Cái bi và cái hài, cái th t và cái gi trong đo n trích... iêm han chê trong sáng tác cua ông là gôc rê nhân đao ch a thât v ng vàng và th ng th hi n t t ng v “cái dâm cua loài ng i”... P
Trang 1PH N 1: VÀI NÉT V TÁC GI , TÁC PH M VẨ S T DUY
TR NG TÂM KI N TH C:
1 Mâu thu n trào phúng và ngh thu t trào phúng c a V Tr ng Ph ng trong ch ng H nh phúc c a m t tang gia
2 Ngh thu t kh c h a các nhân v t trào phúng (các chân dung bi m h a) c a nhà v n trong đo n trích
3 Tài n ng và s c m nh t cáo hi n th c c a ngòi bút V Tr ng Ph ng
4 ám tang c T c a gia đình c c H ng trong ch ng H nh phúc c a m t tang gia đáng khóc hay đáng
c i? Vì sao?
5 Cái bi và cái hài, cái th t và cái gi trong đo n trích
I VÀI NÉT V TÁC GI VÀ TÁC PH M
1 Vài nét v tác gi :
1 V Tr ng Ph ng (1912-1939), quê làng H o, huy n M Hào, t nh H ng Yên nh ng ông sinh ra, l n lên
và m t t i Hà N i
2 Trong quan niêm sáng tác c a mình, V Tr ng Ph ng đ c bi t đ cao vai trò ph n ánh hi n th c c a v n
h c nói chung và ti u thuy t nói riêng: “Các ông mu n ti u thuy t c là ti u thuy t Tôi và các nhà v n cùng chí h ng nh tôi mu n ti u thuy t là s th c đ i” Ông đ kích m nh m nh ng sáng tác “ch y xa
s th c b ng nh ng danh t điêu trá c a v n ch ng” đ ng th i kh ng đ nh nhà v n ph i “T th c cái xã
h i kh n n n, công kích cái xa hoa dâm đãng c a b n ng i có nhi u ti n, kêu ca nh ng s th ng kh c a
b n dân nghèo b bóc l t, b áp ch , b c ng b c, mu n cho xã h i công bình h n n a, đ ng có nh ng
chuy n ô u , dâm đãng”…
3 V Tr ng Ph ng là nhà v n, nhà báo n i ti ng c a Vi t Nam vào đ u th k 20
Tuy th i gian c m bút r t ng n ng i, v i tác ph m đ u tiên là truy n ng n “Ch ng n ng lên đ ng” đ ng
trên “Ng báo” vào n m 1930, ông đã đ l i m t kho tác ph m đáng kinh ng c: h n 30 truy n ng n, 9 t p
ti u thuy t, 9 t p phóng s , 7 v k ch, cùng 1 b n d ch v k ch t ti ng Pháp, m t s bài vi t phê bình, tranh
lu n v n h c và hàng tr m bài báo vi t v các v n đ chính tr , xã h i, v n hóa Nhà v n Ngô T t T ca ng i
V Tr ng Ph ng là “m t tay ngôn lu n xu t s c trong làng báo B c kì”
Tác phâm chính:
K ch: “Ko 1 tiêng vang” (1931), “Tài t ” (1934)…
Truyên ng n: “Chông nang lên đ ng” (1930), “L l i” (1936), “Lòng t ái” (1937), “T do” (1937),…
Phóng s : V Tr ng Ph ng đ c coi là “Ông vua phóng s đât B c” v i nhi u phóng s n i ti ng nh “K
ngh l y Tây” (1934), “C m th y c m cô” (1936),…
Tiêu thuyêt: “D t tình” (1934), “S đ ” (1936) – “Cuôn sách ghê g m có thê làm vinh d cho moi nên v n
h c” (Nguyên Khai), “Giông t ” (1936) – “Qua bom nô gi a làng v n” (Nguyên Hoành Khung ), “Trúng s
đ c đ c” (1938),…
H NH PHÚC C A M T TANG GIA (PH N 1)
Giáo viên: PH M H U C NG TÀI LI U BÀI GI NG
ây là tài li u đi kèm v i bài gi ng H nh phúc c a m t tang gia (Ph n 1) thu c khóa h c Luy n thi THPT qu c gia PEN-C:
Môn Ng v n (Th y Ph m H u C ng) t i website Hocmai.vn
Trang 2Nét nôi bât trong sáng tác:
Sáng tác cua V Tr ng Ph ng tâp trung thê hiên niêm c m uât khôn nguôi đôi v i xã hôi cái xã h i đen t i,
th i nát đ ng th i – m t xã h i mà ông goi là “khôn nan”, “chó đêu, “quan tham l i nh ng, đàn bà h
h ng, đàn ông dâm bôn” - đ ng th i b c l m t tài n ng l n, m t phong cách ngh thu t đ c đáo, có nhi u
đóng góp đáng k vào s phát tri n c a v n xuôi Vi t nam hi n đ i
iêm han chê trong sáng tác cua ông là gôc rê nhân đao ch a thât v ng vàng và th ng th hi n t t ng v
“cái dâm cua loài ng i”
2 Vài nét v tác ph m:
a Giá tr t t ng và ngh thu t c a ti u thuy t S đ :
- S đ in trên Hà n i báo t s 40 ngày 7/10/1936, in thành sách l n đ u n m 1938
- Qua câu chuy n v Xuân Tóc đ , m t gã “ma- cà- bông” vô l i, nhanh chóng tr thành m t nhân v t
ti ng t m l ng l y, S đ đ kích cay đ c xã h i tr ng gi t s n thành th đang đang ch y theo l i s ng
“Âu hóa” v n minh r m, h t s c đ i b i , l l ng đ ng th i
- S đ xây dung thành công hàng lo t chân dung bi m ho sinh đ ng v nh ng m u ng i tiêu bi u
