Đặc điểm và giá trị kiến trúc biệt thự pháp khu vực quảng trường ba đình, hà nội (tt)

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Số hiệu Bảng 1.1 Thống kê phân loại biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu theo phong cách kiến trúc Bảng 2.1 Tiêu chí đánh giá biệt thự Pháp theo thang điểm Bả

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

ĐỒNG MẠNH HÀ

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC

BIỆT THỰ PHÁP KHU VỰC QUẢNG TRƯỜNG

BA ĐÌNH, HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

Hà Nội - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

ĐỒNG MẠNH HÀ KHÓA: 2015 - 2017

ĐẶC ĐIỂM VÀ GIÁ TRỊ KIẾN TRÚC

BIỆT THỰ PHÁP KHU VỰC QUẢNG TRƯỜNG

BA ĐÌNH, HÀ NỘI

Chuyên ngành: Kiến trúc

Mã số: 60.58.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ KIẾN TRÚC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS.KTS NGUYỄN VŨ PHƯƠNG

Hà Nội - 2017

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Sau đại học Trường Đại học Kiến Trúc Hà Nội, các thầy cô, cán bộ giảng dạy trong thời gian học tập Tôi xin chân thành cảm ơn giáo viên hướng dẫn khoa học PGS.TS Nguyễn

Vũ Phương, trưởng khoa bộ môn Kiến trúc, đã giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Ngoại trừ các

số liệu, kết quả trích dẫn cụ thể, thì mọi nội dung cũng như kết quả nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Học viên

Đồng Mạnh Hà

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Số hiệu

Bảng 1.1 Thống kê phân loại biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu theo

phong cách kiến trúc Bảng 2.1 Tiêu chí đánh giá biệt thự Pháp theo thang điểm

Bảng 3.1 Các mô hình phát triển đặc trưng trong trung tâm đô thị

DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Hình 1 Biệt thự tại số 66 Ngô Quyền

Hình 2 Khu vực Quảng trường Ba Đình, thành phố Hà Nội

Hình 1.1 Các giai đoạn hình thành Khu phố Pháp ở Hà Nội

Hình 1.2 Quá trình hình thành các tuyến phố chính giai đoạn Tiền thực dân Hình 1.3 Quá trình hình thành các tuyến phố chính giai đoạn khai thác

thuộc địa Đông Dương lần 1 (1888 - 1920) Hình 1.4 Bản đồ Quy hoạch Hà Nội năm 1885 do người Pháp thực hiện [8]

Hình 1.5 Bản đồ Quy hoạch Hà Nội năm 1902 do người Pháp thực hiện[8]

Hình 1.6 Bản đồ Quy hoạch Hà Nội năm 1911 do người Pháp thực hiện[8]

Hình 1.7 Bản đồ Quy hoạch Hà Nội năm 1943 do người Pháp thực hiện[8]

Hình 1.8 Biệt thự phong cách Tân cổ điển tại số 30 Hoàng Diệu

Hình 1.9 Biệt thự phong cách Đông Dương trên phố Lý Nam Đế

Hình 1.10 Biệt thự phong cách Art Deco trên phố Hoàng Diệu

Hình 1.11 Phong cách kiến trúc địa phương Pháp

Hình 1.12 Lịch sử phát triển của khu vực nghiên cứu [8]

Hình 1.13 Sự hình thành mạng lưới đường phố trong khu vực Quảng trường

Hình 1.19 Mặt cắt đường Lê Hồng Phong [8]

Hình 1.20 Biệt thự tại số 9 Chu Văn An [8]

Hình 2.1 Cây xanh trong khu vực nghiên cứu

Hình 2.2 Không gian xanh khu vực Quảng trường Ba Đình

Hình 2.3 Hàng rào của một biệt thự trên phố Phan Đình Phùng

Hình 2.4 Hàng rào kết hợp với kiến trúc công trình tạo nên một tổng thể

hoàn chỉnh ở biệt thự số 69 Phan Đình Phùng

Hình 2.5 Biệt thự mang phong cách Tân cổ điển

Hình 2.6 Tổng mặt bằng biệt thự mang phong cách Địa phương Pháp

Hình 2.7 Tổng mặt bằng biệt thự mang phong cách Art Deco

Hình 2.8 Mặt bằng biệt thự mang phong cách Tân cổ điển

Hình 2.9 Mặt bằng tầng hầm biệt thự mang phong cách Địa phương Pháp

Hình 2.10 Mặt bằng tầng 1 biệt thự mang phong cách Địa phương Pháp

Hình 2.11 Mặt bằng tầng 2 biệt thự mang phong cách Địa phương Pháp

Hình 2.12 Mặt bằng tầng 1 biệt thự mang phong cách Art Deco

Hình 2.13 Mặt bằng tầng 2 biệt thự mang phong cách Art Deco

Hình 2.14 Mặt bằng tầng 3 biệt thự mang phong cách Art Deco

Hình 2.15 Biệt thự mang phong cách Tân cổ điển Duy lý [10]

