Làm thế nào để giải quyết triệt để việc tranh chấp đất đai là một câu hỏi đặt ra với nhiều người, nhiều cơ quan chức năng quản lý của nhà nước.. Tôi xin đưa ra một tình huống tranh chấp
Trang 1LỜI NÓI ĐẦU
Ai cũng biết "Tấc đất là tấc vàng", đất đai không thể sinh sôi thêm được và cũng không bao giờ mất giá Việc lấn chiếm đất trái phép ngày nay đã trở thành phổ biến Ở nhiều địa phương những vụ mâu thuẫn xô sát do tranh chấp đất đai xảy ra ngày càng nhiều, số công dân và tổ chức
có đơn đề nghị giải quyết tranh chấp đất đai tăng nhanh theo từng năm làm mất đi thuần phong mỹ tục, luân thường đạo lý của người Việt Nam vốn có từ xưa đến nay.
Việc giải quyết tranh chấp đất đai của chính quyền các cấp và Toà án các cấp đang gặp rất nhiều khó khăn, một số vụ tranh chấp kéo dài nhiều năm song địa phương chưa có biện pháp giải quyết triệt để, dẫn đến khiếu kiện vượt cấp hoặc phát sinh thêm mẫu thuẫn làm mất an ninh trật tự xã hội của địa phương, trong các vụ khiếu kiện vượt cấp, kéo dài có đến trên 80% các vụ liên quan đến tranh chấp về đất đại.
Làm thế nào để giải quyết triệt để việc tranh chấp đất đai là một câu hỏi đặt ra với nhiều người, nhiều cơ quan chức năng quản lý của nhà nước Toàn dân đang trông đợi câu trả lời xác đáng và có hiệu quả từ phía các cơ quan nhà nước.
Nằm trong bối cảnh chung đó, sau khi tỉnh Lai Châu được chia tách
và đi vào hoạt động, thị xã Lai Châu được thành lập theo nghị định 176/NĐ-CP ngày 10/10/2004 của Chính Phủ Thị xã Lai Châu được thành lập là chủ trương đúng đắn của Đảng và nhà nước, đáp ứng yêu cầu khách quan của quá trình phát triển kinh tế – xã hội Thị xã Lai Châu là một đô thị mới, dân cư ở nhiều nơi bắt đầu đổ về đây và đất ở đây trở nên “quý giá” và việc tranh chấp đất đai cũng bắt đầu xảy ra ở vùng đất vốn rất yên bình này.
Tôi xin đưa ra một tình huống tranh chấp đất đai đó là: "Việc tranh chấp thửa ruộng có diện tích 350m 2 giữa ông Bùi Văn Tú và bà Hoàng Thị Đan tại phường Đoàn Kết thị xã Lai Châu và việc giải quyết tranh chấp của chính quyền địa phương".
