tiểu luận ý nghĩa khái niệm tài sản

Mở đầu: Nhắc tới tài sản là một điều vô cùng thân thuộc, trong đời sống tài sản là điềukiện duy trì hoạt động kinh tế, đời sống xã hội.Với ý nghĩa thông dụng hàng ngày thìtài sản là nhữn

LỚP DÂN SỰ 2 CHIỀU THỨ 4, TIẾT 6-8

BÀI THUYẾT TRÌNH NHÓM 1CHỦ ĐỀ: KHÁI NIỆM TÀI SẢNThành viên nhóm

Nội dung

Mở đầu

I Khái niệm tài sản trong hệ thống pháp luật của các quốc gia trên thế giới.II.Khái niệm tài sản theo BLDS Việt Nam năm 2005 và một số nhận xét

III Ý nghĩa của tài sản trong mối liên hệ với các chế định và các ngành luật khác

IV Nhận xét về khái niệm tài sản theo qui định của bộ luật dân sự 2005

V Phương hướng hoàn thiện

Tài liệu tham khảo

Mở đầu:

Nhắc tới tài sản là một điều vô cùng thân thuộc, trong đời sống tài sản là điềukiện duy trì hoạt động kinh tế, đời sống xã hội.Với ý nghĩa thông dụng hàng ngày thìtài sản là những vật có thể cảm nhận bằng các giác quan, đem lại lợi ích cho conngười,con người có thể chiếm giữ được Trước kia thì con người chỉ coi tài sản lànhưng vật hữu hình có thể cảm nhận bằng các giác quan, nhưng cùng với sự phát triểncủa xã hội con người đã thừa nhận giá trị của tài sản vô hình như thương hiệu, nhữngsáng tạo của con người, sở hữu trí tuệ Tài sản là chế định nền tảng của xã hội, đốitượng nghiên cứu của rất nhiều ngành khoa học khác nhau như kinh tế, tài chính ngânhàng và nhiều ngành khoa học pháp lí mà trong đó có luật dân sự

Tuy cùng 1 xuất phát điểm về khái niệm tài sản nhưng tùy thuộc vào điều kiệnkinh tế, chính trị xã hội của mỗi quốc gia mà họ lại nhìn nhận khái niệm tài sản dướinhững góc độ khác nhau

I Khái niệm tài sản trong hệ thống pháp luật của các quốc gia trên thế

giới

Khái niệm tài sản được biết đến đầu tiên trong bộ luật La Mã, nó là hệ thống

pháp luật cách đây khoảng 2000 năm được áp dụng cho thành Rome sau là đế quốc La

Mã Nó là nguồn cơ bản của pháp luật dân sự và có ảnh hưởng tới pháp luật của nhiềuquốc gia trên thế giới

Hai hệ thống pháp luật lớn là hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa Pháp - Đức(Civil law) và hệ thống pháp luật Anh - Mĩ (common law) chi phối hầu như toàn bộđời sống pháp luật thế giới,tuy nhiên thì cả 2 hệ thống này đều chưa đưa ra được 1định nghĩa chung nhát về tài sản

Hệ thống pháp luật Anh - Mĩ không đưa ra được định nghĩa cụ thể về tài sản.Những nhà làm luật Hoa Kỳ cho rằng để đưa ra một định nghĩa tài sản là vô cùng khókhăn và hầu như là không thể Họ cho rằng “tài sản là tập hợp những quyền của chủ sởhữu nhằm chống lại sự xâm hại quyền lợi của những người khác” –( bài viết của thầyNgô Huy Cương)

Hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa, đại diện là Cộng hòa Pháp trong bộ luậtdân sự của mình điều 516 quy định: "Tài sản được chia thành động sản và bất độngsản” Với cách đưa ra khái niệm tài sản dựa trên phân loại tài sản thành hai nhóm độngsản và bất động sản Khái niêm tài sản theo Pháp đã trở thành khái niệm gốc cho nhiềucác quốc gia khác học hỏi và dựa vào đó đưa ra khái niệm tài sản trên những góc nhìnkhác phát triển theo Pháp như Đức, Nhật Bản và cả Việt Nam.

