HOẠT ĐỘNG của tổ CHỨC cơ sở đoàn TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY các yếu tố ẢNH HƢỞNG và XU HƢỚNG BIẾN đổi

giá của đoàn viên 98 Bảng 4.7: Đánh giá của cán bộ đoàn cơ sở, đoàn viên về hoạt động sinh hoạt của tổ chức cơ sở Đoàn, theo học vấn 101 Bảng 4.8: Đánh giá của đoàn viên về những hoạt độ

ĐINH THỊ PHƯỢNG

HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

HÀ NỘI - 2017

ĐINH THỊ PHƯỢNG

HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: XÃ HỘI HỌC

Mã số: 62 31 30 01

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS LÊ NGỌC HÙNG

HÀ NỘI - 2017

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nghiên cứu trình bầy trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn theo quy định

Tác giả luận án

Đinh Thị Phƣợng

1.2 Những công trình nghiên cứu về hoạt động của tổ chức đoàn

Chương 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC

2.3 Tư tưởng hồ chí minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về

tổ chức và hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh 54

Chương 3: HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN TRÊN ĐỊA BÀN

3.2 Thực trạng hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay 66

Chương 4: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC

4.1 Cán bộ đoàn cơ sở và hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn 89 4.2 Đoàn viên và hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn 94 4.3 Hệ thống chính trị cơ sở và hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn 105 4.4 Điều kiện kinh tế - xã hội ở địa phương và hoạt động của tổ chức

Chương 5: XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI

TRÕ CỦA CÁC YẾU TỐ ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ

5.1 Xu hướng biến đổi của các yếu tố và hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn 119 5.2 Giải pháp cơ bản phát huy vai trò của các yếu tố đối với hoạt động

của tổ chức cơ sở đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay 141

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ

LUẬN ÁN ĐÃ CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 152

Bảng 3.1: Số lượng tổ chức cơ sở đoàn (tính đến hết năm 2016) 63 Bảng 3.2: Cán bộ đoàn đánh giá về sinh hoạt của tổ chức cơ sở Đoàn

Bảng 3.3: Đoàn viên đánh giá về sinh hoạt của tổ chức cơ sở đoàn ở

Bảng 3.4: Cán bộ đoàn, đoàn viên đánh giá về nội dung tuyên truyền

giáo dục của tổ chức cơ sở Đoàn cho đoàn viên 72 Bảng 3.5: Cán bộ đoàn đánh giá mức độ hiểu biết của đoàn viên về

những vấn đề về chính trị - xã hội 73 Bảng 3.6: Đoàn viên tự đánh giá mức độ hiểu biết về những vấn đề

Bảng 3.7: Cán bộ đoàn, đoàn viên đánh giá về hoạt động chính trị,

kinh tế, văn hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức 78 Bảng 3.8: Cán bộ đoàn, đoàn viên đánh giá về hình thức hoạt động

chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức 79 Bảng 3.9: Cán bộ đoàn đánh giá kết quả hoạt động chính trị, kinh tế,

văn hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức 81 Bảng 3.10: Đoàn viên đánh giá kết quả hoạt động chính trị, kinh tế, văn

hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức 82 Bảng 4.1: Cán bộ đoàn tự đánh giá về phẩm chất và năng lực 92 Bảng 4.2: Đoàn viên đánh giá về đội ngũ cán bộ đoàn ở địa phương 93 Bảng 4.3: Lý do gia nhập Đoàn, tham gia các hoạt động của tổ chức

Đoàn - tự đánh giá của đoàn viên và đánh giá của cán bộ đoàn 95 Bảng 4.4: Tự đánh giá của đoàn viên về lý do tham gia tổ chức đoàn,

Bảng 4.5: Tinh thần, trách nhiệm và năng lực của đoàn viên trong

tham gia hoạt động của Đoàn - đánh giá của cán bộ đoàn 97

giá của đoàn viên 98 Bảng 4.7: Đánh giá của cán bộ đoàn cơ sở, đoàn viên về hoạt động

sinh hoạt của tổ chức cơ sở Đoàn, theo học vấn 101 Bảng 4.8: Đánh giá của đoàn viên về những hoạt động chính trị, kinh

tế, văn hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức, theo học vấn 102 Bảng 4.9: Đánh giá của cán bộ đoàn cơ sở về hoạt động xung kích của

Bảng 4.10: Đánh giá của đoàn viên về hoạt động xung kích của tổ chức

Bảng 4.11: Cán bộ đoàn đánh giá về lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng,

chính quyền địa phương đối với hoạt động của tổ chức cơ

Bảng 4.12: Đoàn viên đánh giá về lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy đảng,

chính quyền địa phương đối với hoạt động của tổ chức cơ

Bảng 4.13: Cán bộ đoàn cơ sở đánh giá mức tốt về sự lãnh đạo, chỉ đạo

của cấp ủy đảng, chính quyền địa phương đối với tổ chức

cơ sở Đoàn, theo địa bàn nghiên cứu 107 Bảng 4.14: Đoàn viên đánh giá mức tốt về sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp

ủy đảng, chính quyền địa phương đối với tổ chức cơ sở

Bảng 4.15: Cán bộ đoàn đánh giá về tác động của điều kiện kinh tế - xã hội

ở địa phương đối với hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn 109 Bảng 4.16: Đoàn viên đánh giá về tác động của điều kiện kinh tế - xã hội ở

địa phương đối với hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn 110 Bảng 4.17: Cán bộ đoàn cơ sở đánh giá vai trò của nhân dân đối với

Bảng 4.19: Cán bộ đoàn cơ sở đánh giá mức tốt về hoạt động sinh hoạt

của tổ chức cơ sở Đoàn, theo địa bàn nghiên cứu 113 Bảng 4.20: Đoàn viên đánh giá về hoạt động tuyên truyền giáo dục của

tổ chức cơ sở Đoàn cho đoàn viên, theo địa bàn nghiên cứu 114 Bảng 4.21: Cán bộ đoàn cơ sở đánh giá mức độ tham gia hoạt động

chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức,

Bảng 4.22: Đoàn viên đánh giá mức độ tham gia hoạt động chính trị,

kinh tế, văn hóa, xã hội do Đoàn cơ sở tổ chức, theo địa bàn

Bảng 5.1: Cán bộ đoàn dự đoán về mức độ tham gia hoạt động Đoàn

của đoàn viên trong thời gian tới 126 Bảng 5.2: Đoàn viên dự đoán về mức độ tham gia các hoạt động của

tổ chức cơ sở Đoàn của đoàn viên trong thời gian tới 126 Bảng 5.3: Biện pháp nâng cao ý thức đoàn cho đoàn viên, đề xuất của

Biểu 3.1: Số lượng đoàn viên (tính đến hết năm 2015) 63 Biểu 4.1: Đoàn viên tự đánh giá về mức độ tham gia các hoạt động

Biểu 4.2: Cán bộ đoàn đánh giá về mức độ tham gia của đoàn viên

với các hoạt động của Đoàn cơ sở 100 Biểu 5.1: Cán bộ đoàn dự đoán mức độ xu hướng về phẩm chất,

năng lực của cán bộ Đoàn cơ sở trong thời gian tới 121 Biểu 5.2: Đoàn viên dự đoán mức độ xu hướng về phẩm chất, năng

lực của cán bộ Đoàn cơ sở trong thời gian tới 122

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trải qua hơn 86 năm xây dựng và trưởng thành, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã có những cống hiến xuất sắc trong sự nghiệp xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc Bước vào thời kỳ mới, hoạt động của Đoàn Thanh niên đã phát huy được truyền thống và bản chất tốt đẹp của mình, xứng đáng là lực lượng hậu bị tin cậy của Đảng Hoạt động của Đoàn năng động, hấp dẫn và hiệu quả hơn Đoàn Thanh niên tham gia có hiệu quả hơn vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng Đảng, chính quyền và các đoàn thể nhân dân Tuy vậy, công tác Đoàn còn bộc lộ một số hạn chế cần được khắc phục kịp thời: chất lượng hoạt động của Đoàn thanh niên ở một số lĩnh vực, địa bàn còn thấp; tính tiền phong, gương mẫu của một bộ phận cán bộ đoàn chưa cao; mối quan hệ giữa tổ chức Đoàn với thanh niên chưa thực sự chặt chẽ

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; xây dựng thành công và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Sự nghiệp lớn lao và vẻ vang ấy đòi hỏi Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh phải tích cực đổi mới, không ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới

Tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn là đối tượng lãnh đạo của

tổ chức Đảng, quản lý và điều hành của chính quyền, đồng thời là khách thể, đối tượng nghiên cứu của các khoa học xã hội và nhân văn Để đổi mới, nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức Đoàn không chỉ căn cứ từ những đánh giá, định hướng của tổ chức Đảng, chính quyền, của tổ chức Đoàn các cấp mà còn phải cần có những kiến giải khoa học từ những kết quả nghiên cứu của các khoa học xã hội và nhân văn

Những năm gần đây đã có một số công trình nghiên cứu về tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn của các khoa học xã hội và nhân văn Kết quả của các nghiên cứu đó cho thấy bức tranh nhiều chiều về tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn hiện nay; đưa ra được những kiến giải

khoa học cho những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng sinh hoạt của tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn

Xã hội học thanh niên là một chuyên ngành xã hội học hướng vào nghiên cứu các vấn đề xã hội của thanh niên, trong đó có những nghiên cứu

về hình thức tổ chức tập hợp thanh niên, về tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn Với thế mạnh của mình, các nghiên cứu xã hội học thanh niên đã cho thấy được bức tranh cụ thể về tổ chức đoàn, về các hoạt động của tổ chức đoàn, về vị thế, vai trò xã hội của tổ chức đoàn và hoạt động của đoàn thanh niên trong giai đoạn hiện nay Kết quả nghiên cứu đó bước đầu cung cấp cứ liệu thực tiễn cho việc đổi mới cách thức tập hợp thanh niên và hoạt động của đoàn trong điều kiện mới

Trên thực tế, các nghiên cứu xã hội học thanh niên ở nước ta hiện nay chưa thật nhiều và thường hướng vào nghiên cứu về thanh niên và các vấn đề

xã hội của thanh niên, như là một ngành, nhánh xã hội học về lứa tuổi Các nghiên cứu về tổ chức đoàn, hoạt động của đoàn thanh niên chưa nhiều, chưa hình thành mô hình lý luận xã hội học về nghiên cứu hoạt động của tổ chức đoàn Thực tiễn hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn và những nghiên cứu xã hội học về tổ chức cơ sở Đoàn đặt ra yêu cầu cấp thiết phải triển khai nghiên cứu

xã hội học về tổ chức cơ sở đoàn, hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn

Là người đã và đang ứng dụng lý thuyết xã hội học vào thực hiện nhiệm

vụ của người cán bộ đoàn ở tỉnh Ninh Bình, nghiên cứu sinh lựa chọn: "Hoạt

động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay: các yếu tố ảnh hưởng

và xu hướng biến đổi" làm đề tài nghiên cứu của luận án Tiến sĩ Xã hội học

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu

Làm rõ lý luận và thực tiễn hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn tỉnh Ninh bình hiện nay, các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn; trên cơ sở đó dự báo xu hướng biến đổi của các yếu tố tác động và hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về hoạt động của tổ chức cơ

sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Mô tả, phân tích ảnh hưởng của các yếu tố tác động đến hoạt động của

tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Dự báo xu hướng biến đổi của các yếu tố và hoạt động của tổ chức cơ

sở Đoàn; kiến nghị giải pháp phát huy vai trò của các yếu tố nhằm nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

3 Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn và các yếu tố ảnh hưởng

Khách thể nghiên cứu

Tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình

Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn và ảnh

hưởng của các yếu tố đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình

Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn: Hoạt động sinh hoạt của tổ chức cơ

sở Đoàn; Hoạt động tuyên truyền giáo dục trong tổ chức cơ sở Đoàn; Hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tổ chức cơ sở Đoàn

Các yếu tố đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn: Cán bộ tổ chức cơ

sở Đoàn; Lựa chọn giá trị của đoàn viên; Hệ thống chính trị xã, phường, thị trấn; Điều kiện kinh tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

- Phạm vi về không gian nghiên cứu: Tổ chức cơ sở Đoàn ở các huyện,

thành phố tỉnh Ninh Bình (không nghiên cứu tổ chức cơ sở đoàn các khối hành chính, doanh nghiệp, lực lượng vũ trang, cơ sở giáo dục đào tạo)

- Thời gian nghiên cứu: Thu thập tài liệu, số liệu liên quan đến đề tài

luận án từ năm 2011-2016; điều tra khảo sát thực tế năm 2016

4 Câu hỏi nghiên cứu

- Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay như thế nào?

- Yếu tố nào ảnh hưởng đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay nhiều nhất?

- Thời gian tới, hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh

Ninh Bình như thế nào?

5 Giả thuyết nghiên cứu, các biến số và khung phân tích

5.1 Giả thuyết nghiên cứu

Giả thuyết thứ nhất: Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn

tỉnh Ninh Bình hiện nay được duy trì thường xuyên, nội dung và hình thức phù hợp, nhưng không đồng đều

Giả thuyết thứ hai: Ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động của tổ

chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay có sự khác biệt về cường độ, chiều hướng và hệ quả

Giả thuyết thứ ba: Ảnh hưởng của các yếu tố đến hoạt động của tổ chức

cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ngày càng mạnh và theo chiều tích cực là chủ yếu; Hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ngày càng nền nếp, chất lượng và hiệu quả hơn

5.2 Các biến số

Biến độc lập

- Cán bộ tổ chức cơ sở Đoàn

- Lựa chọn giá trị của đoàn viên

- Hoạt động của hệ thống chính trị xã, phường, thị trấn

- Điều kiện kinh tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

Biến phụ thuộc

- Hoạt động sinh hoạt của tổ chức cơ sở Đoàn

- Hoạt động tuyên truyền giáo dục trong tổ chức cơ sở Đoàn

- Hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội của tổ chức cơ sở Đoàn

Biến can thiệp

- Điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

- Chương trình hành động của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh

- Chương trình phát triển kinh tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

Điều lệ Đoàn Thanh

niên Cộng sản Hồ Chí

Minh

Kế hoạch, chương trình phát triển kinh

tế - xã hội của xã, phường, thị trấn

cơ sở Đoàn

Hoạt động tuyên truyền, giáo dục trong tổ chức

cơ sở Đoàn

Hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa,

xã hội của tổ chức

cơ sở Đoàn

Xu hướng biến đổi hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

Chương trình hoạt động của Đoàn Thanh niên Cộng

sản

Hồ Chí Minh

6 Cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở lý luận

Luận án vận dụng lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về tổ chức đoàn thanh niên trong xây

dựng khung phân tích, đánh giá hoạt động, các yếu tố tác động hoạt động của

tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay

Luận án ứng dụng các lý thuyết: lý thuyết hệ thống, lý thuyết "Bộ máy

nhiệm sở" của M.Weber, lý thuyết về vai trò của R.Linton, T.Parsons, K.Merton để phân tích, đánh giá hoạt động, các yếu tố tác động hoạt động của

tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay

6.2 Phương pháp nghiên cứu

6.2.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

Phân tích tài liệu

- Thu thập, phân tích tư liệu, số liệu liên quan đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình

- Thu thập, phân tích các đề tài nghiên cứu khoa học, sách, luận án, bài viết về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

- Thu thập nghị quyết của cấp ủy Đảng, văn bản của Ủy ban nhân dân các cấp về tổ chức và hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn; các báo cáo tổng kết của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Ban Chấp hành Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Ninh Bình và các huyện, thành phố thuộc tỉnh Ninh Bình, từ năm 2011 đến năm 2016

6.2.2 Phương pháp định lượng

Tỉnh Ninh Bình có 2 thành phố (Ninh Bình, Tam Điệp), 6 huyện (Gia Viễn, Hoa Lư, Nho Quan, Kim Sơn, Yên mô, yên Khánh), hình thành ba vùng: nông thôn miền núi (Nho Quan), nông thôn ven biển (Yên Khánh, Kim Sơn) và đô thị (thành phố Ninh Bình và Tam Điệp)

Luận án lựa chọn các địa phương đại diện cho ba vùng để tiến hành điều tra bằng phiếu trưng cầu ý kiến đối với cán bộ đoàn, đoàn viên các tổ chức cơ sở Đoàn, đó là: huyện Nho Quan (huyện miền núi); huyện Kim Sơn (huyện miền biển); thành phố Ninh Bình (đô thị)

Số lượng: 600 phiếu (mỗi địa bàn 200 phiếu) Cụ thể: điều tra cán bộ đoàn: 300, điều tra đoàn viên: 300 Cách thức điều tra: điiều tra cán bộ đoàn

cơ sở trực thuộc huyện đoàn; điều tra đoàn viên ở 2 tổ chức đoàn cơ sở (2 xã, phường), với cách lựa chọn ngẫu nhiên

Cơ cấu mẫu điều tra cán bộ đoàn

Tổng số người được điều tra: 300

- Nam: 174 - 58,0%; nữ: 126 - 42,0%;

- Tuổi:18-25 = 88 - 29,3%; 26-30 = 147 - 49,0%; trên 30 = 65 - 21,7%;

- Trình độ học vấn: Trung học cơ sở = 18 - 6,0%; Trung học phổ thông = 101

- 33,7%; Cao đẳng = 88 - 29,3%; Đại học = 79 - 26,3%; Sau đại học = 14 - 4,7%

Cơ cấu mẫu điều tra đoàn viên

Tổng số người được điều tra: 300

- Nam 156 - 52,0%; nữ 144 - 48,0%

- Tuổi: 18 = 34 - 11,3%; 19 - 25 = 145 - 48,3%; 25-30 = 112 - 37,3%; trên 30 = 9 - 3,0%

- Tuổi đoàn: 1 -2 năm = 41 -13,7$; 3-4 năm = 53 - 17,7%; 5-6 năm = 62 - 20,7%; 7-8 năm = 21 - 7,0%; 9-10 năm = 70 - 23,3%; trên 10 năm = 53 - 17,7%

7 Điểm mới, ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

7.1 Điểm mới của luận án

- Tiếp cận hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ

Chí Minh dưới góc độ xã hội học, hình thành khung phân tích hoạt động của

tổ chức cơ sở Đoàn có thể áp dụng các nghiên cứu tương đồng

- Đánh giá các hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên cơ sở các dữ liệu điều tra khảo sát thực tế, gợi mở cho việc sử dụng rộng rãi phương pháp xã hội học trong việc đánh giá thực trạng hoạt động của tổ chức Đoàn, góp phần định hình phương pháp xem xét thực tế hoạt động của tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội

7.2 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

- Góp phần bổ sung, phát triển chuyên ngành Xã hội học thanh niên

- Bổ sung phương pháp vận dụng các lý thuyết xã hội học vào nghiên cứu một tổ chức chính trị - xã hội

- Kết quả nghiên cứu của luận án giúp cho các cấp, các ngành, các tổ chức

cơ sở đoàn nhận rõ hơn về các yếu tố chi phối hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

ở tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Góp phần cung cấp cơ sở khoa học thực tiễn cho việc bổ sung, hoàn thiện cơ chế chính sách liên quan đến hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn trên

địa bàn tỉnh Ninh Bình hiện nay

- Kết quả nghiên cứu của luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho cán bộ quản lý, cán bộ đang công tác trong hệ thống Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh trong chỉ đạo, tổ chức hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

8 Kết cấu của luận án

Ngoài mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận án được chia

thành 5 chương, 13 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

1.1 CÁC NGHIÊN CỨU VỀ VỊ TRÍ, VAI TRÒ CỦA TỔ CHỨC ĐOÀN THANH NIÊN, TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

Trước đây, tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản được tổ chức ở các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa Hiện nay, một số nước thành viên trong hệ thống xã hội chủ nghĩa trước đây vẫn có tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản như: Việt Nam, Lào, Trung Quốc, Cu Ba

Đoàn Thanh niên Cộng sản Trung Quốc là nơi quy tụ của gần 90 triệu thanh niên Trung Quốc, từ độ tuổi mười năm đến hai mươi tám; đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Đảng Cộng sản Trung Quốc Đoàn Thanh niên Cộng sản Trung Quốc có vai trò thực hiện các hoạt động tiền phong của Đảng [111]

Đoàn Thanh niên Cộng sản Cuba ra đời cùng với Đảng Cộng sản Cuba vào năm 1965; là tổ chức thuộc sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Cuba; nơi quy tụ của hơn 600.000 thanh niên ưu tú có tuổi đời từ mười bốn đến hai mươi tám, tự nguyện phục vụ trong tổ chức Đoàn Đoàn Thanh niên Cộng sản Cuba có vai trò cung cấp nguồn nhân lực tin cậy, trung thành để kế tiếp sự nghiệp của Đảng Cộng sản Cuba [120]

Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Lào được thành lập năm 1955, hiện có khoảng 243.500 đoàn viên, tuổi từ mười lăm đến ba mươi; là tổ chức chính - xã hội của thanh niên Lào, đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào; huy động thế hệ trẻ thực hiện mục tiêu phát triển quốc gia dưới sự hướng dẫn của Đảng và chính sách của nhà nước, nhằm xây dựng, phát triển nước Lào hòa bình, độc lập, dân chủ, thống nhất và thịnh vượng [114]

Đoàn thanh niên là tổ chức chính trị - xã hội tập hợp thanh niên dưới

sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, nhằm phát huy vai trò của thanh niên thực hiện mục tiêu lý tưởng của Đảng Vị trí, vai trò của tổ chức đoàn được xác lập từ vị trí, vai trò to lớn của thanh niên trong xã hội

Về vị trí, vai trò của thanh niên, C.Mác đã xác định, thanh niên được xem như một tầng lớp xã hội đặc thù, giữ vị trí quan trong trong xã hội và là người kế thừa, phát triển mọi thành quả do cha ông để lại; tương lai của giai cấp công nhân và tương lai của nhân loại phụ thuộc vào thanh niên, do đó thanh niên cần phải được giáo dục C.Mác viết: "Tương lai của giai cấp công nhân tùy thuộc vào tình trạng thế hệ thanh niên của nó" [55, tr.438] C.Mác chỉ rõ: "Những người công nhân tiên tiến nhất, ý thức đầy đủ rằng, tương lai của giai cấp họ và kế đó là tương lai của nhân loại hoàn toàn tùy thuộc vào sự giáo dục các thế hệ công nhân đang lớn" [56, tr.198] Tiếp sau C.Mác, V.I.Lênin cũng đã khẳng định vị trí, vai trò to lớn của thanh niên trong xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa Theo Lênin, so với nhiệm vụ đánh đổ giai cấp tư sản, thì xây dựng chủ nghĩa cộng sản là nhiệm vụ phức tạp hơn và nhiệm vụ đó thuộc về thanh niên

Đặng Cảnh Khanh, trong cuốn Xã hội học Thanh niên đã chỉ rõ cơ sở lý

luận, thực tiễn về thanh niên, từ khái niệm, đối tượng, xã hội hoá thanh niên, văn hoá thanh niên, định hướng giá trị và chuẩn mực xã hội trong thanh niên, đến vị thế, vai trò của thanh niên, phong trào đoàn và công tác thanh niên Về

vị thế, vai trò của thanh niên, tác giả chỉ ra rằng, thanh niên có vị thế to lớn trong cơ cấu nhân khẩu nước ta, "là lực lượng chủ chốt trong các hoạt động kinh tế, làm ra của cải vật chất chủ yếu cho xã hội,… lực lượng tiên phong trên các lĩnh vực chính trị, văn hoá, xã hội" [52, tr.85]

Thanh niên có vị trí, vai trò xã hội rất to lớn, nhưng nó chỉ được phát huy khi được tập hợp trong một tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản.V.I.Lênin cho rằng, thanh niên phải được tập hợp trong một tổ chức chính trị - xã hội, đó là Đoàn Thanh niên Cộng sản Theo Lênin, Đoàn Thanh niên Cộng sản chính là trường học kế thừa cách mạng của thanh niên; trường học của sự đoàn kết, bảo vệ lợi ích, điều hành và quản lý thanh niên; trường học giáo dục, đấu tranh giai cấp, hoạt động chính trị xã hội, đào

tạo và tôi luyện thanh niên Giáo dục thanh niên là nhiệm vụ trung tâm, chỉ đạo mọi hoạt động của Đoàn Đoàn Thanh niên "Phải đặt nhiệm vụ học tập của mình như thế nào để hàng ngày ở mỗi làng mạc, mỗi thành phố, thanh niên giải quyết được một cách thực tiễn vấn đề này hay vấn đề khác"; "Đoàn phải làm cho mọi người thấy rằng mỗi một đoàn viên của mình đều là người

có học thức và đồng thời cũng biết lao động" Để thực hiện được yêu cầu đó,

"Đoàn Thanh niên Cộng sản phải là một đội xung kích, một đội mà ở trong mọi việc đều biết giúp đỡ, đều có tinh thần chủ động và có sáng kiến của mình" [53, tr.378, 376, 375]

Trong sách Xã hội học Thanh niên, Đặng Cảnh Khanh chỉ rõ: "Ở nước

ta, đoàn kết, tập hợp thanh niên trong các phong trào hành động cách mạng là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và các tổ chức thanh niên khác" [52, tr.501]; tổ chức đoàn đã đưa phong trào thanh niên từ tự phát đến tự giác Từ vị thế, vai trò của tổ chức đoàn, nên cần "… có các chính sách và biện pháp để củng cố các hoạt động của Đoàn, tạo điều kiện thuận lợi để Đoàn có thể làm tốt vai trò hạt nhân trong các phong trào thanh niên" [52, tr.514]

Trong hệ thống các chuyên đề Tài liệu bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ,

kỹ năng công tác Đoàn, Hội, Đội của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh, đã làm rõ từ khái niệm, mục đích, lý tưởng, chức năng, nhiệm

vụ và vị trí, vai trò của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Về vị trí của Đoàn Thanh niên, chuyên đề nêu rõ: "Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên của hệ thống chính trị nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp, pháp luật Việt Nam, trong đó: Đảng giữ vai trò lãnh đạo, nhà nước là trung tâm điều hành quyền lực (quản lý), Đoàn là một trong các tổ chức thành viên vận động quần chúng thuộc tổ chức mình thực hiện tốt chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của nhà nước" [19, tr.36] Về vai trò của Đoàn Thanh niên, chuyên đề cho

biết: "Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là một tổ chức chính trị - xã hội, Đoàn có 3 chức năng là: Đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam; trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên Việt Nam; Người đại diên chăm

lo bảo vệ quyền lợi của tuổi trẻ Với các chức năng đó, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có vai trò rất to lớn trong hệ thống chính trị và đời sống xã hội, là đội quân xung kích cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

và nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam" [19, tr.38]

Nguyễn Hữu Minh, Trần Thị Hồng trong "Sự thay đổi thái độ về việc làm và cuộc sống vật chất của thanh niên Việt Nam" đã mô tả, phân tích

tương quan hai biến và đa biến để làm rõ thực trạng thay đổi thái độ về việc làm và cuộc sống vật chất của thanh niên và mối quan hệ giữa đặc trưng nhân khẩu - xã hội với các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của thanh niên về vấn đề việc làm và đời sống vật chất Những đánh giá của các tác giả tuy chỉ đề cập đến thái độ của thanh niên đối với việc làm và cuộc sống vật chất, nhưng cũng phần nào phản ánh vị trí, vai trò quan trọng của thanh niên trong xã hội hiện nay Bên cạnh đó, với các đánh giá đặc trưng của xã hội học về thái độ với việc làm của thanh niên của các tác giả, như: "mức độ gia tăng tâm trạng lạc quan ở các nhóm thanh niên là khác nhau Chẳng hạn, tỷ lệ hoàn toàn đồng ý

"sẽ có công việc mình thích" ở nhóm nam thanh niên gia tăng không đáng kể (80,3% so với 80%) Nhưng những khoảng cách ở nhóm nữ lại cao hơn (81,9% so với 74,8%)" [59, tr.26]