Với khả năng bản thân có hạn nên tiểu luận sẽ không tránh khỏi những thiêu sót, rất mong nhận được sự quan tâm giúp đỡ của thầy, cô giáo
để bài viết được hoàn thiện.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Trang 2I MÔ TẢ TÌNH HUỐNG
1 Hoàn cảnh xảy ra việc tranh chấp diện tích 350m2 đất ruộng giữa ông Bùi Văn
Tú và bà Hoàng Thị Đan
* Một số thông tin liên quan:
Do yêu cầu khách quan của quá trình phát tiển kinh tế - xã hội (XH) của đất nước, Đảng và Nhà nước quyết định chia tách một số tỉnh trong nước, trong
đó có chia tách tỉnh Lai Châu thành 2 tỉnh: Lai Châu và Điện Biên Thị xã Lai Châu được thành lập theo nghị định 176/NĐ-CP ngày 10/10/2004 của Chính Phủ.Thị xã Lai Châu có diện tích tự nhiên là 7.038 ha trên cơ sở chuyển toàn bộ diện tích, dân số của thị trấn Tam Đường, xã Nậm loỏng, xã Sùng Phài (huyện Tam Đường cũ) Sau khi được thành lập thị xã Lai Châu từng bước được đô thị hoá, những đồi chè được san ủi và thay thế bằng những con đường, những dãy phố, những ngôi nhà cao tầng của các cơ quan, công ty, doanh nghiệp
Không phải đất đai biến đổi mà chính con người biến đổi Có một số người theo con đường học hành thì trở thành cán bộ công chức, viên chức nhà nước, hoặc thoát ly tại chỗ để trở thành phi nông nghiệp làm các nghề dịch vụ buôn bán Tình làng nghĩa xóm cũng thay đổi, trước kia là những họ hàng, người cùng đội, tổ sản xuất nhưng giờ đây người hàng xóm lại là những người "Đàn bà
xa lạ, đàn ông trầm lặng" gặp nhau cũng ít mặn mà, chào hỏi
Và khi “tấc đất trở thành tấc vàng”, thì việc tranh chấp đất đai bắt đầu xảy ra
Sau đây là một vụ kiện về đất đai phản ảnh tình trạng ở một địa phương đang trên đà đô thị hoá, một mảnh đất có nhiều thay đổi
* Thửa ruộng cằn, câu chuyện rắc rối và nhiều phức tạp:
Vốn dĩ thửa ruộng cằn có diện tích 350m2 này không có gì là rắc rối, nó đơn giản như muôn vàn thửa ruộng khác, nhưng nó trở nên phức tạp và gây ra
Trang 3sự chú ý của không ít người từ khi có đơn đề nghị giải quyết tranh chấp đất đai của ông Bùi Văn Tú
Trước kia, thửa ruộng này là của nhà ông Bùi Văn Nam Ông Nam lên đường tham gia kháng chiến chống Mỹ ở chiến trường Miền Nam, sau ngày giải phóng Miền Nam thống nhất đất nước ông Nam ở lại miền Nam và không trở về quê hương Người được quyền sử dụng ao sau đó là ông Bùi Văn Tú em trai ông Nam Vào năm 1960 thực hiện chủ trương của Đảng, nhà nước về công hữu đất đai, đất canh tác (kể cả đất ruộng) của gia đình ông Tú được công hữu và giao cho nông trường chè Tam Đường quản lý Gia đình ông Tú có 3 người con, hai người đã lấy vợ, chồng và sinh sống ở tỉnh khác, một người là viên chức nhà nước đã từ lâu không còn ai làm nông nghiệp nên số đất đai nhập vào hợp tác xã trước đây dần dần bị lãng quên Những năm gần đây quy hoạch thị xã một số lớn đất đai đã được chuyển đổi mục đích sử dụng Nhưng cái thửa ruộng cằn thì vẫn còn đó, ruộng gần như vô chủ Khi thị xã Lai Châu mở rộng đường nội thị,
gia đình bà Hoàng Thị Đan thuộc diện giải phóng mặt bằng xây dựng và đã
được đền bù đất đai, tài sản nên đất còn rất ít không đủ để xây nhà Vì vậy
bà Hoàng Thị Đan đã thuê xe đổ đất cát lấn chiếm thửa ruộng, chỉ trong vòng vài ngày đã lấp xong thửa ruộng và sau đó ngôi nhà hai tầng được xây dựng khang trang đã mọc lên.
Ai là người dám làm một việc ngang nhiên như vậy?
Ai mà dám coi thường pháp luật đến thế? đó là gia đình bà Đan, họ
có quyền gì làm việc đó? Họ chẳng có quyền gì hết, chỉ có điều gia đình họ
có những đứa con hay gây sự, không ai muốn động chạm mà chỉ đứng nhìn nghe ngóng Người dân trong tổ dân phố bàn tán xì xèo, họ chờ đợi câu trả lời từ chính quyền địa phương?
