Bài giảng chương 2 Lịch sử phát triển của quản lý và lý luận quản lý TS. Bùi Quang Xuân

Xây dựng lý thuyết trên giả thiết: Mặc dù mỗi loại hình tổ chức có những đặc điểm riêng (doanh nghiệp, nhà nước, các tổ chức đoàn thể, tôn giáo …), nhưng chúng đều có chung một tiến trình Quản trị mà qua đó nhà quản trị có thể quản trị tốt bất cứ một tổ chức nào

LỊCH SỬ PHÁT TRIỂN

CỦA QUẢN LÝ

VÀ LÝ LUẬN QUẢN LÝ

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

tố nào đối với lý luận quản lý cổ điển

3 Nội dung của trường phái quản lý chức năng có ưu điểm gì?

4 Vì sao lý luận của Barnard được đánh giá cao?

5 Trường phái quản lý hệ thống và trường phái quản lý theo tình huống định tổng hợp lý luận của trường phái khác như thế nào?

6 Những chủ đề gì đã nổi lên trong quản lý từ những năm 1990?

BỐI CẢNH LỊCH SỬ

4 MỐC QUAN TRỌNG

Trước công nguyên : tư tưởng quản trị sơ khai, gắn liền

với tôn giáo & triết học

Thế kỷ 14 : sự phát triển của thương mại thúc đẩy sự

phát triển của quản trị

Thế kỷ 18 : cuộc cách mạng công nghiệp là tiền đề xuất hiện lý thuyết quản trị

Thế kỷ 19 : sự xuất hiện của nhà quản trị chuyên nghiệp đánh dấu sự ra đời của các lý thuyết quản trị

CN TK14 TK18 TK19

NỘI DUNG

BỐI CẢNH LỊCH SỬ

TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ CỒ ĐIỂN

TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ XÃ HỘI

TRƯỜNG PHÁI ĐỊNH LƯỢNG

TRƯỜNG PHÁI HỘI NHẬP TRONG QUẢN TRỊ

TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI

Sự phát triển lý luận quản lý có thể chia

thành mấy giai đoạn?

1 “Quản lý truyền thống”,

2 “Quản lý theo khoa học”,

3 “Quản lý hiện đại”

4 “Quản trị mới nhất”

1 QUẢN LÝ TRUYỀN THỐNG

 Nẩy sinh từ cuối thế kỷ 17, thời kỳ công trường thủ công tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh

Nhà kinh tế chính trị Anh W Petty sáng lập lý luận phân công

Năm 1776, Adam Smith phân tích lợi ích kinh tế của phân công lao động, đưa

ra khái niệm “hợp lý hoá sản xuất

Năm 1886, Owen nhóm lên ngọn lửa

“phong trào quản lý”

TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ CỔ ĐIỂN

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ CỔ ĐIỂN

Lý thuyết quản trị hành chính

Lý thuyết

quản trị

khoa học

Trường phái quản trị cổ điển

2 LÝ LUẬN QUẢN LÝ

THEO KHOA HỌC

 Cuối thế kỷ 19 đến những năm 40 của

thế kỷ 20 F W Taylor_Lý luận quản lý theo khoa học

 Gantt nghiên cứu yếu tố con người

 Gilbreth nghiên cứu các thao tác đưa đến cách tốt nhất để làm một việc

 Henri Fayol _tập trung nghiên cứu vấn

đề kiểm tra hành chính của quản lý

1 Quản trị khoa học là tiến hành

hành động dựa trên những dữ liệu có được do quan sát, thí nghiệm, suy luận có hệ thống

2 Trường phái này quan tâm đến

năng suất lao động và hợp lý hóa các công việc

2.1 LÝ THUYẾT QUẢN TRỊ

KHOA HỌC

Xây dựng lý thuyết trên giả thiết:

Mặc dù mỗi loại hình tổ chức có những đặc điểm riêng (doanh nghiệp, nhà nước, các tổ chức đoàn thể, tôn

giáo …), nhưng chúng đều có chung

một tiến trình Quản trị mà qua đó

nhà quản trị có thể quản trị tốt bất cứ

2.2 LÝ THUYẾT QUẢN TRỊ HÀNH CHÍNH

2.2 Lý thuyết quản trị hành chính

Xây dựng lý thuyết trên giả thiết:

Mặc dù mỗi loại hình tổ chức có những đặc điểm

riêng (doanh nghiệp, nhà nước, các tổ chức đoàn thể,

tôn giáo …), nhưng chúng đều có chung một tiến

trình Quản trị mà qua đó nhà quản trị có thể quản trị

tốt bất cứ một tổ chức nào

2 TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ CỔ ĐIỂN

-Federick F Taylor:

- Cha đẻ của quản trị học

- Cho ra đời tác phẩm đầu

tiên về công việc quản trị:

“Những nguyên tắc quản trị khoa học”

2.1 LÝ THUYẾT QUẢN TRỊ

KHOA HỌC

NHỮNG NGƯỜI TIẾP BƯỚC TAYLOR

Henry L.Gantt Frank & Lillian Gibreth

CÁC NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ KHOA HỌC CỦA TAYLOR

1 Xây dựng cơ sở khoa học cho các công việc

với những định mức và tuân theo các phương pháp

2 Chọn công nhân một cách khoa học, chú

trọng kỹ năng và sự phù hợp với công việc, huấn luyện một cách tốt nhất để hoàn thành công việc

3 Khen thưởng để đảm bảo tinh thần hợp tác,

trang bị nơi làm việc đầy đủ và hiệu quả

4 Phân nhiệm giữa quản trị và sản xuất, tạo ra

tính chuyên nghiệp của nhà quản trị.

NHỮNG NGƯỜI TIẾP BƯỚC TAYLOR

 Frank & Lillian Gibreth :

 Khác quan điểm với Taylor , tăng năng suất lao động bằng cách giảm các tác động thừa (ví dụ về thao tác của người thợ xây)

 Lillian Gibreth: Người đầu tiên đề cập đến vấn đề tâm lý của người lao động

Ưu điểm:

 Dễ xây dựng và làm cho người đọc dễ nhận biết công việc

và thời gian thực hiện của các công tác

 Thấy rõ tổng thời gian thực hiện các công việc

• Nhược điểm:

 Không thể hiện được mối quan hệ giữa các công việc

Trong dự án có nhiều công việc, điều này thể hiện rất rõ

 Chỉ phù hợp áp dụng cho những dự án có quy mô nhỏ,

không phức tạp

NHẬN XÉT SƠ ĐỒ GANTT:

X ây dựng lý thuyết trên giả thiết:

Mặc dù mỗi loại hình tổ chức có những đặc điểm riêng (doanh nghiệp, nhà nước, các tổ chức đoàn thể, tôn

một tiến trình Quản trị mà qua đó nhà quản trị có thể quản trị tốt bất cứ một tổ chức nào

2.2 LÝ THUYẾT QUẢN TRỊ HÀNH CHÍNH

Henri Fayol

Phân chia công việc doanh nghiệp ra thành 6 loại

1 - Sản xuất (kỹ thuật sản xuất)

2 - Thương mại (mua bán, trao đổi)

Henri Fayol

- Cá nhân lệ thuộc lợi ích chung

- Thù lao tương xứng

- Tập trung và phân tán

- Hệ thống quyền hành

Henri Fayol

Đề ra một hệ thống các chức năng quản trị:

KẾT LUẬN:

- Quan tâm đến hiệu quả lao động thông qua con đường là tăng năng suất lao động (NSLĐ)

- Taylor: tăng NSLĐ xuất phát từ công nhân

- Fayol: tăng NSLĐ xuất phát từ quản trị

- Đưa ra khái niệm “con người thuần lý kinh tế”

