Môi trường học tập và thành tích của học sinh việt nam trong PISA 2012 (tt)

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu nhằm tìm hiểu, đo lường và đánh giá một số yếu tố thuộc về môi trường học tập ảnh hưởng đến thành tích của học sinh Việt Nam trong Chương trình đánh giá h

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ MỸ DUNG

MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP VÀ THÀNH TÍCH CỦA HỌC SINH VIỆT NAM TRONG PISA 2012

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Hà Nội - Năm 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

VIỆN ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC

HOÀNG THỊ MỸ DUNG

MÔI TRƯỜNG HỌC TẬP VÀ THÀNH TÍCH CỦA HỌC SINH VIỆT NAM TRONG PISA 2012

Chuyên ngành : Đo lường và Đánh giá trong giáo dục

Mã số : 60140120

LUẬN VĂN THẠC SỸ

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS Hoàng Thị Xuân Hoa

Hà Nội - Năm 2016

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Môi trường học tập có tác động tích cực tỉ lệ thuận đối với kết quả học tập của học sinh “Môi trường học tập chất lượng cao có lợi cho tất cả học sinh và đặc biệt có lợi cho những học sinh yếu kém “ Leadership Compass » Vol 5, No 1, Fall 2007 by Alexandra Loukas

Môi trường học tập và bầu không khí nhà trường (school climate) khác nhau rất nhiều, có một số trường học mang lại cảm giác thân thiện, mời gọi và

hỗ trợ Một số khác mang lại cảm giác loại trừ, không chào mời, và thậm chí không an toàn Tất cả những cảm xúc và thái độ có được là nhờ môi trường của một trường học, được gọi là môi trường học tập Mặc dù rất khó để đưa ra một định nghĩa ngắn gọn về môi trường học tập, nhưng nhiều nhà nghiên cứu đều đồng ý rằng nó là một cấu trúc đa chiều bao gồm các kích thước vật lý, xã hội và học thuật

Tất cả chúng ta ai cũng có và luôn nhớ về những khoảnh khắc tuổi thơ khi chúng ta cảm thấy đặc biệt an toàn (hoặc không an toàn) ở trường học, khi chúng ta cảm thấy đặc biệt kết nối với một người lớn chăm sóc cho chúng ta (hoặc cảm giác đáng sợ khi chúng ta một mình) Đây là những kỷ niệm ở trường mà tất cả chúng ta có xu hướng nhớ rất rõ: tốt / không tốt Không có gì ngạc nhiên rằng đây là một trong những loại hình kinh nghiệm học tập và phát triển Tuy nhiên, môi trường học tập lớn hơn bất cứ kinh nghiệm của một người nào Khi mọi người cùng nhau làm việc, sẽ hình thành một nhóm làm việc tốt hơn là một cá nhân tự làm Một đánh giá toàn diện về môi trường học tập bao gồm các lĩnh vực chủ yếu của đời sống học đường như an toàn, các mối quan hệ, giảng dạy và học tập, và môi trường cũng như các mô hình tổ chức lớn hơn Làm thế nào để chúng ta có thể cảm nhận về trường học và phát triển xu hướng dạng học tập theo nhóm Nhiều nghiên cứu đã chứng minh

rằng môi trường học tập tích cực gắn liền với thành tích học tập, những nỗ lực phòng ngừa rủi ro hiệu quả và phát triển tính tích cực học tập của học sinh

PISA là Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (Programme for International Student Assessment) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (Organisation for Economic Cooperation and Development), viết tắt là OECD Chương trình này nhằm đánh giá chất lượng giáo dục của học sinh các trường cơ sở của các quốc gia thành viên của tổ chức này và một số nước khác trên thế giới Chương trình được thực hiện theo chu kỳ 3 năm một lần với học sinh ở độ tuổi 15 Mục đích của PISA là đánh giá việc tiếp nhận kiến thức và kỹ năng cần thiết cho việc hòa nhập vào xã hội của học sinh năm cuối cùng của bậc học cơ sở Nội dung khảo sát, đánh giá tập trung vào các lĩnh vực như đọc hiểu, toán và khoa học Đây là những lĩnh vực được coi là cần thiết cho cuộc sống sau khi kết thúc việc học ở trường học cơ sở

