Giải pháp pháp lý nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng (tt)

Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu những quy định cơ bản của pháp luật Việt Nam về lĩnh vực tín dụng ngân hàng, pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD, đánh giá thực trạng á

TÓM TẮT

Đề tài: “Giải pháp pháp lý nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh từ hợp đồng

tín dụng”, được triển khai nghiên cứu, thực hiện từ ngày 05/03/2016 đến ngày

05/9/2016 tại Trường Đại học Trà Vinh

Trong giai đoạn hiện nay, khi thực hiện vai trò cấp tín dụng cho các thành phần kinh tế thông qua các HĐTD, các tổ chức tín dụng đang đứng trước những khó khăn, thách thức, đặc biệt là nguy cơ rủi ro tín dụng từ sự tranh chấp giữa tổ chức tín dụng

và khách hàng vay vốn Nội dung tranh chấp trong HĐTD rất đa dạng và phổ biến, thực tiễn quá trình phát sinh tranh chấp trong HĐTD có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có nguyên nhân từ phía những bất cập của pháp luật về HĐTD và việc áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD trong giai đoạn hiện nay

Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu những quy định cơ bản của pháp luật Việt Nam về lĩnh vực tín dụng ngân hàng, pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD, đánh giá thực trạng áp dụng và các vấn đề phát sinh, bất cập trong việc áp dụng các quy phạm pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD Đề tài đề xuất một số giải pháp về mặt pháp lý hoàn thiện thêm các quy định của pháp luật, nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh trong HĐTD, góp phần tạo môi trường lành mạnh cho quan hệ tín dụng phát triển an toàn Những giải pháp đó tập trung vào những vấn đề như: Hoàn thiện các quy định của pháp luật về lãi suất cho vay nhằm hạn chế tranh chấp liên quan đến lãi suất, quyền và nghĩa vụ của các bên trong HĐTD; Hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến tư cách chủ thể ký kết, thực hiện HĐTD; Hoàn thiện pháp luật liên quan đến chấm dứt hợp đồng, thu hồi nợ trước hạn; Hoàn thiện pháp luật liên quan đến các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong HĐTD

Với những giải pháp pháp lý nêu trên, sẽ giúp hệ thống pháp luật liên quan đến tín dụng ngân hàng thêm hoàn thiện, góp phần hạn chế, khắc phục những tranh chấp phát sinh từ HĐTD, thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển

ABSTRACT

The subject: "Legal solutions to minimize disputes arising from the credit contract", is conducted for research and carried out from 05/03/2016 to 05/9/2016 at Tra Vinh University

In the current period, when performing the role of granting credit for the economic sector through the credit contract, the credit institution is facing difficulties and challenges, particularly the credit risk from disputes between credit institutions and borrowing customers Dispute contents in credit contract are varied and popular, the practical process of arising disputes in credit contract that can derive from many different causes, including those caused by the inadequacies of the law on credit contract and the legal application for resolution of disputes arising from the credit contract in the current period

Through the process of researching and learning the basic rules of the law of Vietnam in the field of banking credit, the law for resolution of disputes arising from the credit contract, assessing the status of the application and issues arising, inadequacies in the application of legal for resolution of disputes arising from the credit contract The thesis proposed some legal solutions tocomplete the provisions

of law, to minimize disputes arising in credit contract, contributing to a healthy environment for safe development of credit relations These solutions focus on issues such as: Completing the provisions of the law on lending rates to minimize of disputes related interest, rights and obligations of the parties to the credit contract; Completing the law relating to the signing holder status, perform credit contract; Improving the law relating to the termination of the contract, recovery of debts before maturity; Improving the law relating to the security measures for implementation of obligations

in credit contract

With the above-mentioned legal solutions, that will help the legal system relating to bank credit for improvement, contributing to limit and remedy the disputes arising from credit contract, promoting economic and social development

MỤC LỤC

Trang tựa

Quyết định giao đề tài

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM TẮT iii

ABSTRACT iv

DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT viii

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài 2

3 Nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài 3

6 Bố cục của luận văn 4

7 Hướng tiếp cận tư liệu để thực hiện đề tài 4

PHẦN NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG VÀ TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG 6

1.1 Khái quát về hợp đồng tín dụng 6

1.1.1 Khái niệm hợp đồng tín dụng 6

1.1.2 Đặc điểm của Hợp đồng tín dụng 8

1.1.2.1 Chủ thể cho vay của Hợp đồng tín dụng luôn là Tổ chức tín dụng 8

1.1.2.2 Đối tượng của Hợp đồng tín dụng luôn là vốn tiền tệ 9

1.1.2.3 Hợp đồng tín dụng phải được ký kết dưới hình thức văn bản và đa phần là loại hợp đồng theo mẫu 10

1.1.2.4 Hợp đồng tín dụng luôn nhằm mục đích sinh lợi 12

1.1.2.5 Hợp đồng tín dụng là dạng hợp đồng cho vay theo kỳ hạn 13

1.2 Khái quát về tranh chấp hợp đồng tín dụng 13

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm tranh chấp hợp đồng tín dụng 13