Bộ luật dân sự của Quebec (canada) định nghĩa: "Tài sản dù là vô hình hay hữuhình đều được chia thành động sản và bất động sản"

Do đã từng là thuộc địa của Pháp ,các nhà làm luật của Việt Nam chịu khá nhiềuảnh hưởng về tư duy pháp lí của Pháp nên BLDS Việt Nam chiu ảnh hưởng của luậtLiên Xô cũ và chịu ảnh hưởng mạnh nhất của Pháp

II khái niệm tài sản theo bộ luật dân sự năm 2005

Trong BLDS 2005 theo điều 163 thì tài sản được liệt kê gồm: “Tài sản bao gồmvật, tiền, giấy tờ có giá và các quyền tài sản”

Nhận xét:

* Cánh đưa ra khái niệm tài sản:

-Việt Nam cũng không đưa ra một định nghĩa cụ thể về tài sản mà như điều

163 viết chỉ là liệt kê tài sản bao gồm những gì tức là đưa ra phạm vi của tài sản Theo

đó thì tài sản được liệt kê khép kín chỉ tồn tại ở một trong bốn loại: Vật, tiền, giấy tờ

có giá và các quyền tài sản

- Khái niệm tài sản trong bộ luật dân sự Việt Nam đưa ra dựa trên sự kế thừa

và học tập của BLDS Pháp nhưng khác với Pháp ở chỗ : nếu tại điều 516 bộ luật dân

sự Pháp qui định: “tài sản được chia thành động sản và bất động sản”, cách chia nhưvậy giúp dễ dàng hơn trong viêc xác định tài sản là động sản hay bất động sản, thì tạiBLDS của Việt Nam lại đưa ra tài sản theo phương thức liệt kê làm cho càng khó hiểu

và nhầm lẫn

? Tại sao cách phân chia tài sản của Pháp thành động sản và bất động sản đượchầu như cả thế giới công nhận mà Việt Nam không làm theo mà lại tự đưa mình vàochỗ khó khi nói tài sản bao gồm những gì Như vậy có phải sai lầm của những nhà

làm luật Việt Nam không hay là do những người thông qua nó với tư tưởng luật viết rathì ai đọc cũng phải hiểu.

*Nhận xét về sự kết nối giữa điều 163 với các điều 174 tới điều 181

Có thể nhận thấy một số bất cập sau đây :

+ Thứ nhất là dường như chưa có sự kết nối gì giữa việc đưa ra liệt kê tài sảnbao gồm những gì ở điều 163 với những điều ở phần các loại tài sản từ điều 174 tớiđ181.Có thể thấy rằng các điều từ 174 tới 181 chỉ là các cách chia tài sản theo vật màthôi

+ Thứ hai có thể thấy rằng giữa quy đinh liệt kê về tài sản ở điều 163 và cácquy đinh của phần các loại tài sản không có sự ăn khớp về nội dung,đặc biệt là thiếuhẳn các quy định về tiền và giấy tờ có giá,chỉ duy nhất trùng khớp phần quyền tài sản +Thứ ba là cánh đặt tên mục phần các loại tài sản không hợp lí từ điều 174 tớiđ181 phần 2 có tên là các loại tài sản trong khi phần nội dung các điều luật trong đó lạithiên về cách chia tài sản hơn

*Nhận xét về các điều luật

_Ở trong điều 174 BLDS Việt Nam cũng học hỏi từ Pháp cách phân loại tài sảnthành động sản và bất động sản làm cách phân loại tài sản chính nhất Cách phân loạinày dựa trên bản chất tài sản đó là tình trạng pháp lí của tài sản đó là có dịch chuyểnđược hay không , dịch chuyển có ảnh hưởng hay làm thay đổi tới giá trị của tài sản haykhông