Tham gia PISA là cơ hội để Việt Nam học tập, trao đổi kinh nghiệm đánh giá quốc tế, tăng cường năng lực đội ngũ cán bộ đánh giá để có thể triển khai thực hiện tốt các kỳ đánh giá quốc gia với tiêu chuẩn quốc tế, nhằm đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới thi, kiểm tra, đánh giá góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đồng thời là bước chuẩn bị tích cực cho lộ trình đổi mới giáo dục sau năm 2015

Tháng 12/2013, kết quả thi PISA 2012 đã được công bố Việt Nam

đã đạt được các kết quả cao hơn nhiều so với mong đợi: Toán học (lĩnh vực chính) đứng ở vị trí 17/65, Khoa học đứng ở vị trí 8/65 và Đọc hiểu đứng

vị trí 19/65 Tuy nhiên, hiện tại, chúng ta mới chỉ có báo cáo chung của OECD về kết quả thi cũng như các nhân tố tác động tới kết quả đó của tất

cả các quốc gia tham gia, chứ chưa có một báo cáo cụ thể về từng quốc gia riêng biệt

Với mục đích góp phần vào việc phân tích các nhân tố tác động tới kết

quả thi của học sinh Việt nam, tác giả chọn nghiên cứu đề tài “ Môi trường

học tập và thành tích của học sinh Việt Nam trong PISA 2012 ”

Toán học là lĩnh vực trọng tâm trong PISA 2012, mọi câu hỏi trong phiếu hỏi học sinh chủ yếu là hỏi về việc học toán, một số nhân tố trong MTHT hỏi về tình hình lớp học trong giờ học toán Vậy nên đề tài chọn môn Toán học để phân tích

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu nhằm tìm hiểu, đo lường và đánh giá một số yếu tố thuộc

về môi trường học tập ảnh hưởng đến thành tích của học sinh Việt Nam trong Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) năm 2012 Trên cơ sở đó đề tài kiến nghị các giải pháp cải thiện môi trường học tập của học sinh Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế về lĩnh vực giáo dục từ kết quả nghiên cứu thu được sau khi phân tích một số yếu tố ảnh hưởng

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

3.1 Ý nghĩa khoa học

Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học về ảnh hưởng của các yếu

tố môi trường học tập đối với thành tích học tập của học sinh Tuy nhiên, các

đề tài đó chưa đặt ra vấn đề đo lường và đánh giá các yếu tố môi trường và ảnh hưởng của chúng đến thành tích học tập của học sinh Việt Nam trên cơ sở phân tích dữ liệu có sẵn từ một chương trình đánh giá học sinh quốc tế Báo cáo quốc tế có thể đề cập chủ đề này nhưng không chuyên sâu về học sinh Việt Nam Các nghiên cứu trong nước có thể sử dụng PISA 2012 nhưng chưa phân tích kỹ lưỡng và chi tiết các yếu tố môi trường học tập với đặc trưng kinh tế - xã hội của Việt nam và chưa công bố Do vậy, đề tài có tính mới về nội dung và phương pháp nghiên cứu để có thể đóng góp cho khoa học đo lường và đánh giá trong giáo dục

4 Giới hạn nghiên cứu

Tìm hiểu, đo lường, đánh giá và phân tích các yếu tố ảnh hưởng tới việc học tập của học sinh là lĩnh vực rất rộng, vấn đề kết quả học tập của học sinh cũng bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau Tuy nhiên, trong khuôn khổ đề tài này, tác giả chỉ tập trung nghiên cứu đánh giá sự ảnh hưởng của một số yếu tố thuộc về môi trường học tập Đó là năm yếu tố: (i) Cảm giác gắn kết (Sense of Belonging to School), (ii) quan hệ thày trò (Student-Teacher Relations), (iii) thái độ đối với nhà trường (Attitude towards School), (iv) sự tham gia của phụ huynh học sinh (Parent participation), (v) những cản trở về việc học (Learning Hindrance) tới thành tích của học sinh Việt Nam trong kỳ đánh giá PISA 2012

