Nhưng không phải ngẫu nhiên mà nhà khoa học hang đầu Stephen Hawking, và nhiều tỷ phú công nghệ có ảnh hưởng lớn như BillGates,Elon Musk gần đây lên tiếng về các nguy cơ mà sự phát triển
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI.
KHOA CNNT-VIỆT NHẬT
ĐỀ TÀI: Trí tuệ nhân tạo-hiểm họa tương lai
Giảng viên hướng dẫn : Ths.Lê Tấn Hùng
Sinh viên thực hiện :
Hà Nội, 12/2016
Trang 2Mục lục
trang
(Bài báo cáo có tham khảo và sử dụng các tài liệu sưu tập được)
Trang 3I Đặt vấn đề
Máy tính, robot và các thiết bị thông minh,hay còn gọi là sản phẩm trí tuệ nhân tạo, ngày càng trở nên quen thuộc và gần gũi với con người
Đó là những sản phẩm trí tuệ, nhưng phát minh vĩ đại của con người nhằm phục vụ nhu cầu đời sống sinh hoạt cũng như phương tiện để tạo ra những bước ngoặt khoa học, tìm tòi, phát hiện những điều mới lạ Nhưng không phải ngẫu nhiên mà nhà khoa học hang đầu Stephen Hawking, và nhiều tỷ phú công nghệ có ảnh hưởng lớn như BillGates,Elon Musk gần đây lên tiếng về các nguy cơ mà sự phát triển của trí tuệ nhân tạo có thể gây ra trong tương lai Việc trí tuệ nhân tạo ngày càng phát triển không ngừng liệu có thật sự tốt cho tương lai hay nó luôn rình rập những mối nguy hại cho nhân loại, và có giải pháp nào cho con người? Bài báo cáo dựa trên ý kiến riêng của nhóm dựa trên sự sưu tầm và tìm tòi tài liệu trong nước và quốc tế sẽ đưa ra ý kiến về vấn đề này.!
II Giới thiệu về trí tuệ nhân tạo
1 Trí tuệ nhân tạo là gì?
- Trí tuệ, hay trí thông minh, là năng lực thu nhận, xử lý và ứng dụng
thông tin Loài vật cũng có trí thông minh, nhưng ở con người trí thông minh đạt đến trình độ cao nhất, biểu hiện bằng khả năng suy nghĩ, tư duy trừu tượng, sử dụng ngôn ngữ, trí nhớ, khả năng học, hiểu và giải quyết các vấn đề phức tạp, óc tưởng tượng, sáng tạo
- Trí tuệ nhân tạo (theo từ Artificial Intelligence – viết tắt là AI) là trí
tuệ được biểu diễn bởi bất cứ một hệ thống nhân tạo nào Thuật ngữ này thường dùng để nói đến các máy tính có mục đích nhất định và ngành khoa học nghiên cứu và các lí thuyết và ứng dụng của trí tuệ nhân tạo
- Tuy rằng trí thông minh nhân tạo có nghĩa rộng như là trí thông minh trong khoa học viễn tưởng, nó là một trong những ngành trọng yếu của tin học Trí thông minh nhân tạo liên quan đến cách cư xử, sự học hỏi và khả năng thích ứng thông minh của máy móc Các ví dụ ứng dụng bao gồm các tác vụ điều khiển, lập kế hoạch và lập lịch, khả năng trả lời các câu hỏi về chuẩn đoán bệnh, trả lời khách hàng về các sản phẩm của một công ti, nhận dạng chữ viết tay, nhận dạng tiếng nói và khuôn mặt Bởi vậy, trí thông minh nhân tạo đã trở thành môn học, với mục đích chính là cung cấp lời giải cho các vấn đề của cuộc sống thực tế Ngày nay, các hệ thống nhân tạo được sử dùng thường xuyên trong kinh tế y dược, các ngành kĩ thuật và quân sự, cũng như trong các phần mềm máy tính thông dụng trong gia đình và trò chơi điện tử