- Lý thuyết xuất phát từ kinh nghiệm và thiếu

cơ sở vững chắc của sự nghiên cứu khoa học

Company

LOGO

Trường phái này quan tâm đến năng suất lao động và hợp lý hóa các công việc

LÝ LUẬN QUẢN LÝ HIỆN ĐẠI

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

3 LÝ LUẬN QUẢN LÝ HIỆN ĐẠI

Nếu giai đoạn 1, giai đoạn 2 của

khoa học quản lý cho rằng xí nghiệp

là một loại hệ thống kinh tế - kỹ thuật

Đến giai đoạn 3 cho rằng xí nghiệp

là một loại hệ thống kỹ thuật - xã hội

"khoa học quản lý“

"khoa học hành vi"

KHOA HỌC HÀNH VI

 Lý thuyết nhu cầu: do Abraham Maslow

 Thuyết X – thuyết Y do Donglas Mc

Gugor_từ vấn đề bản tính của nhân loại

 Lý thuyết hai nhân tố của Frederich

Herggerg_nhân tố động lực và nhân tố điều kiện

 Lý thuyết phong cách : Robert Blake và

Jane Monton

KHOA HỌC QUẢN LÝ

Chú trọng phương châm

kinh doanh, xác định mục

tiêu để nâng cao hiệu quả

Trên thực tế, nó xuất hiện

từ sự phát triển của "quản

lý theo khoa học"

KHOA HỌC HÀNH VI

•là một môn khoa học lợi dụng

kiến thức của nhiều môn khoa học như tâm lý học, xã hội học, đạo đức học v.v nghiên cứu quy luật hành vi của con người

NHỮNG ĐẠI DIỆN TIÊU BIỂU:

1.Abraham Maslow

2.Thuyết X – thuyết Y 3.Robert Blake và

Jane Monton

ABRAHAM MASLOW

THUYẾT X VÀ THUYẾT Y

3.Robert

Blake và Jane Monton

TRƯỜNG PHÁI TÂM

LÝ - XÃ HỘI

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

Đại diện tiêu biểu

• Hugo Munsterberg (1863-1916) :

 Nghiên cứu tâm lý ứng dụng trong môi trường tổ chức, ông được coi là cha đẻ của ngành tâm lý học công nghiệp

 Năng suất lao động sẽ cao hơn nếu công việc hợp với những kỹ năng cũng như tâm lý của nhân

viên

 Viết tác phẩm nhan đề “Tâm lý học và hiệu quả

trong công nghiệp” xuất bản năm 1913

TRƯỜNG PHÁI TÂM LÝ - XÃ HỘI

ĐẠI DIỆN TIÊU BIỂU

• Ông kết luận rằng “yếu tố xã hội”

là nguyên nhân tăng năng suất lao động tức là giữa tâm lý và tác phong có mối liên hệ rất mật thiết

• Với việc nhấn mạnh đến quan hệ

con người trong quản trị, các nhà quản trị phải tìm cách tăng sự thoả mãn tâm lý và tinh thần của nhân viên

Abraham Maslow :

Tự thể hiện

Được tôn trọng

Nhu cầu xã hội

Nhu cầu an toàn

Nhu cầu sinh lý

THEO MẠNG QUẢN LÝ TRÊN, CÓ THỂ THẤY:

- Quản lý kiểu 1 - 1 là phong cách quản lý nghèo

nàn không quan tâm cả sản xuất và con người

- Quản lý kiểu 9 - 1, không quan tâm đến sản

xuất chỉ quan tâm đến con người là phong cách quản lý kiểu câu lạc bộ đồng hương

- Quản lý kiểu 5 - 5, quan tâm vừa phải đến sản

xuất và con người là phong cách quản lý trung gian

- Quản lý kiểu 9 - 9, thể hiện sự hiến dâng cao

nhất của nhà quản trị cho cả sản xuất và con người, là phong cách quản lý đồng đội

4 LÝ LUẬN QUẢN

LÝ MỚI NHẤT

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

Là giáo sư tâm lý học

Havard cùng các đồng

sự tiến hành cuộc

nghiên cứu tại nhà máy Hawthornes thuộc công

ty điện miền tây, là một

Elton Mayo

 Xí nghiệp là một hệ thống tâm lý – xã

hội đa nguyên chịu sự ảnh hưởng rất lớn của nhân tố kỹ thuật

 Là kết quả tất nhiên của sự phát triển

nhanh chóng của công nghiệp, nông nghiệp, quân sự hiện đại và bề sâu của con người trong việc nhận thức thế giới và cải tạo thế giới