2 Diễn biến tình huống tranh chấp thửa ruộng cằn, diện tích 350m2:
Những lá đơn khiếu kiện:
Trang 4Vì việc làm quá ngang nhiên, thách thức coi thường chính quyền của gia đình bà Đan, nên bắt đầu có những lá đơn kiện gửi từ người dân phường Đoàn Kết thị xã Lai Châu.
Đầu năm 2009 là những lá đơn nặc danh tố cáo người lấn chiếm đất trái phép và sự thiếu trách nhiệm của chính quyền phường Những lá đơn này chỉ có tác dụng như một sự việc châm ngòi nổ chứ không được ai xem xét giải quyết.
Vào tháng 6 năm 2009, tổ trưởng dân phố chính thức báo cáo lên Uỷ ban nhân dân (UBND) phường phản ánh sự việc yêu cầu bức bách của tổ dân phố vì sau khi thửa ruộng bị lấp, những nhà dân xung quanh bị ngập úng, mỗi khi trời mưa do không có chỗ thoát nước Báo cáo này được Chủ tịch phường xem xét giải quyết nhưng chỉ dừng lại ở lời hứa.
Tháng 7 năm 2009, một nhà bên cạnh đã viết đơn gửi UBND phường
đề nghị xem xét việc nhà bị lún, nứt có nguy cơ đổ.
Tháng 9 năm 2009, cuộc họp của tổ dân phố với UBND phường được
tổ chức, có nhiều ý kiến đã nêu ra:
- Ai đã cấp phép cho gia đình bà Đan xây dựng nhà trên mảnh đất có phần lấn chiếm?
- Tại sao không có biện pháp xử lý kịp thời của chính quyền địa phương từ khi mới lấp thửa ruộng?
- Sao không tổ chức tìm nguyên nhân và có biện pháp xử lý kịp thời, khi có người gây ra hư hỏng nhà cửa của người khác, làm tắc cống, rãnh thoát nước chung của nhiều hộ gia đình mà không có biện pháp xử lý ngay khi người dân đã có kiến nghị?
Cuối tháng 10 năm 2009 ông Bùi Văn Tú, người chủ thửa ruộng trước đây đã viết đơn gửi UBND phường đòi lại thửa ruộng Chính quyền địa phương đã giải quyết và kết luận như sau :
Trang 5- Ông Tú không phải là chủ thửa ruộng chính thức trong trước bạ (mà là ông Bùi Văn Nam anh trai của ông Tú).
- Phần đất đai (kể cả thửa ruộng) ông đã nhập vào nông trường thì không có quyền lấy lại.
Vì cách giải quyết của UBND phường Đoàn Kết chưa đúng pháp luật càng gây bức xúc trong nhân dân Hiện nay ông Tú đang tiếp tục gửi đơn khiếu kiện lên UBND thị xã Lai Châu và không đồng ý với cách giải quyết của UBND phường Đoàn Kết
II PHÂN TÍCH NGUYÊN NHÂN VÀ HẬU QUẢ
1 Nguyên nhân:
- Đầu tiên phải nói tới đó là trách nhiệm của UBND phường Đoàn Kết Nếu UBND phường có trách nhiệm và cương quyết giải quyết ngay từ đầu thì vụ việc không đến nỗi phức tạp như vậy và có thể nói vụ việc sẽ không xảy ra Chính những nơi có chính quyền địa phương quản lý yếu là nơi tạo điều kiện để xảy ra các vụ kiện kéo dài và kiện vượt cấp Nếu cứ để
sự việc đã xảy ra mới giải quyết sẽ gây phức tạp hơn nhiều Khi ngôi nhà hai tầng mọc lên có lệnh phá dỡ thì bao giờ cũng gặp phải sự chống đối quyết liệt của những người đã vi phạm Mặt khác nếu phá bỏ được thì cũng tạo ra sự lãng phí dù rằng là của người xây dựng nhà trái phép.
