SKKN sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8

Qua nghiên cứu lí luận và thực nghiệm dạy học cho thấy, sử dụng Bản đồ tư duy trong dạy học kiến thức mới giúp học sinh học tập một cách chủ động, tích cực và huy động được tất cả học si

CHƯƠNG I TỔNG QUAN

Môn toán là một môn học thuộc nhóm khoa học tự nhiên Đây là môn học

có vai trò rất quan trọng trong đời sống và trong sự phát triển tư duy của con người Mặt khác nó cũng là môn học thể hiện rõ mối quan hệ với rất nhiều các môn học khác Học tốt môn Toán sẽ tác động tích cực tới các môn học khác và ngược lại, các môn học khác cũng góp phần học tốt môn Toán Điều đó đặt ra yêu cầu tăng cường tính thực hành, giảm lí thuyết, gắn học với hành, gắn kiến thức với thực tiễn hết sức phong phú, sinh động của cuộc sống

Qua nghiên cứu lí luận và thực nghiệm dạy học cho thấy, sử dụng Bản đồ tư duy trong dạy học kiến thức mới giúp học sinh học tập một cách chủ động, tích cực

và huy động được tất cả học sinh tham gia xây dựng bài một cách hào hứng Với sản phẩm độc đáo “kiến thức + hội họa” là niềm vui sáng tạo hàng ngày của học sinh và cũng là niềm vui của chính thầy cô giáo và phụ huynh học sinh khi chứng kiến thành quả lao động của học trò của mình Cách học này còn phát triển được năng lực riêng của từng học sinh không chỉ về trí tuệ (vẽ, viết gì trên bản đồ tư duy), hệ thống hóa kiến thức (huy động những điều đã học trước đó để chọn lọc các ý để ghi), khả năng hội họa (hình thức trình bày, kết hợp hình vẽ, chữ viết, màu sắc), sự vận dụng kiến thức được học qua sách vở vào cuộc sống

Trước đây, các tiết ôn tập chương một số giáo viên cũng đã lập bảng biểu,

vẽ sơ đồ, biểu đồ,… và cả lớp có chung cách trình bày giống như cách của giáo viên hoặc của tài liệu, chứ không phải do học sinh tự xây dựng theo cách hiểu của mình, hơn nữa, các bảng biểu đó chưa chú ý đến hình ảnh, màu sắc và đường nét Gần đây, sau một số đợt tập huấn nhiều giáo viên đã áp dụng thành công dạy học với việc thiết kế bản đồ tư duy tạo một không khí sôi nổi, hào hứng của cả thầy và trò trong các sinh hoạt ở tổ chuyên môn cũng như hoạt động dạy học của nhà

trường, là một trong những nội dung quan trọng của phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ GD&ĐT đang đẩy mạnh triển

khai

Việc vận dụng Bản đồ tư duy trong dạy học sẽ dần hình thành cho học sinh tư duy mạch lạc, hiểu biết vấn đề một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề một cách hệ thống, khoa học Sử dụng bản đồ tư duy kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực khác như vấn đáp gợi mở, thuyết trình,… có tính khả thi cao góp phần đổi mới Phương pháp dạy học Với những ưu việt đó tôi đã chọn phương pháp

“Ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8” bậc Trung học cơ sở đồng thời nghiêm cứu các phần mềm chuyên dùng nhằn mục đích hệ thống hóa kiến thức theo chuẩn kiến thức, kĩ năng Đó là lý do tôi chọn sáng kiến này

CHƯƠNG II

MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1 Nêu vấn đề của Sáng kiến

Năm học 2016 - 2017 là năm học Bộ giáo dục và đào tạo tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong các nhà trường

phổ thông Một trong những phương pháp dạy học được đưa vào là “phương pháp

dạy học bằng bản đồ tư duy” Đây một phương pháp dạy học mới đang được rất

nhiều nước trên thế giới áp dụng Qua việc tìm hiểu và vận dụng phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy, tôi nhận thấy phương pháp dạy học này rất có hiệu quả trong công tác giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh Bước đầu đã giảm bớt được tâm lý ngại học Toán, khơi gợi trong học sinh tình yêu đối với môn Toán, đồng thời đem đến cho các em cái nhìn mới, tư duy mới về môn Toán Vậy thế nào

là phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy? Cần sử dụng bản đồ tư duy như thế nào để nâng cao chất lượng trong các giờ học Toán? Đó là những vấn đề tôi muốn cùng được chia sẻ với các đồng nghiệp trong sáng kiến này

Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép sử dụng màu sắc, hình ảnh để mở rộng và đào sâu các ý tưởng Bản đồ tư duy một công cụ tổ chức tư duy nền tảng, có thể miêu tả nó là một kĩ thuật hình họa với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não, giúp con người khai thác tiềm năng vô tận của bộ não

Bản đồ tư duy giúp học sinh có được phương pháp học hiệu quả hơn: Việc rèn

luyện phương pháp học tập cho học sinh không chỉ là một biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học mà còn là mục tiêu dạy học Thực tế cho thấy một số học sinh học rất chăm chỉ nhưng vẫn học kém, các em thường học bài nào biết bài đấy, học phần sau đã quên phần trước và không biết liên kết các kiến thức với nhau, không biết vận dụng kiến thức đã học trước đó vào những phần sau Phần lớn số học sinh khi đọc sách hoặc nghe giảng trên lớp không biết cách tự ghi chép để lưu thông tin, lưu kiến thức trọng tâm vào trí nhớ của mình Sử dụng thành thạo bản đồ tư duy trong dạy học sẽ gúp học sinh có được phương pháp học, tăng tính độc lập, chủ động, sáng tạo và phát triển tư duy

Bản đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực Một số kết quả nghiên cứu cho thấy bộ não của con người sẽ hiểu sâu, nhớ lâu và in đậm cái mà do chính mình tự suy nghĩ, tự viết, vẽ ra theo ngôn ngữ của mình vì vậy việc sử dụng bản đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềm năng của bộ não

2.

Giải pháp thực hiện sáng kiến :

2.1 Bản chất phương pháp dạy học bằng bản đồ tư duy:

- Bản đồ tư duy là kĩ thuật dạy học tổ chức và phát triển tư duy giúp người học chuyển tải thông tin vào bộ não rồi được thông tin ra ngoài bộ não một cách dễ dàng, đồng thời là phương tiện ghi chép sáng tạo và hiệu quả, mở rộng, đào sâu và kết nối các ý tưởng, bao quát được các ý tưởng trên phạm vi sâu rộng

- Dạy học bằng Bản đồ tư duy là một giải pháp góp phần đổi mới cơ bản giáo dục

2.2 Bản đồ tư duy sử dụng cả hai bán cầu não cùng một lúc:

Bản đồ tư duy thật sự giúp bạn tận dụng các chức năng của não trái lẫn não phải khi học Đây chính là công cụ học tập vận dụng được sức mạnh của cả bộ não Nếu vận dụng đúng cách, nó sẽ hoàn toàn giải phóng những năng lực tiềm ẩn trong bạn, đưa bạn lên một đẳng cấp mới, đẳng cấp của một tài năng thực thụ hay thậm chí của một thiên tài

2.3 Vận dụng bản đồ tư duy trong quá trình dạy học Toán:

2.3.1 Giáo viênsử dụng bản đồ tư duy để hỗ trợ quá trình dạy học môn Toán :

- Bản đồ tư duy để củng cố kiến thức sau mỗi tiết học và hệ thống kiến thức sau mỗi chương, phần… Sau mỗi bài học, giáo viênhướng dẫn, gợi ý để học sinh

tự hệ thống kiến thức trọng tâm, kiến thức cần nhớ của bài học bằng cách vẽ bản

đồ tư duy Mỗi bài học được vẽ kiến thức trên một trang giấy rời rồi kẹp lại thành tập Việc làm này sẽ giúp các em dễ ôn tập, xem lại kiến thức khi cần một cách nhanh chóng, dễ dàng