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp phân tích tài liệu có sẵn để tổng quan tình hình nghiên cứu và xây dựng cơ sở lý luận, thực tiễn của đề tài Đồng thời luận văn sử dụng các phương pháp đo lường và đánh giá để xác định các tiêu chí, chỉ tiêu, chỉ báo cần đo lường, đánh giá Đề tài sử dụng phương pháp phân tích các dữ liệu có sẵn (PISA) để đánh giá yếu tố môi trường và ảnh

hưởng của yếu tố môi trường học tập đến thành tích học tập của học sinh Tuy

đề tài không sử dụng phương pháp khảo sát thực tế nhưng toàn bộ quy trình với các giai đoạn, các bước của một cuộc khảo sát đo lường, đánh giá đều được thực hiện theo đúng các yêu cầu của phương pháp đo lường và đánh giá trong giáo dục

6 Cơ sở dữ liệu

Luận văn sử dụng cơ sở dữ liệu có sẵn bằng cách truy cập vào website

http://pisa2012.acer.edu.au/downloads.php để triết xuất dữ liệu cần thiết cho

đề tài luận văn từ PISA 2012

o PISA cung cấp các dữ liệu về học sinh cần được triết xuất để thực hiện đề tài luận văn

Đề tài luận văn tập trung vào các yếu tố môi trường, do vậy luận văn sử dụng cả ba bảng hỏi học sinh để tìm hiểu các nội dung câu hỏi và nội dung các phương án trả lời (xem phụ lục A, B, C)

7 Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

7.1 Câu hỏi nghiên cứu

- Môi trường học tập của học sinh Việt Nam như thế nào qua PISA 2012?

- Có mối liên hệ giữa môi trường học tập và thành tích PISA 2012 không?

- Mức độ tác động của các nhân tố môi trường đến thành tích PISA 2012 như thế nào?

7.2 Giả thuyết nghiên cứu

Việt Nam có một môi trường học tập khá tốt so với mức trung bình của OECD Các đặc điểm MTHT có một số khác biệt theo vị trí trường đóng, loại hình trường, điều kiện KT-XH Có ảnh hưởng, có ý nghĩa thống kê của các nhân tố môi trường học tập đến kết quả PISA

- Mức độ gắn kết của học sinh với nhà trường càng cao thì kết quả học tập càng cao?

- Quan hệ thày trò càng tốt thì kết quả học tập của học sinh đó càng được cải thiện?

- Thái độ với nhà trường càng tích cực thì kết quả học tập của học sinh càng tốt?

- Cha mẹ học sinh nào tham gia vào các hoạt động của nhà trường thì những học sinh ấy đạt thành tích cao trong học tập?

- Những học sinh không có những hành vi như: nghỉ học, bỏ tiết, đi muộn, không tham gia các hoạt động của nhà trường, không tôn trọng giáo viên, gây nhiễu trong giờ học, uống rượu hoặc các chất cấm, có hành vi bạo lực thì kết quả học tập càng cao?

8 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

8.1 Khách thể nghiên cứu

Toàn bộ 4959 học sinh 15 tuổi của Việt Nam đã tham gia kỳ đánh giá PISA năm 2012 của OECD

8.2 Đối tƣợng nghiên cứu

Luận văn nhằm vào đối tượng nghiên cứu chính là ảnh hưởng của các

yếu tố môi trường học tập đến thành tích học toán của học sinh

9 Cấu trúc của luận văn

Mở đầu

Chương 1 Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2 Thiết kế và tổ chức nghiên cứu

Chương 3 Thực trạng và mối quan hệ giữa môi trường học tập và thành tích toán học của học sinh Việt Nam trong PISA 2012