Trang 42 Các cấp độ
- Xét về mặt tạo ra trí tuệ cho máy móc và dựa trên so sánh với trí tuệ con người AI chia thành 3 cấp :
• Trí tuệ hẹp : là AI chuyên môn hóa trong một lĩnh vực hẹp Mức độ phát
triển của AI hiện tại đang ở cấp độ này Ở một lĩnh vực hẹp, AI đã vượt con người Máy móc có thể tính toán cực nhanh, có thể chơi cờ thắng các đại kiện tướng giỏi nhất, có thể tìm kiếm và phân loại dữ liệu lớn khổng
lồ một cách dễ dàng Tuy nhiên, ở mức độ này AI chỉ giỏi ở lĩnh vực mà
nó được thiết kế Máy chơi cờ siêu đẳng không thể nào nhận dạng mặt người, nó không được lập trình cho điều đó
• Trí tuệ rộng : là AI đạt cấp độ tương đương trí tuệ con người Đây là
mức độ mà các nhà nghiên cứu về AI đang cố gắng để đạt tới Các nhà khoa học cũng đưa ra 1 số bài kiểm tra chứng nhận AI đạt trình độ này, chẳng hạn Turing test ; hoặc yêu cầu AI hoàn thành các công việc của con người bình thường (ghi danh học và tốt nghiệp một khóa học, làm nhân viên văn phòng và hoàn thành nhiệm vụ như một con người, …
• Siêu trí tuệ : là AI đạt tới cấp độ cao hơn trí tuệ con người Từ cao hơn
một chút cho đến cao hơn vượt bậc
- Hiện chúng ta chỉ biết đến một loại trí tuệ là trí tuệ con người, vì thế mà
có xu hướng nhìn nhận các trí tuệ các có đặc điểm tương tự như con người Cách nhìn này phiến diện, bởi trí tuệ các có thể thiếu một số đặc tính của trí tuệ con người nhưng lại có các đặ tính khác mà con người không có, thậm trí không biết đến Vì vậy ‘AI đạt cấp độ tương đương con người’ chỉ là phân các loại tương đối
Trang 53 Sự khởi đầu và phát triển, công nghệ robot
a) Sự khởi đầu và phát triển
- Trước đây, mỗi khi nhắc đến Trí tuệ nhân tạo hay AI người ta thường quan tâm đến việc tạo lập các máy tính có khả năng ‘suy nghĩ’ thậm trí trong một số phạm vi hẹp nào đó, có thể cạnh tranh hoặc vượt quá khả năng của bộ não con người Những hi vọng này trong một thời gian dài
đã ảnh hưởng rất nhiều đến các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm Mặc
dù những mô hình tương tự các máy tính thông minh đã được đưa ra hàng nhiều năm trước, nhưng chỉ từ khi Alan Turing công bố những kết quả nghiên cứ quan trọng đầu tiên, người ra mới bắt đầu thực hiện sự nghiên cứu đến các vấn đề AI một cách nghiêm túc
- Từ đó các nghiên cứu tiếp tục được thực hiện Những bế tắc, hạn chế thành công của công trình nghiên cứ AI trong những năm 60 chính là do giới hạn khả ăng thiết bị, bộ nhớ và đặc biệt là yếu tố thời gian thực hiện
- Những năm 70 một sos nghiên cứu cơ bản trong các lĩnh vực như xử lí ngôn ngữ tự nhiên, biểu diễn tri thức, lí thuyết giải quyết vấn đề đã đem lại diện mạo mới cho AI Thị trường tin học đã bắt đầu đón nhận những sản phẩm AI ứng dụng đầu tiên cho thương mại
