Nghiên cứu tư tưởng hồ chí minh về phát huy nhân tố con người vận dụng trong giáo dục rèn luyện sinh viên ngành giáo dục quốc phòng an ninh ở trung tâm giáo dục quốc phòng và an ninh trường đại học sư phạm hà nội 2

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH ====== oOo ====== NGUYỄN THỊ MAI NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI VẬN DỤNG TRONG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

====== oOo ======

NGUYỄN THỊ MAI

NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI VẬN DỤNG TRONG GIÁO DỤC RÈN LUYỆN SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

HÀ NỘI - 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

====== oOo ======

NGUYỄN THỊ MAI

NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI VẬN DỤNG TRONG GIÁO DỤC RÈN LUYỆN SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HÀ NỘI 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Giáo dục quốc phòng và an ninh

Người hướng dẫn khoa học

Thượng tá ThS Nguyễn Văn Phong

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến thầy, thượng tá ThS Nguyễn Văn Phong đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện khóa luận

Để hoàn thành khóa luận này, bằng sự cố gắng, nỗ lực của bản thân và những kiến thức được học tại trường, cùng với sự hướng dẫn tận tình của thầy Nguyễn Văn Phong em đã hoàn thành khóa luận này

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 đã tạo điều kiện thuận lợi và trang bị cho em những kiến thức bổ ích để giúp em hoàn thành tốt khóa luận

Với vốn kiến thức bản thân có hạn và khả năng nghiên cứu khoa học còn hạn chế, để thực hiện khóa luận này em đã gặp rất nhiều khó khăn Vì vậy, em rất mong nhận được ý kiến đóng góp quý báu của thầy cô giáo trong Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh

Cuối cùng em xin kính chúc quý thầy cô sức khỏe dồi dào và công tác tốt

Em xin chân thành cảm ơn!

Xuân Hòa, ngày 28 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Nguyễn Thị Mai

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của thầy thượng

tá ThS Nguyễn Văn Phong Em xin cam đoan kết quả nghiên cứu trong khóa luận này đích thực của riêng em

Khóa luận của em không trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả khác và chưa có một đề tài nghiên cứu nào Nếu sai em xin chịu hoàn toàn trách nhiệm

Xuân Hòa, ngày 28 tháng 4 năm 2017

Sinh viên

Nguyễn Thị Mai

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Phạm vi nghiên cứu 4

7 Giả thuyết khoa học 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Kết cấu đề tài 5

CHƯƠNG 1 NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI 6

1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ chí minh về phát huy nhân tố con người 6

1.1.1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh 6

1.1.2 Nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh 6

1.1.3 Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa những kinh nghiệm về phát huy nhân tố con người trong đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam 7

1.1.4 Chủ tịch Hồ Chí Minh thấm nhuần lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của con người, phát huy nhân tố con người 10

1.1.5 Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa kinh nghiệm phát huy nhân tố con người trong hoạt động quân sự của cách mạng thế giới, thực tiễn cách mạng Việt Nam 11

1.2 Một số khái niệm 13

1.2.1 Khái niệm con người 13

1.2.2 Khái niệm nhân tố con người 14

1.2.3 Khái niệm phát huy nhân tố con người 15

1.2.4 Phát huy nhân tố con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh 15

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 23

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG VÀ BIỆN PHÁP PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI VẬN DỤNG TRONG GIÁO DỤC RÈN LUYỆN SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH Ở TRUNG TÂM GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH TRƯỜNG ĐẠI HỌC

an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 25 2.1.3 Đánh giá chung về thực trạng giáo dục rèn luyện cho sinh viên ở Trung Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 27 2.2 Biện pháp phát huy nhân tố con người trong giáo dục rèn luyện sinh viên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và

an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 30 2.2.1 Củng cố tăng cường nâng cao nhận thức đúng đắn cho sinh viên trong Trung tâm về vị trí, vai trò của nhân tố con người, tầm quan trọng của việc phát huy nhân tố con người trong giáo dục rèn luyện sinh viên chuyên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 30 2.2.2 Thường xuyên chăm lo xây dựng bồi dưỡng toàn diện cho sinh viên đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 đặt ra 32

2.2.3 Phát huy tính tích cực, chủ động, tự giác trong giáo dục rèn luyện sinh viên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 33 2.2.4 Nêu cao trách nhiệm của mọi tổ chức và cá nhân trong toàn Trung tâm phát huy nhân tố con người đạt kết quả tốt 35