Kết luận

Các phụ lục

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan nghiên cứu

1.1.1 Nghiên cứu về các yếu tố của môi trường học tập

Các yếu tố gắn kết

Do tầm quan trọng của nhận thức cá nhân, trường học thường xuyên đánh giá học sinh cảm thấy như thế nào về môi trường học tập của họ Một số công cụ đánh giá có sẵn để kiểm tra nhận thức của học sinh về môi trường học tập, bao gồm: Elementary and Middle School Climate Survey - Khảo sát

về môi trường học tập trường Tiểu học và Trung học (Haynes, Emmons, & Comer, 1993), the Quality of School Life Scale (Epstein & McPartland, 1976), and the Elementary School Environment Scale (Sinclair, 1970) Trường học có thể sử dụng các công cụ này để khảo sát nhưng cũng có thể thay đổi chúng để tạo ra các công cụ của riêng mình Không có một công cụ nào đánh giá được mọi khía cạnh của môi trường học tập Tuy nhiên, kết quả của các cuộc điều tra phát hiện học sinh cảm thấy thế nào về sự quan trọng của môi trường học tập và nhà trường đã làm gì để thực hiện các bước ban đầu để cải thiện chất lượng của họ

Trong những năm gần đây, rất nhiều nghiên cứu đã tập trung vào việc thu thập và điều tra các thông tin liên quan đến các yếu tố xã hội, kinh tế và văn hóa được cho là có ảnh hưởng đến thành tích học tập Nhiều kết quả nghiên cứu đã xác định sự nỗ lực của bản thân học sinh, trình độ học vấn của phụ huynh, thu nhập của gia đình (Devadoss & Foltz, 1996), tính tự giác, độ tuổi của học sinh, sở thích học tập (Aripin, Mahmood, Rohaizad, Yeop, & Anuar, 2008), đi học đầy đủ (Romer, 1993) là những yếu tố có ảnh hưởng đáng kể tới kết quả học tập của học sinh ở nhiều bối cảnh khác nhau

Khi nghiên cứu về sự gắn bó của học sinh, tác giả Jon Douglas Willms

cho biết thuật ngữ “sự gắn bó của học sinh” (student engagement) được dùng

để chỉ thái độ của học sinh với trường lớp và sự tham gia của các em vào các

hoạt động ở trường Theo kết quả trong nghiên cứu Sự gắn bó của học sinh ở

trường - Cảm giác gắn kết trường lớp và sự tham gia vào trường lớp - những kết quả từ PISA 2000, tác giả phát hiện thấy có sự khác biệt về giới tính (giữa

nam và nữ) trong kết quả tìm được giữa các nước Thứ hai, những học sinh được sinh ra ở nước ngoài thường có cảm giác gắn kết trường lớp thấp hơn so với những học sinh khác Thứ ba, những học sinh ở các gia đình có điều kiện kinh tế xã hội thấp thường không cảm thấy thỏa mãn với trường lớp Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng trong số các nước OECD, có khoảng 25% học sinh được ghi nhận là có cảm giác gắn kết trường lớp thấp, khoảng 20% thường xuyên nghỉ học

Tuy nhiên, theo nghiên cứu Thái độ của học sinh về việc học tập và nhà

trường của một nhóm tác giả ở Đại học Évora (Bồ Đào Nha), trải nghiệm văn

hóa lại cho thấy nhiều kiểu thái độ khác nhau về điểm, về nhà trường và việc học tập Ngoài ra, kinh nghiệm xã hội và mức độ quan tâm của cha mẹ cũng

là một yếu tố quan trọng trong thái độ đối với nhà trường và việc học tập của học sinh

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh

Trong nghiên cứu Các mối quan hệ giáo viên - học sinh và kết quả học

tập của học sinh, tác giả Ruby Larson (Đại học Nebraska ở Omaha - Hoa Kỳ)

đã tổng hợp được nhiều nghiên cứu về vấn đề này Những học sinh có mối quan hệ tích cực với giáo viên cho thấy sự thích ứng tích cực đối với trường lớp, không kể khối lớp hay giới tính, tính trên phạm vi độ tuổi tiểu học (Baker, 2006) Ngoài ra, những học sinh là nữ, đến từ những gia đình có điều

kiện kinh tế cao thường mong muốn có mối quan hệ gần gũi và tích cực hơn với giáo viên (Jerome và cộng sự, 2009) Nhiều nghiên cứu khác còn cho thấy tác động tích cực của mối quan hệ giáo viên - học sinh tới việc học tập của học sinh ở cả bậc tiểu học và mầm non