cho cái xã h i b p b m, ch gi u nh ng phong trào th i th ng đang là c n s t thành th khi đó nh “vui
v tr trung”, “gi i phóng n quy n” “c i cách y ph c”, “th thao”, “ch n h ng Ph t giáo” mà th c ch t
ch là n ch i đàng đi m, tru l c, chà đ p lên nh ng n n n p đ o đ c c truy n
- S đ có giá tr t cáo hi n th c l n lao, có màu s c th i s chính tr ti n b và tính chi n đ u rõ r t
V i ngh thu t trào phúng b c th y, S đ x ng đáng đ c coi là m t ki t tác b t h trong v n ch ng
đ ng th i, là “cu n sách ghê g m có th làm vinh d cho m i n n v n h c”( Nguy n Kh i)
- H n ch c a tác ph m là còn có cái nhìn l ch l c, khinh b c đ i v i qu n chúng lao đ ng, quan đi m sinh lí thô b o khi gi i thích "cái dâm" c a loài ng i
b c đi m th lo i và khuynh h ng c m h ng c a S đ (Nguy n ng M nh, Con đ ng đi vào
th gi i ngh thu t c a nhà v n, Sđd):
Mu n đánh giá đúng m t tác ph m ngh thu t, ph i n m đ c đ c đi m th lo i và khuynh h ng,
c m h ng c a nó.S đ là m t cu n ti u thuy t trào phúng đ c vi t theo khuynh h ng hi n th c ch ngh a V m t là m t cu n ti u thuy t trào phúng, thành công c a nó là đã gây đ c m t ti ng c i, đúng
h n, m t chu i c i ròn rã t đ u đ n cu i, thông qua m t lo t tình ti t, tình hu ng hài h c và m t lo t chân dung hí ho , bi m ho h t s c đ c đáo và sinh đ ng V m t là m t tác ph m hi n th c ch ngh a, nó
đã phát hi n đ c m t cách chính xác và sâu s c b n ch t và quy lu t khách quan c a xã h i m t ph ng
di n quan tr ng
c đi m y c a tác ph m đ t ra m t mâu thu n mà tác gi đã gi i quy t đ c m t cách đ y tài ngh Mâu thu n y là, m t m t ph i dùng l i c ng đi u, phóng đ i m t cách tho i mái - đi u mà bút pháp trào phúng đòi h i - đ t o nên nh ng tình hu ng oái o m vô lí, nh ng tính cách quái thai, kì qu c; m t khác
l i không h đ c nói oan nói c cho b t kì cái gì, cho b t kì ai mà nó đ c p đ n Mâu thu n y gi i quy t trong m t truy n ng n đã khó, trong m t truy n dài càng khó h n nhi u
Còn gì vô lí h n m t m me Tây dâm ô đ n nh m phó oan mà l i đ c s c ban “Ti t h nh kh phong”, m t th ng vô l i, vô h c nh Xuân Tóc đ ng m m m là “m ki p”, “n c m gì”, “tình b
m ”… mà l i tr thành đ c t , tri t gia, thi s , nhà c i cách xã h i anh hùng c u qu c, h i viên H i khai trí
ti n đ c… R i ông Phán m c s ng, Min đ , Min toa, TYPN, c c H ng, V n Minh v , V n Minh ch ng,
c u Ph c, s T ng Phú, lang Tì, làng Ph , c đ n toàn quy n th ng s , vua Nam, vua Xiêm v.v toàn
nh ng nét v ngu ch ngo c, tu ti n, toàn nh ng th ng h , con r i ch làm sao có đ c trong cu c đ i th c
! y th mà sau m t tr n c i h hê, khoái trá, ng m ngh l i, ta th y đúng c , nhà ti u thuy t ch ng ph i b a
Trang 3chuy n nói ch i đâu Th m chí còn th y nh ng hình t ng kia đã r i thêm ánh sáng cho ta th y trong xã h i
c , té ra đ y r y nh ng Xuân Tóc , nh ng phó oan, nh ng c H ng, nh ng c u Ph c, nh ng V n Minh, nh ng TYPN,…
c V trí đo n trích:
H nh phúc c a m t tang gia đ c trích t ch ng XV c a ti u thuy t S đ
d Tóm t t đo n trích:
H nh phúc c a m t tang gia k v ni m sung s ng, h nh phúc c a m i thành viên tham d đám tang c a c c t
Trong gia đình, cái ch t c a c c t làm cho nhi u ng i sung s ng l m C C H ng “nh m
nghi n m t l i m màng”… vì c ch c thiên h “ai c ng ph i khen m t cái đám ma nh th , m t cái g y
nh th !” Ông Phán m c s ng sung s ng vì ông ta không ng r ng “đôi s ng h u vô hình trên đ u ông
ta mà l i to đ n th ” nên đã đ c c C H ng – b v – h a s chia cho con gái và con r thêm vài nghìn
đ ng… V n Minh trông r t h nh phúc vì t nay cái chúc th chia gia tài “s đi vào th i k th c hành” C u
tú Tân đ c d p dùng đ n m y cái máy nh Bà V n Minh sung s ng vì cái m t v nh ng b đ xô gai tân
th i, cái m m n tr ng vi n đen… s đem đ n cho nh ng ai có tang “đ c h ng chút h nh phúc đ i”
Ông Typn ch mong các báo chí phê bình “nh ng ch t o c a mình” trong cu c c i cách y ph c c a Âu hóa… Tuy t thì di n b đ “Ngây th ” đ cho thiên h bi t r ng “mình ch a đánh m t c ch trinh”, v.v…