Theo đó thì điều 174 là tài sản bao gồm động sản và bất động sản

+Tài sản bản chất động sản nhưng mang lại lợi ích giá trị cho bất động sản cũngđược xem là bất động sản như con giống của trang trại

Ngoài ra BLDS của Việt Nam còn có quy đinh các loại tài sản khác do pháp luật địnhcũng là các bất động sản Phải chăng Pháp đã thiếu quy định về phần này Thực chấtdiểm d khoản 1 điều 174 thực chất đang xem xét các tới quyền,không quan tâm tớibản thân vật mà quan tâm tới những quyền và lợi ích có được từ vật Trong mối quan

hệ đó thì động sản hay bất động sản cũng chỉ là đối tượng của các quyền Như vậy thìvật là động sản thì quyền gắn liền với vật đó là động sản;Vật là bất động sản thì quyềngắn với vật đó là bất động sản

_Và Việt Nam cũng như các nước khác đề dùng phương pháp loại trừ để đưa rađịnh nghĩa về động sản là những tài sản không phải là bất động sản.Cánh đưa ra nhưvậy thì sẽ giúp khái niệm động sản luôn mở phù hợp với sự thay đổi và phát triểnkhông ngừng của xã hội

Ngoại lệ.:

Có những tài sản thoạt tiên là bất động sản, nhưng lại có xu hướng trở thành động sản;ngược lại, có những tài sản thoạt tiên là động sản, nhưng lại chỉ phát huy công dụngkhi được cố định ở một vị trí thích hợp

- Bất động sản trở thành động sản trước thời hạn:VD: Một thửa đất nông nghiệp có các hoa lợi tự nhiên chưa được thu hoạch, mang tínhchất gắn liền với đất, hoa lợi tự nhiên chưa thu hoạch là bất động sản Giá trị vật chấtcủa hoa lợi tự nhiên cũng có thực cả trong thời gian hoa lợi tự nhiên chưa được thuhoạch Có khi người khai thác đất tự mình thu hoạch hoa lợi tự nhiên trước khi chuyểnnhượng chúng, có khi người khai thác chuyển nhượng quyền thu hoạch của mình trênđối tượng là một lứa hoặc một mùa hoa lợi tự nhiên cụ thể và xác định: trong vụchuyển nhượng đó hoa lợi tự nhiên được định giá và chuyển giao như một tài sản độc

=> Tóm lại, trong quan hệ mua bán hoa lợi tự nhiên chưa thu hoạch là bất động sảnđược động sản hóa Có thể mở rộng việc áp dụng quy chế động sản cho hoa lợi tự

nhiên chưa thu hoạch đến tất cả các giao dịch chuyển nhượng quyền sỡ hữu tặng cho,

Ở Pháp, việc kê biên hoa lợi , mùa màng chưa thu hoạch được thực hiện theo thủ tục

kê biên áp dụng cho động sản, đơn giản, ít tốn kém và nhanh chóng hơn nhiều so vớithủ tục kê biên áp dụng cho bất động sản

- Động sản trở thành bất động sản do công dụng:

Có những tài sản là động sản, nếu xét theo đặc điểm vật lý, nhưng lại gắn chặt vào mộtđộng sản như là những yều tố cần thiết cho việc khai thác bất động sản, và từ động đitheo bất động sản, trong trường hợp bất động sản được chyển dịch: trong cơ sở sảnxuất công nghiệp, máy móc công cụ gắn liền với nhà xưởng; trong cơ sở sản xuất nôngnghiệp, công cụ lao động sản do công dụng không nhất thiết phải gắn chặt vào bấtđộng sản về mặt vật chất, nhưng luôn được cố định ở một vị trí, dành cho nó trong bấtđộng sản: một bức tượng đặt trong một lổ hổng trong tường nhà, lỗ hổng được đục mộtcách có ý thức và chỉ để tạo không gian thích hợp cho một bức tượng như thế

* Điều kiện để tồn tại bất động sản do công dụng:

- Phải là vật phục vụ cho việc khai thác công dụng của bất động sản mà nó gắn liền,theo ý chí của chủ sỡn hữu bất động sản