Mối tương quan giữa sở thích học tập của học sinh và phong cách giảng dạy của giảng viên đã được chứng minh là có ảnh hưởng tích cực về năng lực của học sinh (Harb & El-Shaarawi, 2006) Theo Reid (1995), sở thích học tập

là “cách tự nhiên, quen thuộc và ưa thích” của một người để tiếp nhận những thông tin mới Điều này nghĩa là các cá nhân có sự khác biệt về phương thức giảng dạy hoặc học tập nhằm đạt hiệu quả cao nhất cho mình Richard M Felder, (1993) nhận định rằng sự liên kết giữa sở thích học tập của học sinh

và phong cách giảng dạy của giảng viên mang lại sự hồi tưởng về kiến thức

đã học và sự tiếp thu kiến thức mới tốt hơn

Các tác giả Getinet Haile & Nguyễn Ngọc Anh trong đề tài Các yếu tố

ảnh hưởng đến kết quả học tập ở Hoa Kỳ: Phân tích hồi quy điểm phân vị cho điểm kiểm tra đã khảo sát các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập của sinh

viên ở các môn Toán học, Đọc hiểu và Khoa học ở Hoa Kỳ, đặc biệt chú trọng tới các ảnh hưởng tiềm năng của các yếu tố chủng tộc, hoàn cảnh gia đình đối với sự phân phối điểm thi của sinh viên Từ đó tác giả đưa ra hai kết luận quan trọng: thứ nhất, khoảng cách điểm thi được đo lường trong thứ hạng phân vị của các môn Toán học, Đọc hiểu và Khoa học giữa các nhóm dân tộc là khác nhau; thứ hai, ảnh hưởng của các yếu tố thuộc về gia đình như trình độ học vấn cha mẹ cũng tạo nên sự khác biệt trong phân phối điểm số

Nghiên cứu về yếu tố môi trường gia đình

Về mối tương quan giữa yếu tố gia đình với thành tích học tập của học

sinh, tác giả Nguyễn Thị Minh Phương (2008) đã tiến hành nghiên cứu điền

dã tại ba thôn là Tam Sơn (xã Tam Sơn), Đồng Kỵ (xã Đồng Quang) và Phù Lưu (xã Tân Hồng) thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh Theo nghiên cứu này, sự quan tâm của bố mẹ nhất là sự định hướng của bố mẹ đối với việc học tập của con cái đóng vai trò quyết định đến kết quả học tập của con cái ở trường và các năng lực, kỹ năng khác của con cái Cùng với yếu tố gia đình và yếu tố nhà trường, các yếu tố ngoài nhà trường như điều kiện kinh tế, cơ sở hạ tầng, sự quan tâm của cộng đồng, dòng họ bao gồm cả các hoạt động khuyến học ở cộng đồng đều có tác động tích cực đến việc học tập và kết quả học tập của học sinh các cấp bậc giáo dục Truyền thống hiếu học ở cộng đồng có thể trở thành động lực thúc đẩy trẻ em đến trường, những tấm gương học giỏi và thành đạt trở thành động cơ cho học sinh nỗ lực, cố gắng đạt kết quả cao trong học tập Ngược lại những thói hư tật xấu ở cộng đồng kể cả lối sống lạc hậu với những tệ nạn xã hội đều có thể cản trở cơ hội đến trường của trẻ em, ảnh hưởng xấu đến thành tích học tập của học sinh

