Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chương “phép nhân và phép chia các đa thức” đại số 8 (tt)

1 ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC DƯƠNG ĐẶNG PHƯƠNG HOA XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG “PHÉP NHÂN VÀ PHÉP CHIA CÁC ĐA THỨC” Đ

1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

DƯƠNG ĐẶNG PHƯƠNG HOA

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG

“PHÉP NHÂN VÀ PHÉP CHIA CÁC ĐA THỨC” ĐẠI SỐ 8

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN HỌC

Hà Nội – 2016

2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

DƯƠNG ĐẶNG PHƯƠNG HOA

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG

“PHÉP NHÂN VÀ PHÉP CHIA CÁC ĐA THỨC” ĐẠI SỐ 8

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN HỌC Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

(BỘ MÔN TOÁN)

Mã số: 60 14 01 11

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Nguyễn Hữu Châu

Hà Nội – 2016

1

MỤC LỤC

Lời cảm ơn i

Danh mục chữ viết tắt ii

Mục lục ii

Danh mục bảng biểu vi

MỞ ĐẦU 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 9

1.1 Một số vấn đề về đánh giá trong dạy học 9

1.1.1 Khái niệm đánh giá 9

1.1.2 Mục đích của đánh giá 9

1.1.3 Nội dung đánh giá 10

1.1.4 Những chức năng và yêu cầu đánh giá học sinh 12

1.1.5 Các phương pháp đánh giá 12

1.1.6 Qui trình đánh giá 13

1.2 Trắc nghiệm 14

1.2.1 Khái niệm về trắc nghiệm 14

1.2.2 Trắc nghiệm tự luận 15

1.3.3 Trắc nghiệm khách quan 16

1.2.4 So sánh trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan 17

1.2.5 Các loại câu hỏi trắc nghiệm khách quan 20

1.2.6 Một số kỹ thuật trong xây dựng câu hỏi trắc nghiệm Error! Bookmark not defined

1.2.7 Các tiêu chí của một bài trắc nghiệm khách quan Error! Bookmark not defined

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN Error! Bookmark not defined 2.1 Mục đích nghiên cứu Error! Bookmark not defined 2.2 Phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

2

Trong quá trình nghiên cứu thực tiễn tác giả đã sử dụng các phương pháp sau:

Error! Bookmark not defined 2.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận Error! Bookmark not defined 2.2.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn điều tra, quan sát Error! Bookmark not defined

2.2.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm Error! Bookmark not defined 2.3 Kết quả khảo sát Error! Bookmark not defined

2.3.1 Mức độ hiểu biết của giáo viên đối với phương pháp trắc nghiệm trong

đánh giá trong môn Toán Error! Bookmark not defined

2.3.2 Mức độ sử dụng phương pháp trắc nghiệm trong đánh giá chủ đề phép

nhân và phép chia đa thức của giáo viên Error! Bookmark not defined

2.3.3 Các hình thức sử dụng phương pháp trắc nghiệm trong đánh

giá chương ”Phép nhân và phép chia các đa thức” Error! Bookmark not defined

2.3.4 Mức độ sử dụng các loại câu hỏi Error! Bookmark not defined

2.3.5 Những khó khăn khi sử dụng phương phápTNKQ trong đánh giá chươ

ng: “Phép nhân và phép chia các đa thức” Đại số 8 Error! Bookmark not defined

2.3.6 Thực trạng học sinh khi học chương phép nhân, phép chia đa thức

Error! Bookmark not defined Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN VỀ CHƯƠNG PHÉP NHÂN VÀ PHÉP CHIA CÁC ĐA THỨC – ĐẠI SỐ 8

Error! Bookmark not defined

3.1 Câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong chủ đề phép nhân các đa thức

Error! Bookmark not defined 3.1.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kỹ năng Error! Bookmark not defined

3.1.2 Thể hiện của từng mức độ Error! Bookmark not defined

3

3.1.3 Những lưu ý đối với giáo viên Error! Bookmark not defined

* Những khó khăn của học sinh có thể gặp khi tiếp thu tri thức trong bài

Error! Bookmark not defined 3.1.4 Một số câu hỏi theo từng mức độ Error! Bookmark not defined

3.2 Câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong chủ đề các hằng đẳng thức đáng

nhớ Error! Bookmark not defined 3.2.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kỹ năng Error! Bookmark not defined

3.2.2 Thể hiện của từng mức độ Error! Bookmark not defined 3.2.3 Những lưu ý đối với giáo viên Error! Bookmark not defined