Đặng Đình Phú, trong bài viết "Tăng cường công tác thanh niên của Đảng - một đòi hỏi tất yếu hiện nay" đã phân tích rõ hơn quan điểm của Đảng

Cộng sản Việt Nam về vị trí, vai trò chính trị - xã hội của tổ chức Đoàn thanh niên: đội dự bị tin cậy của Đảng Cộng sản Việt Nam; trường học xã hội chủ nghĩa của thanh niên Việt Nam; người đại diện, chăm lo, bảo vệ quyền lợi của tuổi trẻ; tổ chức phụ trách đội thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh [43, tr.16]

Ngô Bích Ngọc, trong bài viết "Đảng Cộng sản Việt Nam với việc xây

dựng Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh" đề cập đến rất nhiều quan

điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về Đoàn thanh niên Từ các quan điểm đó, tác giả đã thâu tóm vai trò của Đoàn thanh niên như sau: "Đoàn là một tổ chức của những người trẻ tuổi, là trợ thủ đắc lực và là đội hậu bị đáng tin cậy của Đảng, là người đại diện chân chính lợi ích của thế hệ trẻ Việt Nam, là trực tiếp phụ trách dìu dắt, giáo dục thiếu niên và nhi đồng…" [43, tr.134]

Dương Trung Ý, trong bài viết "Phát huy tính tích cực chính trị của mỗi thanh niên đối với sự phát triển của đất nước trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa" đã chỉ ra tính tích cực chính trị của mỗi thanh

niên đối với sự phát triển của đất nước và khẳng định: "trong phát triển kinh

tế hiện nay, ngày càng thấy rõ hơn khi Đoàn chủ động, tích cực thực hiện các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia ở các địa phương" [43, tr.150]

Trên những trang của Tạp chí Thanh niên những năm gần đây có nhiều bài viết về vai trò của tổ chức đoàn thanh niên hiện nay [83] Một số bài viết trong đó: Phạm Tuyết Nga, Đoàn Thanh niên Bắc Giang với công tác bảo vệ môi trường [62]; Nguyễn Xuân Vĩnh, Tuổi trẻ Bình Định xung kích tham gia xây dựng và phát triển quê hương [109]; Nguyễn Thế Nghị, Vai trò của Đoàn trong công tác phát triển nguồn nhân lực trẻ [63]; v.v… Các bài viết trên Tạp

chí Thanh niên đã khẳng định rõ hơn về vị trí, vai trò của công tác tập hợp, giáo dục và rèn luyện thanh niên, những người chủ tương lai của đất nước Đồng thời cũng đã chỉ ra trách nhiệm của các cấp, các ngành, các tổ chức và các lực lượng đối với công tác tập hợp, giáo dục thanh niên Trong đó đã nhấn mạnh vai trò của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị

- xã hội của thanh niên Việt Nam Trong thời kỳ mới, tổ chức Đoàn có trách nhiệm xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự hào tự tôn dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng, là

những công dân tốt của đất nước; có sức khỏe, có phẩm chất và năng lực làm chủ khoa học công nghệ hiện đại; xung kích đi đầu trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế

Ngô Thế Nghị, trong bài viết Đoàn thanh niên thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, đã chỉ ra những hoạt động mà Đoàn thanh niên cả

nước đã tham gia trong chương trình xây dựng nông thôn mới, như: Tuyên truyền nâng cao nhận thức về xây dựng nông thôn mới; Tham gia xây dựng

cơ sở hạ tầng, cảnh quan, bảo vệ môi trường; Tham gia phát triển kinh tế trên địa bàn nông thôn; Tham gia xây dựng đời sống nông thôn; Xung kích giữ gìn

an ninh chính trị trên địa bàn nông thôn; Tham gia xây dựng Đảng, chính quyền nhân dân; Tổ chức các đội trí thức trẻ tình nguyện tham gia xây dựng nông thôn mới Về tham gia xây dựng đời sống nông thôn, thời gian vừa qua,

"tổ chức đoàn các cấp đã tổ chức được 98.641 hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao; tham gia quản lý 1.981 điểm truy cập internet, thành lập 5.000 câu lạc bộ tiền hôn nhân" Tham gia phát triển kinh tế trên địa bàn nông thôn, "các cấp bộ đoàn đã tổ chức 9.738 lớp tập huấn chuyển giao công nghệ, thu hút 678.973 đoàn viên, thanh niên tham gia; thành lập và duy trì 20.378 câu lạc

bộ tổ hợp tác, hợp tác xã;…" [64, tr.20, 22]

Hà Đức Thành, trong bài viết Tuổi trẻ Gia Lai xung kích trong việc tham gia xây dựng nông thôn mới, phản ánh các tổ chức cơ sở đoàn đã có

nhiều hoạt động tham gia xây dựng nông thôn mới như: Tham gia xây dựng

cơ sở hạ tầng; xây dựng các câu lạc bộ khuyến nông;… "Cuộc vận động

"Tuổi trẻ chung tay xây dựng nông thôn mới" đã mang lại hiệu quả thiết thực với những công trình, phần việc đầy ý nghĩa cho người dân, từ đó góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm cuẩ đoàn viên thanh niên và nhân dân địa phương về chương trình xây dựng nông thôn mới" [80, tr.30]

Trên báo điện tử, có khá nhiều bài viết về vị trí vai trò của Đoàn và tổ

chức đoàn cơ sở "Đoàn viên thanh niên Viện Khoa học tổ chức nhà nước

phát huy vai trò xung kích trong nghiên cứu khoa học" của Nguyễn Thị

Quỳnh Giang, đã chỉ ra vai trò của tổ chức đoàn trong nghiên cứu khoa học và cho rằng, đoàn thanh niên trong chi đoàn có nhiều ưu điểm về tố chất, tinh thần ham học hỏi và nỗ lực, tích cực tham gia các hoạt động nghiên cứu khoa học Song, đoàn thanh niên trong chi đoàn cũng có một số hạn chế về chuyên môn, nghiệp vụ, chưa thực sự tâm huyết trau dồi các kĩ năng và cách thức tiến hành nghiên cứu khoa học [119]

Phạm Ninh Hải với bài "Đoàn thanh niên với nghiên cứu khoa học" đã

làm nổi bật các thành tích nghiên cứu khoa học của thanh niên trong chi đoàn thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Hải Dương Đó là, chi đoàn đã có nhiều công trình "Sáng tạo trẻ", góp phần thi đua tình nguyện, phát huy sáng kiến, cải tiến và áp dụng giải pháp khoa học công nghệ và ứng dụng công nghệ mới vào thực tiễn sản xuất [112]

Ban Chấp hành Đoàn trường Bách Khoa, "Tuổi trẻ Đại học Bách khoa

Hà Nội - Tự hào truyền thống anh hùng" nhấn mạnh hiệu quả hoạt động của

Đoàn thanh niên đã đạt được và khẳng định: Đoàn thanh niên các cấp hoàn thành tốt vai trò nòng cốt chính trị đối với tổ chức Hội sinh viên Tổ chức Đoàn và Hội đã luôn phối hợp rất tốt trong mọi hoạt động phong trào sinh sinh viên" [113]

"Phát huy "3 trách nhiệm" trong đoàn viên, thanh niên" của Gia Huy

đã có những phân tích nêu rõ, để phát huy 3 trách nhiệm (trách nhiệm với bản thân, trách nhiệm với công việc và trách nhiệm với cộng đồng) trong đoàn viên, thanh niên Đoàn cơ sở cần phải phát huy vai trò xung kích của tuổi trẻ trong thực hiện nhiệm vụ được giao, đó là xung kích trong nâng cao trình độ chuyên môn, lý luận, rèn luyện tác phong, lề lối công tác, đạo đức công vụ; nghiêm túc, cầu thị, tận tâm với công việc được giao, sáng tạo, tích cực trong công việc, tình nguyện đảm nhận nhiệm vụ, gương mẫu trong cơ quan; tích cực tham gia xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, bảo vệ môi trường, ý

thức chấp hành pháp luật, bài trừ tệ nạn, giữ gìn an ninh trật tự,…[117]

"Đảng bộ tỉnh Luông Pha Băng (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào) và công tác thanh niên trong điều kiện mới" của Bun-chăn Pan-phong-phết đã

làm rõ công tác thanh niên ở Luông Pha Băng và vai trò của Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Lào Tác giả trích dẫn Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về vị trí, vai trò của thanh niên và bồi dưỡng thanh niên: "Sự nghiệp đổi mới có thành công hay thất bại, cách mạng Lào có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không, phần lớn tùy thuộc vào lực lượng thanh niên, vào việc bồi dưỡng rèn luyện các thế hệ thanh niên" [118]

Các công trình nghiên cứu, bài viết về vị trí, vai trò của thanh niên và tổ chức đoàn thanh niên đã làm rõ những vấn đề sau đây:

Một là, thanh niên là lực lượng đông đảo trong xã hội, là người chủ xã

hội trong tương lai Vận mệnh của quốc gia dân tộc, của nhân loại nằm ở trong tay thanh niên "Tương lai của giai cấp công nhân tùy thuộc vào tình trạng thế hệ thanh niên của nó" [55, tr.438]

Hai là, để phát huy vai trò to lớn của thanh niên phải tiến hành công tác

giáo dục, rèn luyện thanh niên "Những người công nhân tiên tiến nhất, ý thức đầy đủ rằng, tương lai của giai cấp họ và kế đó là tương lai của nhân loại hoàn toàn tùy thuộc vào sự giáo dục các thế hệ công nhân đang lớn" [56, tr.198] Giáo dục, rèn luyện thanh niên trở thành thực sự là những chủ nhân tương lại của giai cấp, dân tộc, nhân loại giữ vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng

Ba là, Đoàn thanh niên là tổ chức chính trị - xã hội có chức năng tập hợp,

giáo dục và tổ chức các hoạt động cho thanh niên Đoàn Thanh niên Cộng sản là trường học kế thừa cách mạng của thanh niên; trường học của sự đoàn kết, bảo

vệ lợi ích, điều hành và quản lý thanh niên; trường học giáo dục, đấu tranh giai cấp, hoạt động chính trị xã hội, đào tạo và tôi luyện thanh niên "Đoàn phải làm cho mọi người thấy rằng mỗi một đoàn viên của mình đều là người có học thức

và đồng thời cũng biết lao động"; "Đoàn Thanh niên Cộng sản phải là một đội xung kích, một đội mà ở trong mọi việc đều biết giúp đỡ, đều có tinh thần chủ động và có sáng kiến của mình" [53, tr.376, 375].