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 36 KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 37

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ tịch Hồ Chí minh là một chiến sĩ cách mạng quốc tế - Anh hùng giải

phóng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới; cuộc đời và sự nghiệp cách mạng

của chủ tịch Hồ Chí Minh phong phú như một huyền thoại, đầy sức hấp dẫn, được nhân dân ta và bạn bè quốc tế ngưỡng mộ, kính yêu Có thể tiếp cận cuộc đời và tư tưởng Hồ Chí Minh ở nhiều góc độ Người đã để lại cho chúng ta một

di sản tinh thần vô cùng quý giá và ở phương diện nào Bác cũng để lại những bài học lớn, giản dị mà sâu sắc [2, tr5]

Nghị quyết Đại hội IX của Đảng đã khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh

là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại…” [ 3, tr5]

Tư tưởng Hồ Chí Minh là tài sản vô giá trong kho tàng lịch sử tư tưởng Việt Nam Đó là tư tưởng của người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá kiệt xuất, người chiến sĩ lỗi lạc của phong trào giải phóng dân tộc, phong trào cộng sản và công nhân quốc tế, người thầy vĩ đại, vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc và cách mạng Việt Nam Cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho hành động của Đảng

ta và của cách mạng Việt Nam

Toàn bộ cuộc đời sự nghiệp của chủ tịch Hồ Chí Minh gắn liền với sự nghiệp chăm lo và phát huy nhân tố con người Đúng như Người đã từng khái quát về triết lý cuộc sống: “Nghĩ cho đến cùng, mọi vấn đề đều là vấn đề ở đời

và làm người Ở đời và làm người là phải yêu nước, thương dân, thương nhân loại đau khổ bị áp bức” Đánh giá về sức mạnh con người, chủ tịch Hồ Chí

Minh khẳng định: “Có dân là có tất cả”, cho nên bí quyết để đem lại cuộc sống

tự do, ấm no, hạnh phúc cho con người chính là: “Đem tài dân, sức dân, của dân

để làm lợi cho dân” Nhân tố con người và phát huy nhân tố con người như một viên ngọc quý được khảm trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh Chính viên ngọc đó tạo nên sức hấp dẫn, sức sống lâu bền cho tư tưởng của Người, chính nó

đã chinh phục hàng triệu, hàng triệu trái tim, khối óc từ những năm 20 của thế kỷ

XX đến nay; tư tưởng ấy đã thực sự trở thành kim chỉ nam cho việc sử dụng và phát huy nhân tố con người của Đảng ta trong tiến trình cách mạng [15]

Từ lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước cho đến nay, mọi thắng lợi càng cho thấy rõ vai trò có tính quyết định của nhân tố con người Nếu không phát huy được nhân tố con người thì làm sao có thể giải thích được, một dân tộc đất không rộng, người không đông, liên tục phải chống lại những cuộc xâm lăng của các thế lực thù địch lớn hơn, tiềm năng kinh tế, quân sự mạnh hơn, nhưng chúng ta vẫn giành thắng lợi Truyền thống lịch sử đó đã được Đảng ta và chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa, phát huy trong lãnh đạo, đưa cách mạng nước ta vượt qua những khó khăn, thử thách ác liệt của chiến tranh cách mạng, đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

Phát huy nhân tố con người hiện nay luôn gắn liền với xây dựng con người về đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng lực làm việc Đạo đức, nhân cách, lối sống, trí tuệ và năng lực làm việc là cơ sở, tiền đề, điều kiện của phát huy nhân tố con người Phát huy nhân tố con người không phải chung chung, mà có tính hiện thực bắt đầu từ những tiềm năng thực tế Trong điều kiện cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại, kinh tế tri thức phát triển, hội nhập gia tăng, phát huy nhân tố con người không chỉ là vấn đề trí tuệ, năng lực làm việc mà quan trọng là có đạo đức, nhân cách, lối sống phải ngang tầm nhiệm vụ

Chủ tịch Hồ Chí Minh trong tư tưởng cũng như trong hành động, từ tuổi trẻ cho đến lúc ra đi, không đứng trên cao, không ở bên ngoài, mà ở ngay trong

niềm đau nỗi khổ, trong chủ nghĩa anh hùng cách mạng của nhân dân và trong

sự thanh cao, tinh khiết của tâm hồn, trong tầm cao trí tuệ để nhận thức và giải quyết vấn đề con người Chủ tịch Hồ Chí Minh không đứng trên cao nhìn xuống ban ơn, không đứng bên ngoài thông cảm, mà ở trong lòng nhân dân, đập cùng một nhịp tim, chia cùng một sức sống, mang cùng một khát vọng với nhân dân Chủ tịch Hồ Chí Minh gắn bó với dân tộc, với nhân dân và với con người từ trong con tim và khối óc, trọn vẹn suốt cả cuộc đời