* Những khó khăn của học sinh có thể gặp khi tiếp thu tri thức trong bài

Error! Bookmark not defined 3.2.4 Một số câu hỏi theo từng mức độ Error! Bookmark not defined

3.3 Câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong chủ đề các phương pháp phân tích

đa thức thành nhân tử Error! Bookmark not defined 3.3.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kỹ năng Error! Bookmark not defined

3.3.3 Những lưu ý đối với giáo viên Error! Bookmark not defined

* Những khó khăn của học sinh có thể gặp khi tiếp thu tri thức trong bài

Error! Bookmark not defined 3.3.4 Một số câu hỏi theo từng mức độ Error! Bookmark not defined

3.4 Câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong chủ đề phép chia các đa thức

Error! Bookmark not defined 3.4.1 Nội dung và yêu cầu về kiến thức kỹ năng Error! Bookmark not defined

3.4.2 Thể hiện của từng mức độ Error! Bookmark not defined 3.4.3 Những lưu ý đối với giáo viên Error! Bookmark not defined

* Những khó khăn của học sinh có thể gặp khi tiếp thu tri thức trong bài

Error! Bookmark not defined

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

Đánh giá kết quả học học tập của học sinh là một khâu có vai trò quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học bộ môn toán nói riêng Nó đảm bảo mối liên hệ ngược trong quá trình dạy học bộ môn, giúp giáo viên điều chỉnh việc dạy và giúp học sinh kịp thời điều chỉnh việc học của mình, góp phần củng cố, đào sâu, hệ thống hoá kiến thức và có tác dụng giáo dục học sinh về tinh thần trách nhiệm, thói quen đào sâu suy nghĩ, ý thức vươn lên trong học tập, thái độ làm việc nghiêm túc, trung thực Thực tiễn cho thấy trong tình hình hiện nay phần lớn giáo viên vẫn dạy học theo kiểu thuyết trình, học sinh nghe theo, làm theo, bị động và hoàn toàn lệ thuộc vào thầy trong quá trình học tập, các kỳ kiểm tra, đánh giá thi cử đa số là kiểm tra viết tự luận, kiểm tra vấn đáp Phương pháp đánh giá bằng TNKQ đã tỏ ra có một số ưu điểm

6

nổi trội: Đảm bảo được tính khách quan, trung thực, công bằng, tránh học tủ, học lệch, tiết kiệm thời gian chấm bài, dễ dàng sử dụng các phương pháp thống kê toán học trong việc xử lý kết quả kiểm tra Nhiều nước đã nghiên cứu vận dụng loại hình đánh giá này, ở nước ta một số môn cũng đã vận dụng đánh giá bằng phương pháp TNKQ

Chương 1 “ Phép nhân và phép chia các đa thức – Đại số 8” có vai trò rất quan trọng với học sinh lớp 8 và lớp 9 Bởi vì nội dung kiến thức của chương

có liên hệ chặt chẽ với các kiến thức của chương sau Nếu học sinh không biết nhân, chia các đa thức, không thuộc các hằng đẳng thức, không biết phân tích

đa thức thành nhân tử học sinh sẽ không làm được các phép tính về phân thức, không giải được phương trình, bất phương trình…và sẽ khó học tiếp được các lớp sau Với nhận thức và kinh nghiệm của bản thân, tôi thấy: Nếu xây dựng được một hệ thống câu hỏi TNKQ đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật và biết cách sử dụng hợp lý trong giờ học thì giáo viên sớm có được thông tin phản hồi từ học sinh trong mỗi giờ học Góp phần thay đổi PPDH “Phát huy tính tích cực tự giác của người học”, nâng cao hiệu quả giờ lên lớp và nâng cao chất lượng dạy học Chính vì những lí do đã nêu ở trên tôi đã chọn đề tài:

“ Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chương phép nhân và phép chia các đa thức, Đại số lớp 8”

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Làm rõ hơn các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến đánh giá bằng trắc nghiệm

Xây dựng và sử dụng một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan trong dạy học chương “phép nhân và phép chia các đa thức – Đại số 8” nhằm hỗ trợ trong quá trình dạy và đánh giá quá trình học tập của học sinh

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về kiểm tra đánh giá bằng câu hỏi trắc nghiệm khách quan, nghiên cứu chương trình, nội dung chương phép nhân và phép chia các

đa thức – Đại số 8

7

- Định hướng cách thức biên soạn câu hỏi trắc nghiệm khách quan và xây dựng một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan về chương “phép nhân và phép chia các đa thức”

