phát triển kinh tế và mai một truyền thống văn hoá và bản sắc dân tộc

Công cuộc đổi mới kình tế này đã làm cho nước ta co một diện mạo hoàn toàn mới, dần dần từ một nước nông nghiệp trở thành một quốc gia theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá phát triển

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HCM

Môn: kinh tế học phát triển

ĐỀ TÀI:

PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ MAI MỘT TRUYỀN THỐNG VĂN HOÁ VÀ BẢN SẮC DÂN TỘC

GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Minh

Trong gần 30 năm đổi mới và phát triển kinh tế từ năm 1986, Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, xây dựng và tái cơ cấu kinh tế, chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập với thế giới Công cuộc đổi mới kình tế này đã làm cho nước ta co một diện mạo hoàn toàn mới, dần dần từ một nước nông nghiệp trở thành một quốc gia theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá phát triển; ứng dụng Khoa học – công nghệ tiến

bộ vào sản xuất và đời sống, đưa nên kinh tế ngày càng đi lên Theo đánh giá của Ngân hàng Thế Giới (WB), công cuộc đổi mới kinh tế 1986 đã đưa Việt Nam từ một trong những quốc gia nghèo nhất trên Thế giới với thu nhập bình quân đầu người dưới 100 USD, trở thành quốc gia có thu nhập trung bình thấp chỉ trong vòng 25 năm với thu nhập bình quân đầu người lên đến 1980 USD năm 2013 Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạ đạt được trong việc tăng trưởng và phát triển kinh tế vẫn tồn tại những hệ luỵ ảnh hưởng tiêu cực, nổi bật nhất là những hệ luỵ đang ngày càng ảnh hưởng nghiêm trọng đến bản sắc văn hoá và truyền thống dân tộc Sự du nhập các yếu tố nước ngoài, sự hợp tác, giao lưu kình tế đa quốc gia đã kéo thoe nhiều nền văn hoá khác nhau tràn vào nước ta Đặc biệt là sự tác động của văn hoá phương Tây tới một đất nước phương Đông như Việt Nam đã làm thay đổi lối sống, văn hoá của người dân, nhất là giới trẻ Vậy vấn đề đặt ra là làm thế nào để vừa phát triển kinh tế, hội nhập với thế giới mà vẩn giữ gìn được bản sắc Việt Nam, làm thế nào để HOÀ NHẬP mà KHÔNG HOÀ TAN?

I. TÌNH HÌNH TĂNG TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN KINH TẾ TỪ 1986

ĐẾN NAY

1. Khái quát chung

- Từ 1986 đến 1996, GDP tăng trưởng liên tục với mức tăng trưởng bình quân 6,6%/năm Lạm phát từ 3 con số được đưa về 12,7% năm 1995 và 4,5% năm 1996

- Từ 1997, khủng hoảng tài chính châu Á nổ ra khiến cho nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng chậm lại Từ 1997 – 2006, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân là 7,1% Lạm phát được giữ ở mức thấp với mức tăng trưởng bình quân là 4,5%/năm

- Từ 2007 – 2013 tăng trưởng GDP có chiều hướng giảm với mức tăng trưởng bình quân là 6,2%

2. Tình hình cụ thể từng giai đoạn:

- Giai đoạn 1986 – 1990: là giai đoạn đầu của công cuộc đổi mới; Việt Nam chuyển đổi từ nền kinh tế quan liêu bao cấp sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, nên kinh tế định hướng xã hội chủ nghĩa Từ đó đạt được những thành tựu quan trọng: GDP tăng 4,4%/năm: tổng giá trị sản xuất nông nghiệp tăng bình quân 3,8 – 4%/năm; công nghiệp tăng 7,4%/năm; trong đó sản xuất hàng tiêu dùng tăng 13 – 14%/năm; giá trị kim ngạch xuất khẩu tăng 28%/năm

- Giai đoạn 1991 – 1995: Nền kinh tế dần phục hồi, tốc độ tăng trưởng tương đối cao, liên tục: GDP bình quân tăng 8,2%/năm, giá trị sản xuất công nghiệp tăng 13,3%/năm, nông nghiệp tăng 4,5%/năm; dịch vụ tăng 12%/năm; tổng sản lượng lương thực 5 năm này đạt 125,4 triệu tấn, tăng 27% so với giai đoạn 1986 – 1990