- Giai đoạn 1981 trở đi người ta cảm nhận khá rõ nét rằng các chuyên gia
về AI đang dần chuyển các kết quả nghiên cứu từ phòng thí nghiệm sang cài đặt các ứng dụng cụ thể Có thể nói đây là giai đoạn cạnh tranh ráo riết của các công ti, các viện nghiên cứu hàng đầu đưa ra thị trường các sản phẩm phầm mềm ứng dụng kĩ thuật AI
- Cuối những năm 80, đầu những năm 90 thị trường các sản phẩm dân dụng đã có khá nhiều sản phẩm ở trình độ cao như máy giặt, máy ảnh,
sử dụng AI Các hệ thống nhận dạng và xử lí hình ảnh, tiếng nói đang ngày càng thúc đẩy sự phát triển kĩ thuật mạng Neuron Sự xích lại của hai cách tiếp cận mờ trong lập luận xấp xỉ và kĩ thuật mạng Neuron đã và đang gây được sự quan tâm đặc biệt của các chuyên gia tin học Bên cạnh
sự xuất hiện của các hệ chuyên gia, các ứng dụng công nghiệp và quản lí
xã hội , quản lí kinh tế cũng đòi hỏi sự ra đời của các hệ thống xử lí tri thức – dữ liệu tích hợp
- Thế giới đang chuyển mình trong những nghiên cứu về AI Tuy vậy câu hỏi liệu kĩ thuật AI có tạo nên những bước nhảy vọt trong công nghệ tin học, đặc biệt là trong công nghệ máy tính như người ta đã mong đợi hay không vẫn chưa có lời giải đáp thảo đáng
Trang 6b) Công nghệ robot
- Robot là một loại máy có thể thực hiện những công việc một cách tự
động bằng sự điều kiển của máy tính hoặc các vi mạch điện tử được lập trình
- Robot là một tác nhân cơ khí, nhân tạo, ảo, thường là một hệ thống cơ khí điện tử Với sự xuất hiện và chuyển động của mình Robot gây cho người ta cảm giác rằng nó giác quan giống như con người
- Robot học là một nghành kĩ thuật bao gồm thiết kế, chế tạo, vận hành,
và ứng dụng Robot, cũng như các hệ thống máy tính để điều khiển, phản hồi tín hiệu cảm biến, và xử lí thông tin của chúng Những công nghệ này liên hệ với các máy móc tự động dùng để thay thế con người trong những môi trường độc hại hoặc trong các quá trình sản xuất, hoặc bắt chước con người về hình thức, hành vi, hoặc/và nhận thức Nhiều Robot ngày nay được lấy cảm hứng từ các loài vật, còn gọi là Robot phỏng sinh học
- Robot là 1 trong các ứng dụng to lớn của AI Nhiều đề á nghiên cứu về robot thông minh và các lĩnh vực liên quan được ứng dụng đời sống Các
đề án này hướng đến các sáng tạo công nghệ có nhiều ý nghĩa trong văn hóa, xã hội, công nghiệp, đòi hỏi phải tích hợp nhiều công nghệ, như nguyên lí các tác tử, biểu diễn tri thức về không gian, nhận biết chiến lược Lập luận thời gian thực, nhận dạng và xử lí chuỗi hình ảnh liên tục trong thời gian thực
“ Robot có thể là một người bạn thân thiết tốt bụng, nhưng cũng có thể là một sát thủ vô cảm”
Trang 7III Ứng dụng của trí tuệ nhân tạo
1 Trò chơi: xu t hi n ngay t th i kì đ u c a nghiên c u v TTNT, b tấ ệ ừ ờ ầ ủ ứ ề ắ
đ u v i nh ng game thông d ng có bàn c nh c đam (checker), cầ ớ ữ ụ ờ ư ờ ờ vua, đ 15 ô (15 puzzule), và t i hi n t i là m t kh i lố ớ ệ ạ ộ ố ượng l nớ
