặng Cảnh Khanh đã có

những mô tả, phân tích về phong trào thanh niên và công tác thanh niên Đỗ

Ngọc Ninh, trong bài "Quan niệm, nội dung, phương thức lãnh đạo của Đảng đối công tác thanh niên" chỉ rõ, để phát huy tốt nhất vai trò của thanh niên,

Đảng phải có các phương thức lãnh đạo đối với công tác thanh niên

"Chủ trương, chính sách về công tác thanh niên - thực trạng, nguyên nhân, kinh nghiệm" của Nguyễn Văn Giang đã phân tích, đánh giá thực trạng phong

trào thanh niên, từ đó rút ra kinh nghiệm, để thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng về công tác thanh niên phải nâng cao nhận thức của các tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, công chức Nhà nước về sự lãnh đạo của Đảng đối với thanh niên và công tác thanh niên; đề cao vai trò tham mưu xây dựng pháp luật và các thể chế liên quan đến thanh niên và công tác thanh niên của tổ chức Đoàn

Về các hoạt động của tổ chức đoàn Tạp chí Thanh niên những năm gần

đây đã có các bài viết về hoạt động của tổ chức đoàn và công tác thanh niên

Một số bài viết trong số đó: "Điểm lại những phong trào lớn của Đoàn và phong trào thanh niên nước ta" của Kim Duyên; "Đổi mới phương thức tập hợp, giáo dục thanh niên" của Nguyễn Trọng Bình; "Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn" của Nguyễn Bá San; Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn ở các đơn vị cơ sở trong quân đội hiện nay, của Trần Tiến Dũng; Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở Đoàn trong tình hình mới của Lê Văn Ri

Các công trình nghiên cứu, cuốn sách, bài viết về hoạt động của Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn trên nhiều nội dung, các nội dung chủ yếu:

Một là, về vị thế, vai trò hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn Hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn có vai trò tập hợp thanh niên,

tổ chức cho thanh niên xung kích, phát huy sức lực, trí tuệ, nhiệt tình của tuổi trẻ vào những công việc có ích trong xây dựng quê hương, đất nước và bảo vệ

Tổ quốc Thông qua các hoạt động xung kích góp phần hình thành trong thanh

niên phẩm chất con người Việt Nam; tạo điều kiện để thanh niên mở rộng không gian sống, gia tăng các quan hệ xã hội để lập thân, lập nghiệp

Hai là, về kết quả hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn

Những thập kỷ vừa qua, Đoàn đã chủ động, tích cực triển khai các hoạt động với nội dung, hình thức khá phong phú, khá sát hợp với thực tiễn, về cơ bản đáp ứng được phần nào nhu cầu của đoàn viên, thanh niên Các hoạt động nổi trội của Đoàn thanh niên hiện nay như: phong trào "Tuổi trẻ lập nghiệp", "Tuổi trẻ dựng nước" và các mô hình kết quả của phong trào thanh niên như: "làng thanh niên", "trang trại trẻ", "khu kinh tế thanh niên", v.v

Ba là, về những hạn chế trong hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức

cơ sở Đoàn Số lượng tổ chức cơ sở Đoàn vững mạnh chưa nhiều, các hoạt

động của Đoàn chưa phong phú, chưa hấp dẫn và chưa đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của thanh niên nên chưa thu hút đông đảo đoàn viên, thanh niên tự giác, tích cực tham gia Có những thời điểm, ở một số nơi, hoạt động của Đoàn còn mang tính hình thức, hành chính, chạy theo thành tích, chưa thực chất

Bốn là, về xu hướng hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn Trong thời gian tới, hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn sẽ mạnh

hơn, nội dung và hình thức đa dạng, phong phú hơn, thu hút được nhiều đoàn viên, thanh niên tham gia Hoạt động của Đoàn sẽ thực sự là môi trường xã hội tốt để thanh niên lập thân, lập nghiệp, góp sức vào sự nghiệp xây dững và bảo

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1

Các công trình nghiên cứu, sách, bài viết về vai trò của thanh niên, tổ chức Đoàn và hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn không thật nhiều so với các chủ đề khác, song cũng đã làm rõ những nội dung cơ bản Các công trình đó khẳng định rõ về lý luận và thực tiễn vai trò to lớn của thanh niên, tầm quan trọng của việc tập hợp thanh niên nhằm phát huy sức mạnh của thanh niên trong

sự nghiệp dựng nước và giữ nước Đồng thời, các công trình đó cũng đã khẳng định vị trí, vai trò, vị thế của Đoàn thanh niên trong việc tập hợp, giáo dục, tổ chức các hoạt động cho thanh niên

