HÌNH KHÔNG GIAN THỂ TÍCH CHO học SINH mất gốc THẦY NGUYỄN TIẾN đạt

Các định lý: Định lý 1: Nếu mặt phẳng  P chứa hai đường thẳng a, b cắt nhau và cùng song song với mặt phẳng nằm một trong hai mặt phẳng song song thì song song với mặt phẳng Một đường

ÔN TẬP 1: KIẾN THỨC CƠ BẢN HÌNH HỌC LỚP 9 – 10

1 Hệ thức lượng trong tam giác vuông: Cho ABC vuông ở A Ta có:

ÔN TẬP 2: KIẾN THỨC CƠ BẢN HÌNH HỌC LỚP 11

A QUAN HỆ SONG SONG

§1.ĐƯỜNG THẲNG VÀ MẶT PHẲNG SONG SONG

1 Định nghĩa

Đường thẳng và mặt phẳng gọi là

song song với nhau nếu chúng

không có điểm nào chung

song song với một đường thẳng

nào đó nằm trên    thì a song

cắt  P thì cắt theo giao tuyến

song song với a

 

   ( )

nhau cùng song song với một

đường thẳng thì giao tuyến của

chúng cũng song song với đường

Hai mặt phẳng được gọi là song

song với nhau nếu chúng không có        P  Q  P  Q  

a (P)

Q P b a

P

2 Các định lý:

Định lý 1: Nếu mặt phẳng  P

chứa hai đường thẳng a, b cắt nhau

và cùng song song với mặt phẳng

nằm một trong hai mặt phẳng song

song thì song song với mặt phẳng

Một đường thẳng được gọi là

vuông góc với một mặt phẳng nếu

nó vuông góc với mọi đường thẳng

Định lý 3: (Ba đường vuông góc)

Cho đường thẳng a không vuông

Q P

a

Q P

b a R

Q P

P c

a

d

a bP

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

điều kiện cần và đủ để b vuông góc

với a là b vuông góc với hình

chiếu 'a của a trên  P

và  Q vuông góc với nhau thì bất

cứ đường thẳng a nào nằm trong

 P , vuông góc với giao tuyến của

 P và  Q đều vuông góc với

và  Q vuông góc với nhau và A

là một điểm trong  P thì đường

thẳng a đi qua điểm A và vuông

nhau và cùng vuông góc với mặt

phẳng thứ ba thì giao tuyến của

P a

A

Q

P a

a

R

Q P

1 Khoảng cách từ 1 điểm tới 1 đường thẳng, đến 1

mặt phẳng:

Khoảng cách từ điểm M đến đường thẳng a (hoặc

đến mặt phẳng  P ) là khoảng cách giữa hai điểm M

và H, trong đó H là hình chiếu của điểm M trên

đường thẳng a ( hoặc trên mặt phẳng  P )

 ;  ;  ;  

d O a OH d O P OH

2 Khoảng cách giữa đường thẳng và mặt phẳng

song song:

Khoảng cách giữa đường thẳng a và mặt phẳng  P

song song với a là khoảng cách từ một điểm nào đó

của a đến mặt phẳng  P

 

 ; 

d a P OH

3 Khoảng cách giữa hai mặt phẳng song song:

là khoảng cách từ một điểm bất kỳ trên mặt phẳng này

đến mặt phẳng kia

   

d P Q OH

4.Khoảng cách giữa hai đường thẳng chéo nhau:

là độ dài đoạn vuông góc chung của hai đường thẳng

đó

 ;

d a b AB

§4.GÓC

1 Góc giữa hai đường thẳng a và b

là góc giữa hai đường thẳng 'a và 'b cùng đi qua một

điểm và lần lượt cùng phương với a và b

B

A

b a

b' b

a' a

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Đặc biệt: Nếu a vuông góc với mặt phẳng  P thì ta

nói rằng góc giữa đường thẳng a và mặt phẳng  P

là 90

3 Góc giữa hai mặt phẳng

là góc giữa hai đường thẳng lần lượt vuông góc với hai

mặt phẳng đó

Hoặc là góc giữa 2 đường thẳng nằm trong 2 mặt

phẳng cùng vuông góc với giao tuyến tại 1 điểm

4 Diện tích hình chiếu: Gọi S là diện tích của đa

giác  H trong mặt phẳng  P và S' là diện tích

hình chiếu  H' của  H trên mặt phẳng  P' thì:

' cos

S  S trong đó  là góc giữa hai mặt phẳng  P và  P'

ÔN TẬP 3: KIẾN THỨC CƠ BẢN HÌNH HỌC LỚP 12

A CÁC CÔNG THỨC THỂ TÍCH CỦA KHỐI ĐA DIỆN:

1 Thể tích khối lăng trụ:

V  S hTrong đó: S : Diện tích đa giác đáy

h: Đường cao của hình lăng trụ

a) Thể tích khối hộp chữ nhật:

V a b cvới , ,a b c là ba kích thước

a

b a

Q P

a b

B A

S

D'

D A

A'

b) Thể tích khối lập phương:

3

V avới a là độ dài cạnh

2 Thể tích khối chóp:

1.3

V  S hTrong đó: S : Diện tích đa giác đáy

h: Đường cao của hình chóp

3 Tỉ số thể tích tứ diện:

Hai khối chóp S ABC và S MNP có chung đỉnh S

và các góc ở đỉnh S Khi đó:

.

h: Chiều cao

Chú ý:

1/ Đường chéo của hình vuông cạnh a là d a 2,

Đường chéo của hình lập phương cạnh a là d a 3,

Đường chéo của hình hộp chữ nhật có ba kích thước , ,a b c là d  a2 b2 c2 ,

2/ Đường cao của tam giác đều cạnh a là 3

2

h a3/ Hình chóp đều là hình chóp có đáy là đa giác đều và các cạnh bên đều bằng nhau ( hoặc có đáy là đa giác đều, hình chiếu của đỉnh trùng với tâm của đáy)

4/ Lăng trụ đều là lăng trụ đứng có đáy là đa giác đều

D'

D A

C

C'

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

PHÂN DẠNG BÀI TẬP

A LOẠI 1: THỂ TÍCH LĂNG TRỤ

1 Dạng 1: Khối lăng trụ đứng có chiều cao hay cạnh đáy

Ví dụ 1 Cho ( )H là khối lăng trụ đứng tam giác đều có tất cả các cạnh bằng a Thể tích của ( )H bằng:

a

3 34

a

3 23

a Hướng dẫn giải:

3

3 '

4

SBC

a

V S AA 

Ví dụ 2 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có AA a, tam giác ABC đều cạnh a Tính theo a thể tích của

khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

312

ABC A B C

a

V     B

3

38

ABC A B C

a

V     C

3

34

ABC A B C

a

V     D

3

6

ABC A B C

a

V     Hướng dẫn giải:

Ví dụ 3 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có đáy ABC là tam giác vuông, BA BC a  , AA a 2 Tính theo

a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

C B

C' A

Ví dụ 4 Lăng trụ đứng ABC A B C ' ' ' có đáy ABC là tam giác vuông tạiA, BC2 ,a AB a Mặt bên

BB C C là hình vuông Khi đó thể tı́ch lăng trụ là: ’ ’ 

Ví dụ 5 Đáy của lăng trụ đứng tam giác ABC A B C ' ' ' là tam giác ABC vuông cân tại A có cạnh BC a 2

và biết 'A B3a Tính thể tích khối lăng trụ

A B'

A' C'

A B'

B'

C'

B A'

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Ví dụ 7 Cho lăng trụ tứ giác đều ABCD A B C D ' ' ' ' có cạnh bên bằng 4a và đường chéo 5a Tính thể tích

khối lăng trụ này

2

aAB

Suy ra

2

94

Ví dụ 8 Cho hình hộp đứng ABCD A B C D     có đáy ABCD là hình vuông, tam giác A AC vuông cân và