- Giai đoạn 1996 – 2000: Đây là giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hoá -hiện đại hoá đất nước Mặc dù chịu ảnh hưởng của khủng hoảng Tài chính – kinh tế khu vực (1997 – 1999) và thiên tai liên tiếp nhưng Việt Nam vẫn duy trì được tốc độ tăng trưởng khá cao: GDP bình quân cả giai đoạn đạt 7%, trong đó nông – lâm – ngư nghiệp tăng 4,1%; công nghiệp

và xây dựng tăng 10,5%; các ngành dịch vụ tăng 5,4%

- Giai đoạn 2001 – 2005: Nền kinh tế đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao, theo hướng tích cực, năm sau cao hơn năm trước GDP bình quân tăng 7,5%/năm, riêng 2005 đạt 8,4%, trong đó nông nghiệp tăng 3,8%; công nghiệp và xây dựng tăng 10,2%; các ngành dịch vụ tăng 7% Riêng quy mô tổng sản phẩm trong nước của nền kinh tế năm 2005 đạt 837,8 nghìn tỉ đồng, tăng gấp đôi so với năm 1995 GDP bình quân đầu người khoảng 10 triệu đồng (tương đương 640 USD), vượt mức bình quân của các nước đang phát triển có thu nhập thấp (500 USD) Từ một nước thiếu

ăn, mỗi năm phải nhập khẩu từ 50 vạn đến 1 triệu tấn lương thực, Việt

Nam đã trở thành nước xuất khẩu gạo lớn trên thế giới Năm 2005, Việt Nam đứng thứ nhất Thế giới về xuất khẩu hạt tiêu; đứng thứ hai về các mặt hàng gạo, cà phê, hạt điều, đứng thứ tư về cao su

- Giai đoạn 2006 – 2010: vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế khá cao GDP bình quân 5 năm đạt 7% Dù chịu ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính và suy thoáikinh tế toàn cầu (cuối năm 2008) nhưng thu hút vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam vẫn cao Tổng vốn FDI đạt gần 45 tỷ USD, vượt 77% so với kế hoạch đề ra và gấp hơn 7 lần so với giai đoạn

2001 – 2005 Tổng vốn ODA cam kết đạt trên 31 tỷ USD, gấp hơn 1,5 lần

so với mục tiêu đề ra GDP năm 2010 tính theo giá thực tế đạt 101,8 tỷ USD, gấp 3,28 lần so với năm 2000

- Giai đoạn 2011 – 2014: năm 2011, mặc dù sự phục hồi kinh tế sau khủng hoảng tài chính toàn cầu còn chậm, song mức tăng trưởng kinh tế bình quân vẫn đạt 7%/năm Tuy thấp hơn kế hoạch (7,5 – 8%) nhưng vẫn được đánh giá cao hơn bình quân các nước trong khu vực Năm 2012, GDP tăng 5,03% so với năm 2011, sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản ước tính tăng 3,4% so với năm 2011, công nghiệp tăng 4,8%/năm Chỉ số giá tiêu dùng năm 2012 tăng 6,81% GDP xuất nhập khẩu hàng hoá tăng 18,3% Năm 2013, GDP ước tính tăng khoảng 5,42% so với năm 2012, tuy thấp hơn mục tiêu 5,5% đề ra nhưng cao hơn mức tăng 5,25% của năm 2012, sản xuất nông, lâm nghiệp và thuỷ sản tăng 2,07% Khu vực công nghiệp và xây dựng tăng 5,43% Năm 2014, GDP đạt 5,98% (cao hơn mức 5,8% đề ra) trong đó sản xuất nông lâm nghiệp và thuỷ sản tăng 3,49%, công nghiệp và xây dựng tăng mạnh tới 7,14% Đây là dấu hiệu tích cực của nền kinh tế việt nam Nhìn chung sau gần 30 năm đổi mới và phát triển, Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế quan trọng và

to lớn Trong quá trình mở cửa hội nhập, Việt Nam đã từng bước đưa nền kih tế ngày một đi lên từ một trong những quốc gia nghèo nhất trở thành quốc gia có thu nhập trung bình và tăng trưởng nhanh chóng

II. NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA PHÁT TRIỂN KINH TẾ ĐẾN NỀN

VĂN HOÁ DÂN TỘC

1. TÍCH CỰC

Ngày nay, Việt Nam bước vào thời kỳ đổi mới mạnh mẽ với nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, tiến hành công nghiệp hóa-hiện đại hóa với mạng lưới thông tin đại chúng ồ ạt, tiện lợi Việc hội nhập khu vực và quốc tê giúp rút ngắn khoản cách địa lý và giao lưu phong tục giữa công cộng Mức sống được cải thiện tạo điều kiện các giá trị văn hóa của cộng đồng và của các nước trên thế giới được phổ biến Thông tin đại chúng phát triển nhanh về số lượngvà quy

mô, về nội dung và hình thức, về in ấn, phát hành Hệ thống mạng thông tin trong nước và quốc tế đươc thiết lập, khai thác các nguồn thông tin bổ ích phục

vụ quần chúng Từ đó giao lưu văn hóa với nước ngoài được mở rộng Nhờ vậy

mà chúng ta có quyền tiếp xúc rộng rãi với những thành tựu văn hóa nhân loại, đồng thời khẳng định được bản lĩnh và bản sấc dân tộc trong giao lưu, hợp tác với hội nhập quốc tế

Đoàn Nhà hát Múa rối Việt Nam dự Lễ hội Rối quốc tế và giành giải cao nhất Grand Prix với vở rối Giai điệu quê hương (năm 2014) Ảnh trong bài do Bộ VH,TT&DL cung cấp

Đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp văn hóa; chủ động hội nhập quốc tế về

văn hóa;

tăng cường quảng bá VHNT,

hình ảnh, đất nước, con

người VN

Trong ảnh: Tuần Văn hóa Việt Nam tại Lào và Nga

Trên lĩnh vực văn học, nghệ thuật các hoạt động sáng tạo có bước phát triển mới Nhiều bộ môn nghệ thuật truyền thống được giữ gìn Cho ra đời nhiều tác phẩm trong kho tàng văn hóa, dân gian, tạo cơ sở cho việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống dân tộc Văn học, nghệ thuật của các đồng bào thiểu số có bước tiến đáng kể Những nhà văn hóa người dân tộc thiểu số phát triển về số lượng, chất lượng đóng góp quan trọng trong các lĩnh vực văn học, nghệ thuật

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI đánh giá: Hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thông tin, thể dục, thể thao ngày càng được mở rộng, từng bước đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của nhân dân Phong trào "toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" từng bước đi vào chiều sâu

2. TIÊU CỰC

Tuy nhiên, trong quá trình hội nhập hiện nay cũng có mặt trái của nó, đó

là sự xuất hiện của một bộ phận không nhỏ công chúng các nước đang phát triển hoặc chậm phát triển ngộ nhận rằng cần phải lấy mô hình và biểu hiện văn hóa của các nước phát triển làm mẫu mực Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo đời sống thực dụng gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc không ít trường hợp vì đồng tiền và danh vị mà chà đạp đến tình nghĩa gia đình, bạn bè, đồng nghiệp Xuất hiện thêm nhiều tệ nạn

xã hội như ma túy, mại dâm, cờ bạc, buôn lậu và tham nhũng ngày càng diễn

biến phức tạp, sự lan tràn của các sản phẩm và dịch vụ mê tín dị đoan độc hại, tốn kém Nghiêm trọng hỏn là sự suy thoái về đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên Nạn tham nhũng, dùng tiền của nhân dân tiêu xài phung phí, phục vụ vào việc riêng không được ngăn chặn có hiệu quả

Trong xã hội xuất hiện nhiều tiêu cực như sự suy thoái về đạo lý quan hệ thầy trò, bạn bè Lối sống của nhiều học sinh, sinh viên thiếu ước mơ, lý tưởng sống và hoài bão của cuộc đời; họ lao vào ăn chơi, nghiện game, nghiện ma túy Giáo dục đạo đức bị coi nhẹ khiến cho đạo đức của giới trẻ ngày nay bị xuống dốc trầm trọng: con bất hiếu với ông bà, cha mẹ; trò vô lễ với thầy cô; nhiều thiếu niên, thanh niên tụ tập ăn chơi lêu lổng, tụ họp đua xe, đánh nhau gây mất trật tự an ninh xã hội

Một tờ báo có phản ánh về cuốn "Truyện cổ tích Việt Nam" do nhà xuất bản Kim Đồng ấn hành 10/2014, xuất hiện những tình tiết phản cảm, bạo lực không phù hợp với các

em nhỏ.