Các công trình nghiên cứu, sách, bài viết về hoạt động của Đoàn, tổ chức

cơ sở Đoàn từ nhiều hướng tiếp cận khác nhau, chủ yếu dưới góc độ chính trị -

xã hội và quản lý xã hội Chỉ có cuốn sách Xã hội học thanh niên của Đặng Cảnh Khanh được viết dưới góc độ tiếp cận xã hội học Trong các công trình

nghiên cứu, sách, bài viết mà tác giả luận án sưu tìm được, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay; chưa

có công trình nào nghiên cứu về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay từ hướng tiếp cận xã hội học Đó là "khoảng trống" về lý luận và thực tiễn đòi hỏi luận án phải làm rõ Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có những đóng góp về

lý luận và thực tiễn đối với hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

2.1.1 Tổ chức cơ sở Đoàn

2.1.1.1 Quan niệm về tổ chức cơ sở Đoàn

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện; có nhiệm vụ đoàn kết tập hợp các tầng lớp thanh niên để giáo dục, rèn luyện và tổ chức các phong trào hành động cách mạng trong thanh niên

2.1.1.2 Đặc trưng của tổ chức cơ sở Đoàn

Tổ chức cơ sở Đoàn có các đặc trưng: Hệ thống xã hội tập hợp các con

người trong lứa tuổi thanh niên; Tổ chức chính trị - xã hội mang tính quần chúng; Hệ thống xã hội tập hợp thanh niên ở cơ sở; Sự đan xen của các liên hệ trong và liên hệ ngoài hệ thống

2.1.2 Hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

2.1.2.1 Quan niệm hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn là tập hợp thanh niên trong một tổ chức (hệ thống xã hội); tuyên truyền, giáo dục đoàn viên và tổ chức cho đoàn viên, thanh niên tham gia các hoạt động chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội ở cơ sở

2.1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

Các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn: Một là, cán

bộ tổ chức cơ sở đoàn (cán bộ đoàn); Hai là, lựa chọn giá trị của đoàn viên; Ba là,

hệ thống chính trị cơ sở; Bốn là, điều kiện kinh tế - xã hội ở xã, phường, thị trấn

2.2 MỘT SỐ LÝ THUYẾT VẬN DỤNG NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

2.2.1 Lý thuyết hệ thống và sự vận dụng nghiên cứu hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn (Lý thuyết hệ thống của T Parsons )

Lý thuyết hệ thống cho cái nhìn "hệ thống" về các tổ chức xã hội, nhóm xã hội đồng thời chỉ ra cách thức tiếp cận hệ thống đối với tổ chức xã hội, nhóm

xã hội Lý thuyết hệ thống là cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu hoạt động của tổ

chức cơ sở đoàn trên các nội dung: Thứ nhất, làm rõ vị thế, đặc trưng của tổ

chức cơ sở đoàn với tính cách hệ thống xã hội trong hệ thống chính trị ở cơ sở

Thứ hai, làm rõ các liên hệ trong, ngoài của tổ chức cơ sở đoàn với tính cách hệ thống xã hội Thứ ba, làm rõ vị thế, vai trò, chức năng của từng thành tố trong

tổ chức cơ sở đoàn và sự liên hệ giữa chúng Thứ tư, làm rõ cơ chế tác động của

các yếu tố, sự vận hành trong hệ thống chính trị ở cơ sở để phát huy các yếu tố cho việc nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn Lý thuyết hệ thống của T.Parsons cung cấp cơ sở lý luận trực tiếp cho việc nghiên cứu về hoạt động của tổ chức đoàn cơ sở Theo đó, tổ chức đoàn cơ sở hệ thống là tập

hợp vị thế, vai trò với tư cách là một tiểu hệ thống có tổ chức của các hành động hay nhiều người nắm giữ hành động theo một tương tác nhất định

2.2.2 Lý thuyết "Bộ máy nhiệm sở" của Max Weber

Max Weber đã xây dựng lý thuyết "Bộ máy nhiệm sở" (bộ máy quan liêu,

tổ chức nhiệm sở) Lý thuyết "Bộ máy nhiệm sở" của gồm các nhóm vấn đề:

Một là, nhóm nguyên tắc pháp lý và quy phạm pháp luật Hai là, nhóm nguyên tắc về thứ bậc văn phòng, thứ bậc quyền lực Ba là, quản lý trong tổ chức dựa trên văn bản, hồ sơ Bốn là, tính chuyên môn nghiệp vụ và sự mẫn cán Năm là,

quản lý trong tổ chức tuân thủ quy tắc chung, phổ biến

Lý thuyết "Bộ máy nhiệm sở" của Weber là cơ sở lý luận trực tiếp cho việc nghiên cứu hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn Theo đó, trong tổ chức đoàn có

sự xác định các vị trí, vai trò và mối quan hệ giữa các vị trí, vai trò Trách nhiệm

và quyền uy của mỗi vị trí, vai trò được quy định trong Điều lệ của Đoàn và các quy định pháp luật có liên quan đến tổ chức và hoạt động của tổ chức đoàn, nghĩa

vụ và trách nhiệm của đoàn viên với tư cách là công dân Việc thực hiện này mang tính "bắt buộc", ai thực hiện tốt được khen thưởng, ai không thực hiện tốt sẽ bị trừng phạt theo quy định Mỗi thành tố trong tổ chức đoàn thực hiện đúng vai trò góp phần xây dựng tổ chức đoàn vững mạnh, hoạt động hiệu quả