ngoài xã h i, hai viên c nh sát Min đ , Min toa, gi a lúc không có ai đáng ph t mà ph t, đ ng bu n nh nhà buôn v n thì đ c có đám thuê nên “sung s ng c c đi m” Các quan khách đ n đ a mà, b n c a
Tuy t, V n Minh, cô Hoàng Hôn, bà Phó oan, nh ng giai thanh gái l ch đ c d p “chim nhau, c i tình
v i nhau, bình ph m nhau, chê bai nhau, ghen tuông nhau, h n hò nhau…” B n thân c a c C H ng đ n
đ a đám ma v i cái ng c “đ y nh ng huy ch ng…”, v i b râu “ho c dài ho c ng n, ho c đen, ho c
hung hung, ho c lún phún hay r m r m, lo n qu n”… đ n đ khoe tài, khoe đ c, khoe c a… S c T ng Phú thì sung s ng vênh váo, ng i trên m t chi c xe vì đã “đánh đ đ c H i Ph t giáo, và nh th là cu c
đ c th ng đ u tiên c a báo Gõ Mõ v y” Còn Xuân Tóc đ n đ a đám v i s c ý đ n ch m, b ng 2
vòng hoa đ s , 6 chi c xe có c m l ng,… h n đã làm cho Tuy t “li c m t đ a tình cho nó đ t ý cám n”,
làm cho c bà sung s ng th t lên: “Ông c Xuân đã không gi n mà l i giúp đáp phúng vi ng đ n th , và đám ma nh k đã là danh giá nh t t t c ” Và Xuân sao không sung s ng vì ch m t câu nói: “Th a ngài,
ngài là m t ng i ch ng m c s ng!” mà đ c ông Phán m c s ng tr công đ n m t t gi y b c 5 đ ng g p
t “dúi vào tay”…
úng là “H nh phúc c a m t tang gia”, m c dù lúc h huy t có c C H ng m u, ông Phán m c s ng khóc
to “H t! H t! H t!”
II S T DUY V TÁC PH M: Xem bài gi ng
III PHÂN TÍCH:
IV TÀI LI U THAM KH O:
(V Tr ng Ph ng, Báo T ng lai, Hà N i, s 9 ngày 25.3.1937)
(…) tôi ngh đ n đ c gi c a tôi l m N u không thì tôi đã không s s c ph n đ ng c a phái ng i c h
ho c b o th đ mà phóng bút vi t nh Richepin, Marguerite, Careo Maryse Choisy, Colette (4)
r i, ch còn gì! Và khi dùng m t ch b n th u, tôi ch ng th y khoái trá nh khi các ông tìm đ c m t ki u áo ph n
m i m Nh ng lúc y, tôi ch th y th ng h i cái nhân lo i ô u b n th u nó b t tôi ph i vi t nh th , và nó
b t v n phái các ông ph i ch y xa s th c b ng nh ng danh t điêu trá c a v n ch ng Các ông quen nhìn
Trang 4m t cô gái nh y là m t ph n tân th i, vui v tr trung, hy sinh cho ái tình ho c cách m nh l i gia đình Riêng tôi, tôi ch th y đó là m t ng i đàn bà vô h c, ch ng có thi v , l i h h ng, l i b t hi u b t m c n a,
l i có nhi u vi trùng trong ng i n a Tôi không bi t g i m t gái đ là nàng, − ch y có thi v l m, − ho c
tô đi m cho gái đ y nh ng cái thi v mà gái đ y không có, đ n n i đ c trong truy n ng i ta ch th y m t gái đ là làm g ng cho th gian noi theo! Thí d các ông có th coi phong trào khiêu v là d u hi u ti n hoá
mà các ông ch tr ng Riêng tôi, tôi ch th y đó là m t cách dâm bôn làm cho t ng s gái giang h , m t tai
ho cho n c nhà, mà, gi a tình th này, ng i bi t ngh ph i cho là đi u đáng s nh c T i sao ta l i không thành th c? T i sao khi con gái mình, em gái mình h h ng thì mình mu n t t , mà con gái hay em gái
ng i khác b ch ng, l n nhà theo giai mà l i g i là gi i phóng, là bình quy n, là chi n đ u cho h nh phúc
cá nhân? ó, th a các ông, cái ch b t đ ng ý ki n gi a chúng ta Các ông mu n ti u thuy t c là ti u thuy t Tôi và các nhà v n cùng chí h ng nh tôi mu n ti u thuy t là s th c đ i C m t ch trái ng c nhau y c ng đ khi n chúng ta còn xung đ t nhau n a Các ông mu n theo thuy t tu th i, ch nói cái gì thiên h thích nghe, nh t là s gi d i Chúng tôi ch mu n nói cái gì đúng s th c, thành ra nguy hi m, vì
s th c m t lòng
(…) Ông Nh t Chi Mai ch i cãi r ng cái “ph n u t, khó ch u, t c t i” y không ph i vì th y xã h i là x u
xa, nh ng vì t t ng c a tôi h c ám, nh nhen, c m h n…
H c ám, có! Vì tôi v n là ng i bi quan C m h n, c ng có, vì tôi cho r ng cái xã h i n c nhà mà l i không đáng c m h n, mà l i c vui v tr trung, tr ng gi , n m c tân th i, khiêu v , v.v…nh các ông
ch tr ng thì m t là không mu n c i cách gì xã h i, hai là ích k m t cách đáng s nh c
Còn b o nh nhen thì là th nào?