Tại sao không ngăn chặn ngay từ đầu? Ngay khi có dấu hiện của sự lấn chiếm đất, đó là lúc gia định bà Đan chở đất san lấp thửa ruộng Chính quyền địa phương giải quyết dứt điểm ngay và yêu cầu gia đình bà phải dừng ngay việc san lấp ruộng, thì kết cục đâu có như vậy.
Gia đình ông Tú có thửa ruộng chắc chắn không phải là người thích khiếu kiện và cũng không hẳn ông khiếu kiện là vì thửa ruộng Vì ông vốn
là người dân ở đây từ xa xưa, từ thị trấn huyện Tam Đường ngày nay đã đổi thành phường Đoàn Kết thị xã Lai Châu Ông đã góp rất nhiều đất đai vào
Trang 6hợp tác xã nông nghiệp và sau này nhiều công trình công cộng đã mọc lên trên mảnh đất đó, nhưng ông chưa bao giờ thắc mắc đòi hỏi gì.
Việc làm ngang nhiên thách thức của gia đình bà Đan san đất thửa ruộng, xây nhà 2 tầng trên mảnh đất lấn chiếm mà nguồn gốc ai cũng biết
đó không phải của nhà bà Đan Cả một thời gian hơn 4 tháng vừa lấp đất, vừa xây nhà, không thấy chính quyền địa phương kiểm tra hay có biện pháp gì để ngăn chặn Nhân dân khối phố và gia đình ông Tú tự hỏi: Tại sao chính quyền lại làm ngơ sự việc trên?
- Chính quyền né tránh hay sự thiếu trách nhiệm của cán bộ, công chức liên quan đến vụ việc.
- Sự coi thường pháp luật của công dân (gia đình bà Đan) cố tình sai phạm lấn chiếm đất đai của nhà nước.
2 Hậu quả:
Từ những nguyên nhân nêu trên đã gây ra sự khiếu kiện tranh chấp đất đai, gây ra những hậu quả sau:
- Sự mất uy tín của cơ quan, cán bộ công chức Nhà nước Làm giảm lòng tin của nhân dân vào chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước đặc biệt là chính quyền địa phương, gây sự bất bình trong nhân dân.
- Tạo dư luận xấu trong nhân dân, dễ bị kẻ xấu lợi dụng - là điều kiện cho các thế lực thù địch tuyên truyền, nói xấu chế độ nước Cộng hòa XHCN Việt Nam; nhất là Lai Châu là tỉnh biên giới có nhiều dân tộc cùng sinh sống và nhiều vấn đề phức tạp trong việc truyền đạo trái phép, ảnh hưởng không nhỏ đến tình hình trật tự an ninh và xã hội.
- Kỷ cương, trật tự quản lý Nhà nước bị xem nhẹ, sự giảm sút pháp chế XHCN.
- Các cấp, ngành, đơn vị, địa phương phải mất nhiều thời gian cho việc tiếp dân khiếu kiện Nhà nước phải tốn kinh phí, nhân lực để tổ chức
Trang 7các cuộc họp, giải quyết khiếu nại, ảnh hưởng đến công tác chuyên môn của các đơn vị, ban ngành, đoàn thể.
III XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
Để giải quyết đạt kết quả tình huống nêu trên thì mục tiêu cần xử lý vấn đề được đặt ra là:
- Giải quyết việc khiếu kiện của dân, tăng cường pháp chế CHCN, giữ vững kỷ cương phép nước Lập lại kỷ cương trong hoạt động quản lý nhà nước về đất đai Có kết luận đúng sai rõ ràng, từ đó có biện pháp xử lý một cách nghiêm minh các cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật Tạo được sự ủng hộ của người dân, làm cho dân tin tưởng vào chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước
- Phải đảm bảo lợi ích chính đáng cho các hộ gia đình xung quanh khi
bị ảnh hưởng do việc san lấp thửa ruộng và xây dựng nhà của gia đình bà Đan.