Trong quá trình hội nhận kinh tế và giao lưu văn hóa, sản phẩm văn hóa ngày nay càng phong phú nhưng vẫn thiếu những tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật Trong sáng tác lý luận, phê bình có lúc nảy sinh khuynh hướng phủ nhận thành tựu văn học cách mạng và kháng chiến Một vài tác phẩm về kháng chiến đã không phân biệt được chiến tranh chính nghĩa với chiến tranh phi nghía Lãnh đạo quản lý trong xuất bản văn học, nghệ thuật thiếu sự đầu tư ra đời tác phẩm lớn, cho việc giữ gìn và phát triển những ngành nghệ thuật truyền thống

Về thông tin đại chúng, có nhiều sản phẩm chất lượng thấp, chưa phát hiện kịp thời những vấn đề xảy ra trong cuộc sống Nhiều thông tin không thể kiểm soát, xá nhận được nên giảm đọ chính xác, gây mất niềm tin với độc giả Khuynh hướng "thương mại hóa" chạy theo thị hiếu thấp kém xuất hiện trong một bộ phận báo chí Một số ít nhà báo đã vi phạm đạo đức nghề nghiệp, cung cấp thông tin thiếu trung thực, gây tác động xấu đến dư luận xã hội nhưng vẫn chưc được xử lý kịp thời

Tội phạm trẻ ngày càng gia tăng cả về số lượng và hành vi phạm tội (số liệu được tổng hợp vào những năm trước 2013) Nguồn: Trung tâm Nghiên cứu tội phạm học và điều

tra tội phạm (Học viện Cảnh sát nhân dân

Ngày nay giao lưu văn hóa với nước ngoài ngày càng được mở rộng dẫn tới tình trạng khó kiểm soát một số văn hóa phẩm độc hại, phản động xâm nhập nước ta Trong khi đó, tác phẩm văn hóa có giá trị của ta đưa ra bên ngoài còn rất ít Chúng ta có nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật ở nước ngoài hướng về tổ quốc Song chúng ta chưa có những biện pháp tích cực giúp đồng bào tìm hiểu sâu sắc văn hóa dân tộc, liên hệ mật thiết với quê nhà Tình trạng nghèo nàn, thiếu thốn, lạc hậu về đời sống văn hóa tinh thần ở nhiều vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào các dân tộc thiểu số vẫn chưa được khắc phục có hiệu quả Khoảng cách chênh lệch vè hưởng thụ văn hóa giữa các vùng miền, khu vực, tầng lớp xã hội tiếp tục mở rộng

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI, đánh giá: Vănhóa phát triển chưa tương xứng với kinh tế Quản lý văn hóa, văn nghệ, báo chí, xuất bản còn thiếu chặt chẽ Môi trường văn hóa bị xâm hại, lai căng, thiếu lành mạnh, trái với thuần phong mỹ tục, các tệ nạn xã hội, tội phạm và sự xâm nhập của các sản phẩm và dịch vụ độc hại làm suy đồi đạo đức, ít nhất là trong thiếu niên, rất đáng lo ngại

III. THỰC TRẠNG

Trong quá trình hội nhập và phát triển, bên cạnh những thành tựu đã đạt được, những tinh hoa văn hóa mà nước ta tiếp thu được từ nền kinh tế mở, giao lưu học hỏi giữa các quốc gia trên thế giới; kế thừa và phát huy những bản sắc vốn

có của văn hóa dân tộc thì cũng tồn tại những mặt tiêu cực đáng lo ngại về việc mai một truyền thống văn hóa khiến chúng ta phải suy nghĩ