T th c cái xã h i kh n n n, công kích cái xa hoa dâm đãng c a b n ng i có nhi u ti n, kêu ca nh ng
s th ng kh c a b n dân nghèo b bóc l t, b áp ch , b c ng b c, mu n cho xã h i công bình h n n a,
đ ng có nh ng chuy n ô u , dâm đãng, mà b o là nh nhen, thì há d Zola, Hugo, Malraux, Dostoievski, Maxime Gorki, l i không c ng là nh nhen?
(…) Ông Nh t Chi Mai mu n bi t tôi có c p kính đen, b óc đen và m t ngu n v n c ng đen?
N u các ông không mu n s lên gáy thì thôi, bao nhiêu chuy n gì thanh cao, tao nhã, cao th ng c a loài
ng i, xin các ông c c mà h ng hoa kh n kh a Tôi xin đ cái ph n y cho các ông
Riêng tôi, xã h i này, tôi ch th y là kh n n n: quan tham l i nh ng, đàn bà h h ng, đàn ông dâm bôn,
m t t i v n s đ u c x o quy t, mà cái xa hoa ch i b i c a b n giàu thì th t là nh ng câu ch i r a vào cái
xã h i dân quê, th thuy n l m than, b bóc l t L c quan đ c, cho đ i là vui, là không c n c i cách, cho cái xã h i chó đ u này là hay ho t t đ p, r i ng i mà đánh ph n bôi môi hình qu tim đ đi đua ng a, ch phiên, khiêu v , theo ý tôi, th là gi d i, là t mình l a mình và di h a cho đ i, n u không là vô liêm s m t cách thành th c.(…)
B C m b y ng i, t o hóa khéo gi ng chi, qua Giông t l i nên duyên S đ ;
S đ c đ c v n ch ng trúng th , n D t tình, Không m t ti ng vang
(Câu đ i Ph n vi ng V Tr ng Ph ng)
C C M H NG N I B T SÁNG TÁC C A V TR NG PH NG:
Trong v n ch ng, tôi không bao gi tin r ng có m t cái tài nào đó ch nh bi t đ t câu, dùng t cho khéo,
bi t quan sát và mô t s v t cho tinh mà có th t o nên đ c nh ng tác ph m có giá tr th t s V n h c là tâm huy t, là th t t ng- nhi t tình t nó hi n hình thành nh ng nhân v t đ y s c s ng, t nó đ ra nh ng
ch có góc có c nh, có hình có kh i, có h i th ph p ph ng trên trang gi y
V Tr ng Ph ng, cái t t ng - nhi t tình y là gì?