Mỗi công trình, bài viết trên đây tuy có những tiếp cận khác nhau về vị trí, vai trò, hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn và công tác thanh niên nhưng đều là những luận điểm được đúc rút của các tác giả từ nghiên cứu lý luận và thực tiễn Do đó, các tài liệu này có giá trị gợi mở cho tìm hiểu quan niệm, đặc điểm, nhiệm vụ, vị trí, vai trò của tổ chức cơ sở đoàn và hình thành các nội dung nghiên cứu cho đề tài luận án

1.2 NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC ĐOÀN THANH NIÊN VÀ TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

Các công trình nghiên cứu, bài viết về hoạt động của tổ chức Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn trên các nội dung chủ yếu: Vai trò hoạt động của tổ chức Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn; Hoạt động sinh hoạt đoàn, hoạt động tuyên truyền giáo dục trong tổ chức và hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của tổ chức Đoàn

Về vai trò của hoạt động của tổ chức Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn Phần VI cuốn sách Xã hội học Thanh niên của Đặng Cảnh Khanh đã có

những mô tả, phân tích về phong trào thanh niên và công tác thanh niên Về phong trào thanh niên, tác giả cho rằng, "Một trong những nhân tố quan trọng nhất đối với việc đoàn kết, tập hợp thanh niên trong phong trào hành động cách mạng là sự củng cố và phát huy được vai trò và sức mạnh của Đoàn thanh niên và các tổ chức thanh niên dưới sự lãnh đạo của Đảng Hoạt động của Đoàn phải được coi là hạt nhân của phong trào thanh niên" [52, tr.508] Sau khi chỉ ra những thời cơ và thách thức đối với thanh niên, tác giả đã đưa

ra các giải pháp đẩy mạnh công tác đoàn, trong đó có các giải pháp nâng cao hiệu quả tổ chức các hoạt động của Đoàn Theo tác giả, để nâng cao hiệu quả

tổ chức các hoạt động của Đoàn thanh niên cần tập trung: nâng cao chất lượng

chính trị của tổ chức đoàn; đổi mới và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ đoàn; tăng cường công tác quản lý và chính sách cho cán bộ đoàn; nâng cao chất lượng đoàn viên, mở rộng mặt trận đoàn kết thanh niên; tăng cường công tác kiểm tra của đoàn "Kinh nghiệm thực tế cho thấy, những cơ sở Đoàn vững mạnh, có các hoạt động của Đoàn phong phú, đúng đắn và thiết thực sẽ cuốn hút được thanh niên, các hiện tượng tiêu cực bị ngăn chặn, thanh niên được động viên tham gia tích cực vào các hoạt động lao động sáng tạo và sinh hoạt lành mạnh" [52, tr.508, 509] Tác giả nhấn mạnh: "Chỉ có quan tâm một cách thiết thực đến nhu cầu, tâm lý, tâm trạng và nguyện vọng của tuổi trẻ, Đoàn Thanh niên mới có thể trở thành hạt nhân của phong trào thanh niên" [52, tr.511]; "Để có được phong trào đoàn mạnh mẽ, thu hút được thanh niên, chúng ta phải đào tạo, bồi dưỡng nhiều hơn đội ngũ cán bộ đoàn có nhiệt tình công tác, có trình độ chuyên môn và tổ chức cao" [52, tr.513]

Ở một góc độ khác, một số tác giả tiếp tục khẳng định rõ, để nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của chính quyền các câp và sự hỗ trợ của các tổ chức chính trị -

xã hội như Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Sách: "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác thanh niên trong giai đoạn hiện nay" của Lâm Quốc Tuấn,

Phạm Tất Thắng (đồng chủ biên), đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng của vấn đề Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo công tác thanh niên giai đoạn hiện nay Đặc biệt, cuốn sách đưa đưa ra một loạt các giải pháp để tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên trong giai đoạn hiện nay Trong đó, có những giải pháp như: Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các tổ chức đảng đối với thanh niên là lãnh đạo công tác thanh niên trong thời

kỳ mới; Tăng cường giáo dục lý tưởng, đạo đức cách mạng, lối sống văn hóa,

ý thức công dân để hình thành thế hệ thanh niên có phẩm chất tốt đẹp, có khí phách và quyết tâm hành động; Đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của tổ chức đảng đối với Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh; Đảng lãnh

đạo, chỉ đạo xây dựng môi trường xã hội lành mạnh, tạo điều kiện giải quyết việc làm, tăng thu nhập và cải thiện đời sống cho thanh niên nâng cao đời sống văn hóa tinh thần, phát triển toàn diện; Tiếp tục coi trọng việc trọng dụng tài năng trẻ, tạo bước chuyển có tính đột phá trong bố trí và sử dụng cán

"Chủ trương, chính sách về công tác thanh niên - thực trạng, nguyên nhân, kinh nghiệm" của Nguyễn Văn Giang đã phân tích, đánh giá thực trạng

phong trào thanh niên, từ đó rút ra kinh nghiệm, để thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng về công tác thanh niên phải nâng cao nhận thức của các

tổ chức đảng, cán bộ, đảng viên, công chức Nhà nước về sự lãnh đạo của Đảng đối với thanh niên và công tác thanh niên; đề cao vai trò tham mưu xây dựng pháp luật và các thể chế liên quan đến thanh niên và công tác thanh niên của tổ chức Đoàn [43, tr.20]

Cao Thanh Vân trong bài viết: "Nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước về thanh niên và công tac thanh niên" đã chỉ rõ nguyên nhân của

những hạn chế hoạt động của tổ chức Đoàn là do một số cấp ủy đảng chưa quan tâm đúng mức đến công tác thanh niên, đến hoạt động của tổ chức Đoàn

và việc quy hoach, đòa tạo, bồi dưỡng cán bộ đoàn chưa thường xuyên, chưa kịp thời [43, tr.89]

"Đảng lãnh đạo Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể thực hiện chủ trương, chính sách về công tác thanh niên - thực trạng, nguyên nhân và giải

pháp" của Hoàng Mạnh Quân nhấn mạnh vai trò Mặt trận Tổ quốc các cấp

đối với tổ chức Đoàn và hoạt động của tổ chức Đoàn [43, tr.148]

Về các hoạt động của tổ chức đoàn Tạp chí Thanh niên những năm

gần đây đã có các bài viết về hoạt động của tổ chức đoàn và công tác thanh

niên Một số bài viết trong số đó: "Điểm lại những phong trào lớn của Đoàn

và phong trào thanh niên nước ta" của Kim Duyên; "Đổi mới phương thức tập hợp, giáo dục thanh niên" của Nguyễn Trọng Bình; "Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn" của Nguyễn Bá San; Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn ở các đơn vị cơ sở trong quân đội hiện nay, của Trần Tiến Dũng; Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở Đoàn trong tình hình mới của Lê Văn Ri; Phát huy tính xung kích, sáng tạo của thanh niên Đồng Nai trong xây dựng nông thôn mới của Chu Xuân Đại Thắng; Nguyễn Xuân Huy, Nâng cao vai trò tổ chức đoàn trong công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên của Nguyễn Xuân Huy; Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn, biện pháp thiết thực góp phần xây dựng cơ

sở đoàn vững mạnh, của Trịnh Trọng Tuân; v.v [83] Các bài viết về hoạt

động của tổ chức Đoàn khá đa dạng, song cũng đã tập trung ở những nội dung: Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn xung kích thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ ở các địa phương, các lĩnh vực, các ngành; Tiếp tục đổi mới nội dung, hình thức hoạt động của tổ chức Đoàn từ diện rộng sang chiều sâu nhằm phát huy cao độ sức mạnh của tuổi trẻ trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc [83]

Lê Văn Ri, trong bài viết Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức cơ sở Đoàn trong tình hình mới, đã thống kê, đến hết năm 2015, cả nước có 50.355

Đoàn cấp cơ sở (24.942 Đoàn cơ sở và 25.413 chi đoàn cơ sở), trong đó có 11

161 Đoàn xã, phường, thị trấn và 274.577 chi đoàn Bài viết đã đề xuất cac giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của tổ chức cơ sở đoàn: Nâng cao chất lượng tổ chưc cơ sở đoàn theo phương châm "Chất lượng cơ sở là trọng

tâm cán bộ là then chốt, đoàn kết và tập hợp thanh niên là nhiệm vụ hàng đầu"; Tập trung nâng cao chất lượng đoàn viên, đội ngũ cán bộ đoàn Về chế