- Phải thuộc về người có quyền sỡ hữu đối với bất động sản mà nó gắn liền

=> Tóm lại, điều kiện để tài sản được gọi là bất động sản do công dụng là: tài sản liênquan thực sự là một vật phụ của bất động sản mà nó gắn liền.Học thuyết pháp lý tại Pháp nói rằng, chỉ có thể gọi là bất động sản do công dụng, cácđộng sản không chỉ hữu ích cho việc khai thác công dụng của bất động sản mà cònphải cần thiết và vừa đủ cho việc khai thác đó.Một cách tổng quát , bất đông sản do công dụng cùng với bất động sản mà chúng gắnliền tạo thành một tập hợp tài sản phục vụ cho một hoặc nhiều mục đích nhất định, vàmột khi bất động sản( chính) được đem giao dịch thì toàn bộ tập hợp tài sản là đối

Như vậy, vấn đề là làm thế nào, dựa vào điều kiện chung được ghi nhận ở trên thiết lập

VD: Quyền sử dụng đất là một bất động sản không có vật phụ, vì các tài sản gắn liền

với đất không tự động đi theo quyền sử dụng đất khi quyền này được thế chấp Nóicách khác, không có bất động sản do công dụng như là vật phụ của quyền sử dụng đất.

Nếu có,thì sẽ dẫn đến nhiều hệ quả không hay:

- Một là, sẽ không có khái niệm cơ sở nông nghiệp, mà chỉ được hiểu là một đơn vịsản nghiệp xây dựng trên tài sản cơ bản là quyền sử dụng đất và lập thành một thểthống nhất được chuyển giao trọn trong giao lưu dân sự

- Hai là, sẽ có nhiều tranh chấp phát sinh trong trường hợp quyền sử dụng đất đượcchuyển nhượng mà không có thỏa thuận về số phận các tài sản phục vụ cho việc khaithác đất

Ở Pháp,có một người sau khi bán nhà, yêu cầu người mua giao kệ sách gắn ở tầng 2của ngôi nhà được bán Tòa án bác đơn của người bán với lý do: kệ sách là động sảnquan trọng che phủ toàn bộ bức tường mà nó dựa vào, động sản này được xây dựngtheo đúng kích thước của căn phòng, và rất hòa hợp với đặc điểm của căn phòng

- Tài sản thay thế;

Một tài sản (bằng hiện vật) được bảo hiểm và đem thế chấp để bảo đảm thực hiệnnghĩa vụ, trong thời gian hợp đồng có hiệu lực, tài sản bị hủy hoại do nguyên nhânkhách quan và chủ sỡ hữu nhận được một số tiền bồi thường của cơ quan bảo hiểm

Số tiền này trở thành tài sản thế chấp thay thế

*Các cách phân loại khác (tham khao thêm)

Ngoài sự phân biệt bất động sản và động sản, BLDS còn dự liệu những cách khác để phân loại tài sản

1 Hoa lợi và lợi tức

Tại điều 175 BLDS 2005 quy định về hoa lợi và lợi tức một cách không rõ ràng mà trong đó không nói rõ về tài sản gốc sinh ra hoa lợi và lợi tức đó:

- Hoa lợi là sản vật tự nhiên mà tài sản mang lại

- Lợi tức là các khoản lợi thu đc từ việc khai thác tài sản

Như vậy theo một cách tổng quát hoa lợi, lợi tức là những vật có giá trị tiền tệ do tài sản sinh ra Ta gọi tài sản sinh ra hoa lợi và lợi tức là tài sản gốc Có thể ví tài

sản gốc như cây, hoa lợi là hoa quả sinh ra từ cây đó; lợi tức là khoản lợi thu được

từ việc thu hoa quả ấy

2 Vật chính và vật phụ

Theo điều 176 bộ LDS 2005 thì người ta định nghĩa: vật chính là vật có thể khai thác công dụng một cách độc lập; vật phụ là vật dùng để khai thác công dụng của vật chính,

là 1 bộ phận của vật chính nhưng có thể tách rời vật chính

Nhìn vào định nghĩa ta thấy: người ta phân chia vật chính và vật phụ dựa trên nhiệm

vụ của vật này trong mối liên hệ với vật khác Một vật gắn liền với vật khác và phục

vụ cho việc khai thác công dụng của vật khác là vật phụ của vật khác đó

Mối liên hệ giữa vật chính và vật phụ:

 Vật chính có thể được nhận biết đầy đủ tính năng mà không cần vật phụ

 Vật phụ có thể khai thác công dụng của vật chính và làm tăng giá trị vật chính nhưng không phải là không thể thiếu được trong cấu tạo của vật chính

 Vật phụ chỉ nhận tư cách “phụ” khi nó gắn liền với vật chính về mặt vật chất

 Vật phụ khi tách rời vật chính có thể thành một vật độc lập có đặc điểm và côngdụng đặc thù nhưng cũng có thể không được sử dụng vào bất cứ việc gì có ích cho chủ sở hữu

Ví dụ: ti vi là vật chính, điều khiển là vật phụ Ti vi vẫn có thể được nhận biết

mà không cần điều khiển Điều khiển khai thác công dụng tivi nhưng cũng có thể không cần đến điều khiển Điều khiển khi gắn với tivi nó có là vật phụ

3 Vật chia được và vật không chia được

Theo Điều 177 BLDS 2005 : “ Vật chia được là vật khi bị phân chia vẫn giữ nguyên tính chất và tính năng sử dụng ban đầu Vật không chia được là vật khi bị phân chia thìkhông giữ nguyên được tính chất và tính năng sử dụng ban đầu Khi cần phân chia vật không chia được thì phải trị giá bằng tiền để chia”

Việc phân loại này dựa vào việc xác định giá trị sử dụng của vật khi được chia ra thànhnhiều phần nhỏ Vật chia được ví dụ như gạo, ngô, dầu Vật không chia được như ô

tô, máy tính, đồng hồ Vậy nhà có chia được không? Trong dân sự chúng ta gặp rấtnhiều về việc chia thừa kế liên quan đến nhà ở Nếu là nhà ở 1 tầng hoặc nhà có diệntích quá hẹp (<9m2) thì không thể chia được vì khi chia như thế nó sẽ không giữ đượcnguyên tính chất và tính năng sử dụng như ban đầu Còn nếu là nhà cao tầng, nhàchung cư thì vẫn chia được bởi nó đã được ngăn cách với nhau để đảm bảo có tínhnăng sử dụng như nhau

Việc phân loại này đặc biệt có ý nghĩa khi cần phân chia tài sản là vật, ngoài ra nó còn

có ý nghĩa trong việc xác định phương thức thực hiện nghĩa vụ dân sự Nếu vật chiađược thì nghĩa vụ dân sự có thể phân chia được theo phần ( Điều 300 BLDS 2005 ).Nếu vật không chia được thì nghĩa vụ dân sự không phân chia được theo phần ( Điều

301 BLDS 2005 )

4 Vật tiêu hao và vật không tiêu hao

Theo Điều 178 BLDS 2005 : “ Vật tiêu hao là vật khi đã qua một lần sử dụng thì mất

đi hoặc không giữ được tính chất, hình dáng và tính năng sử dụng ban đầu Vật tiêuhao không thể là đối tượng của hợp đồng cho thuê hoặc hợp đồng cho mượn Vậtkhông tiêu hao là vật khi đã qua sử dụng nhiều lần mà cơ bản vẫn giữ được tính chất,hình dáng và tính năng sử dụng ban đầu”