Sau khi học xong chương trình triết học dành cho sinh viên đại học và hướng dẫn làm bài khóa luận của thầy phụ trách Căn cứ vào tình hình thực tế

hiện nay, em đã quyết định chọn đề tài: “Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

về phát huy nhân tố con người vận dụng trong giáo dục rèn luyện sinh viên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng

và an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2” làm khóa luận nghiên cứu

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Sinh viên chuyên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm

Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Thực trạng việc phát huy nhân tố con người trong giáo dục rèn luyện sinh viên chuyên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2; từ đó đề xuất một

số biện pháp để phát huy nhân tố con người cho sinh viên

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy nhân tố con người

- Làm rõ những khái niệm cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy nhân tố con người

- Phân tích làm rõ thực trạng và đề xuất một số biện pháp cơ bản nhằm phát huy nhân tố con người trong giáo dục rèn luyện sinh viên hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh

6 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài tập trung chủ yếu vào nghiên cứu việc phát huy nhân tố con người của sinh viên chuyên ngành Giáo dục quốc phòng và an ninh ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2

7 Giả thuyết khoa học

Để phát huy nhân tố con người cho sinh viên ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 hiện nay phụ thuộc vào

sự tác động tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó công tác giáo dục rèn luyện sinh viên nói chung và quản lý sinh viên có vai trò hết sức quan trọng Nếu nội dung này được coi trọng đúng mức, thực hiện đồng bộ; phân tích đánh giá đúng thực trạng công tác giáo dục rèn luyện cho sinh viên hiện nay, tìm ra được thực trạng, đề xuất một số biện pháp để phát huy nhân tố con người trong giáo dục rèn luyện cho sinh viên ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 phù hợp, hiệu quả thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo môn học Giáo dục quốc phòng và an ninh, góp phần giáo dục con người phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ giáo dục đào tạo trong tình hình hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp quan sát: Tiến hành quan sát các sinh hoạt, hoạt động học

tập của sinh viên ở Trung tâm Giáo dục quốc phòng và an ninh Trường Đại học

sư phạm Hà Nội 2

Phương pháp nghiên cứu lí luận: Sử dụng hình thức tổng hợp và phân tích

tài liệu: Nghiên cứu các tài liệu, các nội dung giáo dục quốc phòng và an ninh

và các tài liệu khác có liên quan

CHƯƠNG 1 NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

VỀ PHÁT HUY NHÂN TỐ CON NGƯỜI 1.1 Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ chí minh về phát huy nhân tố con người

1.1.1 Khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh

Đến Đại hội lần thứ IX của Đảng (2001), tư tưởng Hồ Chí Minh chiếm phần quan trọng trong đường lối chiến lược của Đảng Lần đầu tiên, khái niệm

tư tưởng Hồ Chí Minh được trình bày khá đầy đủ trong Vǎn kiện của Đại hội, trong phần "Con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta" Đó là: “Tư tưởng

Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề

cơ bản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiệu cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa vǎn hoá của nhân loại Đó là tư tưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; về sức mạnh của nhân dân, của khối đại đoàn kết dân tộc, về quyền làm chủ của nhân dân, xây dựng Nhà nước thật sự của dân, do dân, vì dân; về quốc phòng toàn dân, xây dựng lực lượng vũ trang nhân dân, về phát triển kinh tế và vǎn hoá, không ngừng nâng cao đời sống vật chất

và tinh thần của nhân dân; về đạo đức cách mạng, cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư; về chǎm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau; về xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, cán bộ, đảng viên vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân” [16]

1.1.2 Nguồn gốc hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

Nghị quyết Đại hội IX của Đảng đã khẳng định: “ Tư tưởng Hồ Chí Minh

là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của

cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại…” [4, tr 23]

