Phân tích quan niệm về con người, về mục tiêu giải phóng con người theo tư tưởng nhân văn hồ chí minh

Trong quan điểm về thực hiện một nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, theo Người, phải là một nền dân chủ chân chính, không hình thức, không cực đoan, trong đó mỗi con người cụ thể phải được đ

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA LÀM VIỆC NHÓM

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1 Quan niệm về con người theo tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh………….……1

1.1 Con người được nhìn nhận như một chỉnh thể ……….……….1 1.2 Con người lịch sử cụ thể………2 1.3 Bản chất con người mang tính xã hội……… 3

2 Quan niệm về mục tiêu giải phóng con người theo tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh……… 4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Giáo trình Triết học (Dùng cho học viên cao học

và nghiên cứu sinh không thuộc chuyên ngành Triết học), Nxb Lý luận Chính trị,

Hà Nội

2 Đại học Luật Hà Nội (2009), Giáo trình Tư tưởng Hồ Chí Minh – một số nhận thức cơ bản, Nxb Chính trị Quốc gia-Sự thật, Hà Nội

3 Đại học Luật Hà Nội (2015), Giáo trình Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh – một

số vấn đề cơ bản, Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội

4 Đại học Luật Hà Nội (2004), Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Giáo dục,

Hà Nội

5 Nguyễn Mạnh Tường (2009), Tư tưởng Hồ Chí Minh – Một số nhận thức căn bản, Nxb Chính trị Quốc gia – Sự thật, Hà Nội

Website

6 http://www.triethoc.info/2014/04/con-nguoi-va-ban-chat-cua-con-nguoi.html

7. http://www.tuyengiao.vn/Home/Tuyen-truyen/76454/Tu-tuong-nhan-van-Ho-Chi-Minh-la-nen-tang-phat-trien-xa-hoi

8.http://www.haugiang.gov.vn/Portal/DATA/sites/10/chuyende/

HOCTAPGUONGDAODUCHOCHIMINH/PHAN3/

TUTUONGHCMVECONNGUOI.HTML

ĐỀ BÀI

“Phân tích quan niệm về con người, về mục tiêu giải phóng con người theo

tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh.”

NỘI DUNG

1 Quan niệm về con người theo tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh

1.1 Con người được nhìn nhận như một chỉnh thể

Hồ Chí Minh xem xét con người như chỉnh thể thống nhất về tâm lực, thể lực và các hoạt động của nó Con người luôn có xu hướng vươn lên cái

Chân - Thiện - Mỹ, mặc dù “có thế này, thế khác”.

Hồ Chí Minh có cách nhìn nhận, xem xét con người trong tính đa dạng của nó: Đa dạng trong quan hệ xã hội (quan hệ dân tộc, giai cấp, tầng lớp, đồng chí, đồng bào ); đa dạng trong tính cách, khát vọng, phẩm chất, khả năng, cũng như năm ngón tay dài ngắn khác nhau nhưng đều hợp lại nơi bàn tay; mấy mươi triệu người Việt Nam, có người thế này, thế khác, nhưng đều cùng là nòi giống Lạc Hồng; đa dạng trong hoàn cảnh xuất thân, điều kiện sống, làm việc

Hồ Chí Minh xem xét con người trong sự thống nhất của hai mặt đối lập: thiện và ác, hay và dở, tốt và xấu, hiền và dữ Bao gồm tính người - mặt xã hội và tính bản năng - mặt sinh học của con người Theo Hồ Chí Minh con

người có tốt, có xấu, nhưng “dù là xấu, tốt, văn minh hay dã man đều có tình”

Đối với Hồ Chí Minh, con người tồn tại vừa là tư cách cá nhân, vừa là thành viên của gia đình và của cộng đồng, có cuộc sống tập thể và cuộc sống

cá nhân hài hòa, phong phú Người đã nêu một định nghĩa về con người: "Chữ người, nghĩa hẹp là gia đình, anh em, họ hàng, bầu bạn Nghĩa rộng là đồng bào cả nước Rộng nữa là cả loài người" Quan điểm đó thể hiện ở chỗ Người

chưa bao giờ nhìn nhận con người một cách chung chung, trừu tượng Khi

bàn về chính sách xã hội, cũng như ở mọi nơi, mọi lúc, trong mọi hoàn cảnh, Người luôn quan tâm đến nhu cầu, lợi ích của con người với tư cách nhu cầu chính đáng Đem lại lợi ích cho con người chính là tạo ra động lực vô cùng lớn lao cho sự nghiệp chung, vì nếu như những nhu cầu, lợi ích của mỗi cá nhân không được quan tâm thỏa đáng thì tính tích cực của họ sẽ không thể phát huy được Trong khi phê phán một cách nghiêm khắc chủ nghĩa cá nhân,

