Phân tích chính sách trong xây dựng pháp luật ở nước ta hiện nay

Xây dựng pháp luật ở Việt Nam là một quá trình hoạt động vô cùng quan trọng, phức hợp, bao gồm rất nhiều các hoạt động kế tiếp nhau, liên hệ chặt chẽ với nhau, do nhiều tổ chức và cá nhâ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

-BÀI TẬP NHÓM HỌC PHẦN: NHỮNG VẤN ĐỀ MỚI VỀ

LÝ LUẬN NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

Đề tài số 5:

“Phân tích chính sách trong xây dựng pháp luật ở nước ta hiện nay ”

Hà nội, 2017

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

I Tổng quan về chính sách xây dựng pháp luật 1

1 Định nghĩa xây dựng pháp luật 1

2 Vai trò của chính sách xây dựng pháp luật 3

II Nội dung chính sách trong xây dựng pháp luật ở Việt Nam hiện nay 3

1 Mục tiêu và quan điểm trong công tác xây dựng pháp luật 3

2 Định hướng xây dựng pháp luật 5

III Thực tiễn thực hiện các chính sách xây dựng pháp luật - thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện tại Việt Nam 10

1.Tình hình thực hiện các chính sách xây dựng pháp luật 10

2 Hạn chế của các chính sách xây dựng pháp luật 12

3 Nguyên nhân hạn chế trong thực thi các chính sách xây dựng pháp luật 12

4 Những giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xây dựng pháp luật 13

KẾT LUẬN 14

LỜI MỞ ĐẦU

Sự hoàn thiện của hệ thống pháp luật là nhân tố chủ quan cơ bản thúc đẩy sự phát triển của đất nước Vì vậy, vấn đề xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật là vấn đề cơ bản của mỗi quốc gia, dân tộc Mục tiêu mà công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật hướng tới là một hệ thống pháp luật toàn diện, có tính đồng bộ, phù hợp với trình độ phát triển của xã hội và được xây dựng với trình độ kỹ thuật pháp lý cao Cũng như các quốc gia khác, ý thức được tầm quan trọng của công tác xây dựng pháp luật, Đảng và Nhà nước ta hết sức chú trọng đến hoạt động này để tạo lập một nền tảng pháp lý vững chắc đưa đất nước tiến bước trên con đường của sự phát triển Nhằm tìm hiểu thêm về công tác xây dựng pháp luật ở Việt Nam hiện nay, nhóm 09

xin được chọn đề tài “Phân tích chính sách trong xây dựng pháp luật ở nước ta hiện nay” làm đề tài cho bài tập nhóm.

I Tổng quan về chính sách xây dựng pháp luật

1 Định nghĩa chính sách xây dựng pháp luật

Chính sách là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh tế - xã hội

Từ điển bách khoa Việt Nam đã đưa ra khái niệm về chính sách như sau: “Chính sách

là những chuẩn tắc cụ thể để thực hiện đường lối, nhiệm vụ Chính sách được thực hiện trong một thời gian nhất định, trên những lĩnh vực cụ thể nào đó Bản chất, nội dung và phương hướng của chính sách tùy thuộc vào tính chất của đường lối, nhiệm

vụ chính trị, kinh tế, văn hóa…”

Tuy nhiên, qua tìm hiểu các tài liệu, các nghiên cứu cho thấy khái niệm chính sách còn được thể hiện bằng nhiều cách khác nhau, ví dụ: "Chính sách là những sách lược và kế hoạch cụ thể nhằm đạt một mục đích nhất định, dựa vào đường lối chính trị chung và tình hình thực tế mà đề ra"; hoặc "Chính sách là các chủ trương và các biện pháp của một đảng phái, một chính phủ trong các lĩnh vực chính trị - xã hội"

Có rất nhiều loại chính sách, trong đó có loại chính sách chung như: Chính sách đối ngoại của Nhà nước; Chính sách kinh tế; Chính sách xã hội; Chính sách tiền tệ

Trong các loại chính sách chung lại có các chính sách đối với từng lĩnh vực, bài viết này chủ yếu hướng đến chính sách xây dựng pháp luật