nh ng game online, game mobile v i nh ng m c đ d khó khácữ ớ ữ ứ ộ ễ nhau, gi vai trò gi i trí cũng nh đem l i ngu n thu nh p l n choữ ả ư ạ ồ ậ ớ nhà phát hành game
2 Suy luận và chứng minh các định lý tự động: hay còn g i là ch ngọ ứ minh đ nh lý b ng máy tính, là m t nhánh nghiên c u có t lâu đ iị ằ ộ ứ ừ ờ
nh t c a TTNT, và là m t trong nh ng ngành phong phú nh t c aấ ủ ộ ữ ấ ủ lĩnh v c này Ngự ười ta có th kh o sát m t s lể ả ộ ố ượng l n nh ng bàiớ ữ toán khác nhau b ng cách bi u di n mô t c a các bài toán và nh ngằ ể ễ ả ủ ữ thông tin c s liên quan nh là tiên đ logic, và xem nh ng trơ ở ư ề ữ ường
h p bài toán là nh ng đ nh lí c n ch ng minh S th u đáp này là cợ ữ ị ầ ứ ự ấ ơ
s cho vi c nghiên c u ch ng minh đ nh lý t d ng và các h suyở ệ ứ ứ ị ự ộ ệ
lu n toán h c.Nhi u máy tính ch ng minh đ nh lý hi n t i ho t đ ngậ ọ ề ứ ị ệ ạ ạ ộ
nh nh ng tr lý viên thông minh khi chúng cho phép con ngư ữ ợ ười
th c hi n nh ng công tác đòi h i trình đ cao h n là phân tích m tự ệ ữ ỏ ộ ơ ộ bài toán l n thành nhi u bài toán con và đ t ra nh ng heuristic đớ ề ặ ữ ể tìm ki m trong không gian nh ng ch ng minh có th ch n Máyế ữ ứ ể ọ
ch ng minh đ nh lý sau đó th c hi n công tác đ n gi n nh ng cũngứ ị ự ệ ơ ả ư quan tr ng là ch ng minh các b đ , ki m ch ng nh ng gi i quy tọ ứ ổ ề ể ứ ữ ả ế
nh h n, và hoàn thành nh ng khía c nh hình th c c a m t ch ngỏ ơ ữ ạ ứ ủ ộ ứ minh đã phác th o b i s h p tác c a nó v i con ngả ở ự ợ ủ ớ ười (Boyer và More 1979)
3 Các hệ chuyên gia: TTNT đượ ức ng d ng nhi u trong các lĩnh v cụ ề ự chuyên môn b ng cách cung c p tri th c chuyên ngành cho máy tínhằ ấ ứ
b ng các chằ ương trình, s tự ương tác,c ng tác gi a chuyên gia chuyênộ ữ ngành và máy tính, ch ng h n nh m t bác sĩ, m t nhà hóa h c, nhàẳ ạ ư ộ ộ ọ
đ a ch t h c hay kĩ s v i m t chuyên gia v trí tu nhân t o.ị ấ ọ ư ớ ộ ề ệ ạ
L y ví d m t bác sĩ ch ng h n, cô ta không th chu n đoán b nhấ ụ ộ ẳ ạ ể ẩ ệ
t t ch nh m t s kĩ năng gi i quy t v n đ t ng quát b m sinh, màố ỉ ờ ộ ố ả ế ấ ề ổ ẩ
cô ta đã chu n đoán t t vì cô ta có nhi u ki n th c y h c Tẩ ố ề ế ứ ọ ương tự
th , m t nhà đ a ch t gi i phát hi n các m khoáng vì anh ta bi t ápế ộ ị ấ ỏ ệ ỏ ế
d ng m t cách hi u qu nhi u tri th c lý thuy t và th c nghi m vụ ộ ệ ả ề ứ ế ự ệ ề
đ a lý vào bài toán đang n m trong tay anh ta Và các h chuyên giaị ằ ệ
được con người xây d ng b ng cách thu th p các ki n th c tự ằ ậ ế ứ ừ
Trang 8chuyên gia con người, mã hóa nó thành d ng th c mà máy tính cóạ ứ
th áp d ng để ụ ược cho nh ng bài toán tữ ương t ự
4 Hiểu và mô hình hóa ngữ nghĩa ngôn ngữ tự nhiên: t o ra cácạ
chương trình có kh năng hi u ngôn ng t nhiên ( ngôn ng conả ể ữ ự ữ
người ) Tuy nhiên s thành công trong nghiên c u lĩnh v c này chự ứ ở ự ỉ