- Làm cho các đối tượng liên quan hiểu đúng một cách cụ thể từ đó họ
sẽ có ý thức tốt hơn trong việc chấp hành pháp luật của Nhà nước Làm cho người dân thấy được quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc góp phần phát triển kinh tế – XH, giải quyết được hài hoà giữa tính pháp lý và lợi ích kinh tế – XH.
IV XÂY DỰNG, PHÂN TÍCH VÀ LỰA CHỌN PHƯƠNG ÁN GIẢI
QUYẾT TÌNH HUỐNG
Để giải quyết tốt tình huống nêu trên tôi xin trình bày cơ sở lý luận và một số phương án giải quyết tình huống như sau:
1 Cơ sở lý luận:
Theo điều 38 của Luật đất đai được nhà nước ban hành năm 1993, qui định thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai như sau:
1.1 Nhà nước khuyến khích hoà giải tranh chấp đất đai trong nhân dân Uỷ ban nhân dân xã, phường, thị trấn có trách nhiệm phối hợp với
Trang 8mặt trận Tổ quốc, hội nông dân, các tổ chức thành viên khác của mặt trận, các tổ chức xã hội khác, tổ chức kinh tế ở cơ sở và công dân hoà giải tranh chấp đất đai.
1.2 Các tranh chấp về quyền sử dụng đất mà người sử dụng đất không có giấy chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì do Uỷ ban nhân dân giải quyết theo qui định sau đây:
a Uỷ ban nhân dân quận, huyện, thị xã và thành phố trực thuộc tỉnh giải quyết tranh chấp giữa cá nhân, hộ gia đình với nhau, giữa cá nhân hộ gia đình với tổ chức; giữa tổ chức với tổ chức nếu các tổ chức thuộc quyền quản lý của mình.
b Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương giải quyết các tranh chấp giữa tổ chức với tổ chức; giữa tổ chức với hộ gia đình, cá nhân, nếu tổ chức đó thuộc quyền quản lý của mình hoặc của Trung ương.
c Trong trường hợp không đồng ý với Quyết định của Uỷ ban nhân dân đã giải quyết tranh chấp thì đương sự có quyền khiếu nại lên cơ quan hành chính cấp trên trực tiếp có hiệu lực thi hành.
1.3 Các tranh chấp về quyền sử dụng đất đai đã có giấy chứng nhận của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và tranh chấp về tài sản gắn liền với
sử dụng đất đó thì do Toà án nhân dân giải quyết.
Trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật đất đai đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá X, kỳ họp thứ 9 thông qua ngày 29 tháng 6 năm 2001 trong " Điều 18" về thẩm quyền quyết định, xét duyệt qui hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai, ở mục 4 nêu rõ: "Cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định, xét duyệt quy hoạch, kế hoạch
sử dụng đất đai nào thì có quyền cho phép bổ xung, điều chỉnh quy hoạch,
kế hoạch đó".
2 Phương án giải quyết tình huống:
2.1 Phương án 1:
Trang 9UBND phường Đoàn Kết có trách nhiệm báo cáo toàn bộ sự việc đã xảy ra với UBND thị xã Lai Châu để UBND thị xã kiểm tra xác minh, UBND thị xã Lai Châu kết luận diện tích thửa ruộng 350m 2 do gia đình ông Bùi Văn Tú sử dụng trước năm 1960 và đến năm 1960 đã nộp vào nông trường, do vậy thửa ruộng đó thuộc sử dụng, quản lý của nông trường, nếu nông trường giải thể thì quyền quản lý thửa ruộng thuộc về UBND Phường Đoàn Kết
UBND thị xã Lai Châu ra quyết định thu hồi diện tích thửa ruộng mà gia đình bà Đan đã xây nhà trên đó Tuy nhiên vì gia đình bà Đan đã xây nhà kiên cố và mảnh đất đó không nằm trong quy hoạch của thị xã lại nằm trong khu dân cư nên UBND thị xã Lai Châu sẽ bán diện tích thửa ruộng
mà bà Đan đã làm nhà trên đó, áp theo giá đất để làm nhà ở, theo quy định của tỉnh hiện hành và xử phạt hành chính do lấn chiếm đất công của gia đình bà Đan.