Xây dựng pháp luật ở Việt Nam là một quá trình hoạt động vô cùng quan trọng, phức hợp, bao gồm rất nhiều các hoạt động kế tiếp nhau, liên hệ chặt chẽ với nhau, do nhiều tổ chức và cá nhân có vị trí, vai trò, chức năng, quyền hạn khác nhau cùng tiến hành, nhằm chuyển hóa ý chí của Nhà nước, của nhân dân Việt Nam thành những quy định pháp luật dựa trên những nguyên tắc nhất định và được thể hiện dưới những hình thức pháp lý nhất định mà chủ yếu là văn bản quy phạm pháp luật Nói cách khác, xây dựng pháp luật là hoạt động tạo lập mới hoặc thay đổi các quy phạm pháp luật đã có - tế bào của hệ thống pháp luật Thông qua hoạt động xây dựng pháp

luật, hệ thống pháp luật có thể “phình” thêm hoặc “teo” đi Hoạt động xây dựng pháp luật cũng là hoạt động quyền lực hóa các chuẩn mực xã hội

Trong thực tiễn ở Việt Nam, xây dựng pháp luật là hoạt động mang tính tổ chức rất chặt chẽ, được tiến hành theo những trình tự và thủ tục pháp luật quy định

Cụ thể, hiện tại, việc xây dựng và ban hành các văn bản của chính quyền trung ương được thực hiện theo các quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2015

Trên cơ sở đó, chính sách xây dựng pháp luật, theo bài viết, là những cách thức tác động của Nhà nước vào lĩnh vực của đời sống xã hội để đạt được mục tiêu định hướng pháp luật Chính sách xây dựng pháp luật điều chỉnh những quan hệ chung nhất,mang tính định hướng Đặc biệt, chính sách xây dựng pháp luật điều chỉnh động

cơ, tạo động lực cho hành vi, hoạt động của các cá nhân và từng nhóm đối tượng cụ thể

2 Vai trò của chính sách xây dựng pháp luật

Vai trò của chính sách xây dựng pháp luật chiếm một vị trí quan trọng trong việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay

Cụ thể hơn, chính sách xây dựng pháp luật có vai trò định hướng cho các hoạt động kinh tế – xã hội; khuyến khích các hoạt động kinh tế – xã hội theo định hướng; phát huy những mặt tốt của nền kinh tế thị trường và hạn chế những tiêu cực của nó; tạo lập sự cân đối trong phát triển và bảo vệ sự cân bằng của xã hội; kiểm soát và phân phối nguồn lực cho quá trình phát triển; tạo lập môi trường thích hợp cho các hoạt động kinh tế – xã hội, giúp cho các thực thể vận động phát triển theo đúng quy luật; phối hợp hoạt động giữa các cấp độ, các bộ phận để tạo nên tính hệ thống chặt chẽ trong quá trình vận động của thực thể

II Nội dung chính sách trong xây dựng pháp luật ở Việt Nam hiện nay

Ngày 24 tháng 5 năm 2005, Bộ Chính trị đã thông qua Nghị quyết số 48 – NQ/

TW về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm

2010, định hướng đến năm 2020 Tại các Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc của Đảng khóa X, XI và XII, Đảng ta luôn đề cập đến vấn đề đường lối xây dựng pháp luật trong các giai đoạn phát triển của đất nước Các văn bản đó đều thể hiện quan điểm chỉ đạo của Đảng đối với hoạt động xây dựng pháp luật của Việt Nam giai đoạn hiện nay

1 Mục tiêu và quan điểm trong công tác xây dựng pháp luật

Trong công tác xây dựng pháp luật, Đảng và Nhà nước ta đã đề ra mục tiêu:

- Thứ nhất, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, khả thi, công khai, minh bạch,

trọng tâm là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và

vì nhân dân

- Thứ hai, phải đổi mới căn bản cơ chế xây dựng và thực hiện pháp luật;

- Thứ ba, phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật để góp phần quản lý xã hội,

giữ vững ổn định chính trị, phát triển kinh tế, hội nhập quốc tế, xây dựng Nhà nước trong sạch, vững mạnh, thực hiện quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân

Quan điểm của Đảng và Nhà nước trong công tác xây dựng pháp luật được thể hiện như sau:

- Thứ nhất, phải thể chế hoá kịp thời, đầy đủ, đúng đắn đường lối của Đảng, cụ

thể hoá các quy định của Hiến pháp về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

- Thứ hai, phải bảo đảm quyền con người, quyền tự do, dân chủ của công dân;

xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phát triển văn hoá - xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh

- Thứ ba, phát huy tích cực, chủ động hội nhập quốc tế, thực hiện đầy đủ các

cam kết quốc tế trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ quyền, an ninh quốc gia và định hướng xã hội chủ nghĩa