LÝ LUẬN HỆ THỐNG

 Hệ thống có thể phân thành năm:

1 Hệ thống tự nhiên vốn tồn tại trong giới tự nhiên;

2 Hệ thống xã hội tồn tại trong lĩnh vực xã hội;

3 Hệ thống tư duy tồn tại trong lĩnh vực tư duy;

4 Hệ thống nhân tạo do con người xây dựng nên

như giao thông vận tải, giáo dục, y tế, kinh tế v.v ,

5 Hệ thống phức tạp bao gồm hệ thống nhân tạo và

hệ thống tự nhiên, như: hệ thống người - máy, hệ thống đô thị v.v

HAI PHƯƠNG HƯỚNG

1 Một loại nhấn mạnh đến tác

dụng của tổ chức và của khoa học kỹ thuật, coi con người con người đạt đến mục tiêu

2 Một loại phương hướng lý luận

khác là nhấn

II.CÁC TRƯỜNG PHÁI QUẢN LÝ

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

NHÀ QUẢN TRỊ HỌC NGƯỜI MỸ

H KOONTZ

 Gọi đó là "khu rừng lý luận quản lý“_sáu loại:

1 Trường phái quá trình quản lý,

2 Trường phái kinh nghiệm,

3 Trường phái hành động,

4 Trường phái hệ thống xã hội

5 Trường phái lý luận và quyết định

6 Trường phái toán học

III NHỮNG PHÁT TRIỂN GẦN ĐÂY

TRƯỜNG PHÁI

HỘI NHẬP

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC

5.2 Hội nhập theo tình huống ngẫu nhiên

• Lý thuyết này cho rằng kỹ thuật quản trị thích hợp cho một hoàn cảnh nhất định, tuỳ thuộc vào bản chất và điều kiện của hoàn cảnh đó

• Quan điểm ngẫu nhiên lập luận rằng, các nhà quản trị trong quá trình giải quyết vấn đề cần hiểu: không thể có một khuôn mẫu áp dụng cho tất cả các trường hợp

5 TRƯỜNG PHÁI HỘI NHẬP

5.3 Hội nhập theo khảo hướng hệ thống

• Nguyên lý cơ bản của lý thuyết hệ thống là hệ thống nào cũng gồm những hệ thống nhỏ gọi

là hệ thống con, giữa chúng có mối quan hệ tác động hữu cơ với nhau, bất kỳ một thay đổi dù nhỏ của hệ thống con cũng có ảnh hưởng đến

hệ thống và ngược lại

• Doanh nghiệp (tổ chức) là một hệ thống, vì

vậy nó hoạt động theo nguyên lý này

5 TRƯỜNG PHÁI HỘI NHẬP

TRƯỜNG PHÁI HỘI NHẬP

Những đại diện tiêu biểu:

1 Henri Fayol

2 Harold Koontz

3 Maz Weber

TRƯỜNG PHÁI HỘI NHẬP

Hoạch

định

(Planning)

Tổ chức

(Organizing)

Lãnh đạo

(Leading)

Kiểm tra

(Controlling)

Những yếu tố

đầu vào

Quá trình biến đổi

Những yếu tố

đầu ra

Môi trường

Hệ thống

5 TRƯỜNG PHÁI HỘI NHẬP

5.3 Hội nhập theo khảo hướng hệ thống

IV QUẢN LÝ THEO HỆ THỐNG

 Do tác dụng qua lại giữa các bộ

phận trong tổ chức và ảnh hưởng của môi trường bên ngoài, việc quản

lý tổ chức không thể có một bộ phương pháp chính xác tuyệt đối,

 Dùng lý luận hay phương pháp nào

phải xem tình hình thực tế của tổ chức và môi trường đang sống mà định

V TIẾN VÀO THỜI ĐẠI MỚI

Hiện nay trước những thay đổi

nhanh chóng và liên tục, cần suy nghĩ lại về cách tiếp cận truyền thống, suy nghĩ lại xem quản lý sẽ phát triển như thế nào ở thế kỷ 21