độ sinh hoạt đoàn, bài viết đã cung cấp kết quả khảo sát thực tế: "Khảo sát

280 cán bộ đoàn cơ sở tại 12 tỉnh, thành khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, chỉ có 18,15% cho rằng chi đoàn duy trì được sinh hoạt hàng tháng; 14,23% cho rằng sinh hoạt 2 tháng/lần; 56,93 cho rằng, duy trì sinh hoạt 3 tháng/lần; 10,69% cho rằng thỉnh thoảng mới sinh hoạt" Từ đó, tác giả đề xuất: đổi mới chế độ sinh hoạt cho phù hợp, đối với chi đoàn nêm "ba tháng một lần, khi thật cần thiết sinh hoạt đột xuất" thay vì sinh hoạt hàng tháng như hiện nay [68, tr.16, 17]

Chu Xuân Đại Thắng, trong bài viết Phát huy tính xung kích, sáng tạo của thanh niên Đồng Nai trong xây dựng nông thôn mới đã phản ánh hoạt động

tuyên truyền của tổ chức đoàn trong nhân dân về mục tiêu, nội dung, ý nghĩa của chương trình xây dựng nông thôn mới; thực hành "Xung kích phát triển kinh tế - xã hội vầ bảo vệ Tổ quốc"; đẩy mạnh phong trào thi đua "4 mới" (kỹ thuật mới, ngành nghề mới, thị trường mới, mô hình mới) chủ động tham gia vào đào tạo nghề cho thanh niên, phát triển kinh tế hộ gia đình, " "Thông qua các buổi sinh hoạt đoàn chi đoàn, câc đoàn viên đã được tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giới thiệu việc làm, biết được những mô hình phát triển sản xuất, lập thân lập nghiệp" "Với những hành động, việc làm thiết thực cụ thể của mình, tuổi trẻ Đồng Nai đã có những đóng góp nhất định vào công cuộc phát

triển kinh tế - xã hội của tỉnh nhà và xây dựng nông thôn mới" [81, tr.27]

Nguyễn Xuân Huy, Nâng cao vai trò tổ chức đoàn trong công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên đã khẳng định, giáo dục về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí

Minh, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên không ngừng được đổi mới "Nhìn chung, công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên của tổ chức đoàn xã, phường, thị trấn

ngày một tốt hơn; phần lớn đoàn viên, thanh niên tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, quê hương, đất nước" Song cũng còn một số hạn chế như: nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan trọng tuyên truyền, giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên; sự phối kết hợp giữa các lực lượng trong chưa tốt; nội dung, hình thức chưa có nhiều đổi mới Trên cơ sở đó, bài viết đã đưa ra một số khuyến nghị các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, thanh niên như: nâng cao nhận thức trách nhiệm; Đổi mới nội dung, hình thức;… [49, tr.12, 13]

Trịnh Trọng Tuân, Nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn, biện pháp thiết thực góp phần xây dựng cơ sở đoàn vững mạnh, Bài viết khẳng định tầm

quan trọng của sinh hoạt chi đoàn với việc xây dựng tổ chức đoàn cơ sở vững mạnh; chỉ ra "chất lượng sinh hoạt của một số chi đoàn còn có những bất cập như: Nội dung, hình thức sinh hoạt có nơi, có lúc còn khô cứng, tẻ nhạt, không tạo được sự hấp dẫn lôi cuốn đoàn viên tham gia, gây tâm lý nhàm chán" "Đổi mới, nâng cao chất lượng sinh hoạt chi đoàn là nội dung hết sức quan trọng, góp phần thiết thực trong việc xây dựng cơ sở đoàn vững mạnh" Kiến nghị: xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn cơ sở về số và chất lượng; nâng cao chất lượng đội ngũ đoàn viên; duy trì sinh hoạt nền nếp theo định kỳ mỗi tháng 01 lần; trong các buổi sinh hoạt chú trọng để cho đoàn viên trao đổi thông tin, tranh luận theo các chủ đề; nội dung sinh hoạt bám sát vào các quy định, hướng dẫn của tổ chức đoàn cấp trên và bám sát thực tiễn, nhu cầu của đoàn viên [82, tr.16, 17]

Trên các báo điện tử có nhiều bài viết về hoạt động của tổ chức Đoàn

"Tuổi trẻ Đại học Bách khoa Hà Nội - Tự hào truyền thống anh hùng của"

cảu Ban Chấp hành Đoàn trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã đề cập đến các hoạt động của Đoàn trường: tuyên truyền, giáo dục chính trị - tư tưởng, đạo đức, lối sống cho đoàn viên, sinh viên; học tập và nghiên cứu khoa học

trong cán bộ trẻ và sinh viên nhà trường; tình nguyện; văn hoá - văn nghệ, thể

dục - thể thao [113]."Phong trào thi đua yêu nước ở Đoàn Khối các cơ quan Trung ương" của Tâm Uyên đã mô tả phong trào thi đua yêu nước ở Đoàn

Khối cơ quan Trung ương Tác giả chỉ ra rằng, Đoàn Khối các cơ quan Trung ương đã có nhiều hoạt động ý nghĩa, như: hoạt động về nguồn, giáo dục truyền thống, là những chương trình tri ân, đền ơn đáp nghĩa các thế hệ cán bộ lão thành qua các thời kỳ ở cơ quan Trung ương Các hoạt động này được Đoàn thanh niên triển khai thực hiện đồng bộ và phù hợp với điều kiện, tình hình cụ thể của từng cơ quan, đơn vị và đã đạt được những kết quả nổi bật, thể hiện bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần xung kích của tuổi trẻ Khối các cơ quan

trung ương [116] "Hoạt động Đoàn gắn với nhu cầu thanh niên" tổng hợp ý

kiến của các Bí thư huyện Đoàn thuộc tỉnh Đoàn Đồng Nai xung quanh vấn

đề hoạt động của tổ chức Đoàn gắn với nhu cầu thanh niên Bài viết chỉ rõ, các tổ chức Đoàn cơ sở phải tiếp tục đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho đoàn viên, thanh niên; tăng cường các hoạt động đồng hành với thanh niên; Nâng sức thu hút để tập hợp thanh niên; Phát huy sáng tạo của thanh niên; nâng cao chất lượng hoạt động tình nguyện; đồng hành với thanh

niên trong đào tạo nghề nghiệp và việc làm [110] "Đảng bộ tỉnh Luông Pha Băng (Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào) và công tác thanh niên trong điều kiện mới" của Bun-chăn Pan-phong-phết đã đưa ra các nhận định: công tác

đoàn và phong trào thanh niên ở Luông Pha Băng đã có sự phát triển tương đối toàn diện, tạo ra nhiều nét mới trong các hoạt động; Tính tích cực chính trị xã hội, tinh thần tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng của thanh niên được phát huy mạnh mẽ Bài viết cũng chỉ ra một số hạn chế trong công tác đoàn ở Luông Pha Băng, như: việc nắm bắt tình hình tư tưởng và định hướng dư luận xã hội trong thanh niên còn chưa kịp thời; chất lượng tổ chức cơ sở đoàn chưa đồng đều, nhất là tổ chức cơ sở ở vùng sâu, vùng xa còn thiếu bền vững [118]

Trên trang điện tử của Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Lào đã cung cấp thông tin về hoạt động của tổ chức này Đoàn đã thường tổ chức các

hoạt động trên các lĩnh vực, chính trị, kinh tế, văn hoá và sức khoẻ để: giáo dục thanh thiếu niên theo hệ tư tưởng chính trị chủ nghĩa xã hội và lý tưởng cách mạng của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào Tổ chức Đoàn đã chú trọng cung cấp nghề, kĩ năng nghề, khả năng nghề cho thanh niên; nâng cao nhận thức cho thanh thiếu niên và trẻ em về sức khỏe, thể chất và tinh thần; huy động sự tham gia của thanh niên vào các nhiệm vụ quốc gia; tạo ra thu nhập

để hỗ trợ các phong trào thanh niên Đoàn Thanh niên Nhân dân Cách mạng Lào đã đề ra tám kế hoạch ưu tiên: a, giáo dục tư tưởng cách mạng cho thanh thiếu niên; b, giúp thanh niên tiếp cận khoa học kỹ thuật, công nghệ và nâng cao văn hóa; c, đào tạo kỹ năng nghề và nâng cao văn hóa, nghệ thuật cho thanh thiếu niên; d, chăm sóc sức khỏe thể chất, tinh thần cho thanh thiếu niên

và ngăn ngừa tác động tiêu cực xã hội đến thanh niên và trẻ em; e, cải tiến tổ chức thanh thiếu niên; g, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ sự phát triển của giới trẻ; h, tạo thêm thu nhập cho thanh thiếu niên; i, thực hiện kế hoạch quan

hệ quốc tế của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào [114]

Liên hiệp Thanh niên Nga là một tổ chức phi chính phủ và phi lợi nhuận lớn nhất ở Nga Thông qua các dự án và chương trình, Liên hiệp Thanh niên Nga tổ chức các hoạt động trợ giúp, hướng dẫn và trao đổi kinh nghiệm cho những người trẻ tuổi ở Nga; thúc đẩy ngôn ngữ và văn hoá Nga; giúp thanh niên tăng cường kĩ năng ngoại giao và kinh nghiệm kinh doanh; giao lưu, hợp tác giữa thanh niên Nga với thanh niên trong khối tổ chức Thượng Hải (SCO), thanh niên trong khối BRICS (gồm các nước: Braxin, Nga, Ân