d ng l i nh ng ng c nh h n ch , nh ng các h th ng có khừ ạ ở ữ ữ ả ạ ế ư ệ ố ả năng s d ng ngôn ng t nhiên m t cách linh ho t và t ng quátử ụ ữ ự ộ ạ ổ
nh con ngư ườ ẫi v n ngoài tâm tay và ch a đ t đư ạ ược M t thành côngộ tiêu bi u chính là ngể ười máy Asimo
5 Mô hình hóa ho t đ ng con ng ạ ộ ườ : mô ph ng l i các ho t đ ng i ỏ ạ ạ ộ
c a con ngủ ười,nh ng th c hi n theo hư ự ệ ướng gi i quy t bài toánả ế nhi u h n là mô ph ng theo ki u con ngề ơ ỏ ể ười t c là làm theo quyứ trình
6 Lập kế hoạch và robotics: nh m t o ra các robot có th th c hi nằ ạ ể ự ệ nhi m v v i m t trình đ nh t đ nh và kh năng linh ho t, ph nệ ụ ớ ộ ộ ấ ị ả ạ ả
ng v i th gi i bên ngoài Nói cách khoác robot tìm ra m t chu i
các ho t đ ng s c p đ hoàn thành nhi m v c p đ cao h n Víạ ộ ơ ấ ể ệ ụ ở ấ ộ ơ
d : robot có th vụ ể ượt qua đ a hình nhi u chị ề ướng ng i v t Ho c làạ ậ ặ phân dã nhi m v ra đ gi i quy t ví d : có th l p k ho ch duệ ụ ể ả ế ụ ể ậ ế ạ
l ch d a trên vi c thu th p thông tin v khách s n, giao thông, nhàị ự ệ ậ ề ạ hàng, giá c ,… đ đ a ra l a ch n t t nh t theo nhu c u ngả ể ư ự ọ ố ấ ầ ườ ửi s
d ng.ụ
7 Các ngôn ngữ và môi trường dùng cho TTNT: t o ra các ngônạ
ng ,các môi trữ ường l p trình m iậ ớ
8 Máy học: máy tính, robot có kh năng h c h i, ghi nh nh conả ọ ỏ ớ ư
người Ví d : robot Double c a hãng Double Robotics có kh năng điụ ủ ả
h c và đi làm thay con ngọ ười
9 Xử lý phân tán song song và tính toán kiểu nảy sinh : con người đang c g ng xây d ng chố ắ ự ương trình thông minh b ng cách s d ngằ ử ụ các mô hình tương t nh c u trúc n -ron c a não ngự ư ấ ơ ủ ười ví d : CPUụ phát tín hi u đi u khi n t i t t c các ph n t x lí, các b ph n c aệ ề ể ớ ấ ả ầ ử ử ộ ậ ủ máy tính
Trang 9IV Những mối nguy hại
-Sau khi chứng kiến cỗ máy Anpha-Go của Google đánh bai huyền thoại
cờ vây thế giới Lee-See-Don Rất nhiều người tự hỏi điều gì sẽ xảy ra khi
AI vượt xa trí tuệ con người
-Có thể các bạn nghĩ rằng điều này quá xa vời vì AI không thể có tư duy,
có cảm xúc thật sự như con người Và việc giải mã bộ não con người hiện giờ vẫn là việc quá khó khăn Nhưng với sự tiến bộ thần tốc của khoa học
kĩ thuật đây là điều được các bậc đại trí tuệ của thời đại này dự đoán sẽ xảy ra trong tương lai Có 1 lần thông qua mạng xã hội Twitter, Elon
Musk- tỷ phú với những ý tưởng đi trước thời đại có viết “Chúng ta phải
vô cùng cẩn thận với AI Chúng thậm chí còn nguy hiểm hơn cả vũ khí hạt nhân Nhưng thật không may, xét theo sự phát triển thực tế, chúng ta đang ngày càng giống vai trò như những bước đệm cho sự thống trị của siêu trí tuệ nhân tạo số tương lai" Giáo sư, nhà khoa học thiên tài
Stephen Hawking cũng có cùng chung nhận định : “Với trí tuệ nhân tạo
(AI), máy tính sẽ vượt con người trong 100 năm tới Khi điều đó xảy ra, chúng ta cần chắc chắn rằng chúng có những mục tiêu giống với của chúng ta”