Trọng tâm của việc suy nghĩ lại là

thời gian và quan hệ con người

2 Không có tham vọng, không mong muốn trách nhiệm và thích phục tùng hơn lãnh đạo

3 Không có khả năng sáng tạo

4 Động lực thúc đẩy phát sinh ở cấp nhu cầu sinh lý và an toàn

1 Công việc xét về bản chất như trò chơi hay sự nghỉ ngơi

2 Có khả năng tự định hướng và sẵn sàng nhận, thậm chí tìm kiếm, trách nhiệm

3 Có khả năng sáng tạo

4 Động lực thúc đẩy phát sinh ở các cấp nhu cầu xã hội, tôn trọng và tự hoàn thiện cũng như ở các cấp nhu cầu sinh lý và an toàn

B Biện pháp

quản lý

1 Giao việc và hướng dẫn cụ thể, chi tiết

2 Kiểm tra, giám sát chặt chẽ

3 Thường buộc nhân viên phải đạt những mục tiêu của tổ chức

4 Chỉ cần trả lương xứng đáng

1 Lôi cuốn

2 Thúc đẩy

THUYẾT X VÀ THUYẾT Y

Thuyết X “xấu” vs thuyết Y “tốt” ?

Thuyết X: công nhân cổ xanh

vs thuyết Y: công nhân cổ cồn và lao động quản lý

AX – BY

AY - BX

Thuyết Y: Mọi người đều chín chắn, độc lập và có động cơ tự thân mạnh ?

THUYẾT Z

TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI

6.1 Lý thuyết Z

Làm việc suốt đời

Đánh giá và đề bạt chậm

Không chuyên môn hóa ngành nghề

Cơ chế kiểm tra mặc nhiên

Quyết định và trách nhiệm tập thể

Quan hệ rộng rãi

Làm việc trong từng thời hạn

Đánh giá và đề bạt nhanh

Chuyên môn hóa ngành nghề

Cơ chế kiểm tra hiển nhiên

Quyết định và trách nhiệm cá nhân Quan hệ cục bộ

nhận trách nhiệm mà còn khát khao cơ hội thăng tiến và hiểu biết hơn về công ty

mẽ về sự cam kết như là một thành tố của cái gì quan trọng – nhu cầu tự hoàn thiện

B Biện pháp

quản lý

nghiệp

6.1 Lý thuyết Z

Lý thuyết Z được một giáo sư người Mỹ gốc Nhật Bản là William Ouchi xây dựng trên cơ sở áp dụng cách quản lý của Nhật Bản trong các công ty Mỹ

Lý thuyết ra đời năm 1978, chú trọng đến quan hệ

xã hội và yếu tố con người trong tổ chức

Tư tưởng của Ouchi trong thuyết Z là đề cao vai trò tập thể trong môt tổ chức

6 TRƯỜNG PHÁI QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI

6.2 Lý thuyết Kaizen

• Tác giả của lý thuyết Kaizen là Masaaiimai; giúp cho hoạt động của các doanh nghiệp thích nghi hơn với môi trường đầy năng động, và nhất là trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay

• Những nội dung chủ yếu:

Cải tiến từng bước

Phát huy tinh thần tập thể trong cải tiến mọi mặt trong doanh nghiệp

CÂU HỎI ÔN TẬP

1 Sự phát triển lý luận quản lý có thể chia thành mấy giai đoạn ?

2 Nội dung chủ yếu của lý luận cổ điển là

gì ? Lý thuyết quan hệ con người đã bổ

sung và phát triển những yếu tố nào đối

với lý luận quản lý cổ điển

3 Nội dung của trường phái quản lý chức năng có ưu điểm gì ?

TS BÙI QUANG XUÂN

HV CHINH TRI –HANH CHÍNH QG

buiquangxuandn@gmail.com

QUẢN TRỊ HOC