Trước hết, việc giữ gìn và phát huy những truyền thống lâu đời như trọng chữ hiếu, cần cù, tôn sư trọng đạo, uống nước nhớ nguồn,…đang bị một bộ phận nhỏ giới trẻ xem nhẹ Ngày nay, nếu bạn xem thời sự, cập nhật báo hàng ngày thì bạn sẽ không khỏi giật mình vì những bản tin tức đáng buồn, đó có thể là tin con đánh cha mẹ; cháu giết bà để lấy tài sản; học trò đánh thầy, chửi tục, bôi nhọ danh dự thầy cô… Nghiêm trọng hơn,gần đây ở nước ta đã liên tục xảy ra những vụ thảm sát thảm thương (vụ thảm sát 6 người ở Bình Phước,thảm sát 4 người ở Nghệ An…) Thử hỏi còn đâu truyền thống “thương người như thể thương thân”, truyền thống “lá lành đùm lá rách” của cha ông ta ngày xưa? Nếu ngày xưa cha ông ta dạy “cứu một mạng người còn hơn xây bảy tòa tháp’’ thì nay việc người ta cầm dao giết một mạng người cũng xuất hiện dày đặc trên mặt báo,bản tin

• Nhiều em bị kích động, bắt chước làm theo đã gây ra một số vụ án đặc biệt nghiêm

trọng.

Văn hóa trong đời sống sinh hoạt hàng ngày:

Sự xuất hiện của một bộ phận không nhỏ công chúng các nước đang phát triển hoặc chậm phát triển ngộ nhận rằng cần phải lấy mô hình và biểu hiện văn hóa của các nước phát triển làm mẫu mực Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo đời sống thực dụng gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc, làm xuất hiện những văn hóa “lai căng’’, những phong tục hiện đại của văn hóa phương tây không phù hợp với một nền văn hóa phương đông giàu truyền thống như Việt Nam Sự du nhập của những văn hóa phẩm đồi trụy gây ảnh hưởng đến lối sống của giới trẻ; lối sống hiện đại, phóng khoáng, xuất hiện hiện tượng sống thử, “ăn cơm trước kẻng”, ăn mặc “thiếu vải’’, ngôn ngữ vô văn hóa Sự phát triển của khoa học công nghệ, của điện thoại thông minh, máy vi tính và các phần mềm ứng dụng mạng xã hội ngày nhiều làm cho con người ngày nay xa cách với nhau và thậm chí trở nên vô cảm Người ta chăm chú vào màn hình điện thoạithay vì ngồi lại nói chuyện với nhau, điều này làm cho con người vô tình trở thành những cái máy, mất dần cảm xúc và lệ thuộc mạng xã hội

Vô tâm trước cái chết của cha mình

Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các tệ nạn xã hội như ma túy, mại dâm, bài bạc, buôn người qua biên giới, hành hung cướp của làm cho đời sống người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng Số người nghiện ma túy tăng gấp 3 lần chỉ sau

20 năm Nếu năm 1995, cả nước mới chỉ có 68 nghìn người nghiện ma túy, năm

2005 lên tới 12.800, và tính đến năm 2015 tổng số người nghiện ma túy đã tang lên khoảng 204.400 người

Tệ nạn tham nhũng ngày càng diễn biến phức tạp, sự thoái hóa đạo đức của một

bộ phận cán bộ đảng viên, dung tiền thuế, tiền công để phục vụ mục đích riêng

Sự xuống cấp đạo đức nghiêm trọng về mặt lương tâm nghề nghiệp trong một

số lĩnh vực như y tê,giáo dục… Biết bao vụ việc bác sĩ chỉ chữa bệnh khi có phong bì, biết bao sự việc bệnh nhân tử vong vì bác sĩ vô trách nhiệm, thờ ơ Hay trong giáo dục còn tồn tại tình trạng mua điểm, mua bằng hay đánh đập, hành hung học sinh của một số giáo viên, nổi cộm hiện nay là những vụ việc cô giáo mầm non đánh đạp trẻ nhỏ…

Di sản văn hóa

Cùng với sự phát triển kinh tế hiện đại, thì việc bảo tồn di sản văn hóa dân tộc cũng là một vấn đề cấp bách Tuy nhiên, hiện nay công tác bảo tồn di sản văn hóa còn gặp nhiều vướng mắc Nhiều công trình văn hóa hằng trăm tuổi bị phá