Độ, Trung Quốc và Nam phi), nhất là thanh niên thuộc cộng đồng các quốc gia độc lập, tách ra từ Liên Xô cũ (CIS) [115]

Các công trình nghiên cứu, cuốn sách, bài viết về hoạt động của Đoàn thanh niên, tổ chức cơ sở Đoàn trên nhiều nội dung, các nội dung chủ yếu:

Một là, về vị thế, vai trò hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ

sở Đoàn Hoạt động của Đoàn thanh niên là hạt nhân của phong trào thanh

niên; có vai trò tập hợp, tổ chức cho thanh niên xung kích, phát huy sức lực, trí tuệ, nhiệt tình của tuổi trẻ vào những công việc có ích trong xây dựng quê hương, đất nước và bảo vệ Tổ quốc Thông qua các hoạt động xung kích giáo dục lý tưởng, đạo đức, lối sống, hình thành trong thanh niên phẩm chất con người Việt Nam; đồng thời, taok điều kiện cho thanh niên mở rộng không gian sống, gia tăng các quan hệ xã hội, tạo mạng lưới xã hội ngày càng sâu, rộng hơn, tạo vốn xã hội để thanh niên lập thân, lập nghiệp

Hai là, về kết quả hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn Những thập kỷ vừa qua, Đoàn đã chủ động, tích cực triển khai các hoạt

động với nội dung, hình thức khá phong phú, khá sát hợp với thực tiễn, về cơ bản đáp ứng được phần nào nhu cầu của đoàn viên, thanh niên Các hoạt động nổi trội của Đoàn thanh niên hiện nay như: phong trào "Tuổi trẻ lập nghiệp",

"Tuổi trẻ dựng nước" và các mô hình kết quả của phong trào thanh niên như:

"làng thanh niên", "trang trại trẻ", "khu kinh tế thanh niên", v.v Sách Xã hội học thanh niên đã đưa ra số liệu điều tra thanh niên về hoạt động của Đoàn: trong số 1447 thanh niên được phỏng vấn, 54,6% nói rằng, đoàn cơ sở của họ thường xuyên tổ chức các hoạt động, 27,7% cho rằng đoàn cơ sở cẩu họ thỉnh thoảng mới sinh hoạt và 2,1% nói rằng chi đoàn của họ không sinh hoạt bao giờ [52, tr.510]

Ba là, về những hạn chế trong hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn Hiện nay số lượng tổ chức cơ sở Đoàn vững mạnh chưa

nhiều, các hoạt động của Đoàn chưa phong phú, chưa hấp dẫn và chưa đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng của thanh niên nên chưa thu hút đông đảo đoàn viên, thanh niên tự giác, tích cực tham gia Có những thời điểm, ở một số nơi, hoạt động của Đoàn còn mang tính hình thức, hành chính, chạy theo thành tích, chưa thực chất

Bốn là, về xu hướng hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn Trong thời gian tới, hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn sẽ mạnh

hơn, nội dung và hình thức đa dạng, phong phú hơn, thu hút được nhiều đoàn viên, thanh niên tham gia Hoạt động của Đoàn sẽ thực sự là môi trường xã hội tốt để thanh niên lập thân, lập nghiệp, góp sức vào sự nghiệp xây dững và bảo vệ Tổ quốc

Năm là, về khuyến nghị các giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động của Đoàn thanh niên và tổ chức cơ sở Đoàn Các khuyến nghị tập trung vào

vấn đề xây dựng đội ngũ cán bộ đoàn, xây dựng tổ chức cơ sở Đoàn vững mạnh và chủ động, tích cực đổi mới nội dung, hình thức hoạt động phù hợp với tình hình, nhiệm vụ cụ thể của từng địa phương và đặc điểm, nhu cầu, nguyện vọng của đoàn viên, thanh niên "Kinh nghiệm thực tế cho thấy, những cơ sở Đoàn vững mạnh có các hoạt động phong phú, đúng đắn và thiết thực sẽ có sức hút thanh niên" [52, tr.508]

Các giải pháp nhấn mạnh việc chuyển hoạt động từ "diện rộng sang chiều sâu", lấy hiệu quả, chất lượng làm chính Hướng trọng tâm vào sinh hoạt giáo dục, tổ chức các hoạt động xung kích, huy dộng sức mạnh của tuổi trẻ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa Đồng thời nhấn mạnh, các hoạt động của Đoàn phải thiết thực, phù hợp với tuổi trẻ "Chỉ có quan tâm một cách thiết thực đến nhu cầu, tâm lý, tâm trạng

và nguyện vọng của tuổi trẻ, Đoàn Thanh niên mới có thể trở thành hạt nhân của phong trào thanh niên" [52, tr.511]

Các tổ chức Đoàn, nhất là tổ chức cơ sở Đoàn phải chú trọng giáo dục

lý tưởng, đạo đức, bồi đắp lối sống đẹp cho đoàn viên, thanh niên Đồng thời, chủ động, tích cực tham gia đấu tranh với những hiện tượng tiêu cực, lối sống không đẹp trong đoàn viên, thanh niên

Kết luận chương 1

Các công trình nghiên cứu, sách, bài viết về vai trò của thanh niên, tổ chức Đoàn và hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn không thật nhiều so với các chủ đề khác, song cũng đã làm rõ những nội dung cơ bản Các công

trình đó khẳng định rõ về lý luận và thực tiễn vai trò to lớn của thanh niên, tầm quan trọng của việc tập hợp thanh niên; khẳng định vị trí, vai trò, vị thế của Đoàn thanh niên trong việc tập hợp, giáo dục, tổ chức các hoạt động cho thanh niên

Các công trình nghiên cứu, sách, bài viết đã phản ánh khá sâu rộng hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn Trên cơ sở đó đã rút ra những kinh nghiệm trong tổ chức các hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sỏ Đoàn, đồng thời khuyến nghị các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn trong thời gian tới Kết quả nghiên cứu của các công trình đã công bố là tài liệu tham khảo, kế thừa tốt cho việc triển khai nghiên cứu về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn tỉnh Ninh Bình hiện nay

Các công trình nghiên cứu, sách, bài viết về hoạt động của Đoàn, tổ chức cơ sở Đoàn từ nhiều hướng tiếp cận khác nhau, chủ yếu dưới góc độ chính trị - xã hội và quản lý xã hội Chỉ có cuốn sách Xã hội học thanh niên của Đặng Cảnh Khanh được viết dưới góc độ tiếp cận xã hội học Trong các công trình nghiên cứu, sách, bài viết mà tác giả luận án sưu tìm được, chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay; chưa có công trình nào nghiên cứu về hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay từ hướng tiếp cận xã hội học Đó là "khoảng trống" về lý luận

và thực tiễn đòi hỏi luận án phải làm rõ Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ có những đóng góp về lý luận và thực tiễn đối với hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

2.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG NGHIÊN CỨU HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC CƠ SỞ ĐOÀN

2.1.1 Tổ chức cơ sở Đoàn

2.1.1.1 Quan niệm về tổ chức cơ sở Đoàn

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là tổ chức chính trị - xã hội của thanh niên Việt Nam, do Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng lập, lãnh đạo và rèn luyện; có nhiệm vụ đoàn kết tập hợp các tầng lớp thanh niên để giáo dục, rèn luyện và tổ chức các phong trào hành động cách mạng trong thanh niên [17]

Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh là thành viên trong hệ thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật của nước Cộng

hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Đối với Đảng, Đoàn hoạt động dưới sự lãnh

đạo trực tiếp của Đảng, là đội dự bị tin cậy của Đảng, nguồn cung cấp cán bộ

theo yêu cầu nhiệm vụ chính trị của Đảng Đối với nhà nước, Đoàn là chỗ dựa

vững chắc của Nhà nước trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ

Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Đoàn phối hợp với các cơ quan nhà nước, các đoàn thể và tổ chức chính trị - xã hội chăm lo giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh niên,

thiếu nhi Đối với các tổ chức xã hội của thanh niên và phong trào thanh niên,

Đoàn giữ vai trò làm nòng cốt chính trị trong việc xây dựng, tổ chức và hoạt động của Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam, Hội Sinh viên Việt Nam, Hội

Doanh nghiệp trẻ Việt Nam và các thành viên khác của Hội Đối với Đội Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn giữ vai trò là người phụ trách, có trách

nhiệm xây dựng tổ chức Đội, lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ làm công tác thiếu nhi, tạo điều kiện về cơ sở vật chất và tài chính cho hoạt động của Đội [17]

Là một tổ chức chính trị - xã hội, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh được tổ chức theo mô hình bốn cấp: cấp Trung ương, cấp tỉnh và tương đương, cấp huyện và tương đương, cấp cơ sở Tổ chức cơ sở Đoàn gồm: đoàn cơ sở và chi đoàn cơ sở, được thành lập theo địa bàn dân cư, theo ngành nghề, theo đơn vị học tập, lao động, nơi cư trú và đơn vị cơ sở trong lực lượng vũ trang nhân dân Tổ chức cơ sở Đoàn có thể trực thuộc huyện đoàn, tỉnh đoàn hoặc đoàn khối, đoàn ngành tùy thuộc vào tính đặc thù của từng đơn vị theo hướng dẫn của Ban Thường vụ Trung ương Đoàn Ở các tỉnh, thành phố, tổ chức cơ sở Đoàn gồm 3 khối: Tổ chức cơ sở Đoàn các xã, phường, thị trấn (cấp xã); tổ chức cơ sở Đoàn khối cơ quan Đảng, chính quyền, tổ chức chính trị - xã hội cấp huyện, tỉnh; tổ chức cơ sở Đoàn khối doanh nghiệp Tổ chức cơ sở Đoàn ở các khối thường là tổ chức Đoàn cơ sở hai cấp, bên dưới là các chi đoàn trực thuộc Ở tổ chức cơ sở Đoàn cấp xã, các chi đoàn trực thuộc được thành lập ở các thôn, xóm