Hình 2.16 Biệt thự mang phong cách Tân cổ điển Thuần Khiết [10]

Hình 2.17 Biệt thự mang phong cách Tân cổ điển Kiểu Đế chế [10]

Hình 2.18 Biệt thự mang phong cách Miền Bắc và Tây Bắc nước Pháp

Hình 2.19 Biệt thự mang phong cách Miền Trung nước Pháp và vùng Paris

Hình 2.20 Biệt thự mang phong cách Miền Nam nước Pháp và Địa Trung

Hải

Hình 2.21 Biệt thự mang phong cách Art Déco

1

MỤC LỤC Lời cảm ơn

Lời cam đoan

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ THỰC TRẠNG KIẾN TRÚC BIỆT THỰ

KHU VỰC QUẢNG TRƯỜNG BA ĐÌNH – THÀNH PHỐ HÀ NỘI 8

1.2.1 Các giai đoạn phát triển của hệ thống biệt thự Pháp tại Hà Nội 16

1.3 Thực trạng biệt thự Pháp khu vực quảng trường Ba Đình 26

2

1.3.6 Thực trạng về quản lý xây dựng và sử dụng 34

1.4.1 Các nghiên cứu về kiến trúc Pháp và biệt thự Pháp 35

1.5.1 Vai trò và ý nghĩa các công trình biệt thự khác của khu vực 36

CHƯƠNG II – ĐẶC ĐIỂM KIẾN TRÚC BIỆT THỰ PHÁP KHU VỰC

2.2 Đặc điểm về tổ chức không gian – cảnh quan sân vườn 40

2.3.1 Phong cách kiến trúc Pháp trong các công trình biệt thự 47 2.3.2 Hiện trạng các công trình biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu 48

CHƯƠNG III – GIÁ TRỊ HỆ THỐNG BIỆT THỰ PHÁP VÀ CÁC GIẢI

3.2.2 Những thách thức trong công tác quản lý, bảo tồn và phát triển 72

3

3.2.3 Đánh giá những thách thức trong quá trình bảo tồn kiến trúc biệt thự Pháp

MỞ ĐẦU

Không đâu có hệ thống biệt thự cũ với những không gian cổ kính thơ mộng đẹp như ở Hà Nội Khác với hệ thống nhà vườn Huế, biệt thự Pháp tại Hà Nội trong các khu phố cũ là một phần di sản của thành phố Nó làm cho Hà Nội hấp dẫn thâm trầm hơn qua thời gian, nó mang trong mình những giá trị lịch sử, văn hóa của người dân thủ đô và cũng là nét đặc trưng của những con phố cũ Hà Nội

Hình 1 – Biệt thự tại số 66 Ngô Quyền

Lịch sử hình thành, phát triển khu phố Pháp ở Hà Nội diễn ra trong khoảng 70 năm và có thể được chia thành ba giai đoạn:

- Giai đoạn Tiền thực dân từ năm 1873 đến năm 1888

- Giai đoạn khai thác thuộc địa Đông Dương lần 1 từ năm 1888 đến năm 1920

- Giai đoạn khai thác thuộc địa Đông Dương lần 2 từ năm 1920 đến năm 1945

2

Mỗi giai đoạn ứng với những sự kiện lịch sử khác nhau nên người Pháp đã xây dựng những khu phố

Hiện nay trên địa bàn các quận nội thành Hà Nội có tổng số 1.565 Biệt thự cũ

từ thời Pháp thuộc, trong đó có 1.253 biệt thự có giá trị, thuộc diện cần được bảo tồn [8] Những biệt thự tại khu vực Quảng trường Ba Đình mang trong mình một giá trị đặc biệt về kiến trúc, lịch sử, văn hóa, những nét trầm mặc rất đỗi thân quen với người dân thủ đô Hà Nội