- Thứ tư, phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc

kinh nghiệm quốc tế về xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; kết hợp hài hoà bản sắc văn hoá, truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tính hiện đại của hệ thống pháp luật

- Thứ năm, phải phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế trong quá trình xây

dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật

- Thứ sáu, phải tiến hành đồng bộ với cải cách hành chính, cải cách tư pháp,

với những bước đi vững chắc; coi trọng số lượng và chất lượng, có trọng tâm, trọng điểm; dự tính đầy đủ các điều kiện bảo đảm hiệu lực, hiệu quả thi hành của pháp luật

- Thứ bảy, đảm bảo vấn đề phản biện xã hội trong quá trình xây dựng pháp

luật, vấn đề phát triển bền vững trong nội dung của pháp luật1

2 Định hướng xây dựng pháp luật

Việc xây dựng pháp luật trong giai đoạn hiện nay được Đảng và Nhà nước ta định hướng như sau:

Thứ nhất, tiến hành xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của các thiết chế trong hệ thống chính trị phù hợp với yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.

Liên quan đến nội dung này, Đảng và Nhà nước ta đặt ra yêu cầu:

- Phải đổi mới và không ngừng hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân Đồng thời, chúng ta phải xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam

- Phải xây dựng và hoàn thiện pháp luật về tổ chức và hoạt động của cơ quan nhà nước bao gồm: pháp luật về tổ chức và hoạt động Quốc hội nhằm nâng cao chất lượng hoạt động lập pháp; pháp luật về tổ chức, cán bộ và hoạt động của các cơ quan

hành chính nhà nước phù hợp với mục tiêu, yêu cầu cải cách hành chính nhà nước; pháp luật về tổ chức và hoạt động của các cơ quan tư pháp phù hợp với mục tiêu -định hướng của Chiến lược cải cách tư pháp; pháp luật về tổ chức và hoạt động của

cơ quan điều tra theo hướng thu gọn đầu mối, kết hợp chặt chẽ giữa trinh sát, điều tra ban đầu với hoạt động tố tụng của cơ quan điều tra

- Phải xây dựng và hoàn thiện các dự án pháp luật quan trọng bao gồm: Pháp luật về quy trình xây dựng, ban hành và công bố văn bản quy phạm pháp luật thống nhất cho cả Trung ương và địa phương; pháp luật về khiếu nại, tố cáo; pháp luật về tổ chức và hoạt động thanh tra, kiểm tra; Bộ luật thi hành án điều chỉnh tất cả các lĩnh vực thi hành án, xác định Bộ Tư pháp là cơ quan giúp Chính phủ quản lý nhà nước thống nhất công tác thi hành án, từng bước xã hội hoá hoạt động thi hành án; pháp luật về tổ chức và hoạt động của hệ thống các cơ quan hành pháp được hoàn thiện theo hướng Chính phủ tập trung vào chức năng quản lý, điều hành vĩ mô và thực hiện đúng vai trò là cơ quan hành chính nhà nước cao nhất; pháp luật về bổ trợ tư pháp (luật sư, công chứng, giám định, cảnh sát tư pháp )

Thứ hai, xây dựng và hoàn thiện pháp luật bảo đảm quyền con người, quyền tự

do, dân chủ của công dân Đối với nội dung này, Đảng và Nhà nước định hướng:

- Phải củng cố cơ sở pháp lý về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc xây dựng, ban hành kịp thời, đồng bộ và tổ chức thực thi các pháp luật, các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên về quyền con người, quyền công dân trong các lĩnh vực dân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá - xã hội

- Phải hoàn thiện chế độ bảo hộ của Nhà nước đối với các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, chế độ trách nhiệm của cơ quan nhà nước, nhất là toà án trong việc bảo vệ các quyền đó; khẩn trương ban hành Luật về bồi thường nhà nước Xây dựng các đạo luật về lập hội, biểu tình nhằm xác định rõ quyền, trách nhiệm của công dân trong việc thực thi quyền dân chủ và trách nhiệm của Nhà nước trong việc duy trì, bảo đảm kỷ cương, trật tự công cộng

- Phải hoàn thiện pháp luật về quyền giám sát của các cơ quan dân cử, quyền trực tiếp giám sát, kiểm tra của công dân đối với các hoạt động của cơ quan, cán bộ, công chức; mở rộng các hình thức dân chủ trực tiếp để người dân tham gia vào công việc của Nhà nước; ban hành Luật về trưng cầu ý dân

Thứ ba, xây dựng và hoàn thiện pháp luật về dân sự, kinh tế, trọng tâm là hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Đối với nội dung này,