Trang 5y là cái ni m c m thù mãnh li t đ i v i xã h i đ c ác, b t công, vô lí và “chó đ u” th i thu c Pháp và khát
v ng mu n đ p phá tan tành nó đi đ xây d ng m t xã h i công b ng h n, có ngh a lí h n
Mu n đánh giá đ c ni m c m thù này c n tìm hi u tình hình tâm lí xã h i c a t ng l p thanh niên trí th c
ti u t s n nh ng n m 30 và s ph n b t c đ n bi th m c a V Tr ng Ph ng, đ ng th i đ t nhà v n vào cái môi tr ng s ng c th c a ông, m t trong nh ng trung tâm buôn bán và n ch i tr y l c c a Hà N i c (ph Hàng B c k bên S m Công, Mã Mây, Hàng Bu m…) Ng i thanh niên y, đúng vào lúc ý th c đ c giá tr và vai trò c a cá nhân mình trong cu c đ i nh nh h ng c a v n hoá ph ng Tây, thì đ ng th i
c ng nh n ra r ng m i ng đ ng s nghi p, công danh đ u b ch n l i m t cách tàn nh n S c m nh thô b
c a th ng th c dân và c ng đ ng ti n làm ch t t c
N u không th lao vào bão táp cách m ng thì m i con đ ng c a ng i thanh niên mu n tìm đ n vinh quang b ng đ o đ c, tài n ng và lao đ ng đ u không đ c ch p nh n M t xã h i nh v y đ ra vô vàn
nh ng k th b o l c và đ ng ti n, chúng bi n xã h i thành m t th sân kh u đ i hài k ch đ đóng nh ng vai th t là nh nh ng, b i mà V Tr ng Ph ng g i là “chó đ u”, hay “vô ngh a lí”
Vâng, có th nói nh th : ni m c m thù mãnh li t đ i v i xã h i th c dân, t s n tàn ác, l b ch, đ u gi ,
th i nát, đó là t t c tài n ng c a V Tr ng Ph ng
(Nguy n ng M nh, Con đ ng đi vào th gi i ngh thu t c a nhà v n, Sđd)
- Trích S đ c a V Tr ng Ph ng (T.s Ph m H u C ng – Ngu n: T p chí Trung h c ph thông
4/2003)
Trong “cu n sách ghê g m có th làm vinh d cho m i n n v n h c” c a V Tr ng Ph ng - theo l i đánh giá c a nhà v n Nguy n Kh i - thì ch ng H nh phúc c a m t tang gia (V n 11) là ch ng tiêu bi u nh t,
k t tinh đ c nh ng thành t u r c r v t t ng th m m và ngh thu t c a ti u thuy t S đ
B y lâu nay, vi c phân tích, bình gi ng ch ng này trong và ngoài nhà tr ng, c ng nh tình hình tìm hi u các tác ph m t s nói chung th ng sa đà vào tình tr ng k l chi ti t, k l i tác ph m d h n nhi u so v i
nh ng gì tác gi vi t ra Chúng tôi mu n tìm m t l i đi khác, m t con đ ng riêng, có th gai góc h n,
nh ng ch c là đ c d ng h n
Cái ch t c a ông c già, cái đám ma “to tát” và “g ng m u” y, không có ý ngh a gì đ i v i chính b n thân
ng i ch t, nó không đ c th hi n b ng ý th c c a nhân v t lúc sinh th i Nó ch có ý ngh a đ i v i gia đình ng i ch t, có ý ngh a đ i v i tác gi , trong ý th c tác gi mà thôi M t ng i n m xu ng kh i ra bi t bao nhiêu chuy n khác, t chuy n chu n b và đ a đám, đ n chuy n l ng xê m t qu n áo, chuyên mua bán
tr ng tr n… Nó th c s là m t tình tr ng “không có vua”, tình tr ng c a anh em nhà Karamzov Tình tr ng
có vua ch t n t i ch ng nào mà c c T còn s ng, còn đau m “ tao ch t, s ng c ng nh c! Có ch y
ch a thì ch y ch a cho cái thanh danh nhà tao mà b n chúng mày đã trót bôi nh ” (Ch ng XIV).Cái gia đình sang tr ng và ô h p kia đã vâng l i đ cho c ch t m t cách vui v nh ng l i không vâng l i ch a ch y
v t nh thanh danh Ch trong tìn tr ng “không có vua” này, b n ch t th c c a con ng i m i đ c b c l ,
và nh ng k đi đ a đám tang nh n nháo y m i tìm đ c ng i “đ ng c m”, nh ng k “tri âm, tri k ” H không đ ng c m v i ng i ch t, v i tang gia, mà đ ng c m v i nhau Trong đám tang y, có bi t bao nhiêu
nh ng “h i kín”, mà “h i kín” ba ng i V n Minh - C ông - C bà là cái “h i kín” đ c bi t nh t H là ch nhân c a m t tang gia đ ng b i r i hay là đ o di n c a m t l tân hôn s p s a b t đ u? H là m t h i kín nên m i “l ng l ng ra hi u” cho nhau tr c c p m t ng ngác c a b y con cháu chí hi u, m i “l ng l ng
ng i xu ng” và “nghe ngóng mãi” r i m i th dài mà nói N u đ ý m t chút, chúng ta s th y trong đo n
đ i tho i c a ba nhân v t này có s thay đ i ch đ h t s c mau l T chuy n tang nh y sang chuy n c i
Tuy t, t chuy n h i hôn hay không nh y sang chuy n ph ng đoán v “b ng d ng i ta”, r i b ng ch ng
