Tìm hiểu nội dung và phương pháp dạy học tập đọc lớp 2

Giảng dạy môn Tập đọc, ngời giáo viên cần đạt đợc những mục đích cơ bản về kiến thức, kỹ năng và thái độ nh sau: - Rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc ngày càng thành thạo.. Thực tế hiện

Mở đầu

I Lý do chọn đề tài

Tập đọc là phân môn có ý nghĩa quan trọng trong chơng trình môn Tiếng Việt ở bậc Tiểu học Giảng dạy môn Tập đọc, ngời giáo viên cần đạt đợc những mục đích cơ bản về kiến thức, kỹ năng và thái độ nh sau:

- Rèn luyện cho học sinh kỹ năng đọc ngày càng thành thạo Đây là yêu cầu có tính đặc trng của phân môn Tập đọc, đồng thời cũng là một trong bốn kỹ

năng cơ bản (nghe, nói, đọc, viết) của môn Tiếng Việt Để đạt hiệu quả cao cho

kỹ năng này đòi hỏi giáo viên phải chú ý đến nhiều mặt: rèn tất cả hai hình thức

đọc (đọc thành tiếng và đọc thầm); nâng dần tốc độ đọc và trình độ đọc thông

hiểu - cảm nhận văn bản theo mức độ yêu cầu đề ra ở từng lớp

- Trau dồi vốn Tiếng Việt, vốn văn học, phát triển t duy, mở rộng sự hiểu biết của mình về cuộc sống Đây là yêu cầu chung của tất cả các phân môn Tiếng Việt, nhng Tập đọc đóng vai trò chủ chốt, vì phân môn này có khả năng

và điều kiện tốt hơn, toàn diện hơn các phân môn khác (qua các bài tập đọc đợc sắp xếp theo chủ điểm).

- Giáo dục mỹ cảm, bồi dỡng t tởng, tình cảm tâm hồn cho học sinh Yêu cầu này đáp ứng rõ mục tiêu đào tạo của bậc Tiểu học là: Giáo dục con ngời toàn diện

Thực tế hiện nay trong các tiết dạy môn Tập đọc vẫn còn tồn tại một số hạn chế sau:

- Thứ nhất là: tiết Tập đọc lẽ ra phải làm cho mọi học sinh đều đợc hoạt

động (đọc), từ đó học sinh sẽ thông hiểu đợc văn bản Tuy nhiên thực tế hiện nay trong tiết Tập đọc, số lợng học sinh đợc đọc còn hơi ít so với yêu cầu rèn luỵên của phân môn đề ra

- Thứ hai là: thực tế các tiết dạy thờng duy trì một cách thức đọc nên nếu

cố gắng rèn đợc kỹ năng đọc cho học sinh thì cũng cha tạo đợc sự hứng thú học tập cho các em

- Thứ ba là: trong mỗi tiết dạy học Tập đọc, phân môn đã thể hiện rõ yêu cầu rèn luyện kỹ năng Song thực tế cho thấy đôi khi giáo viên vẫn còn tồn tại cách dạy của tiết giảng văn

Trớc yêu cầu đổi mới phơng pháp dạy học, để thực hiện tốt mục đích trên

và để giáo viên chính là ngời thắp sáng lên những ngọn lửa“thắp sáng lên những ngọn lửa” ” trong lòng học sinh đòi hỏi mỗi giáo viên trong từng tiết dạy Tập đọc phải linh hoạt, mềm dẻo

vận dụng các phơng pháp, hình thức một cách phù hợp, làm sao cho tiết dạy nhẹ nhàng, tự nhiên, đạt hiệu quả cao nhất Việc tìm tòi phơng pháp, cánh thức dạy trong tiết Tập đọc là vô cùng quan trọng, cấp thiết

Xuất phát từ những lý do trên cùng với lý do: thực tế bản thân tôi là một giáo viên Tiểu học đợc phân công giảng dạy nhiều năm ở Khối 2, tôi đã quyết

định chọn vấn đề rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2 để tập trung nghiên cứu, đa ra các ý kiến của bản thân về giải pháp phù hợp với tình hình thực tế hiện nay của môn Tập đọc lớp 2 nhằm đạt đợc hiệu quả dạy học nh mong muốn

II Đối tợng và khách thể nghiên cứu

1 Tìm hiểu nội dung và phơng pháp dạy học Tập đọc lớp 2

2 Sách giáo khoa Tiếng Việt và sách giáo viên

3 Học sinh Lớp 2A Trờng Tiểu học Hoàng Hoa Thám – TP Thanh Hoá

III Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài này nhằm mục đích:

1 Nắm vững nội dung chơng trình, phơng pháp dạy học phân môn Tập

đọc lớp 2

2 Đề xuất đợc biện pháp dạy học Tập đọc lớp 2 hiệu quả

3 Bồi dỡng thêm những hiểu biết cần thiết, cập nhật về dạy học Tập đọc

ở Tiểu học

IV Nhiệm vụ nghiên cứu.