Hiện nay, những kiến thức và hiểu biết về kiến trúc và quy hoạch đô thị thời thuộc địa chưa đạt được trình độ tương ứng như đối với kiến trúc truyền thống Việt Nam Có rất nhiều cuốn sách viết về kiến trúc cổ Việt Nam như về các ngôi chùa, đình hay phủ điện Những nghiên cứu về kiến trúc bản xứ cũng không kém phần phong phú như nghiên cứu về loại hình nhà ở nông thôn, kiến trúc gỗ với các dạng khung nhà phức tạp, các phong cách và hình thái khác nhau với những trường hợp tham chiếu rất tiêu biểu Trong khi đó vẫn còn thiếu rất nhiều nghiên cứu về kiến trúc thời thuộc địa của các chuyên gia Việt Nam (ngoài một số cuốn sách của Đặng

3

Thái Hoàng, Trần Hùng và Nguyễn Quốc Thông) và cả chuyên gia Pháp (tuy cũng

có một vài tên tuổi như Christian Pédelahore, Arnaud Le Brusq, France Mangin và Caroline Herbelin)

Ngoài những kiến thức khoa học liên quan đến di sản thời thuộc địa, các cơ chế hành chính và kỹ thuật cần thiết để triển khai các dự án trùng tu đối với loại hình di sản này cũng vẫn còn rất sơ sài và chưa đủ hiệu quả Ví dụ, không phải tất

cả những công trình lịch sử đã được xếp hạng và thuộc quyền quản lý của Bộ Văn hóa – Thể thao – Du lịch đều được lập hồ sơ một cách đầy đủ (vẽ ghi kiến trúc, đánh giá kết cấu, hiện trạng…)

Các biệt thự Pháp khu vực Quảng trường Ba Đình đều được xây dựng tại những

vị trí đẹp, thuận lợi về giao thông Các tuyến phố tại khu vực này cũng là những tuyến phố được hình thành khá sớm có giá trị lịch sử, có cảnh quan hai bên đường tương đối hấp dẫn, còn nhiều biệt thự thời Pháp thuộc được giữ tương đối nguyên vẹn, các biệt thự này ít bị che khuất và phân bố dọc các tuyến phố Hệ thống cây xanh dọc các tuyến phố ở đây rất có giá trị bởi mật độ cao và chủng loại cây khá phong phú

Chính vì vậy, luận văn chọn đề tài “Đặc điểm và giá trị kiến trúc biệt thự Pháp khu vực Quảng trường Ba Đình, Hà Nội” nhằm đánh giá đặc điểm, phân loại

theo giá trị của các biệt thự Pháp, góp phần giúp thành phố hoàn thiện các cơ chế hành chính về quản lý, sử dụng và bảo tồn, gìn giữ được những công trình kiến trúc mang đậm giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc của thủ đô Hà Nội

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Tập trung nghiên cứu các đối tượng góp phần tạo nên giá trị về các mặt kiến trúc, cảnh quan, văn hóa, lịch sử, của các biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu

- Phạm vi nghiên cứu:

Hình 2 Khu vực Quảng trường Ba Đình, thành phố Hà Nội

Phạm vi được giới hạn như sau:

- Phía Bắc giới hạn bởi phố Phan Đình Phùng

- Phía Đông giới hạn bởi phố Lý Nam Đế

- Phía Nam giới hạn bởi phố Nguyễn Thái học

- Phía Tây giới hạn bởi Đường Hùng Vương

5

Tập chung nghiên cứu trên các tuyến phố chính gồm: Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu, Điện Biên Phủ, Chu Văn An, Lê Hồng Phong, Nguyễn Thái Học, Trần Phú Phương pháp nghiên cứu:

* Áp dụng các phương pháp nghiên cứu gồm:

Phương pháp điều tra, khảo sát (bao gồm chụp ảnh, vẽ ghi )

Phương pháp sưu tầm, hồi cứu

Phương pháp phân tích, tổng hợp (bao gồm thống kê, phân loại)

Phương pháp nghiên cứu trường hợp: Lựa chọn khu vực, khảo sát kỹ, đánh giá

và đề xuất, minh họa các kết quả nghiên cứu trước đó

* Nội dung nghiên cứu:

- Điều tra khảo sát tổng quan về không gian kiến trúc của khu vực, thực trạng các công trình biệt thự thời Pháp thuộc trong khu vực nghiên cứu