Người viết: "Đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân Mỗi người đều có tính cách riêng, sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và của gia đình mình" Trong quan điểm về thực hiện một

nền dân chủ xã hội chủ nghĩa, theo Người, phải là một nền dân chủ chân chính, không hình thức, không cực đoan, trong đó mỗi con người cụ thể phải được đảm bảo những quyền lợi và nghĩa vụ của mình theo hiến pháp và pháp luật Con người, với tư cách là những cá nhân, không tồn tại biệt lập mà tồn tại trong mối quan hệ biện chứng với cộng đồng dân tộc và với các loài người trên toàn thế giới

1.2 Con người lịch sử cụ thể

Con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh không tồn tại như một phạm trù bản thể luận có tính trừu tượng hóa và khái quát hóa, mà được đề cập đến một cách cụ thể, đó là nhân dân Việt Nam, những con người lao động nghèo khổ

bị áp bức cùng cực dưới ách thống trị của phong kiến, đế quốc; là dân tộc Việt Nam đang bị đô hộ bởi chủ nghĩa thực dân; và mở rộng hơn nữa là

những "người nô lệ mất nước" và "người cùng khổ" Logic phát triển tư tưởng của

Người là xuất phát từ chủ nghĩa yêu nước để đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, đến với chủ nghĩa quốc tế chân chính Theo logic phát triển tư tưởng ấy, khái

niệm "con người" của Hồ Chí Minh tiếp cận với khái niệm "giai cấp vô sản cách mạng" Người đề cập đến giai cấp vô sản cách mạng và sự thống nhất về lợi

ích căn bản của giai cấp đó với các tầng lớp nhân dân lao động khác (đặc biệt

là nông dân) Người nhận thức một cách sâu sắc rằng, chỉ có cuộc cách mạng duy nhất và tất yếu đạt tới được mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và toàn thể nhân loại khỏi mọi sự nô dịch, áp bức Toàn bộ các tư tưởng,

lý luận (chiếm một khối lượng lớn trong các tác phẩm của Người) bàn về cách mạng (chiến lược giải pháp; bàn về người cách mạng và đạo đức cách mạng, về hoạch định và thực hiện các chính sách xã hội; về rèn luyện và giáo dục con người v.v ) về thực chất chỉ là sự cụ thể hóa bằng thực tiễn tư tưởng

về con người của Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh dùng khái niệm con người theo nghĩa rộng trong một số

trường hợp (“phẩm giá con người”, “giải phóng con người”, “người ta”,

“con người”, “ai” ) nhưng đặt trong một bối cảnh cụ thể và một tư duy

chung, còn phần lớn, Người xem xét con người trong các mối quan hệ xã hội,

giai cấp, giới tính, lứa tuổi, nghề nghiệp, trong khối thống nhất của cộng đồng dân tộc và quan hệ quốc tế Đó là con người hiện thực, cụ thể, khách quan

1.3 Bản chất con người mang tính xã hội

Con người là một thực thể thống nhất giữa mặt sinh vật và mặt xã hội, trong đó:

- Mặt sinh vật bao gồm cơ thể cùng những nhu cầu cơ thể và những quy luật sinh học chi phối đời sống của cơ thể con người

- Mặt xã hội bao gồm “tổng hòa những quan hệ xã hội”, những hoạt

động xã hội, đời sống tinh thần của con người

Hai mặt này có quan hệ khắng khít không thể tách rời nhau, trong đó mặt sinh học là nền tảng vật chất tự nhiên của con người, nhưng không phải là yếu

tố quyết định bản chất của con người; mặt xã hội mới là mặt giữ vai trò quyết định bản chất của con người Để sinh tồn, con người phải lao động sản xuất Trong quá trình lao động, sản xuất, con người dần nhận thức được các hiện tượng, quy luật của tự nhiên, của xã hội; hiểu về mình và hiểu biết lẫn nhau… xác lập các mối quan hệ giữa người với người

Con người là sản phẩm của xã hội, con người là sự tổng hợp các quan hệ

xã hội từ hẹp đến rộng, chủ yếu bao gồm các quan hệ: anh, em, họ hàng, bầu bạn, đồng bào, loài người