Đề tài nghiên cứu cần thực hiện các nhiệm vụ sau:

1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài "Một số biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc cho học sinh lớp 2”.

2 Tìm hiểu nội dung chơng trình, phơng pháp dạy học Tập đọc lớp 2, đề xuất biện pháp dạy học

3 Thực nghiệm ứng dụng vào thực tế giảng dạy của bản thân và đồng nghiệp ở một số tiết Tập đọc

4 Góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về lý luận và thực tiễn dạy học Tập đọc

V Phơng pháp nghiên cứu.

Nghiên cứu đề tài này tôi sử dụng các phơng pháp sau:

1 Phơng pháp phân tích tổng hợp, thống kê kết quả qua từng tiết day

2 Sử dụng phơng pháp trắc nghiệm đối với học sinh, phụ huynh và giáo viên

3 Phơng pháp thực nghiệm qua bài dạy thử và thăm lớp, dự giờ của các đồng nghiệp trong khối 2

4 Đọc tài liệu

Nội dung

Ch ơng 1 : Những vấn đề chung

I Cơ sở lý luận

Quan điểm xây dựng chơng trình môn Tiếng Việt ở Tiểu học, các nhà biên soạn chú trọng quan điểm:

- Dạy Tiếng Việt thông qua hoạt động giao tiếp;

- Tận dụng những kinh nghiệm sử dụng Tiếng Việt của học sinh;

- Vận dụng quan điểm tích hợp trong dạy học Tiếng Việt: Tích hợp dạy học Tiếng Việt với dạy tri thức các môn; dạy Tiếng Việt thông qua dạy các môn; tích hợp dạy Tiếng Việt với dạy văn hoá, văn học

- Xây dựng chơng trình Tiếng Việt ở Tiểu học theo 2 giai đoạn (giai đoạn

đầu: lớp 1, 2, 3 và giai đoạn sau: lớp 4, 5)

Quan điểm xây dựng chơng trình môn Tập đọc (ở Tiểu học nói chung và

ở lớp 2 nói riêng) là một bộ phận (một phân môn) cấu thành môn Tiếng Việt Tập đọc ở Tiểu học cũng nh ở lớp 2 đều đợc xây dựng trên quan điểm chung của môn Tiếng Việt, mà cụ thể là:

- Chơng trình Tập đọc xây dựng theo quan điểm giao tiếp Thông qua các bài tập đọc cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về Tiếng Việt Đồng thời, thông qua hoạt động học tập để tăng cờng sự giao tiếp trong môi trờng lứa tuổi của các em

- Chơng trình Tập đọc đợc xây dựng theo quan điểm tích hợp tri thức, kỹ năng sử dụng Tiếng Việt thông qua các nội dung dạy học Tập đọc ở từng khối lớp

- Chơng trình Tập đọc đợc xây dựng theo quan điểm tích cực hoá hoạt

động học tập của học sinh Đây cũng là một trong những quan điểm lớn, cơ bản của việc xây dựng chơng trình Tập đọc, điều đó tạo điều kiện cho việc tổ chức linh hoạt các hình thức, phơng pháp dạy học Tập đọc

Quan điểm xây dựng chơng trình trên đợc thể hiện sâu sắc trong sách giáo khoa phân môn Tập đọc ở lớp 2 Một trong những yêu cầu kiến thức và kỹ năng sử dụng Tiếng Việt chơng trình Tiểu học là kỹ năng đọc Yêu cầu cho kỹ năng này là:

- Đọc đúng và trôi chảy một đoạn văn hoặc một bài văn ngăn, biết thể hiện tình cảm nhân vật

- Biết đọc thầm

- Tập xác định ý chính của đoạn bài, nêu nhận xét về ngời, về vật, về sự việc trong bài Tập đặt đầu đề bài và kết thúc cho bài văn

- Biết dùng mục lục sách khi đọc

Để thể hiện đợc mục tiêu kỹ năngcủa môn phân môn tâp đọc có một cấu trúc chung với môn Tiếng Việt đó là cấu trúc theo 2 trục: trục chủ điểm và trục

kỹ năng

Đảm bảo điều này, phân môn Tập đọc gồm các dạng bài: truyện kể, văn bản thông thờng, các nghi thức lời nói…Tất cả trên cơ sở có kỹ năng đọc dểTất cả trên cơ sở có kỹ năng đọc dể phát triển nhu cầu giao tiếp cho lứa tuổi học sinh lớp 2