Trang 6l i sang chuy n toan tính g Tuy t cho Xuân… H không quan tâm gì đ n đám tang, h ch mong sao t ng
kh càng nhanh càng t t cái qu bom n ch m trong nhà Không nh ng th , h còn cùng nhau ch i nh ng trò ch i, trò ch i nói ti ng Pháp “toa, moa”, và đ c bi t là cái trò ch i đoán b ng d con ng i: “Nh th thì ông th đoán xem b ng d ng i ta ngh ra sao” C ng ch ng ph i ng u nhiên mà đo n v n này l i l m câu nghi v n và câu ph ng đoán đ n nh th : “Tôi thì tôi cho là…” Cái trò ch i th m dò nhau này, ch nh m
m i m t m c đích là tìm ra cái đ ng c tâm lý bên trong c a v hôn phu c a Tuy t, đ r i đi đ n b t c, b i
vì, “đ n chính ngay mình, mình c ng không bi t rõ con gái mình h hay không” i u đó là t t y u, b i vì
nh ng đ ng c tâm lý bên trong bao gi c ng đ c ngu trang m t cách h t s c kín đáo và b o v c c k khôn khéo, ng i ngoài ít khi hi u n i, t phi chính ch th nói ra, ho c nh ng l i nói, hành đ ng đã quá c mòn thành khuôn sáo (ch ng h n nh ng câu “Hai bác n c m ch a”, “Anh đi đâu đ y” đ c h i ngay c khi
đã bi t rõ m i m i, b i vì nó đ c dùng thay m t l i chào) S th t v b n thân bao gi c ng là s th t
mà con ng i e ng i nh t, hay gi u gi m nh t, và s th t tâm h n bao gi c ng là s th t khó khám phá,
khó n m b t nh t V Tr ng Ph ng, b ng tài n ng c a mình, b ng s quan sát tinh t , s c s o đã bóc tr n
cái s th t y, phanh phui cái s th t y trong t ng con ng i, t ng th c th c a cái dòng h vô nhân, báo danh và tr c l i y Cái con ng i bên trong, cái đ ng c tâm lý bên trong mà v n h c dân gian và Nguy n
Trãi bao đ i b t l c (Sông sâu còn có k dò; lòng ng i nham hi m ai đo cho t ng / Ngoài trong m i ch n
đ u thông h t; Bui m t lòng ng i c c hi m thay…) m c dù phát hi n ra s không đ ng nh t gi a con
ng i bên trong và con ng i bên ngoài, đã đ c V Tr ng Ph ng khám phá m t cách tài hoa, tinh t b ng
ti ng c i hóm h nh sâu cay pha ít nhi u chua chát c a mình, ti ng c i “có s c m nh tuy t v i, kéo đ i
t ng l i g n, lôi cu n đ i t ng vào khu v c ti p xúc đ n thô b o, đó có th su ng sã, s mó t kh p phía, l t ng a, l n trái nhòm ngó t d i và t trên, đ p v cái v b ngoài đ nhìn vào bên trong, bóc tr n
và v ch tr n”(1)
Qu đúng nh v y, trong ch ng XV này, c ng nh trong toàn b ti u thuy t S đ , nhân v t nào c ng có
m t đ ng c tâm lý bên trong, mà cái đám ma to tát và g ng m u này ch là m t cái c đ h th c hi n
đ ng c y ó là m t b y còn cháu chí hi u “ch nóng ru t đem chôn cho chóng cái xác ch t c a c T ”, là toan tính c a h i kín ba ng i, là s m màng đ c “m c đ xô gai, ch ng g y l kh , v a ho kh c, v a khóc m u” c a c c H ng… R i nh ng đ ng c tâm lý bên trong c a c u Tú Tân, bà V n Minh, ông Tupn,
c a ông V n Minh, c a ông Phán m c s ng, cô Tuy t ngây th , c a nh ng ng i đ a đám… ngh a là c a
t t c cái nh nh ng, nh ng x c a toàn xã h i lúc b y gi Cái b y ph c Ngây Th c a cô Tuy t - không
ch “h c nách và n a vú”, mà còn “h ” luôn c cái đ ng c tâm lý bên trong c a cô là “đ cho thiên h
ph i bi t r ng mình ch a đánh m t c ch trinh” Qu là ý t ng thông minh và táo b o c a m t cô gái m i
v n luôn ch tr ng “còn trinh m t n a”! c bi t là công cu c doanh th ng gi a ông Phán m c s ng và ngài Xuân Tóc H buôn bán đôi s ng h u vô hình và buôn bán ngay trong đám tang, giúi ti n cho nhau ngay khi h huy t… Chi ti t này đã t cáo m nh m cái b n ch t tr c l i c a giai c p t s n hãnh ti n,
mà nói nh K.Marx, nó đã dìm t t c trong dòng n c l nh giá c a lói tính toán v k , l i tr ti n ngay không tình ngh a i v i nh ng con ng i này, và c v ch ng V n Minh, c c c H ng, c gia đình này
“thay cho thanh ki m, đ ng ti n tr thành đòn b y quan tr ng nh t trong xã h i” (F.Engels) Vì cái đòn b y này h s n sàng bán đ ng l ng tâm, s n sàng đ c già ch t m t cách “bình t nh”, và V n Minh ph i b n kho n không bi t x trí v i Xuân Tóc ra sao khi h n có đ n “hai cái t i nh , m t cái n to” Cái gia đình