Yêu cầu gia đình bà Đan đền bù thiệt hại cho gia đình bên cạnh bị hỏng nhà cửa do xây dựng trái phép gây ra và khôi phục lại hệ thống cống rãnh thoát nước như ban đầu cho khối phố.
Nếu giải quyết theo phương án này sẽ giữ nguyên được tài sản của công dân (gia đình bà Đan), UBND thị xã sẽ thu được nguồn kinh phí do việc bán đất và chấm dứt việc tranh chấp đất đai vì mảnh đất đó đã giao cho gia đình bà Đan sử dụng
Tuy nhiên phương án kém sức thuyết phục, không đem lại ổn định về mặt chính trị và xã hội Sẽ làm giảm sút pháp chế XHCN, giảm hiệu lực quản lý Nhà nước, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với pháp luật Nhà nước, gây bức xúc trong nhân dân Sẽ là một tiền lệ xấu trong việc quản lý đất đai và các lĩnh vực quản lý nhà nước khác sau này.
2.2 Phương án 2:
UBND phường Đoàn Kết có trách nhiệm báo cáo toàn bộ sự việc đã xảy ra với UBND thị xã Lai Châu để UBND thị xã kiểm tra xác minh, có
Trang 10biện pháp giải quyết tranh chấp một cách triệt để lấy lại lòng tin của nhân dân địa phương.
UBND thị xã Lai Châu kết luận diện tích thửa ruộng 350m 2 do gia đình ông Bùi Văn Tú sử dụng trước năm 1960 và đến năm 1960 đã nộp vào nông trường, do vậy thửa ruộng đó thuộc quyền sử dụng, quản lý của nông trường, nếu nông trường giải thể thì quyền quản lý thửa ruộng thuộc về UBND Phường Đoàn Kết
UBND thị xã Lai Châu ra quyết định thu hồi diện tích thửa ruộng mà gia đình bà Đan lấn chiếm giao cho UBND phường Đoàn Kết quản lý.
UBND thị xã Lai Châu ra Quyết định phá dỡ bỏ phần công trình xây dựng trái phép trên thửa ruộng, nếu gia đình bà Đan không chấp hành thì UBND thị xã sẽ dùng biện pháp cưỡng chế phá dỡ bỏ.
Yêu cầu gia đình bà Đan, đền bù thiệt hại cho gia đình bên cạnh bị hỏng nhà cửa do xây dựng trái phép gây ra và khôi phục lại hệ thống cống rãnh thoát nước như ban đầu cho khối phố.
Phương án này sẽ gây thiệt hại về tài sản công dân (gia đình bà Đan)
và có thể gặp phải sự phản đối quyết liệt từ phía gia đình bà Đan, quá trình thực hiện phải huy động kinh phí, nguồn lực cho việc cưỡng chế Nhưng giải quyết theo phương án này, pháp luật được thực hiện nghiêm minh, pháp chế XHCN được tăng cường Uy tín của chính quyền địa phương được củng cố đối với nhân dân, tạo được sự công bằng trong XH, góp phần
ổn định trật tự XH trên địa bàn (đó là mục tiêu của Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam).
Qua phân tích 2 phương án trên tôi chọn phương án thứ 2 vì đây là phương án tối ưu để xử lý tình huống đã đặt ra, phương án 2 có ưu điểm hơn, thực hiện phương án này vừa đúng ý Đảng, vừa hợp lòng dân, hiệu lực quản lý nhà nước được tăng cường, tạo được lòng tin của nhân dân, giải quyết được sự khiếu kiện tranh chấp kéo dài, góp phần ổn định trật tự an toàn XH Tuy nhiên lựa chọn phương án này, có thể bị sự phản đối quyết