- Đề xuất giải pháp sư phạm về sử dụng hệ thống câu hỏi một cách có hiệu quả

- Thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của đề tài

4 Khách thể, đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Chương trình sách giáo khoa đại số lớp 8 và thực tiễn sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan ở các trường THCS

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Qui trình xây dựng và sử dụng trắc nghiệm khách quan về nội dung kiến thức chương I- Phép nhân và phép chia các đa thức – Đại số 8.Học sinh lớp 8 trường THCS Đinh Tiên Hoàng, Hoa Lư, Ninh Bình

- Học sinh: 180 học sinh của các lớp 8A, 8B, 8C tại Trường THCS Đinh Tiên Hoàng, lớp 8A, 8B, 8C trường THCS Ninh Mỹ, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình

8

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Nghiên cứu lý luận về kiểm tra đánh giá, về câu hỏi trắc nghiệm khách quan, tổng quan về các kết quả nghiên cứu đã công bố và liên quan gần gũi với đề tài

- Nghiên cứu chương trình nội dung, sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên, và các tài liệu tham khảo về Đại số lớp 8

6.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Tổng kết kinh nghiệm công tác giảng dạy của bản thân , học tập và tiếp thu kinh nghiệm các đồng nghiệp

- Nghiên cứu về đổi mới phương pháp giảng dạy, kiểm tra đánh giá môn Toán tại trường THCS Đinh Tiên Hoàng, THCS Ninh Mỹ huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình

6.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm

Tiến hành thực nghiệm tại các lớp 8A, 8B, 8C tại trường THCS Đinh Tiên Hoàng, lớp 8A, 8B, 8C trường THCS Ninh Mỹ, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình nhằm kiểm tra tính khả thi của đề tài

7 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được một hệ thống câu hỏi TNKQ đảm bảo được những yêu cầu cơ bản như đã chỉ ra trong lý luận thì sẽ góp phần nâng cao kết quả dạy và học chương 1 “Phép nhân và phép chia các đa thức, Đại số 8” Góp phần tích cực trong việc đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá Đáp ứng yêu cầu định hướng đổi mới theo nghị quyết số 29, NQ/TW về đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo

8 Đóng góp của luận văn

- Mô tả và phân tích được một số vấn đề cơ bản về lý thuyết và thực tiễn liên quan tới đánh giá trong dạy học và sử dụng hệ thống câu hỏi TNKQ trong kiểm tra đánh giá

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm 4 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận

Chương 2: Cơ sở thực tiễn

Chương 3: Xây dựng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan về chương

“Phép nhân và phép chia các đa thức – Đại số lớp 8”

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm

10

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Một số vấn đề về đánh giá trong dạy học

1.1.1 Khái niệm đánh giá

Có thể nói rằng: “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” [9, tr.5]

Theo tác giả, đánh giá bao gồm một hệ thống các hoạt động nhằm thu thập

số liệu, sản phẩm, báo cáo có giá trị thực về sự hiểu biết và nắm vững những mục tiêu đã đề ra Trong dạy học, quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện các mục tiêu trong quá trình dạy học

Như vậy, trong dạy học đánh giá là một quá trình được tiến hành có hệ thống để xác định mức độ đạt được của học sinh về mục tiêu đào tạo Nó có thể bao gồm những sự mô tả, liệt kê về mặt định tính hay định lượng những hành vi (kiến thức, kỹ năng, thái độ) của người học, đối chiếu với những tiêu chí của mục đích dự kiến mong muốn, nhằm có những quyết định thích hợp

để nâng cao chất lượng và hiệu quả của việc dạy và học

1.1.2 Mục đích của đánh giá

Theo tài liệu [9, tr.322 - 323], trong dạy học việc đánh giá học sinh nhằm các mục tiêu sau:

* Đối với học sinh

Việc kiểm tra và đánh giá có hệ thống, thường xuyên sẽ kích thích hoạt động học tập, cung cấp cho họ những thông tin phản hồi về quá trình học tập, khuyến khích năng lực tự đánh giá Về tri thức và kỹ năng, việc đánh giá chỉ cho mỗi học sinh thấy mình đã lĩnh hội những kiến thức vừa được học đến mức độ nào, còn những sai sót, lỗ hổng nào cần phải bổ khuyết…