A C a  Tính theo a thể tích của khối hộp ABCD A B C D    

A

3

224

ABCD A B C D

a

V      B

3

248

ABCD A B C D

a

V      C

3

216

ABCD A B C D

a

V     D

3

28

B'

C' D'

D A

A'

3

22

2 '

Ví dụ 9 Cho hình hộp đứng có đáy là hình thoi cạnh a và có góc nhọn bằng 60 Đường chéo lớn của đáy

bằng đường chéo nhỏ của hình hộp Tính thể tích hình hộp

a

3 66

a

3 36

a Hướng dẫn giải:

Ta có tam giác ABD đều nên BD a và

2 32

Ví dụ 10 Một tấm bìa hình vuông có cạnh 44cm , người ta cắt bỏ đi ở mỗi góc tấm bìa một hình vuông cạnh

12cm rồi gấp lại thành một cái hộp chữ nhật không có nắp Tính thể tích cái hộp này

B'

D

C' A

B'

C'D'

DA

A'

B'

C' D'

D A

A'

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Ví dụ 1 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có đáy ABC là tam giác vuông cân tại B, BA BC a  , A B hợp

với mặt đáy một góc 60 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

32

V    a D 3

ABC A B C

V     a Hướng dẫn giải:

Ví dụ 2 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có đáy ABC là tam giác cân tại C, góc giữa BC và ABB A  bằng 

60, AB AA a Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

154

ABC A B C

a

V     D

3

184

ABC A B C

a

V     Hướng dẫn giải:

Gọi M là trung điểm của A B' '

Ví dụ 3 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có đáy ABC là tam giác vuông tại A, AC a ACB , 60 , góc giữa

BC và mặt phẳng AA C C   bằng 30 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

B' C'

B A'

M B'

C'

A

B

C A'

' 62

Ví dụ 4 Cho lăng trụ đứng ABCD A B C D     có đáy ABCD là hình vuông cạnh a và đường chéo BD của

lăng trụ hợp với đáy ABCD một góc  30 Tính thể tích của khối lăng trụ ABCD A B C D    

A

3

33

ABCD A B C D

a

V      B

3

22

ABCD A B C D

a

V      C

3

63

36 '

Ví dụ 5 Cho hình hộp đứng ABCD A B C D     có đáy ABCD là hình thoi cạnh a và BAD 60o Biết AB hợp

với đáy ABCD một góc  30 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABCD A B C D    

V     a D

3

32

ABCD A B C D

a

V      Hướng dẫn giải:

C B

B'

D

C' A

C B

B'

D

C' A

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Ví dụ 6 Cho lăng trụ tứ giác đều ABCD A B C D     có cạnh đáy bằng a , góc giữa AC' và mặt phẳng BCC B  

bằng 30 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABCD A B C D    

22

ABC A B C

a

ABC A B C

V    a Hướng dẫn giải:

  Khi đó, thể tích khối lăng trụ bằng:

A a3 cot2 1 B a3cot 2 C a3 cot2 1 D a3 tan2 1

3 Dạng 3: Lăng trụ đứng có góc giữa hai mặt phẳng

Ví dụ 1 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có đáy ABC là tam giác vuông cân tại B, BA BC a  , A B hợp

với mặt đáy một góc 60 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

32

V    a D 3

ABC A B C

V     a Hướng dẫn giải:

C B

B'

D

C' A

C B

B'

D

C' A

Ví dụ 2 Cho lăng trụ đứng ABC A B C    có đáy ABC là tam giác cân tại A, AC2 ,a CAB 120, góc giữa

A BC  và mặt phẳng ABC bằng  45 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

Gọi M là trung điểm của BC

Ví dụ 3 Cho lăng trụ đứng ABC A B C ' ' ' có đáy là tam giác đều cạnh a Mặt phẳng AB C tạo với mặt đáy ' '

góc 600 Tính theo a thể tích lăng trụ ABC A B C ' ' '

B A'