1.2.1.1 Khái niệm về tranh chấp hợp đồng tín dụng 13

1.2.1.2 Đặc điểm của tranh chấp hợp đồng tín dụng 14

1.2.2 Phân loại tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng 19

1.2.3 Dạng tranh chấp hợp đồng tín dụng phổ biến 20

1.3 Khía cạnh kinh tế - xã hội của tranh chấp hợp đồng tín dụng 23

1.3.1 Ảnh hưởng của yếu tố kinh tế đối với tranh chấp hợp đồng tín dụng nói chung và lợi ích kinh tế của các bên nói riêng 23

1.3.2 Ảnh hưởng của yếu tố chính trị - xã hội, pháp luật đối với tranh chấp hợp đồng tín dụng 24

1.3.3 Ảnh hưởng của yếu tố văn hóa, đạo đức, trình độ năng lực, hiểu biết và thói quen trong kinh doanh đối với tranh chấp hợp đồng tín dụng 25

1.4 Hậu quả của tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng 26

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TRANH CHẤP PHÁT SINH TỪ HĐTD VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT 29

2.1 Thực trạng tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng trong giai đoạn hiện nay 29

2.2 Thực trạng áp dụng pháp luật về hợp đồng tín dụng trong giai đoạn hiện nay 30 2.2.1 Thực trạng áp dụng pháp luật về quyền nghĩa vụ trả nợ (trả lãi và nợ gốc) của bên vay trong hợp đồng tín dụng 30

2.2.1.1 Những khó khăn, bất cập của pháp luật về lãi suất, lãi quá hạn và việc thực hiện nghĩa vụ của bên vay 30

2.2.1.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về lãi suất, lãi quá hạn và việc thực hiện nghĩa vụ của bên vay trong hợp đồng tín dụng 36

2.2.2 Thực trạng áp dụng pháp luật về tư cách chủ thể ký kết, thực hiện hợp đồng tín dụng 41

2.2.2.1 Những khó khăn, bất cập của pháp luật về tư cách chủ thể ký kết, thực hiện hợp đồng tín dụng 41

2.2.2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về tư cách chủ thể ký kết, thực hiện hợp đồng tín dụng 49

2.2.3 Thực trạng áp dụng pháp luật liên quan đến chấm dứt hợp đồng, thu hồi nợ trước hạn 53 2.2.3.1 Những khó khăn, bất cập của pháp luật liên quan đến chấm dứt hợp đồng, thu hồi nợ trước hạn 53 2.2.3.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật liên quan đến chấm dứt hợp đồng, thu hồi

nợ trước hạn 54 2.2.4 Thực trạng áp dụng pháp luật về biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng tín dụng 56 2.2.4.1 Những khó khăn, bất cập của pháp luật về biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng 56 2.2.4.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đảm bảo trong hợp đồng tín dụng 61

CHƯƠNG 3: NỘI DUNG CÁC GIẢI PHÁP PHÁP LÝ ĐỂ NGĂN NGỪA VÀ HẠN CHẾ TRANH CHẤPHỢP ĐỒNG TÍN DỤNG 67

3.1 Hoàn thiện các quy định của pháp luật về lãi suất cho vay nhằm hạn chế tranh chấp liên quan đến lãi suất, quyền và nghĩa vụ của các bên trong HĐTD 67 3.2 Hoàn thiện quy định của pháp luật liên quan đến tư cách chủ thể ký kết, thực hiện HĐTD 71 3.3 Hoàn thiện pháp luật liên quan đến chấm dứt hợp đồng, thu hồi nợ trước hạn 75 3.4 Hoàn thiện pháp luật liên quan đến các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ trong HĐTD 77

PHẦN KẾT LUẬN 80 TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT

BLTTDS Bộ Luật Tố tụng dân sự

HĐTD Hợp đồng tín dụng

KDTM Kinh doanh thương mại

NHNN Ngân hàng nhà nước

TANDTC Tòa án nhân dân tối cao

TCTD Tổ chức tín dụng

TMCP Thương mại cổ phần

TNHH Trách nhiệm hữu hạn

VKSNDTC Viện Kiểm sát nhân dân tối cao

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm qua dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, với chính sách mở cửa và hội nhập kinh tế quốc tế, đã góp phần tạo nên những bước tiến đáng kể cho công cuộc xây dựng đất nước, mở ra nhiều cơ hội mới và cũng đặt ra những thách thức

vô cùng to lớn cho mọi lĩnh vực, mọi doanh nghiệp, trong đó không thể không nói đến ngân hàng, lĩnh vực hết sức nhạy cảm ở các nước đi lên từ nền kinh tế bao cấp Ngân hàng ra đời và phát triển gắn liền với sự ra đời và phát triển của nền kinh tế hàng hóa