Tóm lại: Quan niệm về con người, coi con người là một thực thể thống

nhất của "cái cá nhân" và "cái xã hội", con người tồn tại trong mối quan hệ biện

chứng giữa cá nhân với cộng đồng, dân tộc, giai cấp, nhân loại; yêu thương con người, tin tưởng tuyệt đối ở con người, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự nghiệp giải phóng xã hưội và giải phóng chính bản thân con người, đó chính là những luận điểm cơ bản trong tư tưởng về con người của Hồ Chí Minh Xuất phát từ những luận điểm đúng đắn đó, trong

khi lãnh đạo nhân dân cả nước tiến hành cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước, Hồ Chí Minh luôn tin ở dân, hết lòng thương yêu, quý trọng nhân dân, biết tổ chức và phát huy sức mạnh của nhân dân Tư tưởng về con người của Người thông qua thực tiễn cách mạng đã trở thành một sức mạnh vật chất to lớn và là nhân tố quyết định thắng lợi của chính sự nghiệp cách mạng ấy

2 Quan niệm về mục tiêu giải phóng con người theo tư tưởng nhân văn

Hồ Chí Minh

Mục tiêu của cách mạng về giải phóng con người là giải phóng con người, mang lại tự do hạnh phúc cho con người, Hồ Chí Minh cũng đồng thời khẳng định rằng sự nghiệp giải phóng con người là do chính bản thân con người thực hiện Hơn nữa, Người cũng khẳng định rằng sự áp bức của đế quốc, thực dân sẽ thúc đẩy và buộc nhân dân các thuộc địa và nhân dân việt nam nổi dậy giành quyền sống Sự đầu độc về tinh thần không thể làm tê liệt sức sống, càng không thể làm tê liệt khát vọng giải phóng của họ Theo Hồ Chí Minh, “ người cùng khổ’’ bao gồm người dân Việt Nam, nhân dân các thuộc địa bị áp bức Đó là những con người cần giải phóng Người sớm nhận thấy sức mạnh to lớn của quần chúng lao động bị áp bức khi họ được giác ngộ, được tổ chức, lãnh đạo

Mục tiêu giải phóng con người trong tư tưởng nhân văn Hồ Chí Minh:

tư tưởng nhân văn của Hồ Chí Minh đã được mở rộng ra phạm vi toàn nhân loại Kết luận mà người rút ra là dù màu ra có khác nhau thì trên đời này chỉ

có hai giống người đó là giống người bóc lột và giống người bị bóc lột Như vậy, từ sự thể hiện kinh nghiệm bản thân với trí tuệ sắc bén, Hồ Chí Minh đã bước đầu thấy được sự thống nhất giữa giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và giải phóng con người Theo đó, giải phóng con người luôn là sự trăn trở và là nội dung chi phối cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Người

Theo tư tưởng Hồ Chí Minh, mọi hành động cách mạng luôn lấy con người làm mục tiêu trung tâm Với tư tưởng này, Người đã nhấn mạnh chính bản thân con người phải tự thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc Trong những năm bôn ba tìm đường cứu nước và hoạt động cách mạng ở nước

ngoài, Người đã nhận định: Chính sự áp bức và thống trị tàn bạo của chủ nghĩa thực dân sẽ thúc dục nhân dân Đông Dương và các dân tộc thuộc địa khác vùng dậy đấu tranh đòi quyền làm người Theo Hồ Chí Minh, “người cùng khổ” bao gồm nhân dân các nước thuộc địa bị áp bức, người dân Việt Nam và đó là những người cần phải được giải phóng Khi quần chúng lao động bị áp bức được giác ngộ, được tổ chức, lãnh đạo, họ sẽ sản sinh ra một nguồn sức mạnh vô cùng to lớn và Hồ Chí Minh cũng đã sớm nhận thấy sức mạnh này ở họ

Theo Hồ Chí Minh, mục tiêu giải phóng con người phải là nhằm đem lại độc lập, tự do, hạnh phúc cho mỗi con người Mục tiêu đó vừa cụ thể, phù hợp với từng thời kỳ cách mạng, vừa thể hiện tầm chiến lược lâu dài Người cho rằng, việc đầu tiên cần phải thực hiện là giải phóng con người khỏi áp bức, bóc lột, đem lại cuộc sống độc lập tự do cho họ Độc lập, tự do được xem như là mục tiêu cơ bản, tiên quyết đầu tiên cho bất kỳ mục tiêu nào khác Sau khi đã hoàn thành mục tiêu đó phải tiến đến đáp ứng những nhu cầu thường nhật của con người như ăn, ở, mặc, học hành; phải phấn đấu cho mục tiêu, lý tưởng, chiến lược là giải phóng con người với ý nghĩa đầy đủ nhất