2.2.3 Lý thuyết vai trò và sự vận dụng nghiên cứu các yếu tố ảnh

hưởng đến hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

Lý thuyết về vai trò của R.Linton, T.Parsons, R.Merton tạo nên nấc thang phát triển lý thuyết về vị thế xã hội và vai trò xã hội, cơ sở lý luận cho việc làm

rõ sự biến đổi về vai trò xã hội của các nhóm xã hội Vận dụng lý thuyết xã hội học về vai trò xã hội trong nghiên cứu hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên

các hướng, nội dung chủ yếu sau: Thứ nhất, xác định rõ vai trò xã hội của tổ

chức cơ sở Đoàn trong hệ thống tổ chức của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, trong hệ thống chính trị ở cơ sở và trong xã hội Chỉ ra được sự kỳ vọng của xã hội đối với hoạt động của tổ chức đoàn cơ sở và sự mong đợi của cán bộ, đoàn viên về sự ủng hộ, thừa nhận của xã hội đối với hoạt động của tổ chức

đoàn cơ sở Thứ hai, làm rõ tập hợp - vai của cán bộ đoàn và đoàn viên trong hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn Thứ ba, làm rõ vai trò xã hội của tổ chức cơ

sở đoàn trong việc tổ chức các hoạt động đối với đoàn viên và sự mong đợi của

đoàn viên đối với các hoạt động của tổ chức đoàn cơ sở Thứ tư, làm rõ sự đồng

thuận, đoàn kết trong hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

2.3 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH, QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH

2.3.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức và hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trên các nội dung chủ yếu sau: Một là, xem

xét phạm vi, mức độ cán bộ đoàn thực hành liên hệ với thanh niên, vận động đông đảo thanh niên gia nhập tổ chức đoàn, tham gia các hoạt động do đoàn

thanh niên tổ chức ở địa phương Hai là, đánh giá hoạt động tuyên truyền, giáo

dục của tổ chức đoàn cơ sở đối với đoàn viên, thanh niên thành những công dân tốt, người kế thừa xứng đáng sự nghiệp của cha ông, đi đầu trong sự nghiệp xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc Ba là, sự quan tâm chăm lo của tổ chức đoàn cơ sở đối

với lợi ích chính đáng của đoàn viên, thanh niên, thông qua đó mà tập hợp, giáo dục đoàn viên, thanh niên Đồng thời, đánh giá mức độ tổ chức đoàn giáo dục cho đoàn viên, thanh niên ý thức phụng sự đất nước, phụng sự nhân dân

2.3.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tổ chức và hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về thanh niên và công tác đoàn định hướng cho nghiên cứu hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn trên các nội dung:

Một là, đánh giá mức độ thu hút đông đảo thanh niên tham gia các hoạt động do đoàn tổ chức và làm nòng cốt Hai là, phân tích, đánh giá mức độ đổi mới nội

dung, phương thức hoạt động xung kích, cổ vũ thanh niên xung kích, sáng tạo,

phát huy vai trò của thế hệ trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Ba

là, đánh giá mức độ tính chất liên hệ giữa các thành tố của hệ thống chính trị cơ

sở đối với tổ chức đoàn cơ sở và hoạt động của đoàn; xem xét mức độ ảnh hưởng của hệ thống chính trị ở cơ sở đối với hoạt động của tổ chức đoàn cơ sở

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2

Trong hệ thống chính trị ở cơ sở, tổ chức cơ sở đoàn có vị thế, vai trò xã hội của một tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội, với chức năng tập hợp thanh niên để giáo dục, rèn luyện và tổ chức các phong trào hoạt động của thanh niên Hoạt động của một tổ chức xã hội luôn gắn với chức năng xã hội, vị thế và vai trò xã hội của nó Nghiên cứu về hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn tập trung vào nội dung giáo dục, rèn luyện đoàn viên, thanh niên và các hoạt động xung kích trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội ở địa phương

Tiếp cận xã hội học về hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn là sự vận dụng lý thuyết hệ thống, lý thuyết "Bộ máy nhiệm sở" và lý thuyết vai trò xã hội Đồng thời là sự quán triệt và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về thanh niên, về đoàn thanh niên

Có nhiều yếu tố chi phối đến hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn, các yếu tố chủ yếu: số và chất lượng cán bộ đoàn; sự lựa chọn giá trị của đoàn viên, thanh niên; tương tác giữa các thành tố trong hệ thống chính trị cơ sở và tổ chức đoàn;