- Dùng bản đồ tư duy để dạy bài mới: Giáo viên đưa ra một từ khoá để nêu kiến thức của bài mới rồi yêu cầu học sinh vẽ bản đồ tư duy bằng cách đặt câu hỏi, gợi ý cho các em để các em tìm ra các từ liên quan đến từ khoá đó và hoàn thiện

bản đồ tư duy Qua bản đồ tư duy đó học sinh sẽ nắm được kiến thức bài học một cách dễ dàng

Ví dụ 1: Khi dạy bài hình vuông

( Sơ đồ minh hoạ)

Hoạt động 1: Lập bản đồ tư duy Mở đầu bài học, giáo viên có thể cho học sinh

lập bản đồ tư duy theo nhóm hay cá nhân với các gợi ý: viết những kiến thức về cạnh và góc hình vuông theo cách hiểu của em,…

Hoạt động 2: Báo cáo, thuyết minh về bản đồ tư duy Cho một vài học sinh hoặc

đại diện của các nhóm học sinh lên báo cáo, thuyết minh về bản đồ tư duy mà nhóm mình đã thiết lập Qua hoạt động này vừa biết rõ việc hiểu kiến thức của các em vừa là một cách rèn cho các em khả năng thuyết trình trước đông người, giúp các em tự tin hơn, mạnh dạn hơn, đây cũng là một trong những điểm cần rèn luyện của học sinh nước ta hiện nay

Hoạt động 3: Thảo luận, chỉnh sửa, hoàn thiện bản đồ tư duy Tổ chức cho học

sinh thảo luận, bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện bản đồ tư duy về kiến thức của

hình vuông Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh bản đồ tư duy, từ đó dẫn dắt đến kiến thức trọng tâm của bài hình vuông

Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một bản đồ tư duy Giáo viên cho học sinh

lên trình bày, thuyết minh về kiến thức trong bài hình vuông thông qua một bản

đồ tư duy do giáo viên đã chuẩn bị sẵn (vẽ ở bảng phụ hoặc ở bìa), hoặc bản đồ tư duy mà các em vừa thiết kế và cả lớp đã chỉnh sửa, hoàn thiện Giáo viên có thể giới thiệu bản đồ tư duy như sơ đồ minh họa (vì bản đồ tư duy là một sơ đồ mở nên không yêu cầu tất cả các nhóm học sinh có chung 1 kiểu bản đồ tư duy, giáo viên chỉ nên chỉnh sửa cho học sinh về mặt kiến thức và góp ý thêm về đường nét

vẽ và hình thức- nếu cần)

Khi học sinh đã thiết kế bản đồ tư duy và tự “ghi chép” phần kiến thức như trên

là các em đã hiểu sâu kiến thức và biết chuyển kiến thức từ Sách giáo khoa theo cách trình bày thông thường thành cách hiểu, cách ghi nhớ riêng của mình

Qua bản đồ tư duy này học sinh dễ dàng hệ thống được kiến thức của hình vuông từ đó giúp học sinh dễ dàng vận dụng kiến thức để giải bài tập

Ví dụ 2: Đa giác diện tích đa giác

Ví dụ 3 : Tính chất cơ bản của phân thức

Ví dụ 4 : Cách giải phưpng trình chứa ẩn ở mẫu

Ví dụ 5: Ôn tập chương III Tam giác đồng dạng

Ví dụ 6: Khi dạy bài ôn tập chương I

2.3.2 Học sinh học tập độc lập, sử dụng bản đồ tư duy để hỗ trợ học tập, phát triển tư duy lôgic.

- Học sinh tự có thể sử dụng bản đồ tư duy để hỗ trợ việc tự học ở nhà, tìm hiểu trước bài mới, củng cố, ôn tập kiến thức bằng cách vẽ bản đồ tư duy trên giấy, bìa… hoặc để tư duy một vấn đề mới ,qua đó phát triển khả năng tư duy lôgic, củng cố khắc sâu kiến thức, kĩ năng ghi chép

- Học sinh trực tiếp làm viêc với máy tính, sử dụng phần mềm Mindmap, phát triển khả năng ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng máy tính trong học tập