M

B' C'

A

B C A'

M

B

C A

B'

C' A'

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Ví dụ 4 Cho lăng trụ tam giác đều ABC A B C    có cạnh đáy bằng a Góc giữa hai mặt phẳng A BC  và

ABC bằng  30 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

38

ABC A B C

a

V    B

3

34

ABC A B C

a

V    C

3

32

ABC A B C

a

V    Hướng dẫn giải:

Gọi M là trung điểm của BC

Ví dụ 5 Cho hình lăng trụ đứng ABC A B C ' ' ' có đáy ABC là tam giác vuông tại B, BC a , mặt phẳng

A BC tạo với đáy một góc '  30 và tam giác A BC' có diện tích bằng 2

3

a Tính thể tích khối lăng trụ ABC A B C ' ' '

'

''

' cos ' 2 3.cos30 3 ; ' ' sin ' 2 3.sin 30 3

B'

C'

B A'

Ví dụ 6 Cho lăng trụ tứ giác đều ABCD A B C D     có cạnh đáy bằng a , mặt phẳng BC D'  hợp với đáy

ABCD một góc 60 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABCD A B C D    

A

3

66

ABCD A B C D

a

V     B

3

32

ABCD A B C D

a

V      C

3

62

4 Dạng 4: Khối lăng trụ xiên

Ví dụ 1 Cho lăng trụ ABC A B C    có đáy ABC là tam giác đều cạnh a Biết cạnh bên bằng a 3 và hợp với

đáy ABC một góc  60 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

38

ABC A B C

a

V    B

3

Ví dụ 2 Cho lăng trụ ABC A B C    có đáy ABC là tam giác đều cạnh a , điểm A' cách đều ba điểm A B C , ,

Góc giữa AA' và ABC bằng  60 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

32

ABC A B C

a

V    C

3

34

ABC A B C

a

V    D

3

Gọi G là trọng tâm của ABCA G' ABC

Ví dụ 3 Cho lăng trụ ABC A B C    có đáy ABC là tam giác vuông cân tại B,AC2a; cạnh bên AA  2a

Hình chiếu vuông góc của A trên mặt phẳng (ABC) là trung điểm cạnh AC Tính thể tích V của khối lăng trụ ABC A B C   

a

Hướng dẫn giải:

A' B'

B A C

C'

H

G A' B'

B

A C

C'

Vì ABC là tam giác vuông cân tại B nên trung tuyến

BH cũng là đường cao của nó và

12

HB HA HC   AC a

3

Ví dụ 4 Cho lăng trụ ABC A B C    có đáy ABC là tam giác đều cạnh a , hình chiếu vuông góc của A' lên mặt

phẳng ABC trùng với tâm  O của tam giác ABC Tính theo a thể tích của khối lăng trụ

.ABC A B C  , biết khoảng cách giữa AA' và BC là 3

4

a

A

3

312

ABC A B C

a

V    B

3

34

ABC A B C

a

V    C

3

Gọi M là trung điểm của BCBCAA M' 

Gọi H là hình chiếu của M lên AA'

Ví dụ 5 Cho lăng trụ ABC A B C    có đáy ABC là tam giác đều cạnh a Hình chiếu vuông góc của A' trên

ABC là trung điểm của  BC, góc giữa cạnh bên và mặt đáy bằng 30 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

34

ABC A B C

a

V     B

3

33

ABC A B C

a

V     C

3

312

ABC A B C

a

V     D

3

38

ABC A B C

a

V     Hướng dẫn giải:

M O

A' B'

B

A C

C'

H

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Ví dụ 6 Cho lăng trụ ABC A B C    có đáy ABC là tam giác đều cạnh 2a Hình chiếu vuông góc của A' trên

ABC là trung điểm của  AB, góc giữa mặt phẳng AA C C   và mặt đáy bằng 60 Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

Gọi M là trung điểm của AB, kẻ MH AC

2 2

AA  AC a BC a ACB  Hình chiếu vuông góc của

C lên mặt phẳng ABC trùng với trung điểm  M của AB Tính theo a thể tích của khối lăng trụ