11

Việc đánh giá, nếu được khai thác tốt sẽ kích thích học tập không những về mặt lĩnh hội tri thức, rèn luyện kỹ năng mà còn cả về mặt phát triển năng lực trí tuệ, tư duy sáng tạo và trí thông minh Về mặt giáo dục, việc kiểm tra, đánh giá nếu được tổ chức và tiến hành nghiêm túc sẽ giúp học sinh nâng cao tinh thần trách nhiệm trong học tập, ý chí vươn lên đạt những kết quả học tập cao hơn, củng cố lòng tự tin vào khả năng của mình, nâng cao ý thức tự giác, khắc phục tính chủ quan, tự mãn và đặc biệt là phát triển năng lực tự đánh giá, một năng lực quan trọng đối với việc học tập của học sinh

* Đối với giáo viên

Việc đánh giá học sinh cung cấp những thông tin cần thiết, giúp người dạy xác định đúng điểm xuất phát hoặc điểm kế tiếp của quá trình dạy học, phân nhóm học sinh, chỉ đạo cá biệt và kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học Kiểm tra, đánh giá tạo cơ hội cho giáo viên xem xét hiệu quả của những cải tiến nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mà mình đang thực hiện

* Đối với cán bộ quản lý giáo dục

Việc đánh giá học sinh cung cấp những thông tin cơ bản về thực trạng dạy học trong một cơ sở, đơn vị giáo dục để có thể chỉ đạo kịp thời, uốn nắn những lệch lạc; khuyến khích, hỗ trợ những sáng kiến, bảo đảm thực hiện tốt mục tiêu giáo dục Như vậy việc kiểm tra, đánh giá học sinh có ý nghĩa về nhiều mặt: Nhằm nhận định thực trạng, định hướng và điều chỉnh hoạt động của học sinh đồng thời tạo điều kiện nhận định thực trạng và định hướng hoạt động dạy của giáo viên

1.1.3 Nội dung đánh giá

Theo các tài liệu [9, tr.24] ta có thể đánh giá nhận thức của học sinh theo 6 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, tổng hợp, đánh giá Trong đó:

- Mức độ nhận biết là sự ghi nhận lại các dữ liệu, thông tin đã có trước đây; nghĩa là có thể nhận biết thông tin, ghi nhớ, tái hiện thông tin, nhắc lại

12

một loạt dữ liệu, từ các sự kiện đơn giản đến các lý thuyết phức tạp Đây là mức độ, yêu cầu thấp nhất của trình độ nhận thức, thể hiện ở chỗ học sinh có thể và chỉ cần nhớ hoặc nhận ra khi được đưa ra hoặc dựa trên thông tin có tính đặc thù của một khái niệm, một sự vật, một hiện tượng

- Mức độ thông hiểu là khả năng nắm được, hiểu được ý nghĩa của các khái niệm, sự vật, hiện tượng; giải thích, chứng minh được ý nghĩa của các khái niệm, sự vật, hiện tượng; là mức độ cao hơn nhận biết nhưng là mức độ thấp nhất của việc thấu hiểu sự vật, hiện tượng liên quan đến ý nghĩa của các mối quan hệ giữa các khái niệm, thông tin mà học sinh đã học hoặc đã biết Điều

đó có thể được thể hiện bằng việc chuyển thông tin từ dạng này sang dạng khác, bằng cách giải thích thông tin (giải thích hoặc tóm tắt) và bằng cách ước lượng xu hướng tương lai (dự báo các hệ quả hoặc ảnh hưởng)

- Mức độ vận dụng là khả năng sử dụng các kiến thức đã học vào một hoàn cảnh cụ thể mới: vận dụng nhận biết, hiểu biết thông tin để giải quyết vấn đề đặt ra; là khả năng đòi hỏi học sinh phải biết vận dụng kiến thức, biết sử dụng phương pháp, nguyên lý hay ý tưởng để giải quyết một vấn đề nào đó Ở mức

độ vận dụng yêu cầu học sinh áp dụng được các quy tắc, phương pháp, khái niệm, nguyên lý, định lý, định luật, công thức để giải quyết một vấn đề trong học tập hoặc của thực tiễn Đây là mức độ thông hiểu cao hơn mức độ thông hiểu trên

- Mức độ phân tích là khả năng phân chia một thông tin thành các phần thông tin nhỏ sao cho có thể hiểu được cấu trúc, tổ chức của nó và thiết lập mối liên hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa chúng

- Mức độ tổng hợp là khả năng tổng hợp các thông tin nhỏ, có mối liên hệ với nhau thành một thông tin tổng thể, khái quát

- Mức độ đánh giá là khả năng xác định giá trị của thông tin: bình xét, nhận định, xác định được giá trị của một tư tưởng, một nội dung kiến thức, một phương pháp Đây là một bước mới trong việc lĩnh hội kiến thức được đặc trưng bởi việc đi sâu vào bản chất của đối tượng, sự vật, hiện tượng