Về mối tương quan giữa yếu tố nhà trường với thành tích học tập của

học sinh, trong nghiên cứu về Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ học tập của

sinh viên trường Đại học Đà Lạt công bố trên Tạp chí phát triển KH&CN, tập

14, số Q2-2011, Phan Hữu Tín và Nguyễn Thúy Quỳnh Loan đã xác định

những yếu tố tác động đến thái độ học tập của sinh viên chính quy trường Đại học Đà Lạt Từ đó, hai tác giả đưa ra những hàm ý quản lý cho nhà trường trong việc thúc đẩy thái độ học tập tích cực của sinh viên, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo đại học Kết quả phân tích cho thấy có 7 yếu tố tác động đến thái độ học tập của sinh viên, bao gồm: Giảng viên; Phương pháp giảng dạy; Hệ thống cơ sở vật chất; Giáo trình, nội dung môn học; Thực hành, thực tập thực tế; Động lực học tập; Điều kiện ăn ở, sinh hoạt Trong đó, yếu tố Động lực học tập và Giáo trình, nội dung môn học có tác động tích cực nhất Những kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhà trường để

tiến hành những kế hoạch, chính sách chiến lược nhằm nâng cao thái độ học tập tích cực cho sinh viên

Một nghiên cứu của Nguyễn Quang Đông với đề tài Khảo sát về các

yếu tố ảnh hưởng đến việc tự học học phần Vật lý - lý sinh y học của sinh viên chính quy trường Đại học Y - Dược Thái Nguyên, cụ thể như sau: việc xây

dựng mục tiêu cụ thể và xây dựng kế hoạch học tập, các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tự học, địa điểm tự học, thời gian giành cho tự học, việc ghi chép khi tự học, việc sử dụng tài liệu tham khảo, việc tự kiểm tra đánh giá việc tự học và hình thức tự kiểm tra đánh giá, việc học nhóm khi tự học, những khó khăn khi tự học Từ đó đề xuất một số biện pháp phát huy tính tích cực và nâng cao hiệu quả tự học cho sinh viên

Một nghiên cứu khác cũng về vấn đề này là của Nguyễn Công Khanh (2009) đã chỉ rõ có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến quá trình học tập của sinh viên Mỗi sinh viên đến từ một môi trường văn hoá - xã hội khác nhau nên hình thành những thói quen, cách suy nghĩ, các năng lực nhận thức khác nhau,

từ đó có phong cách học tập khác nhau Qua nghiên cứu, điều tra, khảo sát, tác giả kết luận: điểm phong cách học có quan hệ tuyến tính với điểm học lực trung bình các môn học và lý giải cho khoảng 3% - 14% sự biến thiên điểm thành tích học tập của những sinh viên được chọn mẫu nghiên cứu Nhóm sinh viên có điểm cao về phong cách học tập cũng chính là nhóm sinh viên có điểm học lực trung bình cao ở các môn học

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến kết quả học tập

Mối liên hệ giữa vấn đề nhân khẩu học và kết quả học tập cũng được

trình bày trong Luận văn Thạc sỹ Các yếu tố tác động đến kết quả học tập của

sinh viên chính quy trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh, Viện

Đảm bảo chất lượng giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội Tác giả Võ Thị Tâm

đã đề cập đến tác động của đặc điểm sinh viên như động cơ học tập, kiên định

học tập, cạnh tranh học tập, ấn tượng trường học, phương pháp học tập với kết quả học tập Bên cạnh đó, tác giả còn chỉ ra sự khác biệt về các tác động của các yếu tố thuộc đặc điểm sinh viên và kết quả học tập giữa nhóm sinh viên nam và nhóm sinh viên nữ; giữa nhóm sinh viên thành phố và nhóm sinh viên các tỉnh

Ngoài ra, có thể kể đến nghiên cứu của Trần Lan Anh với Luận văn

Thạc sỹ Những yếu tố ảnh hưởng đến tính tích cực học tập của sinh viên đại

học, Trung tâm ĐBCLĐT & NCPTGD, ĐHQGHN đã hệ thống hóa cơ sở lý

luận về tính tích cực học tập của học sinh Tác giả nghiên cứu sâu về những nhân tố ảnh hưởng đến tính tích cực học tập của sinh viên đại học theo hai nhóm: nhóm yếu tố liên quan đến cá nhân và nhóm yếu tố liên quan đến môi trường Từ đó, tác giả đề xuất nhiều giải pháp nhằm nâng cao tính tích cực học tập của sinh viên Bên cạnh đó, tác giả Phan Thị Quế Hương với Luận