t ng nh “không có vua” này, l i có m t “ông vua” danh giá nh t cai tr , đó là đ ng ti n, và cùng v i nó là danh v ng, là cái “danh giá” theo l i V n Minh, mà nó mang l i Hai th l c này, hai trùm maphia c a xã
h i c này đã bi n đám tang thành m t ph ng ti n tr c l i, khoe c a, th c hi n đ ngc tâm lý c a m i
ng i và bi n t ng con ng i thành công c H là nh ng con ng i công c Tuy t trong b y ph c Ngây
Trang 7Th th c ra là m t d ng Man canh, Topmodel c a ti m may Âu hoá Và đây, nh ng chân dung này th c
ch t là nh ng con ng i công c , nh ng man canh, nh ng khuôn m t thu n tuý là khuôn m t th t, không tính ng i: “Nh ng ông b n thân c a c c H ng ng c đ y nh ng huy ch ng nh B c đ u b i tinh, Long
b i tinh, Cao Miên b i tinh, V n t ng b i tinh vân vân… trên mép và c m đ u đ râu ria, ho c dài ho c
ng n, ho c đen ho c hung hung, ho c lún phún hay r m r m, lo n qu n, nhi u ông tai to m t l n…” ó là
s tha hoá c a tâm h n, c a trí tu , c a nhân cách, và n u hi u theo ngh a thi u nh ng th này thì t t c nhân v t trong đám tang này đ u là nh ng con ng i công c
ám tang c ng tr thành m t công c , công c c a nh ng ng i còn s ng mu n khoe c a, công c h i h p bình ph m c a đám trai thanh gái l ch, m t công c qu ng cáo không kém gì các ph ng ti n thông tin đ i chúng, ph ng ti n giao thông hi n đ i: “C m t thành ph đã nh n nháo lên khen đám ma to, đúng v i ý
mu n c a c c H ng Thiên h chú ý đ c bi t vào nh ng ki u qu n áo tang c a ti m may âu hoá nh ý ông Tupn và bà V n Minh…” “Ai c ng làm ra b m t nghiêm ch nh, song le th t s thì v n thì th m nói v i nhau chuy n trò v v con, v nhà c a, v m t cái t m i s m, m t cái áo m i may…” C ng i đi đ a đám, c gia đình tang ch đ u có ý th c bi n đám tang thành m t công c , m t ph ng ti n H che gi u
đ ng c tâm lý b ng b m t “đ m chiêu”, “b i r i”, nh ng l i th c hi n nó b ng bàn tay và cái l i c a mình Và may m n sao, đám tang này không ch là công c đ Xuân Tóc ki m vài đ ng b c, mà còn là công c đ Xuân th hi n đ c cái b n ch t, cái đ c tính tr i c a mình Xuân và s c T ng Phú, là m t th
“gen” tr i nên nó m i len vào chi m ch “sau n m lá c đen” khi đám m i đi đ c b n ph Cái th “gen”
tr i y không còn b l i d ng nh tr c kia mà nó đã l n m nh h n, ch đ ng hoành hành m t cách có ý
th c ngay gi a thanh thiên b ch nh t n i công c ng!
Nh v y, m i con ng i trong cái xã h i thu nh đang hành trình xu ng huy t này, đ u là m t con ng i nhi u vai, là t ng hoà c a các m i quan h xã h i (K.Marx) Nó là ai? Không ai có th tr l i câu h i này
Nó v a là nó, l i v a không ph i là nó Không th xác đ nh m t t cách c a nhân v t, nó có nhi u tính cách,
t cách đa di n, luôn bi n đ i, lúc này lúc khác t là nhi u m i quan h khác nhau ó là nh ng con ng i không nguyên phi n, không đ ng nh t v i chính nó, không trùng khít v i đ a v xã h i c a nó, nh ng con
ng i có s “l ch pha” gi a bên trong và bên ngoài Xuân tóc đ là ai? Chính nó c ng không bi t Có khi nó
m c c m: “Tôi thì danh giá gì! H l u! Ma cà bông! Nh t ban qu n!” “Không cha không m , lêu l ng t bé,
nh t qu n, bán phá xa, đã làm nhi u ngh hèn”… Có khi nó t hào n ng c: “Mex Xuân, giáo s qu n
v t, cái hy v ng c a B c K ”, “Mex Xuân, nguyên sinh viên tr ng thu c, giáo s qu n v t, giám đ c
hi u Âu hoá, ph n tân th i”… Tài n ng c a V Tr ng Ph ng, tính đa âm c a S đ , chính là ch đã phát hi n ra s không đ ng nh t c a con ng i, th y nó nh m t hi n t ng đ c s c đ y mâun thu n “Con
ng i ch ng bao gi trùng khít v i hoàn c nh c a h , c ng nh th gi i, không bao gi hoàn toàn trùng khít
v i ngôn t dùng đ miêu t nó”(2) Nhà v n đã phân tích, đánh giá, chiêm nghi m con ng i trong nh ng
ph m vi khác nhau c a đ i s ng xã h i C ng chính đi u này làm cho V Tr ng Ph ng khác Nam Cao N u
nh Nam Cao tìm th y m t con ng i có n i tâm sâu s c, cao th ng bên trong m t con ng i có b ngoài