-Ok, vậy ta cứ cho AI sẽ đạt tới và có thể vượt xa trí tuệ của con người Nhưng khi nào? 1000 năm hay 500 năm tới Không hề như vậy! nhìn ngược về hang ngàn năm trước con người liệu có phát minh gì đáng kể Chỉ đến khi cuộc cách mạng công nghiệp ở Châu Âu xảy ra thi nhiều thứ như không tưởng đã ra đời: máy bay, điện thoại, máy tính vv Và hãy xem đây là sự tăng trưởng của tốc độ phần cứng trong hơn 30 năm qua
Với biểu đồ trên ta có thể thấy rõ sự phát triển của phần cứng khủng khiếp đến thế nào trong vài năm qua Chính xác khi nào con người tụt lại thì không ai biết nhưng chắc chắn khi bắt đầu xảy ra thì nó sẽ xảy ra rất nhanh Theo khảo sát thì rất nhiều người trong giới khoa học tin rằng chỉ
Trang 10ngay trong thế kỉ này thôi AI-máy móc sẽ bắt kịp con người và khi đó nó
sẽ không dừng lại
Trang 11V Dự đoán về tương lai nếu AI làm chủ
1 Sự “bùng nổ trí tuệ” sẽ cho phép các cỗ máy tạo ra những cỗ máy tốt hơn
"Sẽ có một cỗ máy siêu thông minh có khả năng vượt xa khả năng trí tuệ của toàn bộ loài người
Nếu như suy xét kỹ hơn, ta có thể thấy rằng, hoạt động thiết kế và chế tạo
ra những cỗ máy cũng thuộc về "khả năng trí tuệ" của con người Vậy nên, đương nhiên nếu cỗ máy "siêu thông minh" ở trên tồn tại, chúng sẽ
có thể thiết kế và tạo nên một cỗ máy khác còn thông minh hơn rất nhiều lần Và khi điều này xảy ra, sẽ có một cuộc "bùng nổ trí tuệ" khiến cho trí tuệ của máy móc bỏ xa trí tuệ của con người
Và rất có thể, "cỗ máy siêu thông minh" sẽ trở thành phát minh cuối cùng được thực hiện bởi loài người."(1965)
Khi các cố máy có khả năng tự học hỏi “machine learing” thì những sai sót, hỏng hóc máy móc có thể tự sửa chữa mà không cần đến con người Thậm chí, nhưng cố máy còn có thể tự cải tiến, tối đa hiệu suất, tự tao ra bản “update” hoàn thiện cho mình Do đó máy móc có khả năng tiến hóa,
và tiến hóa rất nhanh nếu chúng có khả năng tự học hỏi như ở con người
2 Những cỗ máy có thể lên nắm quyền cai trị
Nhà toán học và mật mã học người Anh Alan Turing cho rằng:
“Một khi máy móc có thể tự suy nghĩ cho chính mình, thì sẽ không mất nhiều thời gian để chúng nắm lấy quyền lực của con người
Những cỗ máy sẽ chẳng lo ngại việc chết đi, và chúng còn có thể tương tác với nhau để nâng cấp trí tuệ của mình lên nhiều lần Sẽ đến lúc mà con người phải chuẩn bị tinh thần cho việc máy móc lên nắm quyền điều khiển."
Một số học giả tin rằng, Singularity là thời điểm mà con người tìm thấy
"truyền nhân" của mình”
Máy móc với sức lao động không giới hạn sẽ thay thế con người trong toàn bộ các quá trình sản xuất khi mà chúng đã có sự thông minh như con người Lúc này con người trở nên phụ thuộc vào các cỗ máy hơn Và mặc
dù máy móc là sản phẩm của trí tuệ con người, nhưng đến lúc đó, chúng
sẽ phát triển độc lập mà không cần đến chúng ta nữa Trong cuốn sách
"Mind Children: The Future of Robot and Human Intelligence", Moravec