- Trước mắt dùng phấn màu vẽ bản đồ tư duy lên bảng và sử dụng bút màu vẽ trên giấy, bìa Sau khi Hs tự thiết lập bản đồ tư duy kết hợp việc thảo luận nhóm dưới sự gợi ý, dẫn dắt của Giáo viêndẫn đến kiến thức của bài học một cách nhẹ nhàng, tự nhiên

- Điều quan trọng là hướng cho học sinh có thói quen lập bản đồ tư duy trước hoặc sau khi học một bài hay một chủ đề, một chương, để giúp các em có cách sắp xếp kiến thức một cách khoa học, logic

2.3.3 Một số hoạt động dạy học trên lớp với bản đồ tư duy:

* Hoạt động 1: Học sinh lập bản đồ tư duy theo nhóm hay cá nhân với sự

gợi ý của giáo viên

* Hoạt động 2: Học sinh hoặc đại diện của nhóm học sinh lên báo cáo,

thuyết minh về bản đồ tư duy mà nhóm mình đã thiết lập

* Hoạt động 3: HS thảo luận bổ sung, chỉnh sửa để hoàn thiện bản đồ tư duy

về kiến thức của bài học đó Giáo viên sẽ là người cố vấn, là trọng tài giúp học sinh hoàn chỉnh bản đồ tư duy , từ đó dẫn dắt đến kiến thức của bài học

* Hoạt động 4: Củng cố kiến thức bằng một bản đồ tư duy mà giáo viên đã

chuẩn bị sẵn hoặc một bản đồ tư duy mà cả lớp đã tham gia chỉnh sửa hoàn chỉnh, cho học sinh trình bày, thuyết minh về kiến thức đó

Chú ý: Bản đồ tư duy là một sơ đồ mở nên không yêu cầu tất cả các

nhóm học sinh có chung một kiểu bản đồ tư duy, giáo viên chỉ nên chỉnh sửa cho các em về mặt kiến thức, góp ý thêm về đường nét vẽ, màu sắc và hình thức

* Thực hiện tiết dạy minh họa: (chọn một tiết bất kì có nội dung nêu trên)

3 Khả năng áp dụng, nhân rộng sáng kiến

Sáng kiến “Ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8” được áp dụng trong dạy học môn toán lớp 8 trường THCS Sào Báy

Sáng kiến “Ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8” có thể

áp dụng trong dạy học môn toán và các môn học khác ở trường THCS

CHƯƠNG III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ

1 Kết luận:

Qua quá trình nghiên cứu sáng kiến tôi đã thu được những kết quả sau:

1 Nghiên cứu một số vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn của phương pháp ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8 đã là cơ sở tốt cho việc vận dụng phương pháp dạy học này vào dạy học bộ môn toán

2 Để thể hiện tính khả thi của các biện pháp khi “Ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán 8”, tôi đã thiết kế và thực nghiệm một số tiết dạy có “Ứng dụng bản đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8”

3 Tổ chức thực nghiệm công phu và tỉ mỉ

Qua thực nghiệm Sư phạm, tôi đã rút ra được những bài học kinh nghiệm để tổ chức dạy học tốt hơn Bằng những số liệu cụ thể, tôi khẳng định rằng: dạy học

“Ứng dụng bản đồ tư duy” không những giúp cho học sinh tiếp thu nội dung bài học một cách chủ động, hiệu quả hơn mà còn tạo cơ hội cho họ được giao lưu học hỏi lẫn nhau, qua đó rèn luyện cho học sinh các kĩ năng hợp tác, kĩ năng giao tiếp Như vậy, có thể kết luận việc vận dụng phương pháp dạy học “Ứng dụng bản

đồ tư duy trong dạy học môn toán lớp 8” ở trường trung học cơ sở Sào Báy là hoàn toàn khả thi và có hiệu quả

2 Đề xuất/Kiến nghị

Qua nghiên cứu và thực tế áp dụng dạy học tôi có một số kiến nghị sau:

Đề nghị nhà trường mua sắm thêm trang thiết bị, đồ dùng dạy học như máy chiếu,… sắp xếp để có phòng học bộ môn

XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ

Sào Báy, ngày 05 tháng 05 năm2017

Người thực hiện

Bùi Xuân Cảnh

ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG

SÁNG KIẾN CÁC CẤP