Đảng và Nhà nước định hướng như sau:

- Phải tiếp tục xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tập trung vào một số lĩnh vực pháp luật kinh tế trọng điểm, đáp ứng kịp thời yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế quốc tế

- Cần xây dựng và hoàn thiện các cơ chế, cơ sở pháp lý, chính sách pháp luật quan trọng nhằm hoàn thiện thế kế kinh tế của nước ta Cụ thể: Xây dựng và hoàn thiện cơ chế pháp luật về sở hữu, quyền tự do kinh doanh, bảo vệ quyền tự do kinh doanh; pháp luật về hợp đồng theo hướng tôn trọng thoả thuận của các bên giao kết hợp đồng, không trái với đạo đức xã hội, không xâm phạm trật tự công cộng, phù hợp với tập quán, thông lệ thương mại quốc tế; đổi mới cơ bản pháp luật về phá sản; tạo lập môi trường pháp lý cho cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, phù hợp với nguyên tắc của WTO và các cam kết quốc tế khác; tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản; hoàn thiện môi trường pháp lý cho sự hình thành, phát triển lành mạnh thị trường lao động; hoàn thiện pháp luật bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, hình thành và phát triển thị trường khoa học - công nghệ theo hướng mở rộng phạm

vi các đối tượng được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ phù hợp với yêu cầu của WTO và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; hình thành đồng bộ khuôn khổ pháp

lý, áp dụng các thiết chế và chuẩn mực quốc tế về an toàn trong kinh doanh tiền tệ -tín dụng, khuyến khích cạnh tranh lành mạnh trong hoạt động -tín dụng trên nguyên tắc an toàn hệ thống; hoàn thiện pháp luật về thị trường chứng khoán, pháp luật về tài chính công; tiếp tục cải cách pháp luật về thuế; hình thành đồng bộ pháp luật về các chuyên ngành kinh tế - kỹ thuật; hoàn thiện pháp luật về tài nguyên và môi trường

theo nguyên tắc quản lý chặt chẽ, phát triển bền vững, bảo đảm kết hợp hài hoà giữa việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên

Thứ tư, xây dựng và hoàn thiện pháp luật về giáo dục đào tạo, khoa học -công nghệ, y tế, văn hoá - thông tin, thể thao, dân tộc, tôn giáo, dân số, gia đình, trẻ

em và chính sách xã hội Đối với nội dung này, Đảng và Nhà nước định hướng như

sau:

- Cần thể chế hoá: Chủ trương xã hội hoá trong các lĩnh vực văn hoá - xã hội bảo đảm sự quản lý, điều tiết và đầu tư thích đáng của Nhà nước phù hợp với mục tiêu trong từng lĩnh vực; thể chế hoá quan điểm coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu, thực hiện “chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá giáo dục”, xây dựng xã hội học tập, nâng cao chất lượng giáo dục; thế chế hoác các chính sách về công bằng xã hội để bảo đảm mọi công dân được tiếp cận và hưởng thụ các loại dịch vụ công, bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, cứu trợ xã hội, xoá đói, giảm nghèo

- Phải hoàn thiện pháp luật về khoa học và công nghệ theo hướng khuyến khích sự phát triển các ngành khoa học mới, công nghệ cao; hoàn thiện pháp luật về dân tộc, tôn giáo theo hướng tăng cường đoàn kết đồng bào các dân tộc, tôn giáo trên

cơ sở đại đoàn kết toàn dân tộc; pháp luật nhằm bảo tồn và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc theo quan điểm văn hoá, tạo lập đồng bộ

cơ sở pháp lý, bảo đảm tự do, dân chủ cho hoạt động sáng tạo và hưởng thụ các giá trị văn hoá, văn học nghệ thuật; hoàn thiện pháp luật về báo chí và xuất bản theo hướng bảo đảm quyền tự do báo chí, xuất bản gắn liền với chế độ trách nhiệm pháp

lý, trách nhiệm xã hội và đạo đức nghề nghiệp của người làm báo, xuất bản; Xây dựng và hoàn thiện pháp luật về chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ nhân dân theo hướng bảo đảm để công dân có điều kiện tiếp cận và sử dụng các dịch vụ y tế có chất lượng, tạo bình đẳng giữa y tế nhà nước và y tế tư nhân; hoàn thiện pháp luật về hoạt động nghề nghiệp của những người hành nghề y, dược, về dân số, gia đình, bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, về người khuyết tật