- Thu thập các kết quả đã nghiên cứu của các dự án trong khu vực và các tài liệu, các kết quả, công bố liên quan đến nội dung đề tài luận văn

- Tổng hợp, phân tích từ kết quả điều tra khảo sát và các tài liệu thu thập được

- Đánh giá các kết quả khảo sát, điều tra, xác định tiêu chí và phân loại công trình Đánh giá những tồn tại trong công tác quản lý

- Xác định các giá trị của kiến trúc biệt thự Pháp, từ đó đề xuất giải pháp quản

lý sử dụng các công trình này có hiệu quả

Phương pháp thực hiện:

+ Khảo sát và phân tích hiện trạng:

Khảo sát tổng thể các tuyến phố nằm trong khu vực xung quanh Quảng trường

Ba Đình, đánh giá hiện trạng các công trình kiến trúc biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu

Chụp ảnh hiện trạng một số công trình biệt thự tiêu biểu trên các tuyến phố khảo sát

+ Phân tích đặc điểm của kiến trúc biệt thự thời Pháp thuộc trong khu vực nghiên cứu:

6

Phân tích mối liên hệ giữa các công trình kiến trúc Pháp trong khu vực với những di sản kiến trúc khác, những di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh Phân tích mối liên hệ giữa các công trình kiến trúc Pháp trong khu vực với hệ thống không gian xanh, không gian mở

Phân tích đặc điểm kiến trúc biệt thự trong khu phố Pháp quận Ba Đình

+ Xác định tiêu chí đánh giá phân loại:

Xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá giá trị kiến trúc biệt thự thời Pháp thuộc

Để có thể đánh giá chính xác giá trị của công trình cũng như không gian đô thị, việc xây dựng một hệ thống tiêu chí riêng, cụ thể cho mỗi trường hợp là cần thiết Căn cứ theo Quyết định số 52/2013/QD-UBND ngày 28 tháng 11 năm 2013 của UBND Thành phố Hà Nội về việc ban hành Quy chế Quản lý, sử dụng nhà biệt thự cũ được xây dựng từ trước năm 1954 tại địa bàn thành phố Hà Nội [5], các biệt thự thuộc diện quản lý bảo tồn sẽ được phân thành 3 nhóm, áp dụng thang điểm 100, gồm:

Công trình trên 70 điểm được xếp loại 1 (có giá trị đặc biệt)

Công trình từ 50 đến 69 điểm được xếp loại 2 (có giá trị cao)

Công trình từ 40 đến 49 điểm được xếp loại 3 (có giá trị trung bình, đáng chú ý)

+ Phân loại, đánh giá các giá trị di sản:

Lập danh mục và phân loại các đối tượng nghiên cứu

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

Ý nghĩa khoa học:

- Phân tích các đặc điểm, đánh giá các giá trị của kiến trúc biệt thự thời Pháp thuộc làm cơ sở khoa học để góp phần lưu giữ các công trình có giá trị kiến trúc, văn hóa cho thành phố, nhằm góp phần giải quyết vấn đề quản lý đô thị

7

Cấu trúc luận văn:

Ngoài phần MỞ ĐẦU và KẾT LUẬN, luận văn còn có phần NỘI DUNG bao gồm 3 chương:

Chương I – Tổng quan và thực trạng về kiến trúc biệt thự khu vực Quảng trường Ba Đình – Thành phố Hà Nội

Chương II – Đặc điểm kiến trúc biệt thự Pháp khu vực quảng trường Ba Đình Chương III – Giá trị hệ thống biệt thự Pháp và các giải pháp phát huy giá trị

THÔNG BÁO

Để xem được phần chính văn của tài liệu này, vui

lòng liên hệ với Trung Tâm Thông tin Thư viện

– Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội

Địa chỉ: T.13 – Nhà H – Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội Đ/c: Km 10 – Nguyễn Trãi – Thanh Xuân Hà Nội

Email: digilib.hau@gmail.com

TRUNG TÂM THÔNG TIN THƯ VIỆN

80

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Kết luận:

Vẻ đẹp của thủ đô vốn đã được ghi nhận qua nhiều tác phẩm văn học, qua những thước phim, những ca khúc bất hủ về Hà Nội Vẻ đẹp này gắn liền với những con phố đẹp nao lòng, nơi có những hàng cây tỏa bóng xanh mát, những mái nhà rêu phong cổ kính Tuy nhiên ngoài thực tế, việc tìm hiểu đặc trưng để gìn giữ những giá trị này còn chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của cộng đồng Kiến trúc biệt thự Pháp đã từ lâu dã quá đỗi thân quen, là một phần không thể tách rời trong cuộc sống người Hà Nội Các công trình biệt thự này không tránh khỏi sự đe dọa trong những năm gần đây do trào lưu đô thị hóa, khi làn sóng đầu tư bất động sản luôn nhằm đến các “khu đất vàng” tại khu trung tâm thành phố Việc phân tích, đánh giá đặc điểm và giá trị các biệt thự này sẽ là cơ sở góp phần vào công tác gìn giữ quỹ di sản quý báu của thủ đô cũng như gìn giữ vẻ đẹp mà không nơi nào có được như ở Hà Nội Luận văn có những đóng góp như sau:

Khảo sát khoa học về các biệt thự Pháp trên các tuyến phố chính khu vực Quảng trường Ba Đình

Xây dựng hệ tiêu chí đánh giá để đánh giá giá trị các biệt thự Pháp trong khu vực

Xác định đặc điểm, đánh giá các giá trị nổi trội, khác biệt của di sản kiến trúc biệt thự Pháp cùng cảnh quan, không gian kiến trúc trong khu vực nghiên cứu

Đề xuất giải pháp định hướng có tính khả thi cao công tác kế thừa và phát huy giá trị của các biệt thự Pháp trong khu vực nghiên cứu

Kiến nghị:

Nhà nước cần có biện pháp cụ thể hơn để quản lý bảo tồn và định hướng khai thác sử dụng các biệt thự do cá nhân sở hữu Ví dụ:

1 Nhà nước có thể gom mua rồi chuyển đổi chức năng sử dụng phù hợp

2 Nhà nước cùng cá nhân sở hữu biệt thự cùng phối hợp, đưa ra giải pháp phát triển kinh tế mà không làm ảnh hưởng đến công trình di sản

81

3 Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương, nâng cao nhận thức của cư dân về di sản, khen thưởng những cá nhân có ý thức bảo vệ các giá trị di sản Khuyến khích những hoạt động xây dựng mang tính duy trì của cư dân trong khu vực như việc chỉnh trang kiến trúc, cải tạo không gian nhưng theo kiểu cách kiến trúc cũ

TÀI LIỆU THAM KHẢO

 Tài liệu trong nước:

1 Bộ Xây dựng (2009), Điều chỉnh định hướng quy hoạch tổng thể phát triển hệ

thống đô thị Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050, Hà Nội

2 Trần Quốc Bảo (2009), Biệt thự phong cách địa phương Pháp, Tạp chí Kiến

trúc, Hà Nội

3 Nguyễn Quốc Tuân (2014), Bảo tồn và phát huy giá trị di sản kiến trúc đô thị

Khu phố Pháp tại thành phố Hải Phòng, luận văn tiến

sĩ – Đại học Kiến trúc Hà Nội

4 Trường đại học Kiến trúc Hà Nội (2001), Bài giảng chuyên đề về Bảo tồn di sản

Đô thị - Kiến trúc Việt Nam - Tập 1 và Tập 2, Hà Nội

5 UBND thành phố Hà Nội, quy chế Quản lý, sử dụng nhà biệt thự cũ được xây

dựng từ trước năm 1954 trên địa bàn thành phố Hà Nội;

6 UBND thành phố Hà Nội, Danh mục nhà biệt thự thuộc đối tượng quản lý, sử

dụng theo quy chế “Quản lý, sử dụng nhà biệt thự cũ được xây dựng từ trước năm 1954 trên địa bàn thành phố Hà Nội”;

7 UBND thành phố Hà Nội, quy chế Quản lý quy hoạch, kiến trúc Khu phố cũ Hà

Nội;

8 Viện Quy hoạch và kiến trúc đô thị (2012), Báo cáo chuyên đề “dự án Nghiên

cứu bảo tồn và phát triển Khu phố Pháp quận ba Đình thành phố Hà Nội”, Trường Đại học Xây dựng

 Tài liệu nước ngoài:

9 UNESCO (1972), Công ước quốc tế về Bảo vệ di sản văn hóa và tự nhiên thế

giới¸ Paris, Pháp

 Tài liệu trên internet

10 http://www.ashui.com