Tư tưởng Hồ Chí Minh được thể hiện không phải ở một cuốn sách chuyên biệt nào, mà chúng được cụ thể hóa một cách sinh động trong các tác phẩm, bài viết và đặc biệt trong hành động, trong suy nghĩ, trong cách ứng xử của Người đối với con người và đối với công việc Chính vì vậy, để hiểu một cách sâu sắc và vận dụng có hiệu quả tư tưởng Hồ Chí Minh, chúng ta cần nghiên cứu ba phương diện chủ yếu: Nguồn gốc, nội dung và phương pháp tư tưởng Hồ Chí Minh Trong phạm vi chủ đề này, chúng ta tìm hiểu tư tưởng nguồn gốc Hồ Chí Minh

Tư tưởng bao giờ cũng là cái phản ánh hiện thực, và trong khi phản ánh hiện thực, tư tưởng bao giờ cũng kế thừa, phát triển những giá trị của các tư tưởng trước đó Tư tưởng Hồ Chí Minh cũng không nằm ngoài quy luật này

Có thể nói rằng, trong khi phản ánh thực tiễn cách mạng Việt Nam và thế giới những năm cuối thế kỉ XIX và trong thế kỉ XX, tư tưởng Hồ Chí Minh đã kế thừa, phát triển chủ nghĩa yêu nước và giá trị truyền thống Việt Nam, tinh hoa triết học và giá trị văn hóa Phương Đông, Phương Tây và chủ nghĩa Mác - Lênin trong thời đại mới Nói cách khác, tư tưởng Hồ Chí Minh có nguồn gốc

lí luận khoa học và nguồn gốc thực tiễn cách mạng của mình

1.1.3 Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa những kinh nghiệm về phát huy nhân

tố con người trong đánh giặc giữ nước của dân tộc Việt Nam

Nói đến yêu nước thì hầu như dân tộc nào cũng có, song ở Việt Nam yêu nước không chỉ thể hiện ở tình cảm ý thức, tinh thần, không chỉ bộc lộ rõ trong hành động của con người, hơn thế nữa nó trở thành một triết lý hành động - chủ nghĩa yêu nước Chủ nghĩa yêu nước và giá trị truyền thống Việt Nam có những đặc trưng nổi bật:

Nước ta ở vào vị trí địa lý có ý nghĩa chiến lược quan trọng cả về kinh tế

và quân sự trong vùng Đông Nam Châu á, là nơi thường xuyên bị giặc ngoại xâm đe dọa thôn tính Nếu tính từ đầu công nguyên đến nay, dân tộc ta đã trải qua hàng chục cuộc chiến tranh để chống lại giặc ngoại xâm, giữ vững nền độc lập cho đất nước Một đặc điểm dễ nhận thấy là, trong các cuộc chiến tranh đó,

kẻ thù đều lớn mạnh hơn ta gấp bội Có những thế lực từng đi xâm lược nhiều quốc gia, thống trị nhiều dân tộc từ Tây sang Đông, đến Việt Nam chúng phải chịu thất bại nhục nhã, bởi vấp phải sức mạnh của cộng đồng người Việt Nam: Trên dưới một lòng, chung sức đánh giặc giữ nước

Khởi nghĩa hai Bà Trưng năm (40-43) đã nhanh chóng lôi cuốn, tập hợp phát huy sức mạnh của nhiều người dân yêu nước từ khắp mọi nơi kéo về huyện Mê Linh, có cả đồng bào Tày, Nùng ở Việt Bắc, người Mán, người Ly ở bốn quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam, Hợp Phố

Thế kỷ XI, trong cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược, nhà Lý đã phát huy được sức mạnh của mọi tầng lớp nhân dân ở các dân tộc phía Bắc và Đông - Bắc, làm thất bại âm mưu chia rẽ của kẻ thù

Dưới đời Trần, thế kỷ thứ XIII, dân tộc ta phải đối phó với cuộc chiến tranh xâm lược của phong kiến phương Bắc có tiềm lực quân sự rất mạnh Đứng trước tình hình đó, nhà Trần tiến hành mở Hội nghị bàn kế đánh giặc cứu nước Nhờ khơi dậy và phát huy được sức mạnh toàn dân, nên các kế sách được nhanh chóng vạch ra và thực hiện thắng lợi với 3 lần đánh tan quân Nguyên, giành độc lập dân tộc Trong xây dựng và phát huy sức mạnh của các tướng sĩ, Trần Quốc Tuấn đã viết “Hịch tướng sĩ”, đó là lời hiệu triệu với những nội dung sâu sắc nhằm khích lệ động viên mọi người đoàn kết đánh giặc, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc

Đến thế kỷ XV, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn do Lê Lợi lãnh đạo chống quân Minh kéo dài suốt 10 năm cuối cùng đã giành được thắng lợi oanh liệt Bởi

lãnh tụ của khởi nghĩa đã tập hợp, phát huy được sức mạnh của “Bốn phương manh lệ” dưới ngọn cờ cứu nước cứu dân

Như vậy, lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam là sự tiếp nối hàng ngàn năm những cuộc đấu tranh không mệt mỏi của dân tộc ta chống chiến tranh xâm lược của các thế lực ngoại bang Từ trong các cuộc đấu tranh trường kỳ đó, bất kỳ ở đâu và bao giờ, các lãnh tụ yêu nước đều tìm thấy, khơi dậy, phát huy truyền thống yêu nước trong từng con người, từng gia đình trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam tham gia vào công cuộc giữ nước, bảo vệ nền độc lập cho dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh sinh ra và lớn lên trong một gia đình nhà nho yêu nước ở Nghệ An, miền đất giàu truyền thống cách mạng, đoàn kết, nhân nghĩa Người sớm có lòng yêu nước truyền thống Trải qua hoạt động thực tiễn phong phú và tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin, Người đã kế thừa và nhân lên giá trị nhân bản của truyền thống yêu nước Việt Nam Chủ tịch Hồ Chí Minh khái quát về tinh thần yêu nước của con người Việt Nam mỗi khi được khơi dậy và phát huy: "Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần yêu nước ấy lại sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước"[11, tr171] Suy nghĩ, nghiên cứu lời tổng kết cô đọng, sâu sắc này, ta thấy Hồ Chí Minh đã thấu triệt đến mức nào sức mạnh truyền thống yêu nước được nhân lên, phát huy trong mỗi con người Việt Nam khi Tổ quốc cần Người không những kế thừa, phát triển truyền thống yêu nước đó, mà còn muốn cho mọi người Việt Nam phải hiểu biết lịch sử Nước nhà: Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam Hiểu sử để nhân lên giá trị tốt đẹp truyền thống yêu nước của dân tộc Bởi lẽ, “Tinh thần yêu nước cũng như các thứ của quý Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong bình pha lê, rõ ràng dễ nhìn dễ thấy Nhưng cũng có khi cất giấu kín đáo trong rương, trong

hòm Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý kín đáo ấy đều được đưa ra trưng bày Nghĩa là phải ra sức giải thích, tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu nước của tất cả mọi người đều thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến” [12, tr172] Truyền thống yêu nước của con người Việt Nam được cha ông ta khai thác sử dụng phát huy vào việc chống giặc ngoại xâm Truyền thống yêu nước đó là cơ sở đầu tiên quan trọng

để chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa, phát triển hình thành tư tưởng phát huy nhân

tố con người

1.1.4 Chủ tịch Hồ Chí Minh thấm nhuần lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin

về vai trò của con người, phát huy nhân tố con người

Nhân tố quan trọng nhất để hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy nhân tố con người là những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò con người, phát huy nhân tố con người

Học thuyết Mác - Lênin khẳng định vai trò của con người nhìn dưới góc

độ là những quần chúng nhân dân lao động, thì con người là chủ thể sáng tạo ra lịch sử Lịch sử phát triển của xã hội loài người qua các giai đoạn luôn gắn liền với chủ thể của nó đó là con người

Đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, chủ tịch Hồ Chí Minh tự nhận mình là học trò của những nhà sáng lập ra học thuyết mác xít Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp thu chủ nghĩa Mác - Lênin không phải theo lối giáo điều, “Tầm chương trích cú” mà ở Người là sự chắt lọc và hòa quyện những tinh hoa nhất của chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tiễn cách mạng Việt Nam Nói cách khác, tư tưởng

Hồ Chí Minh trước hết và chủ yếu là “Kết quả của sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta”[10, tr163]

Khác với nhiều trí thức phương Tây đến chủ nghĩa Mác - Lênin như đến với một học thuyết (coi chủ nghĩa Mác - Lênin như đối tượng nghiên cứu) nhằm giải quyết vấn đề tư duy, nhận thức hơn là hành động; chủ tịch Hồ Chí