t m th ng, th y đ m sáng l ng tri nhân tính le lói bên trong con ng i đ y thú tính, thì V Tr ng Ph ng
ng c l i, l i luôn tuy tìm cái ph n t m th ng, nh b n, hèn h , vô nhân bên trong nh ng con ng i có b ngoài sang tr ng, đ p đ và t ng ch ng r t cao th ng, hoàn h o… Ch riêng đi u này c ng đ cho th y cái nhìn c a V có ph n bi quan h n cái nhìn c a Nam Cao v con ng i và đ i s ng xã h i C ng c n l u
ý r ng, Nam Cao ch y u vi t v nh ng con ng i nông dân trí th c ti u t s n nghèo kh , còn V l i chú ý nhi u h n đ n t ng l p th ng l u giàu sang tr ng gi và b n đ i đ a ch , đ i t s n
T t c nh ng đi u đã phân tích trên, nh đ ng c tâm lý bên trong, con ng i công c , s tha hoá v nhân cách, công c c a đ ng ti n, d u n trò ch i, con ng i nhi u vai, con ng i bên trong không đ ng nh …
Trang 8đã cho th y nét đ c s c c a S đ , c a ch ng sách b t h này Nh ng con ng i đây ph n l n là nh ng con ng i m t n V Tr ng Ph ng có lý khi g i đám tang này là m t cái “H i ch ” Nh ng tôi th y, ngoài
nh ng đ c s c trên, đám tang còn có m t không gian công c ng c nh ng l i nói lái, nh ng t ng phi chính
th ng, nh ng l i nói t c, s tr t kh c, tha hoá c a đ i t ng cu i ch ng, tính ch t dân ch trong quan h , thái d su ng sã b t kính, hàng lo t nh ng show trình di n… cho nên x ng đáng g i nó là m t l h i dân gian v a nghiêm trang v a bu n c i, m t l h i carnaval theo ki u dân gian trung c và ti u thuy t Rabelais, m t l h i đày nh ng Scandale Nó là m t l h i thu nh đ c th hi n b ng m t cái c i nh i
l n Là m t l h i carnaval thu nh nên “thành th ai c ng vui v c ”, k c ng i ch t, theo nh l i bình
lu n ngo i đ duy nh t c a tác gi : “Th t là m t đám ma to tát có th làm cho ng i ch t n m trong quan tài
c ng ph i m m c i sung s ng, n u không g t gù cái đ u…”
Nhà v n A.T.Sêkh p có nói “Ng i nào vào đám tang mà nhe r ng ra c i thì không ch là k vô tâm mà còn là k vô l ng tâm n a” Nh ng con ng i vô l ng tâm trong cái l h i carnaval thu nh này không
ch ti n c c T mà còn ti n chính mình, ti n c xã h i hành trình vào huy t m b ng nh ng t ng , hành
đ ng, âm thanh, hình nh nh n nháo, đ y ngh ch lý, t ng ph n pha tr n nhi u phong cách Tây, Tàu, TA,
b ng m t món n m su ng sã h n h p c n bã c a nhi u n n v n hoá Hành trình y đ c th hi n b ng bút pháp hài h c ch ng ch t danh - đ ng - tính t , xoáy vào, ph i bày vô vàn s th t, làm t ng s c khái quát, chi m l nh hi n th c c ng nh tính đa âm c a ch ng XV, c a S đ Và do v y, cái đám ma b t h c a c
c T , cùng v i ti ng kèn Xuân n ai oán, ti ng kèn “budích”, ti ng “l c b c xo ng” và ti ng khóc “h t…
h t…” c a ông Phán m c s ng s còn vang v ng mãi trong l ch s v n h c và l ch s loài ng i
Chú thích:
(1) M.Bakhtin - Lý lu n và thi pháp ti u thuy t - Tr ng vi t v n Nguy n Du xu t b n H.1992 tr.50
(2) M.Bakhtin - T p chí V n h c 6/1990 tr.25
Giáo viên: Ph m H u C ng Ngu n : Hocmai
Trang 95 L I ÍCH C A H C TR C TUY N
Ng i h c t i nhà v i giáo viên n i ti ng
Ch đ ng l a ch n ch ng trình h c phù h p v i m c tiêu và n ng l c
H c m i lúc, m i n i
Ti t ki m th i gian đi l i
Chi phí ch b ng 20% so v i h c tr c ti p t i các trung tâm
Ch ng trình h c đ c xây d ng b i các chuyên gia giáo d c uy tín nh t
i ng giáo viên hàng đ u Vi t Nam
Thành tích n t ng nh t: đã có h n 300 th khoa, á khoa và h n 10.000 tân sinh viên
Cam k t t v n h c t p trong su t quá trình h c
Là các khoá h c trang b toàn
b ki n th c c b n theo
ch ng trình sách giáo khoa
(l p 10, 11, 12) T p trung
vào m t s ki n th c tr ng
tâm c a kì thi THPT qu c gia
Là các khóa h c trang b toàn
di n ki n th c theo c u trúc c a
kì thi THPT qu c gia Phù h p
v i h c sinh c n ôn luy n bài
b n
Là các khóa h c t p trung vào rèn ph ng pháp, luy n k
n ng tr c kì thi THPT qu c gia cho các h c sinh đã tr i qua quá trình ôn luy n t ng
th
Là nhóm các khóa h c t ng
ôn nh m t i u đi m s d a trên h c l c t i th i đi m
tr c kì thi THPT qu c gia
1, 2 tháng