văn Thạc sỹ Sự thích ứng với hoạt động học tập của học sinh lớp 6 người dân

tộc thiểu số huyện Đakrông - Quảng Trị, chuyên ngành Tâm lý học, Trường

Đại học Sư phạm - Đại học Huế đã tìm hiểu và đánh giá sự thích ứng với hoạt động học tập của học sinh lớp 6 người dân tộc thiểu số ở huyện Đakrông, tỉnh Quảng Trị Từ việc đi sâu phân tích kết quả học tập của các học sinh dân tộc thiểu số lớp 6 tại một địa bàn vùng cao tại tỉnh Quảng Trị, tác giả chỉ ra sự tác động qua lại giữa kết quả học tập với các nhân tố như môi trường, nguồn gốc xuất thân và điều kiện dạy và học hiện tại

Tăng Thị Thuỳ (2014) đã nghiên cứu về “Những ẩn số đằng sau thành

tích của PISA Việt Nam”, tác giả đề cập đến những yếu tố về động cơ học tập,

sự tự tin vào khả năng của bản thân, sự lo lắng về điểm số của học sinh Việt Nam có ảnh hưởng đến việc học môn Toán

Về PISA tại Việt Nam, nhóm tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa, Vũ Thị Kim Chi, Nguyễn Thuỳ Linh (2009) đã tiến hành nghiên cứu về mục đích, tiến trình thực hiện và các kết quả chính trong kỳ thi PISA Ngoài việc trình bày mục đích, phương pháp, tiến trình thực hiện, bài báo cũng đã phân tích các kết quả chính của PISA qua các kỳ và nguyên nhân cơ bản dẫn đến kết quả này Sau khi Việt Nam tham gia Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế năm 2012, tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa (2013) đã có những trao đổi về PISA và những bài học rút ra cho giáo dục Việt Nam

Nhìn chung, ở Việt Nam có khá nhiều công trình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng tới việc học tập của học sinh các bậc học Tuy nhiên, những yếu tố

về cá nhân học sinh mà cụ thể là cảm quan trường học ảnh hưởng như thế nào đến kết quả học tập môn Khoa học của học sinh 15 tuổi chưa được nghiên cứu ở đề tài nào trước đây Do vậy, đề tài luận văn tập trung vào xác định các yếu tố môi trường học tập, đo lường và đánh giá mối quan hệ của các yếu tố

đó đối với thành tích học tập của học sinh Như vậy, có thể nói, đây là một đề tài mới để tác giả đi sâu tìm hiểu và khai thác

1.1.2 Các nghiên cứu về đánh giá thành tích học tập của HS

Mục đích của nhà trường là tạo ra thành tích học tập (TTHT) của HS,

cụ thể là làm tăng kết quả học tập của HS Do vậy, các nghiên cứu đánh giá TTHT được xem là có vai trò đặc biệt quan trọng Đó là quá trình thu thập và

xử lý thông tin về trình độ, khả năng thực hiện mục tiêu học tập của HS Đó là nghiên cứu đánh giá về tác động và các yếu tố ảnh hưởng đến TTHT của HS

TTHT là mức độ thành tích mà một học sinh đã đạt vào cuối quá trình học tập hoặc cuối một hoạt động học tập nhất định TTHT được xem xét trong mối quan hệ với công sức, thời gian mà HS bỏ ra để học tập, được tìm hiểu và đánh giá so với mục tiêu xác định và rất có thể được xem xét so sánh với TTHT của các HS khác TTHT là mức độ đạt được kiến thức, thái độ và kĩ

năng mà HS đạt được trong một môn học, giờ học hay một năm học một môn học nhất định hay một kỳ học, năm học xác định Với từng môn học, TTHT được cụ thể hóa và đo lường, đánh giá thông qua mức độ, trình độ về kiến thức, thái độ và kỹ năng

Thang phân loại quá trình học tập của Benjamin Bloom cho biết quá trình học tập diễn ra theo từng bước, từng giai đoạn để đạt được những TTHT nhất định được thể hiện dưới hình thức các thang đo lường trình độ kiến thức, thái độ và hành vi Thang đo của Bloom cho biết TTHT diễn ra trên từng trình độ từ biết, hiểu, đến vận dụng, phân tích, tổng hợp và đánh giá