Minh đến với chủ nghĩa xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của cách mạng Việt Nam và Người tìm thấy ở đó con đường và phương pháp cứu nước, cứu dân Như vậy, hoàn toàn có cơ sở để khẳng định rằng, trong những năm cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, cách mạng Việt Nam bị khủng hoảng về đường lối, tình hình đen tối như không có đường ra Trước và trong suốt quá trình bôn ba tìm đường cứu nước, chủ tịch Hồ Chí Minh đã tự học tập rèn luyện, đồng thời được gia đình, quê hương và dân tộc trang bị cho một vốn học vấn chắc chắn, một năng lực trí tuệ mẫn cảm và sâu sắc, một vốn chính trị và thực tiễn phong phú Trên cơ sở đó và với nỗ lực phấn đấu phi thường, ở chủ tịch Hồ Chí Minh

đã hình thành được bản lĩnh trí tuệ tuyệt vời; mà nhờ đó Người đã tiếp thu, vận dụng và phát triển một cách sáng tạo bản chất khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin phù hợp với hoàn cảnh và điều kiện cụ thể của Việt Nam Chính vì vậy, mà Người cùng với Đảng đã đưa con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua mọi thác ghềnh đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Và cũng chính vì vậy, mà tư tưởng Hồ Chí Minh đã trở thành ngọn cờ thắng lợi của cách mạng Việt Nam trong suốt hơn 70 năm qua và tiếp tục soi sáng sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước, đưa chúng ta đến mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và xã hội chủ nghĩa [ 5, tr28]

Lý luận Mác - Lênin về vai trò con người, phát huy nhân tố con người, nhất là nhân tố chính trị tinh thần trong cách mạng vô sản nói chung, trong hoạt động quân sự nói riêng, được chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu đó là cơ sở, điều kiện của nhận thức luận về phát huy nhân tố con người

1.1.5 Chủ tịch Hồ Chí Minh kế thừa kinh nghiệm phát huy nhân tố con người trong hoạt động quân sự của cách mạng thế giới, thực tiễn cách mạng Việt Nam

Kinh nghiệm cách mạng thế giới

Trong suốt những năm tháng bôn ba ở nước ngoài, chủ tịch Hồ Chí Minh

đã nghiên cứu tìm hiểu các cuộc cách mạng trên thế giới Người thấy các cuộc

cách mạng diễn ra trên thế giới giành thắng lợi là do biết xây dựng và phát huy được sức mạnh của nhân dân, vai trò của nhân tố con người Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nghiên cứu kinh nghiệm phát huy nhân tố con người trong hoạt động quân sự của các nước phương Tây Qua nghiên cứu cách mạng tư sản Pháp, quân đội nước Pháp, Người nhận thấy “Dân Pháp tuy lương thực ít, súng ống thiếu, nhưng chỉ nhờ gan cách mệnh mà trong dẹp nổi loạn, ngoài phá cường quyền Hồi ấy lính cách mệnh gọi là “lính không quần”, người không có nón, không có giày, áo rách quần tua, mặt gầy, bụng đói Thế mà lính ấy đi đến đâu, thì lính ngoại quốc thua đến đấy, vì họ gan liều hy sinh quá, không ai chống nổi” [6, tr272] Như vậy, nhân tố con người được phát huy, sẽ tạo ra sức mạnh

to lớn cho quân đội Những năm hoạt động trên quê hương Cách mạng Tháng Mười, Người có điều kiện nghiên cứu về Hồng quân Xô Viết Người đánh giá Hồng quân Xô Viết là một quân đội mạnh do Đảng Bôn Sê Vích đứng đầu là Lênin tổ chức, nuôi dưỡng, giáo dục và lãnh đạo Những thắng lợi do quân đội tạo được có một nguyên nhân đó là quân đội cách mạng đã khơi dậy, động viên được sức mạnh mọi người, tạo nên sự đoàn kết thống nhất về tư tưởng và hành động Bên cạnh đó có những cuộc chiến đấu của quân đội trên thế giới thất bại

có một nguyên nhân mà chủ tịch Hồ Chí Minh tìm hiểu đó là họ chỉ chú trọng vai trò của vũ khí, đầu tư chưa thoả đáng đến việc xây dựng và phát huy nhân

tố con người trong chiến tranh

Thực tiễn Việt Nam

Khảo nghiệm từ thực tiễn lịch sử, phong trào Cần Vương thuộc hệ tư tưởng phong kiến cuối thế kỷ XIX, đến phong trào Đông Du, Duy Tân theo xu hướng tư sản đầu thế kỷ XX, các bậc anh hùng nghĩa hiệp, với lòng quả cảm yêu nước có thừa, nhưng kết cục đều thất bại Chính Phan Bội Châu đã tự tổng kết cuộc đời "một trăm thất bại không một thành công" Phan Chu Trinh tự ví mình như con ngựa đã già, như hoa sắp tàn, nhưng vẫn còn "hiềm vì quốc phá

gia vong" Thực tiễn bi thương của các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX cho ta thấy rằng: Trong thời đại ngày nay, chỉ có thể đánh bại được các thế lực thực dân đế quốc xâm lược, khi biết khơi dậy và phát huy sức mạnh, ý chí quyết tâm của con ngườiViệt Nam, của cả dân tộc Thực tiễn này là một cơ sở quan trọng

để hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy nhân tố con người

Như vậy, sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy nhân tố con người là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố Trong đó lý luận Mác - Lênin là yếu tố quan trọng nhất, giúp cho chủ tịch Hồ Chí Minh có cơ sở khoa học, phương pháp luận biện chứng để nhìn nhận, xem xét, đánh giá mối quan hệ, vai trò các yếu tố, hình thành cách thức, biện pháp để phát huy sức mạnh nhân tố con người; kinh nghiệm về phát huy nhân tố con người trong đánh giặc ngoại xâm của dân tộc và thế giới; thực tiễn lịch sử Việt Nam là yếu tố quan trọng góp phần hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về phát huy nhân tố con người

1.2 Một số khái niệm

1.2.1 Khái niệm con người

Theo mỗi bước tiến hoá, con người không ngừng nhận thức và cải tạo tự nhiên, xã hội và bản thân Trong quá trình nhận thức về chính mình, con người luôn trăn trở với câu hỏi “Con người là gì” và tìm cách trả lời câu hỏi ấy

Xuất phát từ thực tế sinh hoạt, lao động sản xuất, chủ nghĩa Mác -Lê nin cho rằng “Bản chất con người không phải là một cái gì trừu tượng, cố hữu của

cá nhân riêng biệt Trong tính hiện thực của nó, bản chất con người là tổng hoà các mối quan hệ xã hội”

Dưới ánh sáng chủ nghĩa Mác - Lênin, khái niệm con người được chủ tịch

Hồ Chí Minh sử dụng với nhiều cách gọi khác nhau, ứng với những điều kiện, hoàn cảnh, khía cạnh khác nhau, song vẫn giữ lập trường giai cấp, tính cách mạng, khoa học, đạt được sự hài hoà giữa con người cá nhân và con người xã

hội, dân tộc, quốc tế Chúng ta có thể khái quát: Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người với tư cách là cá nhân, tập thể, cộng đồng hay cả nhân loại đều là một chỉnh thể thống nhất giữa yếu tố sinh vật và yếu tố xã hội, mang bản chất xã hội

- lịch sử, là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ các giá trị vật chất và tinh thần

1.2.2 Khái niệm nhân tố con người

Kế thừa sáng tạo các kết quả nghiên cứu trước đây, chúng ta thấy: Nhân

tố con người là toàn bộ những dấu hiện riêng có, những yếu tố nói lên vai trò của con người như là chủ thể hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, với những yếu tố, những tiêu chí về vai trò xã hội, về trí tuệ nhân cách (năng lực - phẩm chất) của con người

Chủ tịch Hồ Chí Minh không đưa ra quan niệm cụ thể về nhân tố con người nhưng thực chất, Người đã đề cập đến nhân tố con người một cách toàn diện trong hệ thống tư tưởng của mình Với phương pháp khái quát hoá, chúng

ta thấy chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập đến nhân tố con người với một số nội dung sau:

Thứ nhất, xét theo phương diện nhân tố con người với tư cách là chủ thể

hoạt động, chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng hoạt động tự giác của con người

Thứ hai, nhân tố con người với tư cách là tổng hoà các phẩm chất, năng

lực của con người

Thứ ba, nhân tố con người với những tiêu chí về nhân cách, việc giáo dục,

tạo dựng mẫu con người mới được chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm

Như vậy, theo quan niệm của chủ tịch Hồ Chí Minh, nhân tố con người

là hệ thống những thuộc tính, những đặc trưng quy định vai trò chủ thể tích cực, chủ động, sáng tạo của con người, bao gồm một chỉnh thể thống nhất giữa mặt hoạt động với tổng hoà các đặc trưng về phẩm chất, năng lực, giá trị xã hội của con người

1.2.3 Khái niệm phát huy nhân tố con người

Phát huy nhân tố con người là phát hiện, làm bộc lộ, khai thác, sử dụng, tận dụng những yếu tố, những quá trình cấu thành nên nhân tố con người