Việc phân loại này dựa vào đặc tính, giá trị của tài sản sau khi sử dụng Vật tiêu hao ví

dụ như phấn, đường, sữa Vật không tiêu hao như ô tô, ti vi, điện thoại

Vật tiêu hao có thể biến mất hoàn toàn về mặt vật chất sau lần sử dụng đầu tiên ví dụthức ăn Vật tiêu hao cũng có thể không hoàn toàn biến mất những không còn mangtính chất, hình dáng và tính năng ban đầu sau một lần sử dụng mà lại mang tính chất,hình dáng, tính năng của một vật khác, ví dụ như đĩa CD, giấy in ta nói rằng cónhững vật tiêu hao xét theo một phương diện nào đó nhưng lại là vật không tiêu hao ởphương diện khác: khi còn mới và vẫn chưa được tháo niêm yết, đĩa CD được xemnhư một phương tiện thu dữ kiện và là vật tiêu hao dưới con mắt người thu thập dữkiện, đĩa CD là nơi lưu trữ dữ kiện và là vật không tiêu hao dưới mắt người sử dụng dữkiện vì dữ kiện đó có thể xem lại nhiều lần tiếp đó mà vẫn giữ nguyên được tính chất,hình dáng và tính năng sử dụng ban đầu

Những vật tiêu hao không thể là đối tượng của hợp đồng cho thuê hoặc cho mượn bởi

lẽ đây là những hợp đồng chuyển quyền sử dụng đối với tài sản trong một thời giannhất định và khi hết thời hạn thì bên thuê, bên mượn phải trả lại tài sản đúng ở trạngthái ban đầu Nếu tài sản là vật tiêu hao thì bên thuê, bên mượn sẽ không thể thực hiệnnghĩa vụ trả lại tài sản đó nguyên vẹn như ban đầu

+ Vật cùng loại là những vật có cùng hình dáng, tính năng sử dụng và xác địnhđược bằng những đơn vị đo luờng (mét, kg) + Vật đặc định là vật phân biệt được với các vật khác bằng những đặc điểmriêng về ký hiệu, hình dáng, màu sắc, chất liệu đặc tính, vị trí

- Khái niệm vật cùng loại được xây dựng trên cơ sở thừa nhận những vật hoàn

toàn giống nhau, ít nhất dưới góc nhìn của các bên tham gia vào những giao

- Trong luật của Pháp, việc chuyển quyền sở hữu theo hợp đồng đối với vậtcùng loại chỉ được thực hiện vào thời điểm đối tượng của hợp đồng được đặcđịnh hóa, để phân biệt với các vật cùng loại khác

- Luật Việt Nam quy định thời điểm chuyển quyền sở hữu do hiệu lực của hợpđồng tùy theo tài sản có hay không có đăng ký quyền sở hữu chứ không dựavào tính chất đặc định hay cùng loại của tài sản liên quan, không có đăng kýquyền sở hữu đối với tài sản được chuyển từ lúc người được chuyển nhượngnhận tài sản, có đăng ký, quyền sở hữu được chuyển từ thời điểm được đăng kýcho người được chuyển nhượng

Theo điều 180 của BLDS năm 2005 quy định: Vật đồng bộ là vật gồm các phần hoặc các bộ phận ăn khớp, liên hệ với nhauhợp thành chỉnh thể mà nếu thiếu một trong các phần, các bộ phận hoặc có phầnhoặc bộ phận không đúng quy cách , chủng loại thì không sử dụng được hoặcgiá trị sử dụng của vật đó bị giảm sút

_ Khi thực hiện nghĩa vụ chuyển giao vật đồng bộ thì phải chuyển giao toàn bộcác phần hoặc các bộ phận hợp thành, trừ trường hợp có thỏa thuận khác

1 vật

*Khái niệm

Vật là một khái niệm để chỉ các đối tượng tồn tại trong thế giới, chiếm mộtkhoảng không trong không gian, có thể cảm nhận bằng cơ quan xúc giác, con người cóthể chiếm hữu vật để phục vụ cho các nhu cầu vật chất và tinh thần của mình

Ví dụ: Oxi còn ở dạng không khí trong tự nhiên thì chưa thể được coi là vật, vìchưa thể đưa vào giao dịch dân sự Chỉ khi nào được nén vào bình, tức là con người có