để giải quyết nhu cầu phân phối vốn, nhu cầu thanh toán , phục vụ cho việc phát triển, mở rộng sản xuất kinh doanh của các cá nhân, tổ chức kinh tế

Nhận thức được vị trí và vai trò của mình, các Ngân hàng ở nước ta đang từng bước khẳng định sự lớn mạnh của mình trong mọi phương diện hoạt động, đặc biệt

là thông qua hoạt động tín dụng ngân hàng, phục vụ đắc lực cho sự phát triển của các ngành kinh tế trong nền kinh tế quốc dân Hoạt động kinh doanh của hệ thống ngân hàng thực hiện dưới nhiều hình thức, trong đó cho vay vốn thông qua hợp đồng tín dụng (HĐTD) là hình thức kinh doanh quan trọng và chiếm tỉ trọng lớn tạo nên lợi nhuận cho ngân hàng Cho vay vốn thông qua HĐTD của các tổ chức tín dụng (TCTD) là nguồn cung ứng vốn chủ yếu cho các thành phần kinh tế, tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế dễ dàng tiếp cận nguồn vốn với mức lãi suất hợp lý (do Nhà nước kiểm soát) để đầu tư, phát triển sản xuất kinh doanh góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển, ổn định xã hội

Tuy nhiên, bên cạnh những đóng góp tích cực đối với nền kinh tế thì các TCTD

mà chủ yếu là hệ thống ngân hàng, cũng gặp không ít khó khăn trong thực hiện vai trò, nhiệm vụ của mình, đặc biệt là vai trò cấp tín dụng cho các thành phần kinh tế thông qua các HĐTD Những khó khăn đó xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau như: trình độ hiểu biết pháp luật của cán bộ ngân hàng, người dân, doanh nghiệp, năng lực giải quyết tranh chấp của Thẩm phán liên quan đến lĩnh vực HĐTD còn nhiều hạn chế; những quy định của pháp luật về HĐTD còn nhiều bất cập, chưa theo

kịp sự phát triển của đất nước trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới Từ những khó khăn cơ bản này nên việc phát sinh tranh chấp từ HĐTD giữa các đối tác là điều khó tránh khỏi Nội dung tranh chấp phát sinh từ HĐTD rất đa dạng và phức tạp Tuy nhiên, biểu hiện của rủi ro, tranh chấp trong hợp đồng tín dụng hiện nay tập trung nhiều và phổ biến nhất là khi khách hàng không hoàn trả gốc và lãi đúng hạn Những tranh chấp phát sinh từ HĐTD nếu không ngăn ngừa, không có biện pháp hạn chế sẽ

có những tác động xấu đến nền kinh tế nói chung, hệ thống ngân hàng, các TCTD nói riêng, sẽ rơi vào tình trạng khó khăn, quyền và lợi ích hợp pháp của các nhà đầu tư, người gửi tiền bị xâm phạm

Trong những năm qua, pháp luật về ngân hàng nói chung và pháp luật về giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD nói riêng đã được Nhà nước ta quan tâm và không ngừng hoàn thiện như: Bộ luật Dân sự năm 2005, Bộ luật Tố tụng Dân sự 2014, Luật Ngân hàng Nhà nước 2010, Luật Các tổ chức tín dụng 2010 và các văn bản hướng dẫn thi hành… Những văn bản trên tạo ra khung pháp lý quan trọng, tạo đà cho hoạt động cho vay của các Ngân hàng phát triển, thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được thì pháp luật về ngân hàng nói chung và pháp luật về giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng nói riêng còn nhiều bất cập, đòi hỏi các ngân hàng phải không ngừng nghiên cứu, hoàn thiện, đặc biệt là hoàn thiện các biểu mẫu HĐTD cho phù hợp với nhu cầu thực tế Bên cạch đó, việc nghiên cứu bất cập của pháp luật về HĐTD, đây được xem là nguyên nhân thực tế làm phát sinh tranh chấp từ HĐTD, từ đó có những kiến nghị hoàn thiện pháp luật, đề xuất những giải pháp pháp lý nhằm hạn chế và khắc phục tranh chấp phát sinh từ HĐTD là hết sức cần thiết

Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Giải pháp pháp lý nhằm hạn chế

tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng”

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu những quy định cơ bản của pháp luật Việt Nam về lĩnh vực tín dụng ngân hàng, pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ HĐTD, đánh giá thực trạng áp dụng và các vấn đề phát sinh, bất cập trong việc áp dụng các quy phạm pháp luật, từ đó đề ra những giải pháp về mặt pháp lý nhằm hoàn thiện thêm các quy định

của pháp luật Việt Nam nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh trong HĐTD, góp phần tạo môi trường lành mạnh cho quan hệ tín dụng phát triển an toàn