Phát huy nhân tố con người thường được chủ tịch Hồ Chí Minh diễn đạt dưới nhiều cách thức, nhưng với cái nhìn tổng quát, phát huy nhân tố con người được chủ tịch Hồ Chí Minh đề cập với một số nội dung sau đây:

- Phát hiện ra những tiềm năng, năng lực sáng tạo, những xu hướng phát triển của mỗi cá nhân cũng như của cả cộng đồng trong quá trình hoạt động thực tiễn, trong quá trình lao động và sáng tạo

- Tạo ra những điều kiện và môi trường thuận lợi nhất để con người có khả năng vươn lên không ngừng, tự hoàn thiện về mọi mặt

- Kế thừa, bổ sung và phát triển những giá trị của dân tộc và thời đại, đồng thời tìm ra những biện pháp hữu hiệu nhằm ngăn ngừa, khắc phục những nhân tố tiêu cực có tác động xấu đến xu hướng vận động và phát triển của nhân

tố con người

1.2.4 Phát huy nhân tố con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2.4.1 Thực chất của việc phát huy nhân tố con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh không có nhiều tác phẩm chuyên luận về con người Trong một số bài nói, bài viết về con người, chủ tịch Hồ Chí Minh thường dùng những từ ngữ khác nhau để diễn đạt cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của từng đối tượng, mục đích cốt làm sao cho mọi người dễ hiểu, dễ nhớ

Hồ Chí Minh dùng từ “người”, “con người”; cũng có lúc chủ tịch Hồ Chí Minh dùng từ “người ta”, “quần chúng nhân dân”, “bộ đội”, “đồng bào”, “đồng chí”…; Cũng có lần chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra quan niệm chữ “người”:

“Chữ người nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng là đồng bào cả nước Rộng hơn nữa là cả loài người”[9, tr644]

Mặt khác, theo chủ tịch Hồ Chí Minh, trong con người ai cũng cần những nhu cầu cho cá nhân “Người ta ai cũng cần có ăn, có mặc…” vì đây là nhu cầu thiết yếu để giúp con người tồn tại và phát triển Hoặc nói về quy luật sinh tử, chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Con người ta đẻ ra ai cũng lớn lên, già rồi chết đi” Có khi Người lại nói “Người ta ai cũng muốn sung sướng mạnh khoẻ”…Như vậy, quan niệm về con người của chủ tịch Hồ Chí Minh rất phong phú Bằng những câu nói mộc mạc, ngắn gọn, chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập

đến con người với tư cách là một chỉnh thể thống nhất giữa yếu tố sinh vật và yếu tố xã hội Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, con người bao gồm sự thống nhất các yếu tố về thể lực, tâm lực, trí lực và sự hoạt động… Con người trong tư

tưởng Hồ Chí Minh luôn mang bản chất xã hội - lịch sử Con người là chủ thể sáng tạo và hưởng thụ các giá trị vật chất, tinh thần trong xã hội

Nói đến nhân tố con người là nói tới một hệ thống các thuộc tính, đặc trưng quy định vai trò tích cực chủ thể, chủ động, sáng tạo của con người Đó

là sự thống nhất giữa mặt hoạt động với các phẩm chất, năng lực của chủ thể trong những điều kiện xã hội nhất định Nói cách khác nhân tố con người là tổng hoà các nhân tố trong mỗi người, mỗi tổ chức như: Năng lực, phẩm chất chính trị, đạo đức, tri thức, kinh nghiệm, thói quen… được biểu hiện ra trong các dạng hoạt động xã hội khác nhau, ảnh hưởng đến các quá trình xã hội Chủ

tịch Hồ Chí Minh không dùng từ nhân tố con người, mà thay vào đó Người

dùng các từ “sức dân”, “tài dân”, “sức người”, “lực lượng của dân”, “công sức

bộ đội”… Theo chủ tịch Hồ Chí Minh phát huy nhân tố con người tức là nói đến một hệ thống các biện pháp cách thức nhằm tác động vào tính tích cực xã hội của con người với tư cách là chủ thể sáng tạo của lịch sử Nhưng bên cạnh

đó cũng phải có những biện pháp, cách thức nhằm làm hạn chế tính chưa tích cực đang kìm hãm sự hoạt động đó

Phát huy nhân tố con người thực chất là quá trình tác động vào tính tích cực của con người thông qua một hệ thống cách thức và biện pháp khoa học, hướng