Hồ Chí Minh chỉ có một “ham muốn tột bậc” là đất nước hoàn toàn độc lập, dân ta hoàn toàn tự do, đồng bào ai ai cũng cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành Đó là mục tiêu giải phóng con người mà Hồ Chí Minh hướng tới Người cho rằng, nói một cách đơn giản, mục tiêu của chủ nghĩa xã hội là nhằm không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân Do

đó, Người yêu cầu mọi chủ trương, chính sách, quy định pháp luật đều phải

xuất phát từ lợi ích của nhân dân “Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; Nếu dân ốm là Đảng và Chính phủ có lỗi.” Người yêu cầu: “Việc gì có lợi

cho dân, chúng ta phải hết sức làm, việc gì có hại cho dân, chúng ta phải hết sức tránh.” Như vậy, quan điểm về giải phóng con người của Hồ Chính Minh

rất bình dị nhưng hết sức quan trọng và có ý nghĩa to lớn đối với cách mạng Việt Nam, cuộc cách mạng mà con người được giải phóng là toàn diện nhất,

để đưa con người thoát khỏi mọi sự kìm hãm phát triển, đưa con người từ thân phận nô lệ lên địa vị làm chủ giải phóng con người khỏi áp bức dân tộc(đem lại độc lập, tự do, hạnh phúc) đồng thời giải phóng con người khỏi áp bức giai cấp, khỏi nghèo nàn, lạc hậu (giải phóng con người về mặt kinh tế)

Ví dụ: Theo HCM thì cách mạng giải phóng dân tộc là điều kiện đầu tiên và quyết định đến sự nghiệp giải phóng con người; đưa con người từ thân phân nô lệ lên làm địa vj làm chủ, giải phóng con người khỏi áp bức dân tộc Tuy nhiên, sự giải phóng con người sẽ là không triệt để nếu không có việc xây dựng xã hội mới- xã hội chủ nghĩa, giải phóng con người khỏi áp bức giai cấp, khỏi nghèo nàn, lạc hậu Sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng con người về mặt chính trị càng được tiến hành triệt để bao nhiêu thì sự nghiệp xây dựng chủ nghãi xã hội, giải phóng con người về mặt kinh tế càng thuận lợi bấy nhiêu Cụ thể:

Thời điểm cuối tháng 7-1945, HCM nói với đồng chí Võ Nguyên Giáp: Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập Người đã cùng với toàn Đảng, toàn dân vượt qua nhiều khó khăn, thử thách để xây dựng và phát triển lực lượng cách mạng, chớp thời cơ giành chính quyền trong cả nước Sau cách mạng Tháng Tám năm 1945, khát vọng của Hồ Chí Minh lúc này là xây dựng đất nước hùng cường Người nói: “ Sau 80 năm trời nô lệ làm cho nước nhà bị yếu hèn, ngày nay chúng ta cần phải xây dựng lại cơ đồ mà tổ

tiên đã để lại cho chúng ta, làm sao cho chúng ta theo kịp các nước khác trên toàn cầu”, làm sao cho dân tộc Việt Nam bước tới đài vinh quang để sánh vai với các cường quốc năm châu Thực chất xây dựng lại đất nước, làm cho đất nước giàu mạnh cũng vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân Bởi “ nếu đất nước độc lập mà dân không hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì.’’1

Chính vì thế, ngay trong phiên họp đầu tiên, Chính phủ lâm thời của nước Việt Nam mới đề ra 6 nhiệm vụ cấp bách cần phải giải quyết nhằm đáp ứng những đòi hỏi trước mặt của nhân dân, như chống nạn đói; chống nạn dốt

và các tệ nạn xã hội khác; xóa bỏ thuế dân thuế chợ, thuế đò; thực hiện tín ngưỡng tự do; lương giáo đoàn kết, tổng tuyển cử với chế độ phổ thông đầu phiếu…Đó là những vấn đề về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội mang tính cấp thiết nhất mà chính quyền cách mạng vừa mới ra đời phải giải quyết