.ABC A B C  

68

ABC A B C

a

V     C

3

38

M

A'

B'

B A

C C'

H

Ví dụ 8 Cho lăng trụ ABC A B C    có độ dài cạnh bên bằng a , đáy ABC là tam giác vuông tại C, BAC 60o

, góc giữa BB' và ABC bằng  60 Hình chiếu vuông góc của B' lên ABC trùng với trọng tâm của tam giác ABC Tính theo a thể tích của khối lăng trụ ABC A B C   

A

3

27208

ABC A B C

a

V    B

3

27280

ABC A B C

a

V     C

3

73208

ABC A B C

a

V     D

3

27802

ABC A B C

a

V     Hướng dẫn giải:

Gọi G là trọng tâm ABC, M là trung điểm ACB G' ABC

3.cos 60 , sin 60

38

Ví dụ 9 Cho hình hộp ABCD A B C D     có đáy ABCD là hình chữ nhật với AB 3,AD 7 Hai mặt bên

ABB A' ' và ADD A' ' lần lượt tạo với đáy các góc 45 và 60 Tính theo thể tích của khối hộp

.ABCD A B C D    biết cạnh bên bằng 1

Hướng dẫn giải:

M

C' B'

B C A

A'

G M

C' B'

B

C A

A'

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

Ví dụ 10 Cho lăng trụ ABCD A B C D ' ' ' ' có đáy ABCD là hình chữ nhật tâm O và AB a AD a ,  3; A O'

vuông góc với đáy ABCD Cạnh bên  AA' hợp với mặt đáy ABCD một góc  45 Tính theo a thể tích khối lăng trụ đã cho

A

3

36

a

3

33

a

3

62

2

2'

A'

 Hình chóp tam giác đều:

Hình chóp tam giác đều:

‒ Đáy là tam giác đều

‒ Các mặt bên là các tam giác cân

Hình tứ diện đều:

‒ Đáy là tam giác đều

‒ Các mặt bên là các tam giác đều

‒ SH là chiều cao của hình chóp

‒ Góc giữa cạnh bên và mặt đáy: SAH 

‒ Góc giữa mặt bên và mặt đáy: SIH 

‒ SH là chiều cao của hình chóp

‒ Góc giữa cạnh bên và mặt đáy: SAH 

‒ Góc giữa mặt bên và mặt đáy: SIH 

 Hình chóp có một cạnh bên vuông góc với đáy:

B

CA

S

OB

CS

www.facebook.com/groups/TaiLieuOnThiDaiHoc01

‒ SAABC

‒ Góc giữa cạnh bên SB và mặt đáy: SBA

‒ Góc giữa cạnh bên SC và mặt đáy: SCA

‒ SAABCD

‒ Góc giữa cạnh bên SB và mặt đáy: SBA

‒ Góc giữa cạnh bên SC và mặt đáy: SCA

‒ Góc giữa cạnh bên SD và mặt đáy: SDA

Chú ý:

a) Đường chéo của hình vuông cạnh a là d a 2

Đường chéo của hình lập phương cạnh a là d a 3

Đường chéo của hình hộp chữ nhật có 3 kích thước a b c, , là d  a2b2c2

b) Đường cao của tam giác đều cạnh a là 3

2

a

h  c) Hình chóp đều là hình chóp có đáy là đa giác đều và các cạnh bên đều bằng nhau ( hoặc có đáy là đa giác đều, hình chiếu của đỉnh trùng với tâm của đáy)

1 Dạng 1: Khối chóp có cạnh bên vuông góc với đáy

Ví dụ 1 Cho hình chóp S ABC SB SC BC CA a    Hai mặt ABC và ASC cùng vuông góc với

SBC Thể tích khối chóp S ABC bằng:

A

3

3 12

S ABC

a

3

3 2

S ABC

a

3

3 6

S ABC

a

3

3 3

B

S

A

D C