Nh vậy, muốn đạt hiệu quả cao trong việc học môn Tiếng Việt thì khả năng luyện, rèn kỹ năng đọc cho học sinh là cốt lõi vấn đề

II Cơ sở thực tiễn

- Chơng trình Tiếng Việt Tiểu học phân môn Tập đọc bắt đầu đợc giảng dạy ở lớp 1 ngay sau học song phần vần và đợc nối tiếp ở các lớp 2, 3, 4, 5 với mức độ yêu cầu ngày một cao hơn

- Thực tiễn dạy học Tập đọc lớp 2 ở Trờng Tiểu học Hoàng Hoa Thám –

TP Thanh hoá Sau khi nhận lớp và giảng dạy đợc một tháng tôi thấy học sinh khi đọc còn bộc lộ ê a, ngắc ngứ , liến thoắng và sai dấu thanh

- Khi dự một số tiết dạy của đồng nghiệp tôi thấy vẫn còn tồn tại cách dạy của tiết giảng văn.Giáo viên cha áp dụng nhiều hình thức đọc cho học sinh nên cha gây đợc hứng thú cho học sinh khi đọc

vậy để khắc phục đơc những nhợc điểm trong giảng dạy và nâng cao chất l-ợng đọc cho học sinh để tất cả học sinh đạt đơc yêu cầu của phân môn nên tôi

đã tìm những biện pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh của lớp mình

Ch ơng 2 : Những biện pháp rèn luyện kỹ năng đọc cho

học sinh lớp 2

I Biện pháp dạy đọc thành tiếng:

1 Chuẩn bị cho việc đọc

- Đối với học sinh: trớc hết cần hớng dẫn cho học sinh tạo tâm thế để đọc Cần phải đàng hoàng, bình tĩnh Học sinh khi đọc cần phải đúng khoảng cách từ mắt đến sách là 20 - 30 cm, thở sâu và mạnh để lấy hơi

- Đối với giáo viên: Giáo viên đọc cần bình tĩnh, tự tin và truyền thụ đợc cái hay của bài qua giọng đọc (tránh trờng hợp thái quá, cờng điệu hoá trong giọng đọc)

- Tiêu chí cờng độ và t thế khi đọc: rèn đọc to, đọc trôi chảy, ngời đọc nhập vai ngòi tiếp nhận – sản sinh, ngời trung gian truyền thông tin văn bản

đến ngời nghe Chính vì vậy ngời đọc có thể vừa đọc cho mình, cho ngời khác hoặc cho một ngời Nh vậy, đọc và phát biểu trớc lớp là hình thức giao tiếp đầu tiên cho trẻ nên giáo viên phải coi trọng khâu chuẩn bị để đảm bảo sự thành công khi đọc cho học sinh

- Khi đọc thành tiếng, các em phải tính đến ngời nghe Vì vậy, cần hớng dẫn các em “thắp sáng lên những ngọn lửa”bạn đọc không chỉ cho cô nghe mà cả lớp nghe - nghe để đọc tiếp,

để nhận xét” Nh thế cũng không có nghĩa là đọc quá to, đọc gào lên, mà chỉ cần đọc đủ lớn

- Đối với những học sinh đọc quá nhỏ: cần luyện cho các em đọc to chừng nào các bạn cuối lớp nghe rõ đợc Đồng thời t thế đứng đọc cần trôi chảy, thoải mái, đĩnh đạc

2 Luyện đọc đúng:

- Đọc đúng là sự tái hiện âm thanh bài đọc, cần đọc chính xác, không đọc thừa, thiếu, sót âm vần Đọc đúng phải thể hiện ngữ âm chuẩn để hệ thống ngữ

âm tiếng mẹ đẻ không bị lẫn lộn

- Đọc đúng cần đúng âm và thanh (đúng âm vị)

- Đọc đúng còn có nghĩa đọc đúng ngữ điệu - ngắt nghỉ hơi đúng

- Luyện đọc đúng phải rèn cho học sinh đọc đúng âm vị Tiếng Việt:

+ Đúng phụ âm đầu: d/r/gi/; ch/tr; s/x + Đúng âm chính: iên/ in; iêm/ in ; uôi/ui + Đúng thanh: ? / ~

- Đọc đúng bao gồm cả tiết tấu, ngắt, nghỉ (ở dấu chấm, dấu phẩy) thay

đổi giọng với tình cảm bài đọc

- Các bớc luyện đọc đúng

a Đọc tiếng từ - cụm từ:

Giáo viên đọc mẫu trớc, học sinh nghe và nhìn miệng cô để đọc đồng thanh - cá nhân – nhóm (Nếu có học sinh đọc tốt cần cho học sinh đó đọc chuẩn thay cô)

b Đọc câu:

Giáo viên phải đọc mẫu những câu khó (dài, khó ngắt hơi - ngắt để rõ nghĩa) giáo viên đọc, học sinh lắng nghe phát hiện cô ngắt nghỉ chỗ nào? Cá nhân đọc- đòng thanh- cá nhân ở mức độ cao

c Đọc đoạn bài:

Giáo viên đọc từng đoạn hoặc giáo viên có thể cho học sinh đọc:

- Cá nhân đọc theo hình thức đọc nối tiếp

- Nhóm đọc đồng thanh - đọc đồng thanh tiếp cho nhóm còn lại

Việc luyện đọc từ – câu - đoạn, bài giáo vien phải chú ý nghe để sửa cho học sinh, hớng dẫn, gợi mở cho học sinh nhận xét bạn chỗ đợc, cha đợc

3 Tốc độ đọc:

Tốc độ đọc vừa phải, không ê, a , ngắc ngứ không quá nhanh hoặc lý nhí,

đạt yêu cầu tối thiểu 50 tiếng/ 1 phút

Hớng dãn học sinh giữ tốc độ để học sinh làm chủ tốc độ đọc, giáo viên cần đọc mẫu để học sinh làm theo tốc độ đã định Đơn vị đọc là: cụm từ, câu,

đoạn, bài Giáo viên điều chỉnh tốc độ bằng việc giữ nhịp đọc Ngoài ra còn có biện pháp đọc nối tiếp trên lớp hoặc thi hai bạn đọc giữ tốc độ với nhau

Đọc nhẩm có sự kiểm tra của giáo viên và của bạn để điều chỉnh tốc độ bằng cách: trớc khi dạy, giáo viên đếm bài có bao nhiêu tiếng rồi dự tính trong bấy nhiêu phút

4 Đọc diễn cảm:

Đọc diễn cảm là một yêu cầu dặt ra khi đọc một tác phẩm có yếu tố văn chơng Đó là việc đọc thể hiện kỹ năng làm chủ, ngữ điệu để biểu đạt ý nghĩa và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm trong bài Đọc diễn cảm trên cơ sở đọc đúng,

đúng tốc độ

Kỹ năng đọc diễn cảm tuy nhiên không phải là yêu cầu nhất thiết khi rèn

đọc cho học sinh lớp 2 Song nếu nh học sinh đã đọc đúng lu loát thì thiết yếu cần năng cao hiệu quả đọc đi đến đọc diễn cảm

ở lớp 2 đọc diễn cảm chỉ dừng lại ở một số điểm: Ngắt giọng, biểu cảm, tốc độ và ngữ điệu, nhấn mạnh ở một số từ "chìa khóa"

* Luyện đọc diễn cảm:

Để thực hành kỹ năng đọc diễn cảm, giáo viên cần hớng dẫn:

- Tập lấy hơi và tập thở biết ngng nghỉ

- Cờng độ đọc: Luyện đọc to

- Luyện đọc chính âm

- Luyện đọc diễn cảm

- Đàm thoại cho học sinh hiểu ý tởng của tác giả

- Thảo luận tại sao lại đọc nh vậy?(Đối với nhân vật đó hoặc bài thơ đó)

- Đọc mẫu của giáo viên: Tại sao cô đọc nh thế?

II Một số hình thức trò chơi luyện đọc:

Căn cứ vào đặc điểm tâm lý của học sinh tiểu học (đặc biệt là học sinh lớp 2) mang tính cảm tính, không chú ý tập trung lâu trong một hoạt động dạy học đơn điệu Để tạo không khí vui tơi, hồn nhiên, sinh động trong một giờ học, giáo viên cần tự nghĩ, biết vận dụng các hình thức để rèn đọc cho các em

Dới đay tôi xin giới thiệu một số hình thức, trò chơi luyện đọc

1 Thi đọc tiếp sức:

- Chuẩn bị: 1 đồng hồ điện tử để tính thời gian Mỗi học sinh trong nhóm chơi có một cuốn sách giáo khoa

- Tiến hành: Giáo viên hớng dẫn cách chơi cho các nhóm tham gia với một số ngời ấn định

+ Từng nhóm sẽ lần lợt lên bảng đứng thành hàng ngang, mỗi em có cầm một cuốn sách có bài đọc đó