Anderson & Krathwohl đã cải tiến thang đo của Bloom và nhấn mạnh yếu tố khởi đầu là “ghi nhớ’ đến thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và cuối cùng đạt tới mức độ cao nhất là “sáng tạo”

Các nghiên cứu về ảnh hưởng của các yếu tố đến TTHT của HS

Tùy từng thời kỳ và từng hoàn cảnh kinh tế - xã hội cụ thể mà mục tiêu giáo dục nhà trường nhấn mạnh trình độ nhất định của thang bậc TTHT Thời phong kiến khi xã hội còn nghèo nàn thì mục tiêu chính của giáo dục nahf trường là bắt HS phải ghi nhớ những gì được giảng dạy Khi đó TTHT của

HS được đo bằng các tiêu chí về số lượng của các tài liệu học tập được ghi nhớ, được thuộc lòng với các mức độ chính xác nhất định

Xã hội càng phát triển thì mục tiêu giáo dục nhà trường càng được nâng cao HS không chỉ học để biết, hiểu mà còn phải biết vận dụng, phân tích, đánh giá và cao hơn nữa, HS phải biết sáng tạo ra những điều mới cho xã hội TTHT được đo lường thông qua tiêu chí kết quả học tập một môn học nhất định, trong đó có môn toán

TTHT nói chung và kết quả học tập môn học nhất định nào đó nói riêng phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau từ yếu tố đặc điểm cá nhân HS, đến yếu

tố gia đình, nhà trường và yếu tố môi trường học tập và cả yếu tố địa phương,

vùng miền TTHT của học sinh không chỉ phụ thuộc vào khả năng tinh thần

và thể chất của đưa trẻ mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác của môi trường xung quanh Điều này đã được kiểm chứng bởi nhiều công trình nghiên cứu trên thế giới và ở Việt Nam

TTHT của HS phụ thuộc vào các yếu tố kinh tế xã hội Những HS nghèo, HS có hoàn cảnh khó khăn thiếu cơ hội đến trường và khi có cơ hội đến trường cũng thường gặp phải nhiều khó khăn để đạt được TTHT cao

Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa các yếu tố môi trường gồm gia đình và cộng đồng với thành tích học tập đều cho thấy các yếu tố này có ảnh hưởng lớn tới thành tích học tập của học sinh Tuy nhiên, các nghiên cứu cũng cho thấy mức độ ảnh hưởng của các yếu tố môi trường phụ thuộc vào mức độ tương tác của các yếu tố và sự can thiệp của các điều kiện, hoàn cảnh

cụ thể Ví dụ, trình độ học vấn của phụ huynh học sinh có thể làm tăng mối quan tâm, chú ý và đầu tư của gia đình đối với việc đến trường của học sinh Ảnh hưởng của các yếu tố quan hệ cha mẹ và con cái phụ thuộc vào lứa tuổi học sinh, lứa tuổi của cha mẹ và cấp bậc giáo dục Yếu tố dân tộc, tôn giáo, văn hóa bản địa, văn hóa cộng đồng cũng có ảnh hưởng nhất định đến mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái và tác động đến thành tích học tập của học sinh Tuy nhiên các nghiên cứu này chưa làm rõ những yếu tố như cảm giác gắn bó với cộng đồng, mối quan hệ thày trò, quan hệ cha mẹ và con cái trong mối tương tác với nhau và ảnh hưởng đến kết quả học tập của học sinh

Một số nghiên cứu quốc tế về ảnh hưởng của các đặc điểm gia đình đối với thành tích học tập của học sinh phát hiện thấy quy mô gia đình, thành phần và cấu trúc gia đình có những tác động nhất định đến thành tích học tập của học sinh Ví dụ nghiên cứu về thành tích toán học và đọc hiểu của học sinh ở 31 nước trên thế giới qua dữ liệu PISA cho biết thành tích học tập của học sinh xuất thân từ những gia đình đơn thân thường thấp kém hơn so với gia đình đầy đủ Phân tích kỹ các biến can thiệp có thể thấy mức độ ảnh