Từ những quy định mang tính "pháp lý", có thể nhận diện tổ chức cơ

sở Đoàn hiện nay: Một là, tổ chức cơ sở Đoàn là một hệ thống (hệ thống con) thuộc hệ thống chính trị cấp cơ sở (cấp xã và tương đương) Hai là, tổ

chức cơ sở Đoàn là một hệ thống xã hội

Ở nước ta, hệ thống chính trị bao gồm: Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội hợp pháp khác của nhân dân Trong đó, Đảng Cộng sản Việt Nam giữ vai trò lãnh đạo, Nhà nước giữ vai trò quản lý và điều hành, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức, đoàn thể chính trị - xã hội giữ vai trò tuyên truyền, tập hợp các tầng lớp nhân dân thực hiện đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Hệ thống chính trị ở nước ta được tổ chức theo bốn cấp: Trung ương, tỉnh, huyện, xã [1]

Hệ thống chính trị ở cấp xã là cấp cơ sở Do đó, tổ chức cơ sở Đoàn ở

xã, phường, thị trấn là một thành tố (hệ thống con) của hệ thống chính trị cấp

cơ sở như các thành tố khác: tổ chức Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, Hội Phụ nữ, Với tư cách là một hệ thống chỉnh thể, tổ chức và hoạt động của mỗi thành tố của hệ thống chính trị cấp xã có chức năng, phạm vi hoạt động riêng và liên hệ với nhau theo vị thế, vai trò

Tổ chức cơ sở Đoàn ở xã, phường, thị trấn là một thành tố (hệ thống con) của hệ thống chính trị cấp xã, tổ chức và hoạt động theo quy định của pháp luật và Điều lệ Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Trong các liên

hệ xã hội với các thành tố của hệ thống chính trị, tổ chức cơ sở Đoàn xã, phường, thị trấn chịu sự lãnh đạo của cấp ủy đảng, tổ chức đảng, quản lý và điều hành của chính quyền cấp xã, cùng với đoàn thể, tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị tuyên truyền, tổ chức các tầng lớp nhân dân thực hiện nghị quyết lãnh đạo của cấp ủy đảng, tổ chức đảng và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của chính quyền Đối tượng tuyên truyền, tổ chức của tổ chức

cơ sở Đoàn là thanh niên

Tổ chức cơ sở Đoàn xã, phường, thị trấn là một hệ thống, có cấu trúc nội tại gồm: Ban Chấp hành Đoàn cơ sở, các chi đoàn và đoàn viên Với tư cách là một hệ thống xã hội chỉnh thể, tổ chức, hoạt động của Ban Chấp hành, chi đoàn và đoàn viên trong tổ chức cơ sở Đoàn được quy định trong Điều lệ Đoàn, phù hợp với luật pháp hiện hành Liên hệ giữa các thành tố trong hệ thống tổ chức cơ sở Đoàn gồm liên hệ "dọc" và liên hệ "ngang" Ban Chấp hành tổ chức cơ sở Đoàn giữ vị thế, vai trò "lãnh đạo, chỉ đạo" các chi đoàn và đoàn viên Trong chi đoàn, Ban chấp hành chi đoàn giữ vị thế, vai trò "lãnh đạo, chỉ đạo", các đoàn viên liên hệ với nhau theo quy định của Điều lệ Đoàn Họ ngang nhau về nghĩa vụ và quyền lợi Tổ chức cơ sở Đoàn

xã, phường, thị trấn có mối liên hệ (liên hệ dọc) với tổ chức đoàn cấp trên (huyện, tỉnh và Trung ương)

Từ sự phân tích trên, quan niệm: Tổ chức cơ sở Đoàn là một hệ thống

xã hội, hệ thống con của hệ thống chính trị xã, phường, thị trấn (cấp cơ sở), tập hợp, giáo dục và tổ chức hoạt động cho lứa tuổi thanh niên ở cơ sở

Dấu hiệu khác biệt nhất của tổ chức Đoàn cơ sở so với các tổ chức

chính trị xã hội khác trong hệ thống chính trị cấp cơ sở là tập hợp, giáo dục

và tổ chức hoạt động cho lứa tuổi thanh niên ở cơ sở Đối tượng tập hợp, giáo

dục và tổ chức hoạt động của tổ chức Đoàn cơ sở là thanh niên Trong khi đó, đối tượng tập hợp, giáo dục và tổ chức hoạt động của Hội phụ nữ là phụ nữ, của Hội Cựu chiến binh là những cựu chiến binh Nếu Hội Phụ nữ, Hội Cựu chiến binh tập hợp những con người ở mọi độ tuổi thì tổ chức Đoàn cơ sở chỉ tập hợp, giáo dục và tổ chức hoạt động cho những con người trong độ tuổi thanh niên Đó là những con người từ 15 tuổi đến 30 tuổi, với những đặc điểm tâm sinh lý và xã hội mang nhiều nét đặc thù của lứa tuổi

2.1.1.2 Đặc trưng của tổ chức cơ sở Đoàn

Tổ chức cơ sở Đoàn có các đặc trưng: Hệ thống xã hội tập hợp các con

người trong lứa tuổi thanh niên; Tổ chức chính trị - xã hội mang tính quần chúng; Hệ thống xã hội tập hợp thanh niên ở cơ sở; Sự đan xen của các liên

hệ trong và liên hệ ngoài hệ thống

Tổ chức cơ sở Đoàn là một hệ thống xã hội tập hợp các con người trong lứa tuổi thanh niên Tổ chức cơ sở Đoàn là tổ chức của thanh niên, tập

hợp những con người trong độ tuổi từ 15 đến 30, để giáo dục, rèn luyện và tổ

chức các phong trào hành động cách mạng

Thanh niên là một nhóm nhân khẩu xã hội được đặc trưng bởi lứa tuổi, với những đặc điểm tâm, sinh lý xã hội của lứa tuổi trưởng thành; nhóm xã hội đang trong quá trình xã hội hóa mạnh, gắn liền với quá trình hình thành và định hình chuẩn mực xã hội, định hướng giá trị xã hội; với sự đa dạng về lợi ích và nhu cầu xã hội, thường xuyên diễn ra quá trình lựa chọn giá trị, chuẩn mực xã hội trong tương tác xã hội; luôn mong muốn vươn lên, nhanh nhạy

với cái mới, cái tiến bộ, song cũng ẩn chứa những rủi ro, bất cập khó lường; là lực lượng đặc biệt quan trọng trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Các nhà xã hội học Xô Viết khẳng định: "Thanh niên với tư cách là một tập đoàn xã hội đặc biệt, xét chung không có những đặc trưng cấu tạo giai cấp liên quan đến địa vị của con người trong hệ thống sản xuất xã hội, quan hệ với tư liệu sản xuất, vị trí trong phân công lao động xã hội và trong lĩnh vực phân phối Do

đó không áp dụng định nghĩa giai cấp cho thanh niên" [107, tr.92] Thanh niên là nhóm xã hội nhân khẩu theo độ tuổi, không phải là giai cấp, nhưng có mặt ở tất cả các giai tầng xã hội

Tổ chức cơ sở Đoàn là một tổ chức chính trị - xã hội mang tính quần chúng Tổ chức Đoàn là một tổ chức tập hợp thanh niên để giáo dục, rèn

luyện và tổ chức các phong trào cách mạng trong thanh niên Vì thế, việc tập hợp nhiều thanh niên là một trong những mục tiêu hoạt động của tổ chức Đoàn cơ sở Trong tổ chức và hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn vừa phải thực hiện đúng vị thế, vai trò của một tổ chức chính trị - xã hội trong hệ thống chính trị cơ sở; đồng thời phải đáp ứng nguyện vọng và bảo vệ quyền lợi chính đáng của đoàn viên, thanh niên Một hệ thống xã hội vừa phải bảo đảm

sự hoạt động theo chức năng xã hội của hệ thống, vừa phải thỏa mãn yêu cầu của các thành viên sẽ dễ nảy sinh mâu thuẫn, tạo ra xung đột xã hội trong tổ chức và hoạt động của tổ chức cơ sở Đoàn

Tổ chức cơ sở Đoàn là hệ thống xã hội tập hợp thanh niên cơ sở Khác

với tổ chức Đoàn cấp trên cơ sở, tổ chức cơ sở Đoàn là là nơi trực tiếp tập hợp, tổ chức mọi hoạt động cho đoàn viên, thanh niên; cầu nối giữa đoàn viên, thanh niên với hệ thống chính trị cơ sở và tổ chức Đoàn cấp trên; trực tiếp bảo đảm quyền lợi cho đoàn viên, thanh niên và giải đáp những đòi hỏi

chính đáng của đoàn viên, thanh niên

Giữa nhóm lãnh đạo (Ban Chấp hành Đoàn) và đoàn viên, giữa các đoàn viên luôn xuất hiện các vấn đề về lợi ích phải giải quyết để tạo sự "đồng