+ Khi giáo viên hô lệnh "bắt đầu" em số 1 đọc rồi đến em số 2…Tất cả trên cơ sở có kỹ năng đọc dể đến hết nhóm và hết bài đọc (giáo viên bấm đồng hồ)

Tơng tự khoảng 2-3 nhóm, giáo viên lu thời gian cho học sinh so sánh từng nhóm rồi ghi điểm (trò chơi này thờng vận dụng khi dạy thơ - mỗi em đọc

2 câu)

Tơng tự ở bài học thuộc lòng cũng khuyến khích cho học sinh đọc nhng không nhìn sách

Trò chơi này thờng đợc áp dụng khi đọc đoạn (luyện đọc đúng) và luyện đọc sau khi tìm hiểu bài

2 Hình thức phân vai:

áp dụng khi dạy kể truyện, trớc khi đọc phân vai, giáo viên cho học sinh thảo luận theo nhóm về giọng đọc của từng nhân vật

- Tiến hành: Gọi từng nhóm đọc (học sinh cầm sách đọc) Sau đó hớng dẫn học sinh nhận xét về giọng đọc của từng vai và vỗ tay tuyên dơng ghi điểm

Hình thức này áp dụng khi luyện đọc diễn cảm

3 Đọc thơ truyền điện:

- áp dụng cho cuối tiết học thuộc lòng Chơi theo nhóm 4 - 5 học sinh (2 nhóm một lần)

- Tiến hành: Bạn thứ nhất (nhóm 1) đọc khoảng 2-3 câu tuỳ theo khả năng thuộc sau đó “thắp sáng lên những ngọn lửa”truyền điện” vào một bạn bất kỳ (ở nhóm 2), khi bị bạn truyền, bạn này phải đọc luôn (cứ nh vậy, nếu bạn nào không thuộc lòng sẽ bị trừ điểm của nhóm)

4 Luyện đọc nhóm 2 bạn (của 2 tổ)

áp dụng khi luyện đọc đoạn (hình thức: tổ 1: 1 bạn, tổ 2: 1 bạn) - giáo viên yêu cầu đọc - sau khi đọc xong, hớng dẫn nhận xét: tốc độ đọc, đọc đúng cha

5 Hình thức đọc dồng thanh:

Tổ 1 đọc đến một phần nào đó rồi giáo viên gõ thớc yêu cầu tổ 2 đọc tiép nối Giáo viên chú ý lắng nghe để sửa

III Mối quan hệ trong tiết học tập đọc:

1 Giáo viên - > học sinh:

Thể hiện mối quan hệ này qua những việc làm của giáo viên:

- Nêu tình huống: Cô đọc nh vậy – cách ngắt nh thế nào?

- Làm mẫu: Đọc mẫu

- Giải thích, uốn nắn

- Viết bảng

2 Học sinh <-> học sinh:

- Trao đổi- thảo luận cách đọc

- Theo dõi - đánh giá

3 Học sinh-> giáo viên:

- Thực hiện yêu cầu của giáo viên

- Nêu thắc mắc

Ch ơng 3 : kết quả thực nghiệm

Thực tế cho thấy, việc áp dụng linh hoạt các biện pháp, hình thức đã nêu

ở trên đã có những kết quả khả quan thông qua kết quả thực nghiệm tại học sinh lớp 2A – Trờng Tiểu học Hoàng Hoa Thám, TP Thanh Hoá Cụ thể nh sau:

I Mức độ phát triển kỹ năng đọc đúng:

Tổng số học sinh thực nghiệm: 30 em

Mức độ

đúng

Thời điểm

Đầu -> giữa kỳ 1 Giữa- >cuối kỳ 2 Đầu -> giữa kỳ 2 Giữa kỳ 2-> nay

Vần

Thanh ?/ ~ 14 em 17 em 20 em 22 em

Ngắt - Nghỉ

Nhìn vào kết quả trên ta thấy, mức độ học sinh đọc đúng âm – vần cao hơn so với đúng thanh ?/ ~ : ngắt - nghỉ

Nguyên nhân: Vì học sinh hiện nay vẫn bị ảnh hởng nhiều bởi tiếng địa phơng nên có sự lẫn lộn giữa dấu ? và dấu ~ , dẫn đến việc ngắt nghỉ cha rõ ràng Đây là nhiệm vụ mà bản thân tôi thấy phải sửa cho học sinh là cần thiết

II Mức độ phát triển về tốc độ đọc:

Tốc độ đọc đợc xét ở các mức độ: êa, ngắc ngứ ; liến thoắng; vừa phải

(tối thiểu 50 tiếng / phút)