3 Nhiệm vụ, phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu một số vấn đề lý luận cơ bản về hợp đồng tín dụng, tranh chấp hợp đồng tín dụng và những quy định của pháp luật Việt Nam về giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng Trên cơ sở phân tích thực trạng áp dụng các quy định đó trong thực tiễn, chỉ ra những vấn đề phát sinh và bất cập về mặt pháp

lý, từ đó đề ra một số kiến nghị nhằm hoàn thiện hơn nữa những quy định của pháp luật nhằm hạn chế những tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng

Luận văn tập trung nghiên cứu những hạn chế, chưa hợp lý từ quy định của pháp luật hiện hành dẫn đến thực trạng tranh chấp phát sinh từ HĐTD và thực trạng

áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng bằng con đường tòa ánở Việt Nam Qua đó, đề ra một số kiến nghị, giải pháp pháp lý nhằm hạn chế những tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng ở Việt Nam hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn dựa trên cơ sở phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam Xã Hội Chủ Nghĩa

Ngoài ra, tác giả sử dụng tổng hợp nhiều phương pháp nghiên cứu để lý giải vấn đề, như phân tích, so sánh, tổng hợp và các phương pháp thống kê, nghiên cứu

xã hội học, tham khảo ý kiến của những người làm công tác ký kết, theo dõi thực hiện

và giải quyết tranh chấp HĐTD Đồng thời, tiến hành đánh giá, lý giải những vấn đề chưa hợp lý, vướng mắc, làm phát sinh tranh chấp trong HĐTD để làm sáng tỏ những nội dung của luận văn

5 Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Từ thực tiễn hoạt động cho vay của các TCTD, nghiên cứu một số tài liệu tham khảo trong quá trình soạn thảo, ký kết và thực hiện HĐTD, chủ thể pháp lý tham gia

ký kết HĐTD, các điều khoản trong HĐTD nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh từ HĐTD Trên cơ sở phân tích, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn

áp dụng pháp luật trong việc ký kết, thực hiện và giải quyết tranh chấp HĐTD, từ đó, nhận diện một số hạn chế, vướng mắc phát sinh từ những quy định của pháp luật hiện hành, để đề xuất các giải pháp pháp lý hoàn thiện khuôn khổ pháp luật về HĐTD, nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng Góp phần làm lành mạnh hóa thị trường tiền tệ quốc gia, thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển

6 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, danh mục cụm từ được viết tắt, nội dung luận văn được chia thành ba chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hợp đồng tín dụng và tranh chấp hợp đồng tín dụng

Chương 2: Thực trạng tranh chấp và áp dụng pháp luật giải quyết tranh chấp phát sinh từ hợp đồng tín dụng trong giai đoạn hiện nay

Chương 3: Nội dung các giải pháp pháp lý để ngăn ngừa và hạn chế tranh chấp hợp đồng tín dụng

7 Hướng tiếp cận tư liệu để thực hiện đề tài

Giải pháp pháp lý nhằm hạn chế tranh chấp phát sinh từ HĐTD là đề tài pháp

lý tương đối phức tạp, đã thu hút được sự quan tâm của nhiều tác giả với nhiều đề tài nghiên cứu và góc độ nghiên cứu khác nhau Qua khảo sát về tình hình nghiên cứu xung quanh vấn đề này, đã có tiếp cận những công trình nghiên cứu như: Luận văn

Cử nhân của tác giả Nguyễn Thị Kim Thoa với đề tài “Tranh chấp hợp đồng tín dụng – nguyên nhân và giải pháp qua thực tiễn giải quyết tại Tòa án”; Luận văn Cử nhân của tác giả Nguyễn Thị Bích Hồng với đề tài “Thực trạng giải quyết tranh chấp hợp đồng tín dụng về lãi suất tại Tòa án”;Th.s Nguyễn Quỳnh Chi; “Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về pháp luật hợp đồng ở Việt Nam hiện nay”; PGS.TS Nguyễn Như Phát, TS Lê Thị Thu Thủy; “Tranh chấp hợp đồng và các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng” của TS Phan Chí Hiếu; Sách chuyên khảo “Các biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản của các tổ chức tín dụng" do TS Lê Thị Thu Thủy làm chủ biên, Nhà Xuất bản Tư pháp 2006, Cuốn sách “Hoàn thiện pháp luật về hoạt động của Ngân hàng Thương mại trong nền kinh tế thị trường ở Việt Nam” của TS

Ngô Quốc Kỳ, Nhà Xuất bản Tư pháp, năm 2005